Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:33

Δεν αρκεί, λοιπόν, να ανθίσταται κανείς στην ασέβεια, εάν η αντίσταση προς την ασέβεια δεν γίνεται χάριν της ευσέβειας. Πολλά και σπουδαία έχουν να πουν οι Ιουδαίοι εναντίον των ειδωλολατρών, και δικαίως τους κατηγορούν επειδή λατρεύουν την κτίση αντί για τον Κτίστη. Αλλά δεν θα θεωρηθεί ότι διαθέτουν ευσέβεια απλώς και μόνο επειδή ελέγχουν τη δυσσέβεια, από τη στιγμή που αρνούνται τον Υιό του Θεού, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, και κατηγορούν για πολυθεΐα εκείνους που μέσω Αυτού σέβονται τον Πατέρα. Γι' αυτό, έχουμε αποχωρήσει από τους Έλληνες και έχουμε διαχωριστεί, ώστε να μην αναμειγνυόμαστε με τις ακάθαρτες ειδωλολατρίες· εξήλθαμε όμως και από τη βλασφημία των Ιουδαίων, ομολογώντας τον Υιό του Θεού και αποφεύγοντας την ολέθρια άρνηση του Κυρίου μας, ο οποίος λέει: «Όποιος με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Ομολογούμε δε τον Υιό εκ του Πατρός, και πάντοτε μαζί με τον Πατέρα, πιστεύοντας σε Αυτόν που λέει και υπόσχεται: «Καθένας που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Βλέποντας αυτό το παράδειγμα, έχουμε αποξενωθεί και τώρα από εκείνους που ελληνίζουν στο όνομα του Χριστιανισμού, οι οποίοι τολμούν να θεωρούν ως θεό και να προσκυνούν ένα έργο του Θεού.

Δεν θα φρίξει ο ουρανός άνωθεν; Δεν θα σκοτεινιάσουν πάνω μου τα άστρα, και η γη θα με αντέξει διόλου; Μην πλανάσθε· ο Θεός δεν εμπαίζεται. Από το ίδιο μας το στόμα μάς κρίνει, από τα λόγια μας μας δικαιώνει, και από τα λόγια μας μας καταδικάζει. Δεν αναγνώσατε τη φοβερή απειλή του Κυρίου; Ότι όποιος με αρνηθεί ενώπιον των ανθρώπων, θα τον αρνηθώ και εγώ ενώπιον του Πατρός μου, του εν τοις ουρανοίς;

ΟΜΙΛΙΑ ΚΔʹ. Κατά Σαβελλιανών, και Αρείου, και των Ανομοίων. Ο Ιουδαϊσμός μάχεται με τον Ελληνισμό, και οι δύο μαζί μάχονται τον Χριστιανισμό, όπως ακριβώς οι Αιγύπτιοι και οι Ασσύριοι ήταν εχθροί και μεταξύ τους αλλά και με τον Ισραήλ. Όπως και στην περίπτωση της κακίας διαπιστώνουμε ότι η δειλία και το θράσος είναι αντίθετα και μεταξύ τους, αλλά και προς την ανδρεία. Τέτοιου είδους είναι και η μάχη που διεξάγεται εκατέρωθεν ενάντια στην ορθότητα της ομολογίας· από τη μία πλευρά από τον Σαβέλλιο, και από την άλλη από εκείνους που κηρύττουν το ανόμοιο. Εμείς, όμως, όπως ακριβώς αποφύγαμε τους Έλληνες και αποστραφήκαμε την πονηρή ειδωλολατρία και καταδικάσαμε την πολυθεΐα τους ως αθεΐα, έτσι αποφύγαμε και τη βλασφημία των Ιουδαίων που αρνούνται τον Υιό του Θεού, φοβούμενοι εκείνη την απειλή: «Όποιος με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου, που είναι στους ουρανούς». Ας αποφύγουμε, λοιπόν, όπως είναι φυσικό, και εκείνους που επινοούν παρόμοιες διδασκαλίες ενάντια στον λόγο της αλήθειας. Διότι, επειδή ο διάβολος, που είναι σοφός στο να κακοποιεί, είδε την αποξένωση των Χριστιανών από τους Έλληνες και τους Ιουδαίους, και ότι με το άκουσμα και μόνο του ονόματός τους διακείμεθα εχθρικά απέναντί τους, προσέδωσε και στους δύο το δικό μας όνομα και επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να παρεισαγάγει και πάλι την ιουδαϊκή άρνηση και την ελληνική πολυθεΐα.

