Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:29

Εάν λοιπόν διατηρούσαν τα λογικά τους, θα έβλεπαν τους εαυτούς τους να εγκλωβίζονται σε αυτά και να προσκόπτουν στους δικούς τους συλλογισμούς. Επειδή όμως έχασαν και τη σωφροσύνη τους, για αυτόν τον λόγο παραφέρονται καθώς καταδιώκουν, και ζητώντας να εξοντώσουν δεν βλέπουν τη δική τους ασέβεια. Διότι ίσως τολμούν να κατηγορούν και την ίδια την Πρόνοια (αφού τίποτα δεν είναι ατόλμητο για αυτούς), για το ότι δεν παραδίδει στα χέρια τους εκείνους που κατατρέχουν, μολονότι τούτο είναι ολοφάνερο σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα, ότι ούτε ένα σπουργίτι δεν δύναται να πέσει σε παγίδα δίχως το θέλημα του Πατέρα μας του εν τοις ουρανοίς. Και πράγματι, όταν οι αλάστορες αναλαμβάνουν δράση, ευθύς λησμονούν τα πάντα και προπαντός τους ίδιους τους εαυτούς τους· και έχοντας ανασηκώσει τα φρύδια τους μόνο από αλαζονεία, ούτε τις περιστάσεις του καιρού αναγνωρίζουν ούτε, αδικώντας τους ανθρώπους, σέβονται την ανθρώπινη φύση, αλλά, όπως ο τύραννος της Βαβυλώνας, ορμούν αγριότερα και δεν ελεούν κανέναν, αλλά και «επιβαρύνουν τον ζυγό του πρεσβυτέρου» και, όπως έχει γραφτεί, οι ανελέητοι προσθέτουν πόνο «επί το άλγος των τραυμάτων».

Ή, εάν, εφόσον έχει ο Υιός, έχει και ο Πατέρας, δεν θα έπρεπε να πει «παραδόθηκε», αλλά ότι προσέλαβε κοινωνό, όπως ο Παύλος τον Σιλουανό. Αλλά και αυτό είναι ακόμη πιο άτοπο· διότι ο Θεός δεν είναι ενδεής, ούτε προσέλαβε τον Υιό προς βοήθειά του εξαιτίας κάποιας ανάγκης, αλλά, όντας Πατέρας του Λόγου, δημιουργεί τα πάντα δι' αυτού, και δεν του παραδίδει την κτίση, αλλά δι' αυτού και εν αυτώ προνοεί για την κτίση, ώστε ούτε στρουθίο να μην πέφτει στη γη χωρίς τον Πατέρα, ούτε το χορτάρι να ενδύεται χωρίς τον Θεό, αλλά, καθώς εργάζεται ο Πατέρας, να εργάζεται και ο Υιός έως τώρα. Επομένως, το φρόνημα των ασεβών είναι μάταιο. Διότι τα πράγματα δεν είναι όπως τα αντιλαμβάνονται, αλλά το ρητό είναι δηλωτικό της κατά σάρκα οικονομίας.

Όμως, επιπλέον όλων αυτών, πρέπει να αναλογιζόμαστε τη φωνή του Κυρίου που λέει ότι: «Δύο σπουργίτια πωλούνται αντί ενός ασσαρίου, και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μου τον εν ουρανοίς·» και ότι σε εμάς τους πιστούς ακόμη και όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες.

Όμως, δημιουργός και των αέρων και των αναθυμιάσεων είναι ο Θεός, ο οποίος είπε: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια για ένα ασσάριο; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μου τον εν ουρανοίς· όσο για εσάς, ακόμη και όλες οι τρίχες της κεφαλής σας είναι μετρημένες». Ερώτηση ΡΔ΄. Άραγε, απαλλάσσεται ή λυτρώνεται από το θανατικό εκείνος που φεύγει από την πόλη σε άλλη χώρα;

Πώς, λοιπόν, εξαιτίας αυτών δεν θα καταδίκαζε κανείς ολοκληρωτικά την ασέβειά τους, την οποία, αφού ανέμειξαν με πολλή αφροσύνη για τους εαυτούς τους, δεν ντρέπονται να μεθούν με αυτόν τον τρόπο εις βάρος της αλήθειας; Διότι, εάν μεν ισχυριστούν ότι ο Θεός εποίησε μόνον τον Υιό, επειδή κοπίαζε να δημιουργήσει τα υπόλοιπα, τότε όλη η κτίση θα κατακραυγάσει εναντίον τους, καθώς εκστομίζουν λόγια ανάξια για τον Θεό· όπως άλλωστε το γράφει και ο Ησαΐας λέγοντας: «Ο Θεός ο αιώνιος, ο οποίος κατασκεύασε τα άκρα της γης, ούτε θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει, ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή του». Εάν, πάλι, ισχυριστούν ότι ο Θεός, απαξιώνοντας να κατασκευάσει τα υπόλοιπα, δημιούργησε μόνο τον Υιό και τα άλλα τα ανέθεσε στον Υιό ως βοηθό του· και αυτό είναι ανάξιο του Θεού· διότι δεν υπάρχει αλαζονεία στον Θεό. Θα τους ντροπιάσει όμως ο Κύριος λέγοντας: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και όμως ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας του εν τοις ουρανοίς». Και πάλι: «Μην μεριμνάτε για την ψυχή σας, τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε. Δεν αξίζει η ψυχή περισσότερο από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα;»

