Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:36

«Και θα ταραχθεί το πνεύμα των Αιγυπτίων μέσα τους, και τη βουλή τους θα διασκορπίσω.» Αυτό, νομίζω, δεν είναι φανερά τίποτε άλλο, παρά εκείνο που ακριβώς είπε ο Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της, και τη νύφη εναντίον της πεθεράς της· και εχθροί του ανθρώπου θα είναι όλοι οι οικείοι του σπιτιού του.» Επειδή, αφού ήδη διακηρύχθηκε το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, οι άνθρωποι, παραμελώντας τον σεβασμό προς τους γονείς τους, υιοθέτησαν φρονήματα εχθρικά και μισητά προς αυτούς, και σχεδόν οπλισμένοι με τον νόμο του πολέμου, ξεσηκώθηκαν εναντίον των αδελφών τους. Διότι άλλοι, συνηγορώντας υπέρ της αρχαίας πλάνης και ρέποντας αχαλίνωτα προς τις απάτες των ειδώλων, θεωρούν απαράδεκτο τον λόγο της πίστεως. Ενώ άλλοι, θεωρώντας καταγέλαστο και εντελώς ανόσιο πράγμα το να επιλέγουν να προσκυνούν τους θεούς που κατασκευάζονται από αυτούς, προσέδραμαν στους λόγους της αλήθειας, και ενώ κάποτε ήταν μακριά, βρέθηκαν κοντά, και αφού αναδείχθηκαν οικείοι του Χριστού μέσω της πίστεως, εισήλθαν στην ελπίδα των αγίων και τέθηκαν κληρονόμοι της αιώνιας ζωής.

Καίτοι, λέει, αυτός θα διαχωρίσει αναμεσά σε αδελφούς. Μέσω αυτών μας προαναγγέλλει τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Διότι αυτός είναι η παράκληση όλων, ο τρόπος της θεραπείας· αυτόν προόρισε ο Πατέρας προ αιώνιων χρόνων ως Σωτήρα και Λυτρωτή σε αυτούς που κρατούνταν από τον θάνατο. Γι' αυτόν είπε ότι διαχωρίζει ανάμεσα σε αδελφούς. Και τι ακριβώς είναι αυτό, έχουμε ακούσει να το λέει ο ίδιος ο Σωτήρας όλων μας Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήλθα να βάλω ειρήνη επί της γης· δεν ήλθα να βάλω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήλθα να διχάσω άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και θυγατέρα εναντίον της μητέρας της, και νύφη εναντίον της πεθεράς της· και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι οικείοι του». Και πάλι, προαναγγέλλοντας τα μέλλοντα κάπου στους αγίους μαθητές, λέει: «Θα παραδώσει αδελφός αδελφό σε θάνατο, και θα επαναστατήσει πατέρας εναντίον γιων». Επειδή, δηλαδή, κατέλυσε την τυραννία του διαβόλου, και διέσωσε τους πλανεμένους από τις παγίδες της ειδωλολατρίας, τους συνέδεσε τόσο στενά με την αγάπη προς τον Εαυτό Του, ώστε όσοι πίστεψαν να αψηφούν τη φυσική φιλοστοργία, να απαρνούνται αδελφούς, πατέρες, σπίτια και γένη, και να θεωρούν ότι τους είναι υπεραρκετό για κάθε αγαλλίαση το γεγονός ότι έχουν αφοσιωθεί στον Χριστό.