Θα σας κατηγορήσει λοιπόν, λέει, και ο ίδιος ο Μωυσής, στον οποίο έχετε εναποθέσει κάθε ελπίδα, και θα καταγγείλει στον Θεό την αλαζονεία που υπάρχει μέσα σας, καθώς καταφρονείται μαζί με τους άλλους. Και βέβαια δεν θα θεωρήσουμε ότι είναι ακατηγόρητοι ενώπιον του Χριστού όσοι Τον απειθούν, επειδή είπε στους Ιουδαίους: «Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω στον Πατέρα». Διότι τι θα πούμε, όταν Τον ακούμε να λέει: «Καθένας λοιπόν ο οποίος θα με ομολογήσει έμπροσθεν των ανθρώπων, θα τον ομολογήσω κι εγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν τοις ουρανοίς· όποιος όμως με αρνηθεί έμπροσθεν των ανθρώπων, θα τον αρνηθώ κι εγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν τοις ουρανοίς;» Άραγε δεν θα υποθέσουμε εύλογα ότι κάποτε θα κατηγορηθούν ενώπιον του Θεού και Πατέρα εξαιτίας της άρνησης, όσοι υποστούν αυτό από τον Χριστό; Αλλά νομίζω ότι αυτό είναι σαφές στον καθένα. Επομένως, οι Ιουδαίοι δεν είναι διόλου απαλλαγμένοι από την κατηγορία, επειδή με μακρά απείθεια αρνήθηκαν τον Χριστό, αλλά πάλι ο λόγος προς αυτούς είναι εξαιρετικά εύστοχος.

Δικαίως, λοιπόν, παραθέτει στον Θεό και Πατέρα τους αγαθούς και τους γνήσιους και αυτούς που κατέστησαν την ακοή της ψυχής τους πιο ευπειθή σε αυτόν, ενώ έχει λησμονήσει εντελώς όσους δεν είναι τέτοιοι, ώστε να φανεί σαφές αυτό που είπε, αρχίζοντας από τους δικούς μας χρόνους. Και ποιο είναι άραγε αυτό; «Καθένας, λοιπόν, που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς· όποιος όμως με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Αυτό ακριβώς υποσχέθηκε να πράξει, όταν από παλιά διακήρυττε μέσω της φωνής του Ησαΐα ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας: «Γίνετε, λοιπόν, μάρτυρές μου, κι εγώ μάρτυρας, λέει ο Κύριος ο Θεός, και ο δούλος που εξέλεξα». Ομιλεί, επομένως, ο Σωτήρας ταυτόχρονα και θεοπρεπώς και ανθρωπίνως. Διότι ήταν ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος, διατηρώντας άμεμπτο τον λόγο και για τα δύο, και προσαρμόζοντας στις ανάγκες των καιρών αυτό που ταιριάζει στο καθένα κατά τη θεία οικονομία.

