Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:35

Ματθ. 10, 34-35 Προς τους εχθρούς του Θεού και φίλους του σατανά δεν πρέπει να έχουμε φιλία.

«Και θα ταραχθεί το πνεύμα των Αιγυπτίων μέσα τους, και τη βουλή τους θα διασκορπίσω.» Αυτό, νομίζω, δεν είναι φανερά τίποτε άλλο, παρά εκείνο που ακριβώς είπε ο Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της, και τη νύφη εναντίον της πεθεράς της· και εχθροί του ανθρώπου θα είναι όλοι οι οικείοι του σπιτιού του.» Επειδή, αφού ήδη διακηρύχθηκε το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, οι άνθρωποι, παραμελώντας τον σεβασμό προς τους γονείς τους, υιοθέτησαν φρονήματα εχθρικά και μισητά προς αυτούς, και σχεδόν οπλισμένοι με τον νόμο του πολέμου, ξεσηκώθηκαν εναντίον των αδελφών τους. Διότι άλλοι, συνηγορώντας υπέρ της αρχαίας πλάνης και ρέποντας αχαλίνωτα προς τις απάτες των ειδώλων, θεωρούν απαράδεκτο τον λόγο της πίστεως. Ενώ άλλοι, θεωρώντας καταγέλαστο και εντελώς ανόσιο πράγμα το να επιλέγουν να προσκυνούν τους θεούς που κατασκευάζονται από αυτούς, προσέδραμαν στους λόγους της αλήθειας, και ενώ κάποτε ήταν μακριά, βρέθηκαν κοντά, και αφού αναδείχθηκαν οικείοι του Χριστού μέσω της πίστεως, εισήλθαν στην ελπίδα των αγίων και τέθηκαν κληρονόμοι της αιώνιας ζωής.

Καίτοι, λέει, αυτός θα διαχωρίσει αναμεσά σε αδελφούς. Μέσω αυτών μας προαναγγέλλει τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Διότι αυτός είναι η παράκληση όλων, ο τρόπος της θεραπείας· αυτόν προόρισε ο Πατέρας προ αιώνιων χρόνων ως Σωτήρα και Λυτρωτή σε αυτούς που κρατούνταν από τον θάνατο. Γι' αυτόν είπε ότι διαχωρίζει ανάμεσα σε αδελφούς. Και τι ακριβώς είναι αυτό, έχουμε ακούσει να το λέει ο ίδιος ο Σωτήρας όλων μας Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήλθα να βάλω ειρήνη επί της γης· δεν ήλθα να βάλω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήλθα να διχάσω άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και θυγατέρα εναντίον της μητέρας της, και νύφη εναντίον της πεθεράς της· και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι οικείοι του». Και πάλι, προαναγγέλλοντας τα μέλλοντα κάπου στους αγίους μαθητές, λέει: «Θα παραδώσει αδελφός αδελφό σε θάνατο, και θα επαναστατήσει πατέρας εναντίον γιων». Επειδή, δηλαδή, κατέλυσε την τυραννία του διαβόλου, και διέσωσε τους πλανεμένους από τις παγίδες της ειδωλολατρίας, τους συνέδεσε τόσο στενά με την αγάπη προς τον Εαυτό Του, ώστε όσοι πίστεψαν να αψηφούν τη φυσική φιλοστοργία, να απαρνούνται αδελφούς, πατέρες, σπίτια και γένη, και να θεωρούν ότι τους είναι υπεραρκετό για κάθε αγαλλίαση το γεγονός ότι έχουν αφοσιωθεί στον Χριστό.

Πλην όμως τα κατορθώματα της παρουσίας του Σωτήρα μας δεν περιορίζονται σε αυτά· αλλά έχει εγερθεί ένα πλήθος ιππέων, άνδρες μαχητές και εμπειροπόλεμοι που γνωρίζουν να στρατηγούν, και να αντιπαρατάσσονται γενναία στις κακοτροπίες του διαβόλου. Αυτοί θα μπορούσαν να είναι πάλι οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι έχοντας σύρει νοητά τη μάχαιρα του Πνεύματος, δηλαδή τον λόγο της μυσταγωγίας, που είναι ζωντανός και ενεργός και εξαιρετικά αιχμηρός, προχωρούσαν εναντίον κάθε ανθρώπου και εναντίον συγγενών και αδελφών, όχι χτυπώντας τους θανάσιμα, αλλά μάλλον εξαλείφοντας την άγνοια που υπήρχε μέσα τους, και τρόπον τινά νεκρώνοντάς τους ως προς τον κόσμο και προετοιμάζοντάς τους να πεθάνουν ως προς τις αμαρτίες, ώστε να ζήσουν για τον Θεό, αγαπώντας την ένδοξη και άμεμπτη ζωή, προφανώς δηλαδή την ευαγγελική. Και για το ότι επρόκειτο εξαιτίας της αγάπης προς τον Χριστό και οι γιοι να αντιταχθούν στους πατέρες τους, και οι θυγατέρες στις μητέρες τους, και οι αδελφοί στους αδελφούς τους, πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς; Αφού ο Σωτήρας λέει ξεκάθαρα: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη πάνω στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη αλλά μάχαιρα· γιατί ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο ενάντια στον πατέρα του και τη θυγατέρα ενάντια στη μητέρα της και τη νύφη ενάντια στην πεθερά της, και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι ίδιοι οι οικείοι του».

