Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:32

Γι' αυτό όλοι οι μάρτυρες, στρέφοντας τον νου τους στο ευαγγελικό κείμενο, όπου ο Κύριος, προτρέποντας τους ιερούς και φιλόθεους αθλητές, λέει: «Εάν κάποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου», για χάρη αυτής της ομολογίας υπέμειναν με ακλόνητους λογισμούς ακονισμένο σίδερο, ρίχτηκαν στις φλόγες, παρέδωσαν το σώμα τους έρμαιο στα στόματα των θηρίων, υπέβαλαν ο καθένας την πλάτη του σε μαστιγώσεις, καταξεσκίστηκαν στα πλευρά από αιχμηρά νύχια, υπέμειναν σιδερένια δεσμά και άντεξαν στα σκοτεινά καταγώγια των δεσμωτηρίων. Βασανίστηκαν από την πείνα και ξεράθηκαν από τη δίψα, πρόταξαν τα πρόσωπά τους σαν πέτρες σε όσους τους ράπιζαν, άκουσαν τις ύβρεις σαν κωφοί, σιώπησαν απέναντι σε όσους τους χλεύαζαν και τους λοιδορούσαν σαν άλαλοι, διαπομπεύθηκαν στους δήμους και στα θέατρα, περιφέρθηκαν στις αγορές και στα σταυροδρόμια με ολόγυμνα σώματα, όχι μόνο άνδρες, αλλά και γυναίκες, πράγμα που είναι το πιο σκληρό από όλα. Άλλοι κατακάηκαν στη φωτιά, άλλοι πάγωσαν μέσα στον χειμώνα· με ποικίλους τρόπους μοιράστηκαν μαζί μας τα αριστεία τους, ώστε με την πτώση τους να νικήσουν.

Δεν αρκεί, λοιπόν, να ανθίσταται κανείς στην ασέβεια, εάν η αντίσταση προς την ασέβεια δεν γίνεται χάριν της ευσέβειας. Πολλά και σπουδαία έχουν να πουν οι Ιουδαίοι εναντίον των ειδωλολατρών, και δικαίως τους κατηγορούν επειδή λατρεύουν την κτίση αντί για τον Κτίστη. Αλλά δεν θα θεωρηθεί ότι διαθέτουν ευσέβεια απλώς και μόνο επειδή ελέγχουν τη δυσσέβεια, από τη στιγμή που αρνούνται τον Υιό του Θεού, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, και κατηγορούν για πολυθεΐα εκείνους που μέσω Αυτού σέβονται τον Πατέρα. Γι' αυτό, έχουμε αποχωρήσει από τους Έλληνες και έχουμε διαχωριστεί, ώστε να μην αναμειγνυόμαστε με τις ακάθαρτες ειδωλολατρίες· εξήλθαμε όμως και από τη βλασφημία των Ιουδαίων, ομολογώντας τον Υιό του Θεού και αποφεύγοντας την ολέθρια άρνηση του Κυρίου μας, ο οποίος λέει: «Όποιος με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Ομολογούμε δε τον Υιό εκ του Πατρός, και πάντοτε μαζί με τον Πατέρα, πιστεύοντας σε Αυτόν που λέει και υπόσχεται: «Καθένας που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Βλέποντας αυτό το παράδειγμα, έχουμε αποξενωθεί και τώρα από εκείνους που ελληνίζουν στο όνομα του Χριστιανισμού, οι οποίοι τολμούν να θεωρούν ως θεό και να προσκυνούν ένα έργο του Θεού.

Πες στον γνήσιο και ομόψυχο αδελφό μας τον Ιωάννη, ο οποίος κλήθηκε με το άνωθεν και θεϊκό νεύμα να κατοικήσει μαζί μας, όχι μόνο στον παρόντα αιώνα αλλά και στον μέλλοντα: Είπε ο Δεσπότης μας Χριστός στους μαθητές Του: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μη φοβάστε, λοιπόν, εσείς διαφέρετε πολύ από πολλά σπουργίτια. Καθένας, λοιπόν, που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου με νηφαλιότητα, ώστε να θέτεις τον Θεό πάντοτε μπροστά σου, για να εκπληρωθεί και για σένα ο προφητικός λόγος: «Έβλεπα τον Κύριο πάντοτε μπροστά μου, διότι είναι στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ.» Άπλωσε, λοιπόν, τα χέρια σου με όλη σου την ψυχή προς όσα βρίσκονται μπροστά σου και αυτά να μελετάς αδιαλείπτως, ώστε να ακούσεις τη φωνή του Θεού να σου λέει: «Ιδού, αποστέλλω τον άγγελό μου πριν από το πρόσωπό σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου.» Αυτός, αφού κοπίασε αρκετά και δεν βρήκε εργόχειρο, λυπόταν και απορούσε πώς, σύμφωνα με τον λόγο του Γέροντα, δεν στάλθηκε ο άγγελος για βοήθεια. Διότι δεν κατανοούσε ότι αυτό του ειπώθηκε για την απρόσκοπτη πραγματοποίηση της αναχώρησής του. Και γι' αυτό του γράφει ο Γέροντας τα εξής:

Όποιος, λοιπόν, με ομολογήσει ενώπιον των ανθρώπων, θα τον ομολογήσω κι εγώ ενώπιον του Πατρός μου, που βρίσκεται στους ουρανούς. ΛΟΥΚΑΣ. Διότι όποιος ντραπεί εμένα και τους λόγους μου, αυτόν θα ντραπεί ο Υιός του ανθρώπου, όταν έλθει μέσα στη δόξα του, και στη δόξα του Πατρός και των αγίων αγγέλων. ΠΡΟΣ ΤΙΜ. Β΄. Μην ντραπείς, λοιπόν, τη μαρτυρία του Κυρίου μας, ούτε εμένα τον δέσμιό του· αλλά συγκακοπάθησε για το Ευαγγέλιο, ως καλός στρατιώτης του Ιησού Χριστού.

Θα σας κατηγορήσει λοιπόν, λέει, και ο ίδιος ο Μωυσής, στον οποίο έχετε εναποθέσει κάθε ελπίδα, και θα καταγγείλει στον Θεό την αλαζονεία που υπάρχει μέσα σας, καθώς καταφρονείται μαζί με τους άλλους. Και βέβαια δεν θα θεωρήσουμε ότι είναι ακατηγόρητοι ενώπιον του Χριστού όσοι Τον απειθούν, επειδή είπε στους Ιουδαίους: «Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω στον Πατέρα». Διότι τι θα πούμε, όταν Τον ακούμε να λέει: «Καθένας λοιπόν ο οποίος θα με ομολογήσει έμπροσθεν των ανθρώπων, θα τον ομολογήσω κι εγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν τοις ουρανοίς· όποιος όμως με αρνηθεί έμπροσθεν των ανθρώπων, θα τον αρνηθώ κι εγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν τοις ουρανοίς;» Άραγε δεν θα υποθέσουμε εύλογα ότι κάποτε θα κατηγορηθούν ενώπιον του Θεού και Πατέρα εξαιτίας της άρνησης, όσοι υποστούν αυτό από τον Χριστό; Αλλά νομίζω ότι αυτό είναι σαφές στον καθένα. Επομένως, οι Ιουδαίοι δεν είναι διόλου απαλλαγμένοι από την κατηγορία, επειδή με μακρά απείθεια αρνήθηκαν τον Χριστό, αλλά πάλι ο λόγος προς αυτούς είναι εξαιρετικά εύστοχος.

Δικαίως, λοιπόν, παραθέτει στον Θεό και Πατέρα τους αγαθούς και τους γνήσιους και αυτούς που κατέστησαν την ακοή της ψυχής τους πιο ευπειθή σε αυτόν, ενώ έχει λησμονήσει εντελώς όσους δεν είναι τέτοιοι, ώστε να φανεί σαφές αυτό που είπε, αρχίζοντας από τους δικούς μας χρόνους. Και ποιο είναι άραγε αυτό; «Καθένας, λοιπόν, που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς· όποιος όμως με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Αυτό ακριβώς υποσχέθηκε να πράξει, όταν από παλιά διακήρυττε μέσω της φωνής του Ησαΐα ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας: «Γίνετε, λοιπόν, μάρτυρές μου, κι εγώ μάρτυρας, λέει ο Κύριος ο Θεός, και ο δούλος που εξέλεξα». Ομιλεί, επομένως, ο Σωτήρας ταυτόχρονα και θεοπρεπώς και ανθρωπίνως. Διότι ήταν ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος, διατηρώντας άμεμπτο τον λόγο και για τα δύο, και προσαρμόζοντας στις ανάγκες των καιρών αυτό που ταιριάζει στο καθένα κατά τη θεία οικονομία.

Ματθ. 10, 32 Εκείνος που ομολογεί ότι ο Χριστός είναι Θεός, ταπεινώνοντας τον εαυτό του, πρόκειται να έχει τον Χριστό να ομολογεί γι' αυτόν στον Πατέρα, ότι είναι γνήσιος δούλος.