Τέτοιες είναι, λοιπόν, οι ραψωδίες της μυθοπλασίας αυτού του αγύρτη. Αλλά και από εκεί και πέρα, καθώς προόδευε η ακαθαρσία που ξεκίνησε από τον Σίμωνα, επιτρέπει στους μαθητές του να διαπράττουν κάθε είδους κακομηχανία και ασέλγεια, διδάσκοντας σε όσους πείθονται από αυτόν κάποια ερωτική πολυμιξία μεταξύ ανδρών και γυναικών, η οποία αποτελεί φαύλη υπόθεση· όπως λέει ο απόστολος για αυτούς και τους ομοίους τους ότι «αποκαλύπτεται οργή Θεού και δικαιοκρισία εναντίον εκείνων που κατακρατούν την αλήθεια με την αδικία». Διότι, εξαιτίας αυτής ακριβώς της ηδυπάθειας, πολλοί ξεπέφτουν στην αίρεση, βρίσκοντας την ευκαιρία να ικανοποιούν άφοβα τις ηδονές τους μέσα από αισχρουργίες. 4. Διδάσκει, επίσης, και επιτρέπει, υποστηρίζοντας ότι δεν πρέπει να μαρτυρούν. Διότι αυτός που μαρτυρεί θα βρεθεί χωρίς μισθό, εφόσον δεν μαρτυρεί υπέρ εκείνου που δημιούργησε τον άνθρωπο· διότι [κατ' αυτόν] μαρτυρεί υπέρ του σταυρωμένου Σίμωνα. Και από πού θα έχει αυτός μισθό, όταν πεθαίνει μεν υπέρ του σταυρωμένου Σίμωνα, αλλά ομολογεί ότι το κάνει αυτό υπέρ του Χριστού, τον οποίο αγνοεί, πεθαίνοντας για κάποιον που δεν γνωρίζει; Επομένως, [λέει ότι] πρέπει να αρνούνται την πίστη και να μην πεθαίνουν απερίσκεπτα. 5. Αποκαλύπτεται, λοιπόν, ότι αυτός εισάγει διαβολική δύναμη εναντίον των ψυχών, διδάσκοντάς τες την άρνηση του Θεού, τη στιγμή που ο ίδιος ο Κύριος λέει: «όποιον με αρνηθεί ενώπιον των ανθρώπων, θα τον αρνηθώ και εγώ ενώπιον του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς».

Και για να το πούμε απλά, τον ονομάζουμε εικόνα της ουσίας, της βούλησης, της δύναμης και της δόξας, όχι άψυχη και νεκρή, αλλά ουσιώδη, βουλητική, δυνατή και ένδοξη. Διότι η δύναμη δεν γεννά αδυναμία, αλλά αυτοδυναμία· και η δόξα δεν γεννά αδοξία, αλλά αυτοδοξία· και η βούληση δεν γεννά αβουλία, αλλά αυτοβουλία· και η ουσία δεν γεννά το ανούσιο, αλλά το αυτοούσιο. Εικόνα λοιπόν είναι ο Θεός Λόγος, ζωντανή σοφία, ενυπόστατη, Λόγος ενεργός και Υιός, η ίδια ουσιωμένη. Διότι με αυτήν «χαιρόταν» καθημερινά ο Θεός, «όταν ευφραινόταν έχοντας ολοκληρώσει την οικουμένη». Εσύ όμως, Μάρκελλε, επειδή «τα αρνείσαι αυτά ενώπιον των ανθρώπων, θα απαρνηθείς από την ίδια εκείνη ενώπιον του Πατρός του εν τοις ουρανοίς», και θα απαρνηθείς και ενώπιον της υπό τον ουρανό Εκκλησίας, η οποία γράφει για εσένα παντού στη γη: «Άκουσε τον λόγο του Κυρίου, κατάγραψε αυτόν τον άνδρα, τον αποκηρυγμένο άνθρωπο, διότι δεν πρόκειται ποτέ να αναδειχθεί από το σπέρμα του άρχοντας πλέον στον Ιούδα, που να κάθεται στον θρόνο του Δαβίδ». 8.