Έτσι και τώρα, ο Θεός υπόσχεται να διαλύσει τη μοχθηρή συμφωνία εκείνων που κατηγορούνται από την προφητεία, παρόμοια με όσα έχει καταγραφεί στα Ευαγγέλια να λέει ο Σωτήρας: «Μη νομίσετε ότι ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήλθα να διχάσω τον άνθρωπο κατά του πατέρα του και τη θυγατέρα κατά της μητέρας της και τη νύφη κατά της πεθεράς της». Ως προς τον αποκαλούμενο Ισραήλ, εννοώ τον ιουδαϊκό λαό που κυβερνιόταν στη Σαμάρεια, ο παρών λόγος προσάπτει και αυτές τις κατηγορίες επιπλέον των προηγουμένων, αναφέροντας ότι, από έριδα και φιλονικία προς εκείνους που έγραφαν τις αληθινές προφητείες του Θεού, αυτοί συνέτασσαν ψευδοπροφητείες. Υπήρχαν, λοιπόν, πάρα πολλοί ψευδοπροφήτες, όσοι στον Ισραήλ διακήρυτταν και έγραφαν τα αντίθετα από τους αληθινούς προφήτες του Θεού. Οι ίδιοι μάλιστα παρήγαγαν συγγράμματα παράνομα και γεμάτα από κάθε είδους πονηρία. ... (ενώ όφειλαν) να προσέχουν τη θεία γραφή του νόμου και να κρίνουν σύμφωνα με αυτήν, εκείνοι, σαν να θέσπιζαν αντίθετους νόμους, καταδυνάστευαν τους ελεεινούς πένητες, και ασκώντας βία αδικούσαν τα εντελώς απροστάτευτα ορφανά και τις χήρες. Τέτοιους θα μπορούσες να χαρακτηρίσεις και εκείνους που μέσω μοχθηρών συγγραμμάτων διαστρέφουν ακόμη και σήμερα τις ψυχές των πιο άδολων, προς τους οποίους ο προφητικός λόγος απευθύνει απειλή λέγοντας: «Και τι θα πράξουν κατά την ημέρα της επισκοπής;»

Και πάλι: Μη νομίσετε ότι ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήλθα να στρέψω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της, και τη νύφη εναντίον της πεθεράς της, και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι οικείοι του· σαν να έλεγε σαφέστερα: Και να καταστήσω εχθρούς του καθενός τους οικείους του. Τι χρειάζεται να λέμε ότι ακόμη και ολόκληρες πόλεις, δήμοι και κάθε λογής έθνη αναστατώθηκαν εξαιτίας του ευαγγελικού λόγου, καθώς καταλυόταν η παλαιά τους δεισιδαιμονία;

Ο μέγας Παύλος, γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι είναι βέβαια δικοί σας πρόγονοι, σχετικά με τη φιλαδελφία, λέει: «δεν έχετε ανάγκη να σας γράφω, διότι εσείς οι ίδιοι είστε θεοδίδακτοι στο να αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Εφόσον λοιπόν ο Κύριος είπε προς κάποιους: «εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ», ας φοβηθούμε κι εμείς αυτόν τον λόγο, μη θεωρώντας ότι λέγεται εδώ για εμάς, αλλά μήπως, ο μη γένοιτο, ειπωθεί κατά τη φρικτή εκείνη ημέρα, τότε που η συγγένεια θα κριθεί μάλλον από την ομοιότητα των πράξεων· τότε που όλοι όσοι αγάπησαν την εν Χριστώ πτωχεία, ή έστω, τουλάχιστον αγάπησαν τους πτωχούς, εκείνοι που περιφρόνησαν τη δόξα, οι εραστές της εγκράτειας, εκείνοι που δεν υπήρξαν μόνο ακροατές των ευαγγελικών προσταγμάτων αλλά και τηρητές τους, σύμφωνα με την ευχή του κατά χάριν κοινού Πατρός, θα γίνουν υπερφυώς ένα· διότι λέει: «δώσε τους να είναι όλοι ένα, όπως εμείς είμαστε ένα»· τότε που φανερά η πλέον κριτική μάχαιρα του Πνεύματος θα διχάσει τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του και την κόρη εναντίον της μητέρας της, και θα καταστήσει ξένους μεταξύ τους εκείνους που έχουν ανόμοιους τρόπους διαγωγής. Διότι, αν αυτό συμβαίνει εδώ, πόσο μάλλον εκεί, όπου και Αυτός που γνωρίζει τα πάντα δηλώνει σε όσους δεν του έχουν μοιάσει ως προς την αρετή: δεν σας γνωρίζω.