Και αυτό τους το ονείδισα, λέγοντας διά της φωνής του Ιερεμία: «Και τον καιρό των συμφορών τους θα πουν: Σήκω και σώσε μας. Και πού είναι οι θεοί σου, τους οποίους κατασκεύασες για τον εαυτό σου; Θα σηκωθούν άραγε, και θα σε σώσουν τον καιρό της συμφοράς σου;» Σας επέπληξα λοιπόν πάρα πολλές φορές, εσάς που είστε από το αίμα του Ισραήλ, και μάθατε από πείρα ότι δεν υπήρχε ανάμεσά σας Θεός, κάποιος ξένος θεός δηλαδή. Διότι κανείς από εκείνους δεν σας έσωσε. Επομένως, εγώ είμαι ο μόνος που σώζω. Γι' αυτό δώστε τη μαρτυρία σας, και εγώ θα γίνω μάρτυρας του εαυτού μου, λέει ο Κύριος ο Θεός. Δηλαδή, σύμφωνα με το εξής: «Καθένας λοιπόν που θα με ομολογήσει έμπροσθεν των ανθρώπων, θα τον ομολογήσω κι εγώ». Μαρτυρήστε λοιπόν ότι εγώ υπάρχω από την αρχή, δηλαδή ότι εγώ είμαι αυτός που από την αρχή μέχρι τώρα προαναγγέλλω τα μελλοντικά, και που δύναμαι να σώζω αβίαστα αυτούς που διψούν για την οικείωση μαζί μου.

Όσοι, λοιπόν, θέλουν να αποφύγουν την κατάρα ή και να αξιωθούν την ευλογία, ας μην αρνηθούν τον Θεό που σταυρώθηκε για εμάς, για να μη στερηθούν τη δόξα των δικαίων, όταν έρθει ο ίδιος ο Κύριος να αποδώσει τα αγαθά σε όσους πιστεύουν στο όνομά του. Διότι ο ίδιος είπε: καθένας που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Διότι η αγία Παρθένος δεν γέννησε έναν απλό άνθρωπο, αλλά τον Θεό Λόγο σαρκωμένο· καθώς αναφωνεί ο Ευαγγελιστής λέγοντας: Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα από ό,τι έχει γίνει. Και πάλι: Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας. Διότι, ενώ ήταν Θεός, έγινε άνθρωπος για εμάς ατρέπτως και ασυγχύτως, γενόμενος αυτό που δεν ήταν, αλλά παραμένοντας αυτό που ήταν, εφόσον η φύση του παρέμεινε αμετάβλητη και αναλλοίωτη· διότι τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό· και τίποτα δεν είναι αδύνατο για αυτόν.

Αλλά ο Λόγος του Πατρός, ο μονογενής Υιός, ο Θεός Λόγος, όπως λέει: «καθένας που θα με ομολογήσει, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου»· με το να πει όμως «εμένα, μπροστά στον Πατέρα μου», έδειξε τον Πατέρα φύσει ενυπόστατο *. Αυτοί δε, που εισάγουν κρυφά τον Ιουδαϊσμό και δεν κατέχουν τίποτα περισσότερο από τους Ιουδαίους, θα ονομαστούν δεύτεροι Ιουδαίοι και Σαμοσατείς, μη όντας τίποτα άλλο παρά προβάλλοντας μόνο το όνομα από έπαρση. Διότι, αρνούμενοι τον Θεό εκ Θεού, τον μονογενή Υιό και Λόγο, είναι ίδιοι με εκείνους που τον αρνήθηκαν κατά την παρουσία του, έχοντας γίνει θεοκτόνοι, κυριοκτόνοι και αρνητές του Θεού. Το αληθές βέβαια είναι ότι ούτε περιτομή έχουν ούτε το σάββατο τηρούν, αλλά σε όλα τα άλλα είναι ακριβώς όπως οι Ιουδαίοι *. 3. Διότι, πράγματι, κι εμείς δεν λέμε ότι υπάρχουν δύο θεοί ούτε δύο θεότητες, αλλά μία θεότητα· επειδή δεν λέμε ούτε δύο πατέρες ούτε δύο υιούς ούτε δύο άγια πνεύματα, αλλά τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα μία θεότητα, * μία δοξολογία. Αυτός όμως δεν αποκαλεί τον Πατέρα μόνο Θεό επειδή είναι η πηγή, αλλά, λέγοντάς τον μόνο Θεό, αναιρεί, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτόν, τη θεότητα και την υπόσταση του Υιού και του Αγίου Πνεύματος· θεωρώντας δε τον ίδιο τον Πατέρα ένα Θεό * άγονο υιού, καθιστά και τα δύο ατελή, Πατέρα και Υιό, τον μεν Πατέρα άγονο υιού, και άκαρπο τον Λόγο του ζώντος Θεού και της αληθινής σοφίας.