Πλην όμως τα κατορθώματα της παρουσίας του Σωτήρα μας δεν περιορίζονται σε αυτά· αλλά έχει εγερθεί ένα πλήθος ιππέων, άνδρες μαχητές και εμπειροπόλεμοι που γνωρίζουν να στρατηγούν, και να αντιπαρατάσσονται γενναία στις κακοτροπίες του διαβόλου. Αυτοί θα μπορούσαν να είναι πάλι οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι έχοντας σύρει νοητά τη μάχαιρα του Πνεύματος, δηλαδή τον λόγο της μυσταγωγίας, που είναι ζωντανός και ενεργός και εξαιρετικά αιχμηρός, προχωρούσαν εναντίον κάθε ανθρώπου και εναντίον συγγενών και αδελφών, όχι χτυπώντας τους θανάσιμα, αλλά μάλλον εξαλείφοντας την άγνοια που υπήρχε μέσα τους, και τρόπον τινά νεκρώνοντάς τους ως προς τον κόσμο και προετοιμάζοντάς τους να πεθάνουν ως προς τις αμαρτίες, ώστε να ζήσουν για τον Θεό, αγαπώντας την ένδοξη και άμεμπτη ζωή, προφανώς δηλαδή την ευαγγελική. Και για το ότι επρόκειτο εξαιτίας της αγάπης προς τον Χριστό και οι γιοι να αντιταχθούν στους πατέρες τους, και οι θυγατέρες στις μητέρες τους, και οι αδελφοί στους αδελφούς τους, πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς; Αφού ο Σωτήρας λέει ξεκάθαρα: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη πάνω στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη αλλά μάχαιρα· γιατί ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο ενάντια στον πατέρα του και τη θυγατέρα ενάντια στη μητέρα της και τη νύφη ενάντια στην πεθερά της, και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι ίδιοι οι οικείοι του».

Και πάλι: Μη νομίσετε ότι ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήλθα να στρέψω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του, και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της, και τη νύφη εναντίον της πεθεράς της, και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι οικείοι του· σαν να έλεγε σαφέστερα: Και να καταστήσω εχθρούς του καθενός τους οικείους του. Τι χρειάζεται να λέμε ότι ακόμη και ολόκληρες πόλεις, δήμοι και κάθε λογής έθνη αναστατώθηκαν εξαιτίας του ευαγγελικού λόγου, καθώς καταλυόταν η παλαιά τους δεισιδαιμονία;

Αυτοί λοιπόν είναι οι προδότες, για τους οποίους λέει ο Κύριος ότι «Εχθροί του ανθρώπου είναι οι οικιακοί του», αυτοί που εκπορεύονται από την καρδιά και μολύνουν τον άνθρωπο, των οποίων τα ονόματα μπορεί κανείς με σαφήνεια να μάθει από το Ευαγγέλιο. Από εδώ και πέρα δεν θα σου ήταν πλέον δύσκολο, ακολουθώντας τον ειρμό, να κατανοήσεις κάθε λεπτομέρεια εκείνης της πολεμικής παράταξης· δηλαδή εκείνους που στήνουν ενέδρα από τα κρυφά, στους οποίους πέφτουν πάνω όσοι πορεύονται απρόσεκτα στον δρόμο του βίου. Διότι εκείνοι που, με το πρόσχημα της φιλίας και της εύνοιας, παρασύρουν αυτόν που τους πείθεται προς τον όλεθρο της αμαρτίας, αυτοί είναι που στήνουν ενέδρες στους δρόμους: οι επαινέτες της ηδονής, αυτοί που χειραγωγούν προς τα θέατρα, αυτοί που υποδεικνύουν την ευκολία του κακού και, με όσα πράττουν, προσκαλούν σε μίμηση των ίδιων έργων, αποκαλώντας τους εαυτούς τους αδελφούς και φίλους, προς όλεθρο αυτών που καταστρέφονται. Για αυτούς έχει γραφτεί ότι «Κάθε αδελφός θα βάλει τρικλοποδιά και κάθε φίλος θα πορευθεί με δόλο». Εάν λοιπόν έχουμε κατανοήσει τις ενέδρες, τότε είναι σαφές και το στίφος των σφενδονητών, των τοξοτών και των ακοντιστών. Διότι οι υβριστές, οι οργίλοι και οι λοίδοροι, με το να ξεκινούν πρώτοι τις ύβρεις, αντί για βέλη ή λίθους εκτοξεύουν και σφενδονίζουν προκλητικά λόγια, και ρίχνοντάς τα σαν ακόντια πληγώνουν καταμεσής την καρδιά όσων διαβαίνουν αθωράκιστοι και αφύλακτοι.