Πώς, λοιπόν, δεν θα καταδίκαζε κανείς ολοκληρωτικά, εξαιτίας αυτών, την ασέβειά τους, την οποία, αφού ανέμειξαν με πολλή αφροσύνη για τους εαυτούς τους, δεν κοκκινίζουν από ντροπή, μεθώντας με αυτόν τον τρόπο ενάντια στην αλήθεια; Διότι, εάν μεν ισχυριστούν ότι ο Θεός εποίησε μόνον τον Υιό επειδή κουράζεται με τη δημιουργία των υπολοίπων, θα κατακραυγάσει εναντίον τους ολόκληρη η κτίση επειδή εκφράζονται με τρόπο ανάξιο για τον Θεό, αλλά και ο Ησαΐας εγγράφως, λέγοντας: «Ο αιώνιος Θεός, που κατασκεύασε τα άκρα της γης, ούτε θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει, ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή Του». Εάν πάλι πουν ότι ο Θεός, επειδή απαξίωνε να δημιουργήσει τα υπόλοιπα, εποίησε μόνον τον Υιό, και τα άλλα τα ενεπιστεύθη στον Υιό ως βοηθό, και αυτό είναι ανάξιο για τον Θεό, διότι δεν υπάρχει αλαζονεία στον Θεό· θα τους καταντροπιάσει όμως ο Κύριος λέγοντας: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς;» Και πάλι: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε. Δεν είναι η ζωή κάτι περισσότερο από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα; Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε συγκεντρώνουν σε αποθήκες· και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Εσείς δεν διαφέρετε πολύ περισσότερο από αυτά; Και ποιος από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχυ; Και για το ένδυμα γιατί μεριμνάτε;»

Πες στον γνήσιο και ομόψυχο αδελφό μας τον Ιωάννη, ο οποίος κλήθηκε με το άνωθεν και θεϊκό νεύμα να κατοικήσει μαζί μας, όχι μόνο στον παρόντα αιώνα αλλά και στον μέλλοντα: Είπε ο Δεσπότης μας Χριστός στους μαθητές Του: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μη φοβάστε, λοιπόν, εσείς διαφέρετε πολύ από πολλά σπουργίτια. Καθένας, λοιπόν, που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου με νηφαλιότητα, ώστε να θέτεις τον Θεό πάντοτε μπροστά σου, για να εκπληρωθεί και για σένα ο προφητικός λόγος: «Έβλεπα τον Κύριο πάντοτε μπροστά μου, διότι είναι στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ.» Άπλωσε, λοιπόν, τα χέρια σου με όλη σου την ψυχή προς όσα βρίσκονται μπροστά σου και αυτά να μελετάς αδιαλείπτως, ώστε να ακούσεις τη φωνή του Θεού να σου λέει: «Ιδού, αποστέλλω τον άγγελό μου πριν από το πρόσωπό σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου.» Αυτός, αφού κοπίασε αρκετά και δεν βρήκε εργόχειρο, λυπόταν και απορούσε πώς, σύμφωνα με τον λόγο του Γέροντα, δεν στάλθηκε ο άγγελος για βοήθεια. Διότι δεν κατανοούσε ότι αυτό του ειπώθηκε για την απρόσκοπτη πραγματοποίηση της αναχώρησής του. Και γι' αυτό του γράφει ο Γέροντας τα εξής:

Δεν θυμάσαι πώς τύφλωσε αυτούς που κινήθηκαν εναντίον του Ελισσαίου; Ποιος τους τύφλωσε και για χάρη ποιου; Ας κατανοήσουμε ότι Εκείνος που γνωρίζει να λυτρώνει τους ευσεβείς από τον πειρασμό, όλα αυτά τα έπραξε και τα πράττει. Πού ρίξαμε ή σε ποια γωνία αφήσαμε τη Γραφή που λέει: «Ο Κύριος θα σε φυλάξει από κάθε κακό, θα φυλάξει την ψυχή σου ο Κύριος;» Και πώς παραδώσαμε στη λήθη το: «Ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι μετρημένες. Και ότι κανένα στρουθίο δεν θα πέσει σε παγίδα χωρίς τον Πατέρα σας. Δεν διαφέρει ο άνθρωπος από το στρουθίο;» Ω της δειλίας, της θυγατέρας της απιστίας, πού μας κατέρριψε!

Όλα λοιπόν τα έργα Του είναι αξιόπιστα. Τίποτα ας μην αποτελεί για σένα αφορμή απιστίας. Μην πεις: «Στην τύχη έγινε αυτό, και από μόνο του συνέβη εκείνο». Τίποτα δεν είναι άτακτο, τίποτα αόριστο, τίποτα δεν γίνεται μάταια, ούτε κινείται στην τύχη μέσα στα δημιουργήματα. Ούτε να λες: «Κακή σύμπτωση» ή «Κακιά ώρα». Αυτές οι εκφράσεις ανήκουν στους απαίδευτους. Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια για ένα ασσάριο; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει χωρίς το θείο θέλημα. Πόσες είναι οι τρίχες της κεφαλής! Ούτε μία από αυτές δεν είναι λησμονημένη.

Αλλά δεν στερούνται πρόνοιας τα ζητήματά μας, όπως έχουμε διδαχθεί στο Ευαγγέλιο, ότι ούτε ένα στρουθίο δεν πέφτει χωρίς το θέλημα του Πατέρα μας, ώστε, αν κάτι συνέβη, συνέβη με το θέλημα Εκείνου που μας δημιούργησε. Και στο βούλημα του Θεού ποιος έχει αντισταθεί; Ας αποδεχθούμε αυτό που συνέβη· διότι, δυσανασχετώντας, ούτε αυτό που έγινε διορθώνουμε και επιπλέον καταστρέφουμε τους εαυτούς μας.