Ποιος άραγε, λέει, θα είναι αυτός που πρόκειται κάποτε να δει με τα μάτια του τις εκβάσεις αυτών των λόγων, και ποιοι ας έρθουν ως μάρτυρες των αποτελεσμάτων; Ας δικαιωθούν δίνοντας μαρτυρία, επειδή και εγώ ο Θεός θα γίνω μάρτυράς τους, όπως και ο Παίδας, τον οποίο εξέλεξα, για τον οποίο έλεγε πιο πάνω: «Ιδού ο Παίδας μου, τον οποίο διάλεξα, ο εκλεκτός μου, τον οποίο αποδέχθηκε η ψυχή μου». Εγώ λοιπόν ο ίδιος ο Θεός, και αυτός ο Παίδας, ο εκλεκτός μου. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου τον εν τοις ουρανοίς». Θα δώσω μαρτυρία στους δικούς μου μάρτυρες, για να γνωρίσετε και να πιστέψετε και να κατανοήσετε ότι εγώ είμαι· πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος θεός και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει. Διότι η αιτία της παρουσίας του Χριστού και της μαρτυρίας των αποστόλων του σε όλα τα έθνη δεν ήταν καμία άλλη παρά το να κηρύξουν τη γνώση του επί πάντων Θεού και την πίστη σε αυτόν και την κατανόηση περί αυτού σε εκείνους που προηγουμένως ήταν ασύνετοι, αθέτησαν τις συμφωνίες, ήταν άπιστοι και βρίσκονταν σε άγνοια γι' αυτόν, και γι' αυτό είχαν τυφλωθεί στα μάτια της διάνοιας και περιφέρονταν μέσα στην πλάνη της άθεης ειδωλολατρίας. Γι' αυτό, αφού προφήτευσε: «Γίνετε μάρτυρές μου, και εγώ μάρτυρας, λέει ο Κύριος ο Θεός, και ο Παίδας, τον οποίο εξέλεξα», πρόσθεσε: «για να γνωρίσετε και να πιστέψετε και να κατανοήσετε ότι εγώ είμαι· πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος θεός και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει». Εφόσον δηλαδή μία είναι η αρχή, μία θα είναι και η θεότητα, μαζί με την οποία συμπεριλαμβάνεται και η θεολογία του Μονογενούς Του. Και ο λόγος (της Γραφής), επιμένοντας στην ίδια διδασκαλία, προσθέτει: «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει σωτήρας εκτός από εμένα».

Απολαμβάνουν δε την από εκεί χάρη και δύναμη για την άσκηση και την τελείωση της αρετής ή και για την επίδειξη θαυμάτων, όχι απλώς όλοι, αλλά εκείνοι που έχουν αποκτήσει αγαθή προαίρεση και δείχνουν με έργα την αγάπη και την πίστη τους προς τον Θεό, και από τη μια αποστρέφονται τελείως τα φαύλα, ενώ από την άλλη τηρούν με ασφάλεια τα προστάγματα του Θεού και υψώνουν το μάτι της διάνοιας προς αυτόν, τον ήλιο της δικαιοσύνης Χριστό· ο οποίος όχι μόνο τείνει αόρατα χέρι βοηθείας από άνω σε όσους αγωνίζονται, αλλά και παρακινώντας μας μέσω του ευαγγελίου μάς μιλά σήμερα αισθητά: «Διότι καθένας», λέει, «που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς».

Διότι δηλώνοντας αυτό δεν είπε, «καθένας που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους», αλλά «καθένας που θα ομολογήσει εν εμοί», υποδεικνύοντας ότι μέσω Εκείνου και με τη δική Του βοήθεια μπορεί κάποιος να διακηρύξει με παρρησία την ευσέβεια. Έτσι πάλι, όταν λέει «θα ομολογήσω κι εγώ», δεν είπε «αυτόν», αλλά «εν αυτώ», δηλαδή μέσω της καλής στάσης και καρτερίας που επέδειξε αυτός που ομολογεί υπέρ της ευσέβειας. Δες, άλλωστε, τι λέει στη συνέχεια για όσους δειλιάζουν και προδίδουν την ευσέβεια: «Όποιος όμως με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Δεν είπε εδώ «όποιος αρνηθεί εν εμοί». Γιατί; Διότι αυτός που αρνείται τον Θεό, τον αρνείται επειδή έχει στερηθεί τη βοήθεια του Θεού. Και γιατί εγκαταλείφθηκε και στερήθηκε τον Θεό; Επειδή πρώτος αυτός Τον εγκατέλειψε, αγαπώντας τα πρόσκαιρα και γήινα πράγματα περισσότερο από τα ουράνια και αιώνια αγαθά που έχει υποσχεθεί ο Θεός. Έτσι πάλι και ο Χριστός, θα αρνηθεί όχι «εν αυτώ», αλλά «αυτόν», εφόσον δεν βρίσκει μέσα του τίποτα που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί υπέρ αυτού.