Διότι οι μεν Ισμαηλίτες είχαν ως πατέρα τον Ισμαήλ, που ήταν γιος του Αβραάμ. Οι δε Αγαρηνοί δεν κατάγονταν από τον Αβραάμ, αλλά από την Άγαρ, την οποία η Σάρρα, αφού την είχε ενώσει για κάποιο διάστημα με τον Αβραάμ, επειδή αργότερα την ζήλεψε, φρόντισε να εκδιωχθεί μαζί με τον Ισμαήλ. Εκείνη, λοιπόν, αφού συνδέθηκε με άλλον, έδωσε στους απογόνους της την ονομασία Αγαρηνοί. Ομοίως, ο Αμαλήκ ήταν εγγονός του Ησαύ, ενώ ο Μωάβ και ο Αμμών έγιναν γιοι του Λωτ από τις κόρες του μετά την πυρπόληση των Σοδόμων. Με αυτούς συνόρευε ο Γεβάλ, ίσως δε και να συγγένευε, γι' αυτό και συγκαταλέγεται ανάμεσά τους. Ποιος ήταν, λοιπόν, ο σκοπός του λόγου να τα παρουσιάσει αυτά εδώ; Ή για ποιο λόγο τους απέδειξε συγγενείς; Για να γνωρίσεις ότι ανάμεσα στους εχθρούς πρωτοστατούν οι οικείοι, όπως λέει ο Χριστός, δηλαδή οι συγγενείς. Γι' αυτό ο προφήτης τοποθέτησε τους αλλοεθνείς σε μεταγενέστερη θέση. Επομένως, πρόσθεσε τα εξής: «Οι αλλόφυλοι με εκείνους που κατοικούν την Τύρο». Και πράγματι, ο Ασσούρ προσήλθε μαζί τους. Όχι με αυτούς που κατοικούν την Τύρο, αλλά με τον Μωάβ, τον Αμμών και τους άλλους, τους οποίους δείξαμε ότι έχουν συγγένεια με τον λαό των Ιουδαίων, ώστε να μην έρχονται από μόνοι τους σε εκείνον τον πόλεμο, αλλά υποκινούμενοι από τους συγγενείς. Γι' αυτό και πρόσθεσε τα ακόλουθα.

Πώς; «Στον κόσμο», λέει, «θα έχετε θλίψη». «Όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου». «Όποιος δεν μισήσει την ψυχή του, δεν πρόκειται να τη βρει»· και: «Όποιος δεν απαρνείται», λέει, «όλα του τα υπάρχοντα και δεν με ακολουθεί οπίσω μου, δεν είναι άξιός μου»· και πάλι: «Θα οδηγηθείτε ενώπιον ηγεμόνων και βασιλέων εξαιτίας μου»· και πάλι: «Εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι ίδιοι οι οικείοι του». Και όσα μεν αφορούν τη θλίψη βρίσκονται εδώ, ενώ όσα αφορούν την άνεση βρίσκονται εκεί. Στην περίπτωση όμως του Αβραάμ συνέβη το αντίθετο: είχε λάβει την εντολή να πράξει αντίθετα προς τις υποσχέσεις, και ούτε έτσι θορυβήθηκε, ούτε ζαλίστηκε, ούτε θεώρησε ότι έχει εξαπατηθεί. Εσείς, αντίθετα, δεν υπομένετε τίποτα που να βρίσκεται έξω από την υπόσχεση, και όμως θορυβείστε. Εκείνος άκουσε πράγματα αντίθετα από αυτά που του είχαν υποσχεθεί, και μάλιστα από τον Ίδιο που του είχε δώσει τις υποσχέσεις, και δεν θορυβούνταν, αλλά ενεργούσε σαν να ήταν σύμφωνα με αυτές· και πράγματι ήταν σύμφωνα, αντίθετα βέβαια με τους ανθρώπινους συλλογισμούς, σύμφωνα όμως με την πίστη. Και το πώς, μας το δίδαξε ο ίδιος ο Απόστολος, όταν είπε: «Διότι αναλογίστηκε ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς». Αυτό λοιπόν που εννοεί είναι το εξής: Με την ίδια πίστη, λέει, με την οποία πίστεψε ότι θα του χαρίσει παιδί που δεν υπήρχε, με την ίδια είχε πειστεί ότι μπορεί και νεκρό να εγείρει, και ότι θα τον αναστήσει ακόμη κι αν σφαγιαστεί.