Ω, συνάντηση με τον πονηρό δαίμονα, πόσο κακό κατάφερε να απεργαστεί! Ω, γη, που αναγκάστηκες να υποδεχθείς τέτοια συμφορά! Ίσως έφριξε και ο ήλιος, εάν έχει κάποια αίσθηση, μπροστά σε εκείνο το σκυθρωπό θέαμα. Και τι θα μπορούσε κανείς να πει, που να ισοδυναμεί με όσα υπαγορεύει η αμηχανία της ψυχής; Αλλά τα δικά μας ζητήματα δεν στερούνται θείας πρόνοιας, όπως έχουμε διδαχθεί στο Ευαγγέλιο, ότι ούτε ένα στρουθίο δεν πέφτει χωρίς το θέλημα του Πατρός ημών. Ώστε, ό,τι και αν συνέβη, συνέβη με το θέλημα Εκείνου που μας δημιούργησε. Και στο βούλημα του Θεού ποιος αντιστάθηκε; Ας αποδεχθούμε το συμβάν· διότι, εάν δυσανασχετούμε, ούτε αυτό που έγινε διορθώνουμε, και επιπλέον καταστρέφουμε τον εαυτό μας. Ας μην κατακρίνουμε τη δίκαιη κρίση του Θεού. Είμαστε πολύ αμαθείς για να εξετάζουμε τα άρρητα κρίματά Του. Τώρα ο Κύριος δοκιμάζει την αγάπη σου προς Αυτόν· τώρα σου δίνεται η ευκαιρία, μέσω της υπομονής, να λάβεις τη μερίδα των μαρτύρων. Η μητέρα των Μακκαβαίων είδε τον θάνατο επτά παιδιών της, και δεν αναστέναξε ούτε έχυσε κανένα δειλό δάκρυ· αλλά, ευχαριστώντας τον Θεό που τους έβλεπε, μέσα από τη φωτιά, τον σίδηρο και τα πιο σκληρά βασανιστήρια, να λυτρώνονται από τα δεσμά της σάρκας, αναδείχθηκε ευάρεστη ενώπιον του Θεού και δοξασμένη ανάμεσα στους ανθρώπους. Μεγάλη η συμφορά, το ομολογώ κι εγώ· αλλά μεγάλες είναι και οι ανταμοιβές του Κυρίου που επιφυλάσσονται σε όσους υπομένουν. Όταν έγινες μητέρα, και είδες το παιδί σου, και ευχαρίστησες τον Θεό, γνώριζες βεβαίως ότι, όντας θνητή, θνητό γέννησες.

Κεφάλαιο αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μη φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα. Δεν πωλούνται δύο στρουθία έναντι ενός ασσαρίου; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα σας. Για εσάς όμως, είναι όλες μετρημένες ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας. Μη φοβάστε λοιπόν· εσείς αξίζετε περισσότερο από πολλά στρουθία. ΛΟΥΚΑΣ. Όταν δε σας φέρουν ενώπιον των συναγωγών, και των αρχών, και των εξουσιών, μη μεριμνάτε πώς ή τι θα απολογηθείτε, ή τι θα πείτε· διότι το Άγιο Πνεύμα θα σας διδάξει κατά την ώρα εκείνη, αυτά που πρέπει να πείτε.

Άραγε, όπως ακριβώς, θαυμάζοντας την υπέρτατη υπεροχή του Θεού και Πατέρα, λένε ότι είναι μικρό γι' αυτόν το να δημιουργεί αγγέλους, δεν θα έλεγαν εύλογα, κρίνοντας με το ίδιο μέτρο και τον Υιό, ότι απέχει πολύ από την αξία που του αρμόζει η δημιουργία ενός ερπετού, και η γένεση ενός σπουργιτιού, και η τεράστια ποικιλία των λουλουδιών των αγρών; Και όμως, γιατί άραγε ο Ψαλμωδός τον στεφανώνει με επαίνους που ξεπερνούν τη λογική, λέγοντας για εκείνον που δημιούργησε αυτά: «Αυτός που κάνει να βλαστάνει χορτάρι για τα κτήνη, και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων»; Ή λοιπόν ας μας παρουσιάσουν άλλους δημιουργούς, ανάλογους με τη φύση των δημιουργημάτων, ή θα εξυβρίσουν ολοφάνερα τον Μονογενή, εισάγοντάς τον ως δημιουργό και αυτών των τόσο ευτελών όντων. Β. Το επιχείρημά τους θα διέτρεχε μεγάλο κίνδυνο. Α. Πώς λοιπόν δεν θα καταλόγιζαν στον Πατέρα αλαζονεία και αμάθεια, αν στη συνέχεια έλεγαν ότι απαξιώνει να δημιουργήσει εκείνα των οποίων και θέλει να είναι και είναι Θεός; Αν και ακούω τον Χριστό να λέει, θαυμάζοντας την πρόνοια του Θεού και Πατέρα: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς;».