Δεν επιθυμώ η δική μου θυσία να αποβεί προς βλάβην εκείνων που με θυσιάζουν. Διότι, έστω και αν θυσιάζουν με πονηρό λογισμό, εγώ εντούτοις αισθάνομαι συστολή απέναντί τους, διότι αυτοί στάθηκαν αφορμή, έστω και παρά τη θέλησή τους, για την παρουσία μου ενώπιόν σου, για τη βασιλεία των ουρανών, για την απαλλαγή από τον πηλό, για την άνω μετάθεση, για τη νίκη του μαρτυρίου, για την ομολογία προς εσένα και από εσένα. Διότι δική σου είναι η φωνή προς εμάς, από την οποία παρακινήθηκα και παρέδωσα πρόθυμα τον εαυτό μου σε θυσία, και άδειασα στα χέρια σου το αίμα μου μέσω της ομολογίας σαν σε κρατήρα: «Όποιος με ομολογήσει έμπροσθεν των ανθρώπων, θα τον ομολογήσω και εγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν ουρανοίς.» Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Διότι, «όποιος με ομολογήσει», λέει, «μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς»· και, «Όποιος με απαρνηθεί, θα τον αρνηθώ κι εγώ»· και πάλι, «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό»· και πάλι, «Μακάριοι οι πτωχοί στο πνεύμα, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και πάλι, «Μακάριοι είστε όσοι διώκεστε ένεκα της δικαιοσύνης, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς». Βλέπεις παντού τους ουρανούς, πουθενά τη γη, ούτε όσα υπάρχουν στη γη; Και πάλι, «Το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού»· και πάλι, «Να μη φρονούμε τα επίγεια, αλλά αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς».

Το να λέγεται, λοιπόν, ότι τα χαρίσματα δεν προσφέρουν καμία μεγάλη ωφέλεια όταν απουσιάζει η αγάπη, δεν είναι καθόλου παράδοξο· επειδή τα χαρίσματα έρχονται δεύτερα σε σχέση με τον ενάρετο βίο. Πολλοί, για παράδειγμα, αν και επέδειξαν χαρίσματα, επειδή η ζωή τους υπήρξε φαύλη, κολάστηκαν, όπως εκείνοι που στο όνομά Του προφήτευσαν και έβγαλαν πολλά δαιμόνια και έκαναν πολλά θαύματα, όπως ο Ιούδας ο προδότης. Άλλοι πάλι πιστοί, έχοντας επιδείξει καθαρό βίο, δεν χρειάστηκαν τίποτα άλλο για να σωθούν. Επομένως, το ότι τα χαρίσματα, όπως είπα, την έχουν ανάγκη, δεν είναι καθόλου παράδοξο. Το ότι όμως ακόμη και ένας αυστηρός ενάρετος βίος δεν ωφελεί σε τίποτα χωρίς αυτήν, αυτό είναι που φανερώνει την απόλυτη ανωτερότητά της και προκαλεί μεγάλη απορία, και μάλιστα όταν ο Χριστός φαίνεται να επιδαψιλεύει μεγάλες ανταμοιβές και στα δύο αυτά, εννοώ και στην ακτημοσύνη και στους κινδύνους του μαρτυρίου. Διότι στον πλούσιο λέει, όπως ανέφερα προηγουμένως: «Αν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα να με ακολουθήσεις». Και στους μαθητές του, μιλώντας για το μαρτύριο, έλεγε: «Όποιος χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου, θα τη βρει». Και, «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς».

Διότι από αυτό, λέει, θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Και όταν λέει: «Όποιος χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου, θα την βρει»· και, «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς»· δεν το λέει αυτό με την έννοια ότι δεν γίνεται από αγάπη, αλλά φανερώνει τον μισθό που επιφυλάσσεται για αυτούς τους κόπους. Επειδή, το ότι μαζί με το μαρτύριο ζητά και αυτό (δηλαδή την αγάπη), αλλού το υπαινίχθηκε σαφώς, λέγοντας τα εξής: «Το μεν ποτήριό μου θα το πιείτε, και το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι θα το βαπτιστείτε»· δηλαδή, θα μαρτυρήσετε, θα σφαγιαστείτε για εμένα· το να καθίσετε όμως στα δεξιά και στα αριστερά —όχι βέβαια με την έννοια ότι κάποιοι κάθονται σωματικά στα δεξιά και στα αριστερά, αλλά υποδηλώνοντας την ανώτατη πρωτοκαθεδρία και τιμή— «δεν είναι δικό μου να το δώσω», λέει, «αλλά ανήκει σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί». Έπειτα, δείχνοντας για ποιους έχει ετοιμαστεί, αφού τους κάλεσε, λέει: «Όποιος από εσάς θέλει να είναι πρώτος, ας είναι διάκονος όλων σας»· φανερώνοντας την ταπεινοφροσύνη και την αγάπη. Απαιτεί μάλιστα έντονη αγάπη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά πρόσθεσε: «Όπως ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να δώσει τη ζωή του ως λύτρο για πολλούς»· δείχνοντας ότι έτσι πρέπει να αγαπάμε, ώστε να φτάνουμε στο σημείο να σφαγιαστούμε για εκείνους που αγαπούμε· διότι κυρίως αυτό σημαίνει το να αγαπά κανείς τον Ίδιο. Γι' αυτό και στον Πέτρο λέει: «Εάν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου».

