Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:38

Και το να τιμά κανείς τον πατέρα και τη μητέρα και να αγαπά τους συγγενείς είναι φυσικό και ακατηγόρητο θέλημα· το να τους ατιμάζει όμως είναι σαρκικό και πονηρό θέλημα· το να τους αρνείται όμως για χάρη του Θεού, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου που λέει ότι «όποιος δεν αφήσει πατέρα και μητέρα και τέκνα και δεν με ακολουθήσει, δεν είναι άξιός μου», αυτό είναι αληθινά θείο και αγαθό και ευάρεστο και τέλειο θέλημα.

Κεφάλαιο Γ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου. Και όποιος αγαπά υιό ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου. Και όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν ακολουθεί οπίσω μου, δεν είναι άξιός μου... Εάν κάποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί.

Και όποιος δεν λαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου. ΙΩΑΝΝΗΣ. Αυτά σας τα είπα, για να μη σκανδαλιστείτε. Θα σας κάνουν αποσυνάγωγους· μάλιστα, έρχεται ώρα που καθένας ο οποίος θα σας σκοτώσει, θα νομίσει ότι προσφέρει λατρεία στον Θεό. Και αυτά θα σας τα κάνουν, επειδή δεν γνώρισαν τον Πατέρα, ούτε εμένα, και τα εξής. ΛΟΥΚΑΣ. Εκείνοι δε πάνω στην πέτρα είναι αυτοί που, όταν ακούσουν, δέχονται με χαρά τον λόγο, και αυτοί δεν έχουν ρίζα, οι οποίοι πιστεύουν για ένα διάστημα, και σε καιρό πειρασμών αποστατούν. ΠΡΟΣ ΚΟΡ. Β΄. Διότι δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, σχετικά με τη θλίψη μας που μας συνέβη στην Ασία, ότι επιβαρυνθήκαμε υπερβολικά και πάνω από τις δυνάμεις μας, ώστε να απελπιστούμε ακόμη και για τη ζωή μας· αλλά εμείς οι ίδιοι είχαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου, για να μην έχουμε την πεποίθησή μας στον εαυτό μας, αλλά στον Θεό, ο οποίος ανασταίνει τους νεκρούς.

Και τότε κανείς δεν είναι ακόμη άξιος να ακολουθήσει τον Κύριο (το επαναλαμβάνω), ο Οποίος δεν είπε προηγουμένως στον νεανίσκο, «Έλα, ακολούθησέ με», πριν του πει, «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς». Αλλά ούτε και αυτό το πρόσταξε, προτού εκείνος ομολογήσει ότι είναι καθαρός από κάθε παράβαση, με το να πει ότι έχει τηρήσει όλα όσα ειπώθηκαν από τον Κύριο. Ώστε και σε αυτό είναι αναγκαίο να τηρείται η τάξη. Και δεν διδασκόμαστε μόνο να καταφρονούμε τα υπάρχοντα και τα αναγκαία για τη ζωή, αλλά διδασκόμαστε να υπερβαίνουμε ακόμη και τα δίκαια καθήκοντα που έχουν καθιερωθεί μεταξύ μας σύμφωνα με τον νόμο και τη φύση, καθώς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου»· ομοίως και για τους υπόλοιπους στενότατους συγγενείς, και είναι προφανές, πολύ περισσότερο πριν από τους πιο μακρινούς και τους ξένους ως προς την πίστη. Στα οποία προσθέτει: «Εκείνος που δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου»· το οποίο, αφού το κατόρθωσε ο Απόστολος, γράφει για δική μας διδασκαλία: «Εγώ έχω σταυρωθεί για τον κόσμο, και ο κόσμος για εμένα. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.»