Και επιπλέον αυτών θα πω το εξής: το να μπορεί κανείς να προνοεί για τα όντα, ώστε να μην αφήνει απολύτως τίποτα έξω από το χέρι του, δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι προσιδιάζει σε κανέναν άλλον, παρά μόνο, και πολύ εύλογα, στον Θεό που κυβερνά τα πάντα. Ή μήπως δεν σου φαίνεται ότι αυτά τα λέω και τα εξετάζω άριστα; Β. Άριστα βέβαια. Α. Επομένως, θα βρούμε ότι τόσο ο Πατέρας όσο και ο Υιός ασκούν ισοδύναμη την πρόνοια για τα σύμπαντα. Β. Πώς το εννοείς; Α. Διότι για τον Θεό και Πατέρα έλεγε ο ίδιος ο Υιός: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και όμως ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Αλλά φαίνεται ότι και ο ίδιος απονέμει αυτή την τόσο εκτεταμένη και καθολική φροντίδα ακόμη και στα πιο ευτελή από τα όντα, για τα οποία δεν γίνεται πολύς λόγος. Επειδή, όταν άφησε τα σύνορα της Ιουδαίας και μετέβη στη χώρα των Γεργεσηνών, αφενός αποδίωκε από τους ανθρώπους τα πονηρά δαιμόνια, αφετέρου αυτά, υπακούοντας στα θεία νεύματα, εκτελούσαν αναγκαστικά τα προστασσόμενα, πλην όμως ζητούσαν την άδεια για να υπεισέλθουν στους χοίρους.

Και τούτο θα το βεβαιώσει λέγοντας ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς· σε εσάς δε και όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες». Αν λοιπόν λαμβάνεται υπόψη από τον Θεό ακόμη και ο αριθμός των τριχών, ακριβώς επειδή γνωρίζει σαφώς τα πάντα γι' αυτούς και τα φροντίζει· με ποιον τρόπο άραγε θα αγνοείτο ο χρόνος της ίδιας της ζωής; «Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου», λέγει, «είναι στραμμένοι επί τους δικαίους». Και ο μεν δεύτερος αμέσως μετά τον Κάιν, ο Ενώς, απέκτησε πόλη στη γη που έφερε το όνομά του· μολονότι οι άγιοι θεωρούν ως καύχημα το να φρονούν και να λέγουν: «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Θεωρώντας και ονομάζοντας παροικία τη ζωή στον παρόντα βίο. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Δώσε μου άνεση, διότι εγώ είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Για εκείνους δε που φρονούν τα επίγεια, στον 48ο ψαλμό λέγει: «Ονόμασαν με τα ονόματά τους τα κτήματά τους». Από τον Σηθ όμως προήλθε ο θεσπέσιος Ενώς, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Αυτός ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού του». Διότι το εν Χριστώ γένος είναι άγιο και ιερό, και έχει την ελπίδα της δόξας που υπερβαίνει τον άνθρωπο.

Εάν όμως ισχυρίζονται ότι είναι άτοπο να φθάνει η άφατη δύναμη του Θεού μέχρι τα ελάχιστα, ας καταισχυνθούν ακούγοντας τον Χριστό να λέγει: «Δεν πωλούνται δύο στρουθία αντί ενός ασσαρίου; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς;». Και πάλι: «Παρατηρήστε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν, και ο ουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει». Και πάλι: «Αν λοιπόν το χόρτο του αγρού, που σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον κλίβανο, ο Θεός το ενδύει με αυτόν τον τρόπο, πόσο μάλλον εσάς;». Τι άραγε θα μπορούσε να είναι πιο ευτελές από το χόρτο και τα στρουθία, για τα οποία ο Θεός προνοεί από αγαθότητα;

Και θα το μαρτυρήσει ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Αν λοιπόν αυτό το αξίωμα είναι μέγα και θεοπρεπές στον Πατέρα, και το φέρει αυτό και ο Υιός, ο οποίος δεν επιτρέπει στα πονηρά δαιμόνια να έχουν εξουσία ούτε στους χοίρους (διότι ζητούν να τη λάβουν, ακριβώς επειδή δεν την έχουν), ποια λογική έχει να θεωρούμε ετεροφυή και κτιστό τον Θεό Λόγο, που γεννήθηκε από τον Θεό και κατέχει εκ φύσεως όλα τα γνωρίσματα Εκείνου που τον γέννησε;

Ότι, λοιπόν, το άρρεν και πλέον μαχητικό, και εκείνο που έχει φθάσει στην εφηβεία, δηλαδή στην πνευματική ευεξία και στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, κατατάσσεται στη θεία απογραφή και στο βιβλίο του Θεού, θα μπορούσε να γίνει απολύτως σαφές και μέσα από τα εξής: διότι, όπως νομίζω, δεν αριθμείται το άρρεν που έχει συμπληρώσει το εικοστό έτος της ηλικίας του για κάποιον άλλο λόγο, παρά για να μπορούμε να κατανοήσουμε και εμείς οι ίδιοι ότι είναι απορριπτέο και αδόκιμο το άνανδρο και ατελές ως προς τη σύνεση, χαρακτηριστικά που λέμε ότι προσιδιάζουν σε εκείνους που είναι ακόμη εντελώς νέοι και δεν έχουν φθάσει ακόμη στο μέτρο της ωριμότητας, το οποίο γνωρίζει και ορίζει ο θείος νόμος, δηλαδή το εικοστό έτος. Αντιθέτως, είναι πολύτιμο, υπολογίσιμο και γνωστό στον Θεό, κατά πλήθος, κατά γένη, κατά άτομα και ονομαστικά, αυτό που βρίσκεται στην ακμή του και είναι άρρεν. Διότι, στους αγίους αποστόλους, οι οποίοι ανδρώνονταν κατ' αυτόν τον τρόπο και είχαν προχωρήσει σε αυτό το μέτρο της διανοίας, ειπώθηκε από τον Χριστό, άλλοτε μεν: «Μην χαίρεστε επειδή τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς, αλλά να χαίρεστε μάλλον επειδή τα ονόματά σας έχουν γραφεί στους ουρανούς» και άλλοτε πάλι: «Δεν πωλούνται δύο στρουθία αντί ενός ασσαρίου; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Όσο για εσάς, ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι μετρημένες.» Το γεγονός ότι αναφέρει πως ακόμη και οι τρίχες τους αριθμούνται, νομίζω ότι φανερώνει απολύτως την ακρίβεια της φροντίδας Του για αυτούς.