Επομένως, τα λεγόμενα δεν ήταν δυσβάσταχτα μόνο επειδή η διδασκαλία αυτή αποτελούσε υψηλή φιλοσοφία, αλλά και επειδή απευθύνονταν σε ανθρώπους που είχαν ανατραφεί μέσα στην ασυδοσία, την αισχρότητα, τη μωρολογία, τον γέλωτα και τα ξεφαντώματα. Διότι ποιος από εκείνους που είχαν ζήσει μέσα σε αυτά, ακούγοντας ότι «Εάν κάποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει, δεν είναι άξιός μου»· και ότι «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα, και να διχάσω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της», δεν θα παρέλυε; Και ποιος, ακούγοντας ότι «Εάν κάποιος δεν απαρνηθεί και οικία και πατρίδα και χρήματα, δεν είναι άξιός μου», δεν θα δίσταζε και δεν θα απελπιζόταν;

Αυτά δε τα λέγει, προετοιμάζοντάς τους απέναντι στην πονηρή υποψία των πολλών. Και δεν είπε «πόλεμο», αλλά αυτό που ήταν χειρότερο από αυτόν, «μάχαιρα». Και αν αυτά έχουν διατυπωθεί πιο βαριά και με δυσάρεστη χροιά, μην απορήσεις. Διότι, επειδή ήθελε να γυμνάσει την ακοή τους με την τραχύτητα των λόγων, ώστε να μην οπισθοχωρήσουν όταν έρθουν αντιμέτωποι με τις δυσκολίες των πραγμάτων, για τον λόγο αυτό διαμόρφωσε έτσι τον λόγο του· προκειμένου να μην πει κανείς ότι τους έπεισε με κολακείες αποκρύπτοντας τα δυσάρεστα, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ακόμη και αυτά που θα μπορούσαν να ειπωθούν διαφορετικά, τα διατύπωσε με τρόπο πιο επαχθή και πιο βαρύ. Διότι είναι προτιμότερο να διαπιστώνει κανείς την ηπιότητα στα ίδια τα πράγματα παρά στα λόγια. Γι' αυτό τον λόγο δεν αρκέστηκε ούτε σε αυτά, αλλά αναπτύσσοντας την ίδια τη μορφή αυτού του πολέμου, αποδεικνύει ότι είναι πολύ πιο σκληρός και από τον εμφύλιο, και λέει: Ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της, και τη νύφη εναντίον της πεθεράς της.

Διότι, λέει, δεν θα στραφούν ο ένας εναντίον του άλλου μόνο οι φίλοι ούτε οι συμπολίτες, αλλά και οι συγγενείς, και η ίδια η φύση θα διχαστεί. Διότι ήρθα, λέει, να διχάσω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της, και τη νύφη εναντίον της πεθεράς της.

«Διότι ήλθα να διχάσω», λέγει, «τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και τη νύφη εναντίον της πεθεράς της, και την κόρη εναντίον της μητέρας της». Πώς τα προείπε αυτά, πες μου, εάν βέβαια ήταν ένας απλός άνθρωπος και ένας από τους πολλούς; Διότι αυτό που λέγει έχει την εξής έννοια: Επειδή συνέβαινε στο ίδιο σπίτι ο ένας να είναι πιστός και ο άλλος άπιστος, και έπειτα ο πατέρας να θέλει να παρασύρει στην ασέβεια τον δικό του γιο, προλέγοντας ακριβώς αυτό το πράγμα, λέγει: Τόσο πολύ θα επικρατήσει η δύναμη του κηρύγματος, ώστε τα παιδιά να αψηφούν τους πατέρες, και οι κόρες τις μητέρες, και οι γονείς τα παιδιά. Διότι θα προτιμήσουν όχι μόνο να καταφρονήσουν τους οικείους τους, αλλά και να παραδώσουν την ίδια τους τη ζωή, και να υπομείνουν και να πάθουν τα πάντα, ώστε να μην αρνηθούν την ευσέβεια.