Γι' αυτόν τον λόγο, πριν από το βάπτισμα πρέπει κανείς να μαθητεύσει, αφαιρώντας πρώτα τα εμπόδια της μαθητείας, και προετοιμάζοντας έτσι τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε κατάλληλοι για αυτήν, αφού ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός επιβεβαίωσε με παραδείγματα την προηγούμενη απόφαση, και πάλι προσέθεσε δογματικά: «Έτσι, καθένας από εσάς, ο οποίος δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· και πάλι με μορφή προστάγματος: «Αν κάποιος έρχεται προς εμένα, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθήσει»· και πάλι οριστικά: «Όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του» καθημερινά, «και δεν ακολουθεί πίσω μου, δεν είναι άξιός μου». Με αυτούς και με παρόμοιους φλογερούς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θέλω, αν έχει κιόλας ανάψει;», αφού έγινε ολοφάνερη η κακία των αμαρτημάτων και φανερώθηκε η αρετή όσων κατορθώνονται προς δόξα του Θεού και του Χριστού του, καταλήγουμε οπωσδήποτε στην επιθυμία και την ομολογία των όσων έχουν ειπωθεί από τον Απόστολο: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;».

Ας φέρουμε, λοιπόν, τον ονειδισμό του, δηλαδή τον σταυρό για χάρη μας. Έτσι και ο ίδιος είπε: «Όποιος δεν λαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου». Το δε «έξω από την πύλη», φαίνεται να εννοεί έξω από τον κόσμο. Διότι η επιθυμία να ακολουθούμε τον Χριστό μάς απομακρύνει από την κοσμική ζωή. <Την δε ευποιία και την κοινωνία κ.τ.λ.>. Εσύ, όμως, πρόσεξε πάλι πώς εδώ ο Παύλος αποκαλεί Θεό τον Υιό. Διότι, εάν αυτός είναι που φέρνει ολόκληρο το δημιούργημα σε κρίση και αποδίδει «στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του», και για αυτόν τον λόγο αποδέχεται εκείνους που ευεργετούν τον πλησίον, λέγοντας: «Ελάτε, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία, διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω», και τα εξής, πώς δεν θα είναι Θεός αυτός που έχει αποκληθεί έτσι μέσω της αψευδούς φωνής των αγίων, και ο οποίος αποδέχεται τις θυσίες όσων αγαθοεργούν, αποδίδοντας στον καθένα την αμοιβή που του αρμόζει και εισάγοντας στη βασιλεία των ουρανών τον χορό των αγίων;

Επωμίζεται, λοιπόν, ο Χριστός όχι τον σταυρό που ταίριαζε στον ίδιο, αλλά εκείνον που επικρεμόταν και οφειλόταν σε εμάς, όσον αφορά την καταδίκη μέσω του νόμου. Διότι, όπως ακριβώς βρέθηκε ανάμεσα στους νεκρούς όχι για τον εαυτό του αλλά για εμάς, ώστε να αναδειχθεί για εμάς αρχηγός της αιώνιας ζωής, καταλύοντας με τον εαυτό του το κράτος του θανάτου, έτσι και τον σταυρό που έπρεπε να σηκώσουμε εμείς, τον αναλαμβάνει ο ίδιος, καταδικάζοντας στον εαυτό του την καταδίκη του νόμου, ώστε τελικά κάθε ανομία να κλείσει το στόμα της, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους ψαλμούς, επειδή αυτός που δεν είχε αμαρτία καταδικάστηκε για τις αμαρτίες όλων. Θα ωφελήσει δε πάρα πολύ τις ψυχές μας αυτό που συντελέστηκε από τον Χριστό, ως πρότυπο ανδρείας, εννοώ βέβαια αυτής που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια. Διότι νομίζω ότι με κανέναν άλλον τρόπο δεν θα καταφέρουμε να φτάσουμε στην τελειότητα των αγαθών και στην απόλυτη ένωση με τον Θεό, παρά μόνο εάν θεωρήσουμε την αγάπη προς αυτόν ανώτερη από την επίγεια ζωή, και εάν θελήσουμε με μεγάλη προθυμία να διακινδυνεύσουμε για την αλήθεια, όταν ο καιρός μας καλέσει σε αυτό. Γι' αυτό άλλωστε και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει: «Καθένας που δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί δεν είναι άξιός μου». Και το να πάρει κάποιος τον σταυρό δεν νομίζω ότι σημαίνει τίποτε άλλο παρά το να απαρνηθεί τον κόσμο για τον Θεό, και να θεωρήσει ακόμη και την ίδια τη σωματική ζωή δεύτερη σε σχέση με τα αγαθά που ελπίζουμε.