Όταν λοιπόν, ενώ σφάλλουν, λένε μερικοί: «Έτσι φάνηκε ίσως καλό στην Τύχη» και «Αυτός ήταν ο σκοπός της Ειμαρμένης για μένα», τι είναι αυτή η φλυαρία, ω άνθρωποι, όπως θα σας απαντήσουμε εμείς; Και γιατί κατηγορείτε το ανύπαρκτο, χωρίς να έχετε καταδικάσει τη δική σας επιπολαιότητα; Αλλά η θεία Γραφή θα διακηρύξει την αλήθεια σε αυτούς που επιλέγουν να μην βαδίζουν σωστά: «Η αφροσύνη του ανθρώπου καταστρέφει τους δρόμους του, και με την καρδιά του κατηγορεί τον Θεό.» Έχουν αποτύχει λοιπόν να βρουν την αληθινή πίστη εκείνοι που έθεσαν ως κυρίαρχους της ζωής μας τη Γένεση, την Ειμαρμένη και την ευμετάβλητη Τύχη, και δεν αποδίδουν μάλλον στον Θεό την κυβέρνηση των πραγμάτων· αν και ο Χριστός λέει: «Δεν πουλιούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Ακόμη και οι τρίχες της δικής σας κεφαλής είναι όλες μετρημένες. Μη φοβάστε λοιπόν· εσείς αξίζετε περισσότερο από πολλά σπουργίτια.» Διότι ο Δημιουργός προνοεί βεβαίως για τα επίγεια, αλλά στον καθένα επιτρέπει να πράττει ό,τι νομίζει και να βαδίζει σε όποιον δρόμο επιθυμεί.

Η καταμέτρηση, λοιπόν, γίνεται και ονομαστικά, βεβαίως, αλλά και κατά δήμους και πατριές. Διότι ο Θεός αξιώνει ιδιαίτερης επιστασίας εκείνους που επιλέγει να τιμά, και ατομικά, και ως πλήθος, και κατά γένος. Και την ακρίβεια σε αυτά την αποσαφηνίζει ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας στους αγίους αποστόλους: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας του εν τοις ουρανοίς. Σε εσάς δε, και όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες.» ΠΑΛΛ. Ορθά ομίλησας. ΚΥΡ. Επίσης προσέθεσε στη νομοθεσία να γίνει και δεύτερη απογραφή για τον δήμο του Λευί, και να ανατεθεί στον καθένα η λειτουργία που του πρέπει, λέγοντας: «Λάβε το άθροισμα των υιών Καάθ από το μέσον των υιών του Λευί, κατά τους δήμους τους, κατά τους οίκους των πατριών τους, από είκοσι πέντε ετών και άνω μέχρι πενήντα ετών, καθένας που εισέρχεται για να λειτουργήσει, ώστε να εκτελέσει όλα τα έργα στη Σκηνή του Μαρτυρίου. Και αυτά είναι τα έργα των υιών του Καάθ στη Σκηνή του Μαρτυρίου, στα Άγια των αγίων. Και θα εισέλθει ο Ααρών και οι υιοί του, όταν πρόκειται να μετακινηθεί η παρεμβολή, και θα κατεβάσουν το καταπέτασμα που επισκιάζει, και θα σκεπάσουν με αυτό την κιβωτό του μαρτυρίου.»

Με αυτά ομολογούσε σαφέστατα ότι ο ναός που βρισκόταν προηγουμένως στα Ιεροσόλυμα ήταν οίκος του δικού Του Πατέρα. Εάν πάλι κάποιος, από απιστία, επιθυμεί να λάβει ακόμη περισσότερες αποδείξεις για το ότι ο Πατέρας του Χριστού είναι ο ίδιος και Ποιητής του κόσμου, ας Τον ακούσει να λέει πάλι: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και όμως ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μου τον επουράνιο». Και το: «Κοιτάξτε τα πουλιά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε συγκεντρώνουν σε αποθήκες· και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει». Και το: «Ο Πατέρας μου εργάζεται έως τώρα, κι εγώ εργάζομαι».