Και, αφού μετά από άλλα ο Μάρκελλος μνημόνευσε τα ρητά του Αστερίου, προσθέτει λέγοντας: «Θέτοντας λοιπόν αυτά και προχωρώντας στην άρνηση της εικόνας και της ουσίας του Σωτήρα μας, και της μονογενούς υιότητας από τον Πατέρα και των πρωτοτοκίων κάθε κτίσεως, και της μονότητας του Μονογενούς και της από τέλειο τελειότητας και της από βασιλέα βασιλείας και της από κύριο κυριότητας και της από Θεό θεότητας, και γενικά της ουσίας και της βουλής και της δύναμης και της δόξας της απαράλλακτης εικόνας του Θεού, "αρνούμενος" με όχι ασήμαντα λόγια "μπροστά στους ανθρώπους, γι' αυτό και θα απαρνηθεί [από Αυτόν] μπροστά στον Πατέρα Του", ξεκάθαρα γράφεις αυτά: "Αυτά τα λόγια παρουσιάζουν σαφώς τη φαύλη του δοξασία περί της θεότητας του Πατέρα και του Υιού." Η άρνηση όμως αυτών ήλεγξε σαφώς τη δική σου διεστραμμένη και φαύλη ετεροδοξία σχετικά με τη θεότητα και την ουσία του Χριστού.» 9. Και μετά από άλλα παραθέτει τα λόγια του Μαρκέλλου: «Έωλα λοιπόν είναι τα εξής που προσθέτει γράφοντας: "Κανένα λοιπόν από όσα προείπε δεν θέλει να είναι Αυτός. Διότι λέγει ότι Αυτός είναι εικόνα όλων αυτών. Επομένως, εάν είναι εικόνα της ουσίας, δεν δύναται πλέον να είναι αυτοουσία. Και εάν είναι εικόνα της βουλής, δεν δύναται πλέον να είναι αυτοβουλή. Και εάν της δύναμης, δεν είναι πλέον δύναμη. Και εάν της δόξας, δεν είναι πλέον δόξα. Διότι η εικόνα δεν είναι εικόνα του εαυτού της, αλλά κάποιου άλλου."» Έωλα όμως, Μάρκελλε, και ψευδή είναι αυτά.

Διότι δηλώνοντας αυτό δεν είπε, «καθένας που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους», αλλά «καθένας που θα ομολογήσει εν εμοί», υποδεικνύοντας ότι μέσω Εκείνου και με τη δική Του βοήθεια μπορεί κάποιος να διακηρύξει με παρρησία την ευσέβεια. Έτσι πάλι, όταν λέει «θα ομολογήσω κι εγώ», δεν είπε «αυτόν», αλλά «εν αυτώ», δηλαδή μέσω της καλής στάσης και καρτερίας που επέδειξε αυτός που ομολογεί υπέρ της ευσέβειας. Δες, άλλωστε, τι λέει στη συνέχεια για όσους δειλιάζουν και προδίδουν την ευσέβεια: «Όποιος όμως με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Δεν είπε εδώ «όποιος αρνηθεί εν εμοί». Γιατί; Διότι αυτός που αρνείται τον Θεό, τον αρνείται επειδή έχει στερηθεί τη βοήθεια του Θεού. Και γιατί εγκαταλείφθηκε και στερήθηκε τον Θεό; Επειδή πρώτος αυτός Τον εγκατέλειψε, αγαπώντας τα πρόσκαιρα και γήινα πράγματα περισσότερο από τα ουράνια και αιώνια αγαθά που έχει υποσχεθεί ο Θεός. Έτσι πάλι και ο Χριστός, θα αρνηθεί όχι «εν αυτώ», αλλά «αυτόν», εφόσον δεν βρίσκει μέσα του τίποτα που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί υπέρ αυτού.

Διότι, «όποιος με ομολογήσει», λέει, «μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς»· και, «Όποιος με απαρνηθεί, θα τον αρνηθώ κι εγώ»· και πάλι, «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό»· και πάλι, «Μακάριοι οι πτωχοί στο πνεύμα, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και πάλι, «Μακάριοι είστε όσοι διώκεστε ένεκα της δικαιοσύνης, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς». Βλέπεις παντού τους ουρανούς, πουθενά τη γη, ούτε όσα υπάρχουν στη γη; Και πάλι, «Το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού»· και πάλι, «Να μη φρονούμε τα επίγεια, αλλά αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς».