Αφού, λοιπόν, απομάκρυνε τον φόβο και την αγωνία που συγκλόνιζε την ψυχή τους, τους ενθαρρύνει πάλι και με τα όσα ακολουθούν, εκβάλλοντας τον φόβο με φόβο, και όχι μόνο με τον φόβο, αλλά και με την ελπίδα μεγάλων επάθλων. Διατυπώνει δε την απειλή με πολλή εξουσία, προτρέποντάς τους και με τους δύο τρόπους στο να έχουν παρρησία υπέρ της αλήθειας, και συνεχίζει λέγοντας: «Καθένας, λοιπόν, ο οποίος θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς· όποιος όμως με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Διότι δεν τους παρακινεί μόνο μέσω των αγαθών, αλλά και μέσω των αντιθέτων, και καταλήγει στα θλιβερά. Και πρόσεξε την ακρίβεια.

Διότι, όταν αγαπιόμαστε για τον Θεό, εμείς είμαστε οφειλέτες σε Αυτόν για την τιμή· όταν όμως μισούμαστε, Αυτός είναι οφειλέτης σε εμάς για την τιμή. Όσοι, λοιπόν, δεν περιφρονούμε ούτε τα χρήματα για τον Χριστό, ή μάλλον για τον ίδιο μας τον εαυτό, ας φρίξουμε, αναλογιζόμενοι τον ένθερμο πόθο του Παύλου για τον Χριστό. Διότι αυτός δεν αγαπούσε τον Χριστό για τις παροχές του Χριστού, αλλά αγαπούσε τα δικά Του για τον Ίδιο τον Χριστό, και ένα μόνο πράγμα φοβόταν: το να μην ξεπέσει από την αγάπη του προς Εκείνον. Διότι αυτό ήταν γι' αυτόν πιο φοβερό και από τη γέεννα· όπως ακριβώς και το να παραμένει σε αυτήν (την αγάπη) ήταν πιο επιθυμητό και από τη βασιλεία των ουρανών. Όταν, λοιπόν, εκείνος εξαιτίας του πόθου του για τον Θεό καταδέχεται και στη γέεννα να πέσει, και από τη βασιλεία να ξεπέσει, αν βέβαια προβάλλονταν και τα δύο αυτά, εμείς που δεν περιφρονούμε ούτε την παρούσα ζωή, άραγε είμαστε πλέον άξιοι έστω και για τα υποδήματά του, εφόσον απέχουμε τόσο πολύ από τη μεγαλοφροσύνη του; Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Όποιος χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα την βρει»· και, «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Διότι, πραγματικά, είναι μεγάλος ο κόπος αυτού του κατορθώματος, και σχεδόν ξεπερνά την ίδια τη φύση· και αυτό το γνωρίζουν καλά όσοι αξιώθηκαν αυτούς τους στεφάνους. Διότι κανένας λόγος δεν θα μπορέσει να το παραστήσει· τόσο πολύ είναι γνώρισμα γενναίας ψυχής αυτό το πράγμα, και υπερβολικά θαυμαστό.

«Η ευλογία του Κυρίου βρίσκεται στην ανταμοιβή του ευσεβούς. Η δωρεά του Κυρίου παραμένει στους ευσεβείς.» «Πίστεψε σε αυτόν, και θα σε βοηθήσει.» «Η ομιλία του ευσεβούς είναι πάντοτε γεμάτη σοφία.» «Να συναναστρέφεσαι συνεχώς με άνθρωπο ευσεβή.» «Καθένας που θα με ομολογήσει εμπρός στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ εμπρός στον Πατέρα μου τον εν ουρανοίς.» «Αλήθεια σας λέγω· εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε στο όρος τούτο, “Μετάβα από εδώ εκεί”, και θα μεταβεί· και τίποτα δεν θα είναι αδύνατο σε εσάς.» «Αποκριθείς ο Πέτρος του είπε: “Ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε· τι άραγε θα υπάρξει για εμάς;” Ο δε Ιησούς τους είπε: “Αλήθεια σας λέγω, ότι εσείς που με ακολουθήσατε, κατά την παλιγγενεσία, όταν καθίσει ο Υιός του ανθρώπου στον θρόνο της δόξας του, θα καθίσετε και εσείς σε δώδεκα θρόνους κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ. Και καθένας που άφησε οικίες, ή αδελφούς, ή πατέρα, ή μητέρα, ή γυναίκα, ή τέκνα, ή αγρούς χάριν του ονόματός μου, θα λάβει εκατονταπλάσια και θα κληρονομήσει αιώνια ζωή.”» «Αποκριθείς ο Ιησούς τους είπε: “Αλήθεια σας λέγω· εάν έχετε πίστη και δεν αμφιβάλλετε, όχι μόνο αυτό που έγινε στη συκιά θα κάνετε, αλλά και αν πείτε στο όρος τούτο, 'Σήκω και πέσε στη θάλασσα', θα γίνει· και όλα όσα ζητήσετε στην προσευχή με πίστη, θα τα λάβετε.”» «Στα δικά του ήλθε, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν.»