Και αν αυτά τα είπε για τους αποστόλους, είναι εντούτοις Δημιουργός ανθρώπων και κτηνών, στα οποία συγκαταλέγονται τα βόδια και τα στρουθία, τα ερπετά και τα θηρία, τα θαλάσσια και τα υπόλοιπα, άρα μεριμνά για τα πάντα κατά την αναλογία του καθενός. Και μεριμνά μεν για τα πάντα, όπως φαίνεται στο χωρίο «ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε», και στο ότι έχει ειπωθεί «ποιος έδωσε τροφή στον κόρακα;» και «οι νεοσσοί των κοράκων έκραξαν προς τον Κύριο ζητώντας τροφή» και «θα δώσεις την τροφή σε όλους στον κατάλληλο καιρό». Αλλά δεν έδινε την παραγγελία «να μη φιμώνεις το βόδι που αλωνίζει» περιοριζόμενος στην πράξη του αλωνίσματος των βοδιών, επειδή αυτό θα έδειχνε ότι ο Θεός δεν μπορεί να θρέψει την κτίση Του διαφορετικά, παρά μόνο μέσω της τροφής που παρέχεται στα κτήνη με τη συνδρομή των ανθρώπων. Έδειξε, συνεπώς, ο άγιος απόστολος ότι ο Θεός, δίνοντας την εντολή να μη φιμώνονται τέτοια ζώα, δεν μεριμνά για τα βόδια μέσω του αλωνίσματος λόγω έλλειψης τροφής, αλλά ότι μέσω αυτού του αινίγματος υποδηλώνεται η αναλογία που αφορά τους αποστόλους. Διότι προνοεί για όλα τα αισθητά, και ομοίως μεριμνά για τα πάντα. Επειδή ο απόστολος δεν έγραφε με τρόπο αντίθετο προς τον Σωτήρα, ώστε να βρίσκουν έτσι προφάσεις οι πολλοί. Διότι μικρότερα από τα βόδια είναι τα στρουθία, για τα οποία ο Σωτήρας έλεγε ότι «πέντε στρουθία πωλούνται αντί δύο ασσαρίων» και πάλι «δεν πωλούνται δύο στρουθία αντί ενός ασσαρίου;».

Αν λοιπόν δύο στρουθία πωλούνται προς ένα ασσάριο και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει σε παγίδα χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας του εν τοις ουρανοίς, αφενός μεν προνοεί για τα πάντα, αφετέρου δε επιμελείται τα σπουδαιότερα σύμφωνα με το ανώτερο είδος της πνευματικής ακολουθίας. Επομένως, με κάθε τρόπο ομολογείται ότι ο ίδιος είναι ποιητής και δημιουργός και νομοθέτης της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, Θεός αγαθός και δίκαιος και Κύριος των πάντων. 〈η〉 〈και〉 〈ις〉 〈σχόλιο〉. «Μήπως για τα βόδια ενδιαφέρεται ο Θεός;» 〈η〉 〈και〉 〈ις〉 〈έλεγχος〉. Ήδη έχει εξεταστεί και έχει ερμηνευτεί εκτενώς στο προηγούμενο από αυτό ρητό. Γι' αυτό, θεωρώντας περιττό να μιλήσω πάλι περί τούτου, αρκέστηκα στα προλεχθέντα. 〈θ〉 〈και〉 〈ιζ〉 〈σχόλιο〉. «Διότι δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, ότι οι πατέρες μας ήσαν όλοι υπό τη νεφέλη και όλοι πέρασαν μέσα από τη θάλασσα και όλοι έφαγαν την ίδια πνευματική τροφή και όλοι ήπιαν το ίδιο πνευματικό ποτό. Διότι έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός. Όμως, στους περισσοτέρους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός. Αυτά δε τα γεγονότα έγιναν προτυπώσεις για εμάς, ώστε να μην είμαστε επιθυμητές κακών, όπως επιθύμησαν εκείνοι. Ούτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: κάθισε ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν.»

Διότι η λέξη «ασάρ» είναι εβραϊκή, και ως υποκοριστικό ονομάζεται «ασάριον», για το οποίο ο Κύριος λέει: «δεν πωλούνται δύο στρουθία αντί ενός ασσαρίου;». Το μιλιαρίσιο, το χρυσό νόμισμα και το μισό του αργυρού ζυγίζουν δέκα ουγγιές.

Περί σταθμών. Τα αργυρά, καθώς και τα χάλκινα νομίσματα, ζυγίζουν 3 γράμματα. Ο τέλειος άργυρος (ζυγίζει) 100 λίτρες. Ο αργυρούς, η μνά και της μάνης [οι ουγγιές] είναι 20 ουγγιές, το οποίο ισούται με 1 λίτρα και 8 ουγγιές. Ο αμφορέας είναι 24 ξέστες. Το ασσάριο έχει βάρος 6 γραμμάτων. Το ασσάριο ισούται με 60 λεπτά. Το βαλλάντιο, το οποίο ονομάζεται και φόλλις, γίνεται 250 δηνάρια, δηλαδή 312 και μισή λίτρες. Το δηνάριο ζυγίζει 1 λίτρα και 3 ουγγιές. Το άγιο δίδραχμο (ζυγίζει) 6 γράμματα. Ο κοδράντης, ο οποίος είναι νούμμος, ζυγίζει 6 γράμματα. Το λεπτό σατόν ζυγίζει 3 γράμματα. Το λεπτό είναι μονάδα βάρους ίση με το ένα τέταρτο της ουγγιάς, για το οποίο λέει ο Κύριος [Ματθ. 10, 29]: «Δεν πωλούνται δύο στρουθία αντί ενός ασσαρίου;». Η λέξη ασσάρ στα εβραϊκά σημαίνει το ελαττούμενο. Το μιλιαρίσιο, καθώς και το χρυσό και το μισό του αργυρίου, ζυγίζουν 10 ουγγιές. Το νόμισμα ισούται με 125 λίτρες. Άλλο νόμισμα ζυγίζει 3 γράμματα. Το νούμμον [ή νούμμος]. Κάποιος Νουμάς, βασιλιάς των Ρωμαίων, το κατασκεύασε, και έλαβε την ονομασία του από το όνομά του. Ο οβολός, ο οποίος δεν είναι κατασκευασμένος από άργυρο, αλλά από σίδηρο, ζυγίζει 3 γράμματα. Ο οβολός από άργυρο ζυγίζει 3 γράμματα. Η ολκή ζυγίζει 3 γράμματα. Ο άγιος σίκλος, ο οποίος ισούται με 12 γράμματα.