Εχθροί του ανθρώπου είναι οι οικείοι του. Διότι και την εποχή των Ιουδαίων κάτι τέτοιο συνέβη. Επειδή υπήρχαν προφήτες και ψευδοπροφήτες, και ο λαός διχαζόταν, και οι οικογένειες διαιρούνταν· και άλλοι μεν πίστευαν σε αυτούς, άλλοι δε σε εκείνους. Γι' αυτό προτρέπει ο προφήτης λέγοντας: Μην έχετε εμπιστοσύνη σε φίλους, ούτε να ελπίζετε σε άρχοντες· αλλά να φυλάγεσαι ακόμη και από τη σύζυγό σου, στο να της εμπιστευθείς κάτι· και, Εχθροί του ανθρώπου είναι οι άνθρωποι του σπιτιού του. Αυτά δε τα έλεγε, προετοιμάζοντας εκείνον που επρόκειτο να δεχθεί τον λόγο, ώστε να σταθεί ανώτερος από όλους.

Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ο Παύλος έλεγε: «Από έξω μάχες, από μέσα φόβοι»· και, «Σε κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους»· και ομιλώντας προς τους Μιλησίους είπε: «Και θα αναδειχθούν κάποιοι από εσάς που θα λένε διεστραμμένα λόγια». Και ο Ίδιος εξάλλου έλεγε: «Εχθροί του ανθρώπου είναι οι οικείοι του».

Αλλά, αν και το να θρηνεί θα ήταν αναμενόμενο για εκείνη που αποχωρίστηκε από εμάς, δεν αγανάκτησε, δεν πρόφερε κανέναν ανάξιο λόγο, δεν έσχισε τον χιτώνα της, δεν αναφώνησε γοερούς θρήνους, αλλά είπε: «Πηγαίνετε, παιδιά μου, και είθε να σωθείτε εν Κυρίω, οπουδήποτε και αν οδηγηθείτε και οτιδήποτε και αν πάθετε, έχοντας επιλέξει αυτόν τον δρόμο για τον νόμο Του. Διότι είναι καλό για εσάς να υποστείτε οποιοδήποτε δεινό μέχρι και αίματος, παρά να αποδεχθείτε αυτόν που μοίχευσε και εξαιτίας αυτού να προδώσετε την αλήθεια». Ω, τι τολμηρή και γενναία ψυχή! Δεν κατέρρευσε αμέσως, όπως θα ήταν φυσικό να πάθει μια πιο ταπεινή και άνανδρη ψυχή. Αλλά τι έκανε; Αναχώρησε μαζί μας, οδοιπόρησε μαζί μας, καταπόνησε το αδύναμο σώμα της με την διάβαση του όρους, χωρίς καν να βρει έναν πρόθυμο συνοδοιπόρο. Αλίμονο, αλίμονο! Πώς έγιναν όλοι πιο απάνθρωποι και από την ίδια την εποχή; Και μάλιστα ορισμένοι, επιτιθέμενοι και χλευάζοντας αυτούς που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους, ώστε να εκπληρωθεί το ευαγγελικό ρητό, ότι «εχθροί του ανθρώπου οι οικιακοί αυτού». Μας έφτασε λοιπόν, ακόμη και όταν βασανιστήκαμε, η μακαρία. Και ας μην νομίσει κανείς σε αυτό το σημείο ότι εγκωμιάζουμε τους εαυτούς μας, διότι δεν έχουμε τίποτε άξιο επαίνου· διότι άλλοι και όχι εμείς είναι αυτοί που ανδραγάθησαν, και στον κοινό μας πατέρα πρέπει να αποδοθεί το κατόρθωμα. Προκειμένου όμως να παρουσιάσουμε τον αγώνα της αξιέπαινης, περιπέσαμε —συγχωρέστε μας— σε αναφορές για τα δικά μας εκείνα ζητήματα, πράγμα που δεν το θέλαμε, αλλά «Μέγας ο Κύριος ημών και μεγάλη η ισχύς αυτού».