Διότι έτσι κάπου λέει και ο Χριστός: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου· και εκείνος που αγαπά γιο ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου· και εκείνος που δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου». <Και άκουσε ο Ζοροβάβελ, ο γιος του Σαλαθιήλ, από τη φυλή Ιούδα, και ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσεδέκ, ο μέγας ιερέας, και όλοι οι υπόλοιποι από τον λαό τη φωνή Κυρίου του Θεού τους και τα λόγια του Αγγαίου του προφήτη, καθώς τον απέστειλε Κύριος ο Θεός τους σε αυτούς, και φοβήθηκε ο λαός από το πρόσωπο του Κυρίου.> Ότι δεν εκτοξεύει μάταια τις απειλές και ότι ο φόβος δεν είναι κάτι ανώφελο για εκείνους που έχουν συνηθίσει να ραθυμούν, θα μπορούσε κανείς να το αντιληφθεί εύκολα και από αυτό. Διότι ιδού, επειδή άκουσαν τους θείους λόγους, στρέφονται αμέσως προς την εργατικότητα, και υπακούν πλέον σε εκείνους που έχουν οριστεί να ηγούνται, δηλαδή στον Ζοροβάβελ και τον Ιησού, και αντιμετωπίζουν με πολύ μεγάλο σεβασμό τα λόγια του προφήτη, και έχουν νιώσει δέος για την αποστολή του, παρόλο που παλαιότερα θεωρούσαν το ζήτημα εντελώς ανάξιο λόγου. Επομένως, γίνεται φανερό ότι είναι αληθές και από τα ίδια τα πράγματα ότι «Εκείνον που αγαπά ο Κύριος, τον παιδεύει· και μαστιγώνει κάθε γιο που παραδέχεται».

Ο δε δειλός και άνανδρος, κυριευμένος από την οκνηρή αρρώστια της αδράνειας, ανατριχιάζει και μόνο στο άκουσμα ότι πρέπει να πλουτίσει κοπιάζοντας. Γι' αυτό και ο Σοφός κάπου απευθύνεται σε αυτούς με τα εξής λόγια: «Έως πότε», λέει, «οκνηρέ, θα μένεις ξαπλωμένος; Λίγο κοιμάσαι, λίγο κάθεσαι, λίγο νυστάζεις, λίγο σταυρώνεις τα χέρια στο στήθος. Έπειτα έρχεται σε σένα σαν κακός οδοιπόρος η φτώχεια, και η στέρηση σαν γρήγορος δρομέας.» Ας αποφύγουμε, λοιπόν, τις βλάβες που προέρχονται από την οκνηρία, ας αποποιηθούμε τη φτώχεια των αρετών· και ας αποκρούσουμε τη φτώχεια στα καλά έργα ως την πιο αισχρή από όλες τις αρρώστιες. «Ας φανούμε γενναίοι, και ας κραταιωθεί η καρδιά μας», όπως είναι γεγραμμένο. Διότι για μια τέτοια αρετή μας έδινε και ο ίδιος τα παραγγέλματα, όταν έλεγε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν ακολουθεί πίσω μου, δεν είναι άξιός μου.» Νομίζω δε ότι πρέπει, ή μάλλον υποστηρίζω ότι αναμφισβήτητα ισχύει, πως αυτός που θέλει να ακολουθήσει τον Χριστό πρέπει να είναι ανώτερος από κάθε δειλία· και το να περιφρονεί κανείς κάθε φόβο ισοδυναμεί σχεδόν με το να σηκώνει στους ώμους του τον δικό του σταυρό.