Μην ταράζεσαι λοιπόν, μήτε να καταπίπτεις, αποβλέποντας στην άρρητη πρόνοιά Του, την οποία μπορεί κανείς να διακρίνει κατεξοχήν τόσο μέσα από όσα ενεργεί ο Ίδιος, όσο και μέσα από όσα παραχωρεί. Πράγμα που άλλωστε άφησε να εννοηθεί και αλλού, όταν συνομιλούσε με τους μαθητές Του. Επειδή δηλαδή τους προανήγγειλε τα δικαστήρια, τις συλλήψεις, τους πολέμους της οικουμένης και την αμείλικτη μάχη, στηρίζοντας την ψυχή τους και παρηγορώντας τους λέει: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια για ένα ασσάριο; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Αυτά δε τα έλεγε για να δείξει ότι τίποτε δεν γίνεται χωρίς Εκείνος να το γνωρίζει, αλλά τα γνωρίζει μεν όλα, χωρίς όμως να τα ενεργεί όλα. Μην ταράζεστε λοιπόν, λέει, ούτε να θορυβείστε. Διότι Εκείνος που γνωρίζει όσα υποφέρετε, ενώ έχει τη δύναμη να τα εμποδίσει, είναι ολοφάνερο ότι δεν τα εμποδίζει ακριβώς επειδή προνοεί και φροντίζει για εσάς· πράγμα που πρέπει να αναλογιζόμαστε και για τους δικούς μας πειρασμούς, και από αυτό θα αντλήσουμε ικανή παρηγοριά. Και τι κοινό υπάρχει, θα μπορούσε ίσως να πει κάποιος, ανάμεσα στη Ραχήλ και τη Βηθλεέμ; Διότι η Γραφή αναφέρει: «Η Ραχήλ κλαίει για τα παιδιά της». Και τι σχέση έχει η Ραμά με τη Ραχήλ; Η Ραχήλ ήταν μητέρα του Βενιαμίν, και όταν πέθανε, την έθαψαν στον ιππόδρομο που βρισκόταν κοντά σε αυτήν την περιοχή.

Τι υποδηλώνει στο Ευαγγέλιο ο Κύριος λέγοντας ότι δύο στρουθία πωλούνται αντί ενός ασσαρίου; Λένε ότι το ασσάριο ισοδυναμεί με δέκα νούμμους· και διά του αριθμού δέκα υποδηλώνεται το γράμμα ιώτα, το οποίο αποτελεί το αρχικό γράμμα του ονόματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Εξαγοράζεται, επομένως, διά του ονόματος του Κυρίου ο παλαιός και ο νέος λαός, καθώς και ο έσω και ο έξω άνθρωπος.

Και αλλού ο Δεσπότης ανέφερε το εξής παράδειγμα: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου;», δηλαδή ενός οβολού, λέει, «και όμως ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας· όσο για εσάς, και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μη φοβάστε, λοιπόν· εσείς αξίζετε περισσότερο από πολλά σπουργίτια». Αν δεν μπορείς να κατανοήσεις τίποτα περισσότερο, λέει, ας σε πείσει τουλάχιστον αυτό το παράδειγμα, δηλαδή να μιμηθείς την αμεριμνησία των πτηνών και των σπουργιτιών, και μη φανείς, άνθρωπε, πιο άπιστος από τα πτηνά· διότι τα πτηνά και τα σπουργίτια και τα κτήνη και τα θηρία τα τρέφει ως αγαθός και δημιουργός των πάντων, πώς λοιπόν δεν θα θρέψει με αφθονία και τον άνθρωπο, που κτίστηκε σύμφωνα με τη δική του εικόνα και ομοίωση, ο ουράνιος Πατέρας μας; Ποιος από εμάς [***]. [«Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: Τι θα φάμε; Ή τι θα πιούμε; Ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη· καθώς γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Αλλά να ζητάτε πρώτα τη βα]σιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

«Ιδού, εγώ σας αποστέλλω», λέει, «ως πρόβατα ανάμεσα σε λύκους», όχι για να σας καταστήσω βορά των λύκων, αλλά για να μετατρέψετε τους λύκους σε πρόβατα· «γίνετε λοιπόν φρόνιμοι σαν τα φίδια», διατηρώντας την κεφαλή σας, τον Χριστό, αλώβητη από κάθε άρνηση, «και ακέραιοι σαν τα περιστέρια», άκακοι και αγαθοί απέναντι σε εκείνους που στρέφονται εναντίον σας, πετώντας σταθερά και άφοβα πάνω από κάθε επίγεια εξουσία και δυναστεία μέσω του θείου κηρύγματος. «Και μην φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα. Δεν πωλούνται δύο στρουθία έναντι ενός ασσαρίου; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατρός σας».

Αλληλούια. Ήχος πλ. α'. Τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα θα ψάλλω. Στίχ. β'. Κατά την ημέρα της θλίψεώς μου με σκέπασε και πάνω σε πέτρα με ύψωσε. Ευαγγέλιο. Από το κατά Ματθαίον άγιο Ευαγγέλιο. Είπε ο Κύριος στους μαθητές του: Μην φοβάστε, λοιπόν, αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή. Να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα. Δεν πουλιούνται δύο σπουργίτια για ένα ασσάριο; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα σας. Όσο για εσάς, ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μην φοβάστε, λοιπόν· εσείς αξίζετε περισσότερο από πολλά σπουργίτια· και τα λοιπά.