Πολλά λοιπόν θα φλυαρήσουν οι άνθρωποι, θα εμπαίξουν και θα περιγελάσουν, και μάλιστα το πιο αξιοθρήνητο είναι ότι δεν θα είναι λίγοι από τους ομοιόσχημους, τους ομόταγους και όσους θεωρούνται φίλοι. Αλλά δεν είναι καθόλου παράξενο· διότι έχει γραφτεί «και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι οικιακοί του». Και τούτο διότι οι ίδιοι ενήργησαν ως προαγωγοί, συνεργάστηκαν, έφαγαν και ήπιαν μαζί στον μοιχικό γάμο, και έβαψαν το καλάμι τους για τη δική μας εξορία. Όμως ο Κύριος, ο οποίος ξεσηκώθηκε τότε για να υπερασπιστεί τον νόμο Του, και κατέλυσε μεν τη βασιλεία αυτού που διέπραξε μοιχεία με την τύφλωσή του, καταντρόπιασε δε τους συνεργούς του όπως τους ιερείς του Βάαλ, και συγκέντρωσε ξανά τη δική μας ταπεινότητα στο ίδιο μας το μοναστήρι ενάντια σε κάθε ελπίδα, Αυτός και τώρα είναι παρών, Αυτός ο ίδιος. Αν και για λίγο επέτρεψε πάλι την αθέμιτη ένωση, και πάλι όμως ευδόκησε να αποδοκιμαστεί η χαιρεκακία των Ναζηραίων που τέλεσαν και αγάπησαν τον μοιχικό γάμο, μέσω της δίκαιης κρίσης των ευσεβών βασιλέων μας, οι οποίοι απέδωσαν μετά θάνατον τον μοιχό στη νόμιμη σύζυγό του, αποκήρυξαν τη λάγνα μοιχαλίδα και άφησαν το μοιχογέννητο τέκνο άκληρο ως αθέμιτο και απολύτως παράνομο, όπως ακριβώς διακήρυξε το τίμιο στόμα τους ενώπιόν μου, σύμφωνα με τους ρωμαϊκούς νόμους.

Καλά πηγαίνουν τα πράγματα και για τον σταθερό Γαϊανό, ο οποίος πέρασε σχεδόν από κάθε τόπο όπου βρίσκονται διασκορπισμένοι οι αδελφοί. Και το ότι είναι υγιείς, οφείλεται στη χάρη του δεσπότη Θεού. Το ότι δεν καταπίπτουν στις θλίψεις αλλά μάλλον αποκτούν ανδρεία, ας είναι δόξα στον Χριστό που τους ενδυναμώνει. Το ότι εκδιώκονται χωρίς να αξιώνονται ούτε στέγης από κάποιους μοναχούς, και μάλιστα τους πανδημινούς που έχουν συμφωνήσει όλοι μαζί σε αυτό, μην απορείς. Διότι είναι γεγραμμένο: «και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι οικιακοί του». Μήπως άλλωστε και τον ίδιο τον Χριστό, τον Θεό μας, που τα είπε αυτά, δεν τον απώθησαν οι ταλαίπωροι; Γι' αυτό άλλωστε λέει και ο υιός της βροντής: «Στα δικά του ήλθε, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν».

Είθε να συνέβαιναν τα ίδια. Αλλά πώς έφερε ο καιρός τα της δικής μας εκκλησίας, πώς δοκιμάζονται οι πάντες σαν σε χωνευτήρι· και όμως λίγοι είναι οι χρυσοειδείς, ενώ σχεδόν όλοι οι άλλοι μεταβάλλονται σε μολύβι. Είναι λόγος του Κυρίου· αλλά ισχύει ότι και εχθροί του ανθρώπου γίνονται οι οικείοι του. Πάρε για παράδειγμα τον Λεόντιο εν συγκρίσει με τους άλλους· σαν ανήμερο θηρίο καταδιώκει τους συμμαθητές του και καταστρέφει τις εκκλησίες του Θεού. Μακάρι ο Κύριος να τον μεταστρέψει και εμάς να μας ενισχύσει στον προκείμενο αγώνα, τον οποίο δεν πρέπει να θεωρούμε τίποτε άλλο παρά μαρτύριο για τον Χριστό ισάξιο με εκείνα των παλαιών χρόνων.