γʹ. Ως πίστη δε εδώ δεν εννοεί αυτήν που αφορά τα δόγματα, αλλά αυτήν που αφορά το προκείμενο ζήτημα. Διότι για εκείνη την πίστη λέει: «Με το στόμα ομολογείται για τη σωτηρία»· και, «Όποιος με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ». Επειδή εκείνη μεν, αν δεν ομολογηθεί, φέρνει την καταστροφή, ενώ ετούτη, αν ομολογηθεί άκαιρα. Μακάριος είναι εκείνος που δεν κατακρίνει τον εαυτό του για εκείνο που επιδοκιμάζει. Πάλι επιπλήττει τον ασθενέστερο, και του δείχνει ότι του είναι αρκετός ο στέφανος της συνειδήσεως. Διότι, ακόμη κι αν δεν σε δει κανένας άνθρωπος, αρκείς εσύ στον εαυτό σου για να γίνεις μακάριος. Επειδή δηλαδή είπε, «ας την κρατά για τον εαυτό του», για να μη νομίσει κανείς ότι το δικαστήριο τούτο είναι μικρό, του λέει ότι τούτο είναι για σένα καλύτερο από ολόκληρη την οικουμένη. Ακόμη κι αν όλοι σε κατηγορούν, εάν εσύ δεν κατακρίνεις τον εαυτό σου και δεν σε ελέγξει η συνείδησή σου, είσαι μακάριος. Δεν το έθεσε όμως αυτό μιλώντας γενικά για όλα τα πράγματα. Διότι υπάρχουν πολλοί που δεν κατακρίνουν τον εαυτό τους, παρόλο που σφάλλουν βαρύτατα· οι οποίοι είναι οι πιο άθλιοι από όλους. Αλλά προς το παρόν εμμένει στο προκείμενο ζήτημα.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Παύλος, το ότι βέβαια δάκρυσε και ότι επί μία τριετία νύχτα και μέρα έκανε αυτό το πράγμα, και ο ίδιος το αναφέρει για τον εαυτό του, και άλλοι το λέγουν γι' αυτόν· το ότι όμως γέλασε, πουθενά ούτε ο ίδιος το έχει πει, ούτε κανένας άλλος από τους αγίους, ούτε για τον εαυτό του ούτε για κάποιον άλλον. Αλλά μόνο για τη Σάρρα έχει ειπωθεί αυτό, όταν επιτιμήθηκε· και για τον υιό του Νώε, όταν αντί για ελεύθερος έγινε δούλος. Και τα λέω αυτά, όχι για να καταργήσω το γέλιο, αλλά για να αποτρέψω την πνευματική χαλαρότητα. Διότι για ποιον λόγο, πες μου, γίνεσαι μαλθακός και παραλύεις πνευματικά, εφόσον είσαι ακόμη ένοχος για τόσα παραπτώματα, και πρόκειται να παραστείς ενώπιον ενός φοβερού δικαστηρίου, και να δώσεις λόγο με αυστηρή ακρίβεια για όλα όσα έχουν γίνει εδώ στη γη; Διότι θα δώσουμε λόγο και για όσα αμαρτήσαμε εκούσια και για όσα ακούσια. «Διότι όποιος με αρνηθεί», λέει, «μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου».

Αφού, λοιπόν, απομάκρυνε τον φόβο και την αγωνία που συγκλόνιζε την ψυχή τους, τους ενθαρρύνει πάλι και με τα όσα ακολουθούν, εκβάλλοντας τον φόβο με φόβο, και όχι μόνο με τον φόβο, αλλά και με την ελπίδα μεγάλων επάθλων. Διατυπώνει δε την απειλή με πολλή εξουσία, προτρέποντάς τους και με τους δύο τρόπους στο να έχουν παρρησία υπέρ της αλήθειας, και συνεχίζει λέγοντας: «Καθένας, λοιπόν, ο οποίος θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς· όποιος όμως με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Διότι δεν τους παρακινεί μόνο μέσω των αγαθών, αλλά και μέσω των αντιθέτων, και καταλήγει στα θλιβερά. Και πρόσεξε την ακρίβεια.