ν΄. Γύρω στα μεσάνυχτα, καθώς ο μάρτυρας προσευχόταν στη φυλακή, του εμφανίζεται ο Χριστός και του λέει: «Αρτέμιε, δείξε ανδρεία και πάρε δύναμη, και μην φοβάσαι ούτε να δειλιάζεις μπροστά στον τύραννο· διότι εγώ είμαι μαζί σου, λυτρώνοντάς σε από κάθε πειρασμό και από κάθε οδύνη των βασανιστηρίων, και θα σε στεφανώσω στη βασιλεία των ουρανών, και όπως ακριβώς εσύ με ομολόγησες ενώπιον των ανθρώπων πάνω στη γη, θα σε ομολογήσω και εγώ ενώπιον του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Έχε θάρρος, λοιπόν, και αγάλλου· διότι θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». Ακούγοντας αυτά ο μάρτυρας από τον Κύριο, γέμισε θάρρος και καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας δοξολογούσε και ευχαριστούσε τον Θεό· διότι απαλλάχθηκε από τις πληγές και τα τραύματά του, ώστε να μην φαίνεται ούτε ένας μώλωπας στο άγιο σώμα του. Παρέμεινε δε δεκαπέντε ημέρες χωρίς να γευθεί απολύτως τίποτα· διότι τρεφόταν με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Και πάλι λέει: Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του, και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του, τότε θα συγκεντρωθούν μπροστά του όλα τα έθνη και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ο βοσκός χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια, και θα τοποθετήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά. Τότε θα πει ο βασιλιάς σε όσους θα βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και μου δώσατε να πιω, ξένος ήμουν και με φιλοξενήσατε, γυμνός ήμουν και με ντύσατε, ασθένησα και με επισκεφθήκατε, στη φυλακή ήμουν και ήλθατε σε εμένα. Τι εννοεί λέγοντας αυτά; Οικειοποιείται τις ευεργεσίες που προσφέρουμε εμείς σε όσους έχουν ανάγκη. Και σε άλλο σημείο λέει: Καθένας που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς.

Όσο για εσάς, ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μη φοβάστε, λοιπόν· εσείς αξίζετε πολύ περισσότερο από πολλά σπουργίτια. Καθένας, λοιπόν, που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς· και όποιος με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς».

Ματθ. 9, 17 Ως «παλαιούς ασκούς» εννοεί όσους βρίσκονται υπό τον παλαιό νόμο, και ως «νέον οίνον» τη χάρη του Χριστού που μας δόθηκε αργότερα, ή την Καινή Διαθήκη. Ματθ. 10, 32-33 Έπειτα, λέγοντας «θα τον ομολογήσω και εγώ», δείχνει ότι η ανακήρυξη στη βασιλεία των ουρανών δεν είναι αποτέλεσμα ψιλής χάρης, αλλά εξαρτάται και από τη βούληση, την προθυμία και το πρόσωπο αυτού που υποδέχεται τη χάρη. Διότι λέει «θα ομολογήσω εν αυτώ»: δηλαδή στην πράξη του, στα καλά του έργα, στην παρρησία του, την οποία επέδειξε και εξέφρασε με θάρρος για μένα μπροστά στους διώκτες. Διότι, όπως ακριβώς χωρίς τη χάρη η ανθρώπινη προαίρεση δεν μπορεί να κατορθώσει τίποτα από μόνη της, έτσι και αν εμείς οι ίδιοι δεν έχουμε την αγαθή προαίρεση, ούτε η χάρη μας συντρέχει.