Έτσι λοιπόν έχουν τα πράγματα με αυτό το ζήτημα. Τι να πούμε όμως για τη μανία του ελεεινού Λεοντίου εναντίον μας, ο οποίος καταπιέζει τόσο πολύ τους αδελφούς και, χωρίς αισθητή αιματοχυσία, αδειάζει το αίμα τους με την καταπόνηση των σαρκών τους; Όμως, όλα αυτά γίνονται για να εκπληρωθεί ο λόγος του Κυρίου, ότι και «εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι οικείοι του»· διότι μήπως και ο Ίδιος δεν προδόθηκε σε θάνατο από τον ίδιο Του τον μαθητή; Δες λοιπόν με ποιον έχουν ομοιωθεί αυτοί που αγωνίζονται, δηλαδή με τον Χριστό τον πρωτομάρτυρα, και με ποιον μοιάζει ο βασανιστής, ότι δηλαδή δεν μοιάζει μόνο με τον κακογνώμονα Ιούδα, αλλά και με τους θεοκτόνους Πιλάτο και Καϊάφα. Από τα προηγούμενα έφτασαν και τα παρόντα ως φυσικό επακόλουθο για τον φοβερό Λεόντιο, όπως γνωρίζεις, από τον μοιχειανισμό στην εικονομαχία, ή μάλλον στη χριστομαχία, και σε τόση ταύτιση στην ασέβεια με τον κρατούντα, όσο πλησιάζει και στο όνομα· διότι το όνομα Λέων είναι το πρωτότυπο, ενώ το Λεόντιος το παράγωγο, όπως από τη φωτιά βγαίνει η φλόγα και από το σίδερο το κεντρί. Αλλά ο Κύριος είναι κοντά σε αυτούς που υπομένουν χάριν Αυτού, έτοιμος να συντρίψει το κεντρί και να θρυμματίσει το σίδερο. Γι' αυτό ας μην αποκάμνουμε στις θλίψεις, αδελφέ, γνωρίζοντας ότι και η μακροχρόνια κακοπάθεια αποτελεί έργο δοκιμασίας και πολλαπλασιασμό στεφάνων για όλους όσοι αγαπούν τον Θεό, όπως ακριβώς συνέβαινε ανέκαθεν και εξ αρχής στους αγίους.

Η δική μας κατάσταση όμως δεν είναι, όπως λες, αποτέλεσμα αγάπης και υπερβολικής ταπείνωσης, ω άριστε των πατέρων, αλλά είναι έτσι όπως εμείς οι ίδιοι γνωρίζουμε μέσα μας. Πώς; Διότι είμαστε ανάξιοι ακόμη και να συγκαταλεγόμαστε ανάμεσά σας εξαιτίας του πλήθους των αμαρτιών μας. Πάντως στενάζουμε για τα όσα συμβαίνουν, πώς δηλαδή αποσκίρτησαν οι αγαπημένοι, πώς ακόμη και εκείνοι που θεωρούνταν σπουδαίοι στάθηκαν αντίθετοι. Αυτούς, έστω κι αν δεν τους ονομάσω, τους γνωρίζει η αγιωσύνη σου. Θα μπορούσα να προσθέσω ότι εχθροί του ανθρώπου γίνονται οι οικείοι του, και δεν υπάρχει μόνο ένας Αβεσσαλώμ, αλλά πολλοί· και άνθρωποι πονηροί και απατεώνες προκόβουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι· και τα σπήλαια στεγάζουν τους διωκόμενους, και χλευάζεται το μέγα μυστήριο της ευσέβειας, και εμπαίζεται ο Χριστός καθώς εικονίζεται μαζί με τη Μητέρα Του και τους αγίους Του.