Γι' αυτό, αφού είπε: «Να φοβάστε εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα», λέει πάλι: «Θα τον αρνηθώ κι εγώ». Έτσι πράττει και ο Παύλος, κάνοντας συνεχώς μνεία της γεέννης. Δ΄. Αφού, λοιπόν, προετοίμασε τον ακροατή με κάθε τρόπο (διότι και τους ουρανούς του άνοιξε, και του παρουσίασε εκείνο το φοβερό δικαστήριο, και του έδειξε το θέατρο των αγγέλων και την ανακήρυξη των στεφάνων ενώπιόν τους, προλειάνοντας έτσι σε μεγάλο βαθμό τον δρόμο και διευκολύνοντας τον λόγο της ευσέβειας), στη συνέχεια, για να μην εμποδιστεί το κήρυγμα σε περίπτωση που αυτοί δειλιάσουν, τους παραγγέλλει να προετοιμάζονται ακόμη και για τις ίδιες τις σφαγές· προκειμένου να μάθουν ότι όσοι παραμένουν στην πλάνη, θα τιμωρηθούν και για την επιβουλή τους εναντίον αυτών. Ας καταφρονούμε, λοιπόν, τον θάνατο, ακόμη και αν δεν έχει έλθει ο καιρός που τον απαιτεί· διότι πρόκειται να μεταβούμε σε μία πολύ καλύτερη ζωή. Αλλά θα πει κανείς, φθείρεται το σώμα; Ακριβώς γι' αυτό πρέπει να χαιρόμαστε περισσότερο, επειδή ο θάνατος είναι αυτός που φθείρεται και η θνητότητα καταστρέφεται, και όχι η ουσία του σώματος. Διότι, ούτε αν έβλεπες έναν ανδριάντα να αναχωνεύεται, θα αποκαλούσες καταστροφή αυτό που συμβαίνει, αλλά αναδημιουργία μιας τελειότερης κατασκευής.

Ο μεγαλόφρων όμως και αληθινά ευγενής νέος, αφού άκουσε την περιττολογία και την ανόητη ικεσία του πατέρα του και αντιλήφθηκε τις μηχανορραφίες του σκολιού δράκοντα, πώς δηλαδή ετοίμασε παγίδα στα πόδια του εκ των δεξιών, μηχανευόμενος να λυγίσει τη θεοειδή ψυχή του και να τον εμποδίσει από το προκείμενο βραβείο, έθεσε προ οφθαλμών το πρόσταγμα του Δεσπότη Χριστού, ο οποίος είπε: «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχη και μάχαιρα· διότι ήλθα να διχάσω τον γιο εναντίον του πατέρα του και την κόρη εναντίον της μητέρας της», και τα εξής. Και ότι: «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα παραπάνω από εμένα, δεν είναι άξιός μου», και: «Όποιος με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Αφού τα αναλογίστηκε αυτά, δεσμεύοντας την ψυχή του με τον θείο φόβο και ενδυναμώνοντάς την με τον πόθο και τον θείο έρωτα, θυμήθηκε πολύ επίκαιρα εκείνη τη ρήση του Σολομώντα, που λέει: «Καιρός να αγαπήσεις και καιρός να μισήσεις, καιρός πολέμου και καιρός ειρήνης». Και πρώτα μεν, προσευχόμενος νοερά, είπε: «Ελέησόν με, Κύριε, ο Θεός, ελέησόν με, διότι σε εσένα εμπιστεύθηκε η ψυχή μου, και στη σκιά των πτερύγων σου θα ελπίσω μέχρι να παρέλθει η ανομία. Θα κράξω προς τον Ύψιστο Θεό, τον Θεό που με ευεργέτησε», και τα υπόλοιπα του ψαλμού.

Όσο για εσάς, ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μη φοβάστε, λοιπόν· εσείς αξίζετε πολύ περισσότερο από πολλά σπουργίτια. Καθένας, λοιπόν, που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς· και όποιος με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς».

Ματθ. 9, 17 Ως «παλαιούς ασκούς» εννοεί όσους βρίσκονται υπό τον παλαιό νόμο, και ως «νέον οίνον» τη χάρη του Χριστού που μας δόθηκε αργότερα, ή την Καινή Διαθήκη. Ματθ. 10, 32-33 Έπειτα, λέγοντας «θα τον ομολογήσω και εγώ», δείχνει ότι η ανακήρυξη στη βασιλεία των ουρανών δεν είναι αποτέλεσμα ψιλής χάρης, αλλά εξαρτάται και από τη βούληση, την προθυμία και το πρόσωπο αυτού που υποδέχεται τη χάρη. Διότι λέει «θα ομολογήσω εν αυτώ»: δηλαδή στην πράξη του, στα καλά του έργα, στην παρρησία του, την οποία επέδειξε και εξέφρασε με θάρρος για μένα μπροστά στους διώκτες. Διότι, όπως ακριβώς χωρίς τη χάρη η ανθρώπινη προαίρεση δεν μπορεί να κατορθώσει τίποτα από μόνη της, έτσι και αν εμείς οι ίδιοι δεν έχουμε την αγαθή προαίρεση, ούτε η χάρη μας συντρέχει.