Πώς, ενώ ο Σωτήρας μας λέγει, «δεν πωλούνται δύο στρουθία έναντι ενός ασσαρίου; και ένα από αυτά δεν θα πέσει χωρίς τον Πατέρα μου τον εν ουρανοίς», ο Παύλος, ο οποίος έχει τον Χριστό να ομιλεί εντός του, αναφέρει, «μήπως ενδιαφέρεται ο Θεός για τα βόδια;». Διότι η φωνή του μαθητή δημιουργεί την εντύπωση ότι αντιλέγει προς τον Διδάσκαλο. {δημιουργεί την εντύπωση η φωνή} Το ότι βεβαίως η πρόνοια του Θεού εκτείνεται μέχρι και τα στρουθία, και ότι δεν περιορίζει τη φροντίδα του ούτε σε αυτά, αλλά και των φυτών και των βοτάνων και γενικώς εκείνων των οποίων εγνώσθη ως Δημιουργός, αυτών τη φροντίδα για τη διατήρηση και την οικονόμηση φέρει αναλλοίωτη και αδιάκοπη, μας το διδάσκουν σαφώς και οι άλλες Ιερές Γραφές καθώς και ο έμφυτος λογισμός, ο οποίος απαιτεί από Εκείνον που παρήγαγε και έδωσε υπόσταση εκ του μη όντος να συνέχει το δημιούργημα και να προνοεί συμφώνως προς τον αρμόζοντα στο καθένα λόγο της πρόνοιας. Επειδή και ο ίδιος ο Σωτήρας μας, απομακρύνοντάς μας φιλανθρώπως από την πολλή ενασχόληση και φθορά με τα ανθρώπινα πράγματα, και εισάγοντας την ελευθερία και την απαλλαγή από τη μέριμνα για τα ρευστά και φθαρτά, δεν αντλεί αυτήν την άριστη διδασκαλία μόνο από τα στρουθία και τα άλλα πτηνά, αλλά ακόμη και από τα ίδια τα βότανα. «

Β. Θα συμφωνήσω χωρίς κανέναν δισταγμό. Α. Και θα παραδεχθείς ως αληθές ότι δεν πέφτει ούτε ένα σπουργίτι στη γη χωρίς το θέλημα του επουράνιου Πατέρα; Β. Και πώς θα μπορούσε αυτό να αμφισβητηθεί; Α. Εάν λοιπόν, σε τόσο μεγάλο πλάτος της οικουμένης, πιστεύεται ότι ένα απειράριθμο πλήθος σπουργιτιών που θηρεύονται δεν προκαλεί κανέναν κόπο στη συνεκτική των όλων δύναμη, ώστε να συγκρατούνται από την εποπτική της πρόνοια, ποια δικαιολογία θα μας αρκέσει για να αποφύγουμε την κατάκριση, όταν, εξαιτίας της στενότητας των δικών μας αντιλήψεων, θεωρούμε ότι ο Θεός δυσκολεύεται να επιβλέψει τη ζωή ή τον θάνατο μυριάδων ανθρώπων –ή μάλλον εκατονταπλάσιων μυριάδων–, με αποτέλεσμα το καθένα από αυτά να μην συμβαίνει σύμφωνα με τους λόγους που Εκείνος έχει προεξετάσει με δικαιοσύνη και σοφία, αλλά να αποδίδουμε τους μαζικούς θανάτους σε άλογη τύχη και τυχαία σύμπτωση και να μην θεωρούμε ότι επιφέρονται από δοκιμασμένη κρίση; Διότι, σύμφωνα με τα λόγια του θεοφόρου Βασιλείου τα οποία εσύ ο ίδιος ανέφερες, εφόσον αυτά συμβαίνουν για τον σωφρονισμό όσων απομένουν, είναι ανάγκη μαζί με αυτά να αναγνωρίζεται το ισχυρό και το άκοπο της θείας πρόνοιας.

«Και αυτό που ακούτε στο αυτί, να το κηρύξετε πάνω στις στέγες.» Αυτά, λέει, που είπα μόνο σε εσάς και σε έναν τόπο (διότι αυτό σημαίνει το προς το αυτί και στο σκοτάδι), διδάξτε τα με παρρησία και με δυνατή φωνή, ώστε να σας ακούνε όλοι. Και επειδή την παρρησία την ακολουθούν και κίνδυνοι, προσθέτει: «Και μη φοβηθείτε από αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή, να φοβηθείτε δε μάλλον εκείνον που μπορεί και την ψυχή και το σώμα να τα καταστρέψει στη γέεννα.» Τους διδάσκει να περιφρονούν και τον θάνατο, διότι πιο φοβερή, λέει, είναι η κόλαση στη γέεννα. Διότι αυτοί που θανατώνουν, προκαλούν τη φθορά μόνο της σάρκας, ενώ την ψυχή ενδεχομένως και την ευεργετούν. Ο Θεός όμως, όταν ρίχνει στη γέεννα, κολάζει αμφότερα, και την ψυχή και το σώμα. Λέγοντας δε στη γέεννα, υποδηλώνει το διηνεκές της κολάσεως. Διότι η λέξη γέεννα παράγεται από το αεί. «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια για ένα ασσάριο; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας. Σε εσάς όμως, ακόμα και όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες. Μην φοβάστε λοιπόν, εσείς διαφέρετε πολύ από τα σπουργίτια.» Για να μην ταράσσονται νιώθοντας εγκαταλειμμένοι, λέει: Αν ούτε ένα σπουργίτι δεν θα πιαστεί εν αγνοία μου, πώς θα εγκαταλείψω εσάς, τους οποίους αγαπώ;