Επομένως, καθένας που ομολογεί ότι ο Χριστός είναι Θεός, θα βρει τον Χριστό να ομολογεί γι' αυτόν στον Πατέρα, ότι είναι γνήσιος δούλος. Εκείνοι δε που Τον αρνούνται, θα ακούσουν το: «Δεν σας γνωρίζω». «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Διότι ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο εναντίον του πατέρα του και τη θυγατέρα εναντίον της μητέρας της και τη νύφη εναντίον της πεθεράς της· και εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι ίδιοι οι οικείοι του». Δεν είναι παντού καλό η ομόνοια· αλλά υπάρχουν φορές που χρειάζεται και η διάσταση.

Εξαιτίας του λόγου της γυναίκας πιστεύουν οι Σαμαρείτες, επειδή, κρίνοντας συνετά μέσα τους, σκέφτηκαν ότι η γυναίκα δεν θα είχε διαπομπεύσει την ίδια της τη ζωή για να κάνει χάρη σε άλλον, εάν αυτός που κήρυττε δεν ήταν αληθινά κάποιος μέγας και ανώτερος από τους πολλούς. Γι' αυτό και, αποδεικνύοντας την πίστη τους με τα έργα, τον παρακαλούσαν να μείνει οριστικά κοντά τους, διότι η λέξη «να μείνει» αυτό σημαίνει, να κατοικήσει μόνιμα μαζί τους. Αυτός όμως δεν πείθεται σε αυτό, αλλά μένει μόνο δύο ημέρες, οπότε και πολύ περισσότεροι από αυτούς πίστεψαν εξαιτίας της διδασκαλίας του. Διότι ο ευαγγελιστής δεν εξηγεί λεπτομερώς τα θαυμαστά λόγια της διδασκαλίας του, αλλά μας δίνει να κατανοήσουμε από την κατάληξη των πραγμάτων τη δύναμη της θείας του διδασκαλίας. Επειδή βέβαια πολλά και μεγάλα γεγονότα τα παρατρέχουν οι ευαγγελιστές, επειδή δεν γράφουν για επίδειξη και φιλοδοξία, αλλά για την αλήθεια. Και όταν, λοιπόν, ο Κύριος βρέθηκε στους Σαμαρείτες, είναι φυσικό ότι δίδαξε κάποια πιο θεϊκά πράγματα, γι' αυτό, αν και δεν είδαν κανένα απολύτως σημείο, πιστεύουν και παρακαλούν να μείνει. Οι Ιουδαίοι, αντίθετα, αν και απόλαυσαν αναρίθμητους λόγους και θαύματα, εξακολουθούσαν να διώκουν, πράγματι «εχθροί του ανθρώπου είναι οι οικείοι του». Και παρατήρησέ μου πόσο σύντομα το πλήθος ξεπέρασε αυτήν που τους δίδαξε.

Προς τον επίσκοπο Βιδίνης. Λυπηρά είναι βέβαια τα όσα σου συμβαίνουν, τιμιότατε αδελφέ, και αγγίζουν κάθε καρδιά. Ποιος θα φέρει αντίρρηση; Εξωτερικά υπάρχουν μάχες, εσωτερικά φόβοι. Βοηθός και σύμμαχος πουθενά. Οι μεν εχθροί θορυβούν και σηκώνουν κεφάλι και δίνουν τα νεκρά σώματα των δούλων ως τροφή στα πετεινά του ουρανού. Χύνουν το αίμα τους γύρω από την πόλη μας και δεν υπάρχει κανείς για να τους θάψει. Οι δε φίλοι και οι πλησίον στέκονται απέναντι. Κι αν πλησιάζουν, στέκονται ετοιμάζοντας με χειρότερο τρόπο το ολέθριο αγκίστρι. Διότι, αφού η αγάπη έχει εντελώς ψυχρανθεί, εχθροί του ανθρώπου έγιναν οι ίδιοι οι οικείοι του. Αυτά βέβαια μπορούν να πληγώσουν την ψυχή σε απερίγραπτο βαθμό. Όμως, αν αναλογιστούμε ότι κάθε κεφάλι βρίσκεται σε πόνο και κάθε καρδιά σε λύπη, ο καθολικός χαρακτήρας της συμφοράς θα γίνει για εμάς παρηγοριά. Διότι ποιος, πες μου, έχει άνεση σε αυτές τις πονηρές ημέρες; Εγώ νομίζω, κανένας.