Ματθ. 10, 33 Γιατί όμως δεν αρκείται ο Θεός στην πίστη του νου, αλλά απαιτεί και την ομολογία διά του στόματος; Και διότι ούτε η πίστη του νου παραμένει πλέον τέλεια και βεβαία όταν προσβάλλεται από τη γλώσσα, και διότι βλάπτει τους ακροατές περισσότερο από ό,τι αν αρνιόταν μόνο με τον νου· επειδή της μεν εσωτερικής άρνησης η πτώση θα βρισκόταν στην αφάνεια· ενώ εκείνος που αρνήθηκε διά της γλώσσης, προβάλλοντας φανερά σε όλους το παράπτωμα, προκάλεσε κοινό σκάνδαλο και τότε, φτάνοντας σε αυτό το σημείο, καταδίκασε τον εαυτό του για αδυναμία πίστεως και ψεύδος.

23. Αλλά βέβαια αποστρέφονται και τους ιερούς προφήτες και ολόκληρη την Παλαιά Γραφή και τους άλλους αγίους, αποκαλώντας τους ληστές και κλέφτες, και μάλιστα δυσφημούν τον κορυφαίο των αποστόλων Πέτρο, επειδή, όπως λένε, αρνήθηκε την πίστη του στον Διδάσκαλο και Χριστό. 24. Και τούτο παρόλο που ο διδάσκαλός τους Μάνης διαπρυσίως τους διακηρύσσει και λέει: «Εγώ δεν είμαι άσπλαχνος όπως ο Χριστός που είπε: 'Όποιος με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ', αλλά εγώ λέω: Αυτόν που με αρνήθηκε μπροστά στους ανθρώπους και με το ψέμα εξασφάλισε τη δική του σωτηρία, θα τον δεχθώ με χαρά σαν να μην με είχε αρνηθεί, και θα θεωρήσω την υπαναχώρησή του και το ψέμα του ως προστασία και διαφύλαξη της δικής μου ομολογίας.» 25. Αλλά, ενώ έχουν αυτή τη στάση, και όταν φοβηθούν αρνούνται εύκολα την ομολογία του δικού τους δόγματος και θεωρούν τους εαυτούς τους απαλλαγμένους από κάθε ενοχή, ακόμη κι αν γίνουν αρνητές χιλιάδες φορές, οι ίδιοι θεωρούν εντελώς απορριπτέο και αποτρόπαιο εκείνον που για λίγο, καθώς τον είχαν περικυκλώσει τόσοι φόβοι, έπαθε κάτι ανθρώπινο και γλίστρησε στην άρνηση.

Δείχνοντας δε την ακριβή γνώση και πρόνοιά Του, λέει ότι οι τρίχες μας είναι μετρημένες από Αυτόν. Και μη νομίζεις ότι τα σπουργίτια παγιδεύονται με την ενέργεια του Θεού, αλλά ότι ούτε η δική τους θήρευση Του είναι άγνωστη. «Καθένας λοιπόν που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς· όποιος όμως με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» Προτρέπει σε μαρτύριο· διότι δεν αρκείται μόνο στην εσωτερική πίστη της ψυχής, αλλά θέλει και αυτήν που διακηρύσσεται με το στόμα. Δεν είπε δε, «όποιος ομολογήσει εμένα», αλλά «εν εμοί», δηλαδή με τη δική μου δύναμη. Διότι αυτός που ομολογεί, ομολογεί επειδή βοηθείται από την άνωθεν χάρη. Στην περίπτωση όμως αυτού που αρνείται δεν είπε, «εν εμοί», αλλά «εμένα»· δείχνοντας ότι αρνείται επειδή δεν έχει την άνωθεν βοήθεια.