Ή είναι φανερό πως ο κοινός Δεσπότης και Δημιουργός όλων έγινε ο ίδιος για εσένα μυσταγωγός και σε αυτή την τελετή, ο οποίος μέσα στα ιερά λόγια θεσπίζει διακηρύσσοντας μεγαλόφωνα: «καθένας που θα με ομολογήσει εμπρός στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ εμπρός στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Διότι, όχι μόνον ενώ παρίσταντο άνθρωποι και χοροστατούσαν άγγελοι, αλλά, νομίζω, ενώ και αυτή η ίδια η Δεσποτική φύση επόπτευε από ψηλά και αθλοθετούσε τη νίκη, καταγράφηκε περίτρανα ο θρίαμβος κατά όλων των αιρέσεων με θαρραλέο φρόνημα, λόγο και έργο, και ομολογήθηκε το μυστήριο της ευσέβειας, αφού στερεώθηκε όπως ποτέ προηγουμένως. Ναι, βέβαια, και σύμβουλός σου ήταν εκείνος, ο κλειδούχος των ουράνιων πυλών, ο οποίος ανακηρύχθηκε από την ίδια την Αλήθεια πέτρα και θεμέλιο της πίστεως, εκείνος ο Πέτρος, ο κορυφαίος των μαθητών, ο οποίος κάπως έτσι εμφυσούσε στα αυτιά της καρδιάς σου, παραγγέλλοντας ιερά να είσαι έτοιμος προς απολογία σε καθέναν που σου ζητά λόγο για την καθαρότατη και ακίβδηλη πίστη που υπάρχει μέσα σου.

Και λέγετε ότι «όταν ιερουργεί κρυφά μνημονεύει τον Νικηφόρο»; Στα κρυφά, για να αφήσω τους άλλους, ακόμα και όλοι οι πατρίκιοι ορθοδοξούν. Αλλά τι λέει ο Χριστός; «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Όπως ακριβώς ισχύει και το αντίθετο στην περίπτωση της άρνησης. Ακόμα κι αν συνέταξαν την έγγραφη συμφωνία μόνο για να μη συναντώνται μεταξύ τους, είναι το ίδιο πράγμα. Διότι πώς θα τηρήσουν αυτό που λέει ο Χριστός: «Εκείνον που έρχεται προς εμένα δεν θα τον διώξω έξω»; Έρχεται κάποιος ρωτώντας, ζητώντας να μάθει την αλήθεια, είτε ηγούμενος είτε κάποιος άλλος. Τι θα απαντήσει ο ηγούμενος; Προφανώς: «Έλαβα εντολή να μη μιλώ». Μακάρι να ήταν μόνο αυτό, αλλά (θα πει): «Ούτε καν να σε δεχθώ στο μοναστήρι και να συνεστιαστούμε μπορώ». Ο Χριστός λέει: «Δέξου και δίδαξε»· διότι: «Εάν δειλιάσει», λέει, «δεν αναπαύεται η ψυχή μου σε αυτόν». Συνέταξαν λοιπόν έγγραφο ώστε να υπακούν στον βασιλιά, ενάντια στον Χριστό.

Προς το τέκνο Ευόδιο. Επειδή έλαβα την έγγραφη απολογία σου, αγαπημένο τέκνο, απέβαλα τη λύπη της ταπεινής μου ψυχής, η οποία πονούσε για όσα συνέβησαν· διότι μην νομίζεις, αδελφέ, ότι είναι μικρό πράγμα το να πέσει κανείς ως προς την ομολογία. Τι λέει ο Κύριος; Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Το ίδιο ισχύει και για το αντίθετο. Αλλά, εφόσον συνέβη, ο Θεός είναι ελεήμων και συγχωρεί τα ολισθήματά μας. Έχοντας όμως φτάσει μέχρις εδώ, να φοβάσαι τον Θεό και να μην προχωρήσεις περισσότερο, αλλά σπλαχνίσου την ψυχή σου, καθώς και εμένα τον ταπεινό, βλέποντας τους αδελφούς σου να αγωνίζονται· διότι όσοι έπεσαν είναι αξιοθρήνητοι και εδώ και εκεί, εάν δεν μετανοήσουν επαρκώς.

Δείχνοντας δε την ακριβή γνώση και πρόνοιά Του, λέει ότι οι τρίχες μας είναι μετρημένες από Αυτόν. Και μη νομίζεις ότι τα σπουργίτια παγιδεύονται με την ενέργεια του Θεού, αλλά ότι ούτε η δική τους θήρευση Του είναι άγνωστη. «Καθένας λοιπόν που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς· όποιος όμως με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» Προτρέπει σε μαρτύριο· διότι δεν αρκείται μόνο στην εσωτερική πίστη της ψυχής, αλλά θέλει και αυτήν που διακηρύσσεται με το στόμα. Δεν είπε δε, «όποιος ομολογήσει εμένα», αλλά «εν εμοί», δηλαδή με τη δική μου δύναμη. Διότι αυτός που ομολογεί, ομολογεί επειδή βοηθείται από την άνωθεν χάρη. Στην περίπτωση όμως αυτού που αρνείται δεν είπε, «εν εμοί», αλλά «εμένα»· δείχνοντας ότι αρνείται επειδή δεν έχει την άνωθεν βοήθεια.