Όποιος όμως λέει ότι κατέχει και τα δύο, πλανά τον εαυτό του, ακούγοντας Εκείνον που λέει: «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους», και τα εξής. Δεν ήλθα, λέει ο Κύριος, να φέρω ειρήνη στη γη (μεταξύ γονέων, υιών και αδελφών που προαιρούνται να με υπηρετήσουν), αλλά μάχη και μάχαιρα, για να χωρίσω τους φιλόθεους από τους φιλόκοσμους, τους υλικούς από τους άυλους, τους φιλόδοξους από τους ταπεινόφρονες.

Και μάρτυρας είναι ο πατριάρχης Αβραάμ, ο οποίος για τον λόγο αυτόν ονομάστηκε πατέρας των εθνών που μιμήθηκαν με ζήλο την πίστη του, καθώς ήταν ο πρώτος που απομακρύνθηκε από την πατρική πολυθεΐα και αθεΐα. Πράγματι, έχει εκπληρωθεί και σε αυτόν η θεία προφητεία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, η οποία εγείρει κόρη και νύφη εναντίον πατέρα, μητέρας και πεθεράς, τα νέα και πρόσφατα εναντίον των παλαιών και ανόητων· και η οποία διαχωρίζει το χειρότερο από το καλύτερο.

Ο μεγαλόφρων όμως και αληθινά ευγενής νέος, αφού άκουσε την περιττολογία και την ανόητη ικεσία του πατέρα του και αντιλήφθηκε τις μηχανορραφίες του σκολιού δράκοντα, πώς δηλαδή ετοίμασε παγίδα στα πόδια του εκ των δεξιών, μηχανευόμενος να λυγίσει τη θεοειδή ψυχή του και να τον εμποδίσει από το προκείμενο βραβείο, έθεσε προ οφθαλμών το πρόσταγμα του Δεσπότη Χριστού, ο οποίος είπε: «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχη και μάχαιρα· διότι ήλθα να διχάσω τον γιο εναντίον του πατέρα του και την κόρη εναντίον της μητέρας της», και τα εξής. Και ότι: «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα παραπάνω από εμένα, δεν είναι άξιός μου», και: «Όποιος με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Αφού τα αναλογίστηκε αυτά, δεσμεύοντας την ψυχή του με τον θείο φόβο και ενδυναμώνοντάς την με τον πόθο και τον θείο έρωτα, θυμήθηκε πολύ επίκαιρα εκείνη τη ρήση του Σολομώντα, που λέει: «Καιρός να αγαπήσεις και καιρός να μισήσεις, καιρός πολέμου και καιρός ειρήνης». Και πρώτα μεν, προσευχόμενος νοερά, είπε: «Ελέησόν με, Κύριε, ο Θεός, ελέησόν με, διότι σε εσένα εμπιστεύθηκε η ψυχή μου, και στη σκιά των πτερύγων σου θα ελπίσω μέχρι να παρέλθει η ανομία. Θα κράξω προς τον Ύψιστο Θεό, τον Θεό που με ευεργέτησε», και τα υπόλοιπα του ψαλμού.

Αν πάλι κάποιος ήθελε να το εκβιάσει κάπως πιο τολμηρά και να εκλάβει το «κρίμα» ως διάκριση και διαχωρισμό, νομίζω πως δεν θα έβρισκε στα ιερά κείμενα τη λέξη να έχει αδιαπτώτως αυτή τη σημασία στη χρήση της. Θα βρει ίσως όμως νοήματα που δεν είναι καθόλου ασύμβατα με τέτοιες σημασίες, όπως: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα· διότι ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο από τον πατέρα του, και τη θυγατέρα από τη μητέρα της, και τη νύφη από την πεθερά της»· και: «Εκείνου που το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του και θα καθαρίσει το αλώνι του, και το μεν σιτάρι θα το συνάξει στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ», καθώς και κάποια άλλα παρόμοια. Πλην όμως, ούτε έτσι δεν πρόκειται επ' ουδενί να προκύψει αντίφαση ανάμεσα στα ιερά λόγια για αυτόν που τα μελετά, εννοώ δηλαδή ανάμεσα στο «για κρίση ήρθα εγώ στον κόσμο» και στο «δεν ήρθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω».

Επομένως, καθένας που ομολογεί ότι ο Χριστός είναι Θεός, θα βρει τον Χριστό να ομολογεί γι' αυτόν στον Πατέρα, ότι είναι γνήσιος δούλος. Εκείνοι δε που Τον αρνούνται, θα ακούσουν το: «Δεν σας γνωρίζω». «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της και τη νύφη εναντίον της πεθεράς της· και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι ίδιοι οι οικείοι του». Δεν είναι παντού καλό η ομόνοια· αλλά υπάρχουν φορές που χρειάζεται και η διάσταση.