«Και έλα σε γη, την οποία θα σου δείξω, και θα σε κάνω μέγα έθνος, και θα σε ευλογήσω, και θα μεγαλύνω το όνομά σου, και θα είσαι ευλογημένος, και θα ευλογήσω αυτούς που σε ευλογούν, και αυτούς που σε καταρώνται θα τους καταραστώ, και μέσω σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης.» Κατανοείς πώς δεν τον πρόσταξε να αναχωρήσει μόνο από τη γη και το σπίτι του, αλλά και από τη συγγένειά του, καθώς και από το σπίτι του πατέρα του, και να πάει στη γη που ο ίδιος που τον καλεί θα του υποδείκνυε; ΠΑΛΛ. Αλλά τι σημαίνει αυτό; ΚΥΡ. Επομένως, πώς δεν είναι φανερό ότι, όταν ο Θεός καλεί σε ακολούθηση (εννοώ βεβαίως την πνευματική) και θέλει εκείνους που επιλέγει να τιμήσει να απομακρυνθούν από την κοσμική ζωή (επαναλαμβάνω, εκείνη που συνίσταται στις ηδονές και τις σαρκικές επιθυμίες), είναι εντελώς παράφρον το να θεωρεί κάποιος οτιδήποτε άλλο ανώτερο από αυτό; Διότι ας θεωρηθούν ως μηδέν η πατρίδα και το γένος, το πατρικό σπίτι και η απόκτηση των επίγειων αγαθών. Γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος ο Σωτήρας μάς καλούσε στην ίδια ανδρεία, λέγοντας: «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου· και όποιος αγαπά γιο ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου. Και όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.» Και πρόσθετε: «Και καθένας που άφησε αδελφούς, ή αδελφές, ή πατέρα, ή μητέρα, ή γυναίκα, ή τέκνα, ή χωράφια, ή σπίτια για το όνομά μου, θα λάβει πολλαπλάσια, και θα κληρονομήσει ζωή αιώνια.»

Γι' αυτό, λοιπόν, και σε εμάς είπε ο θεσπέσιος Παύλος: «Ας εξέλθουμε, λοιπόν, έξω από την πύλη φέροντας τον ονειδισμό του», δηλαδή τον σταυρό υπέρ ημών και για χάρη μας. Και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει κάπου: «Όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν ακολουθεί πίσω μου, δεν είναι άξιός μου.» Φαίνεται δε ότι με το «έξω από την πύλη» ο ιερότατος Παύλος εννοεί το έξω από τον κόσμο.

Ο νόμος όμως αποκλείει παντελώς κάτι τέτοιο, θέτοντας αυτό που είναι αρεστό στον Θεό υπεράνω του σεβασμού προς τους γονείς. «Διότι δεν θα εισέλθει», λέει, «ούτε για τον πατέρα ούτε για τη μητέρα του.» Διότι όταν κατορθώνεται η αρετή, ας παραμερίζεται η προσκόλληση στη σάρκα· ας βρίσκεται ο Θεός σε ανώτερη και καλύτερη θέση από την εξ αίματος συγγένεια. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο ίδιος ο Χριστός: «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου, και όποιος αγαπά γιο ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου. Και όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.» Το ότι τα του Θεού είναι ανώτερα από τον σεβασμό προς τους γονείς, μας το δίδαξε και ο ίδιος ο Σωτήρας. Διότι τον πλησίασε κάποιος από εκείνους που ήδη συγκαταλέγονταν στους μαθητές, λέγοντας: «Κύριε, επίτρεψέ μου πρώτα να πάω και να θάψω τον πατέρα μου.» Και Εκείνος απάντησε: «Ακολούθει με, και άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς»· ονομάζοντας νεκρούς, νομίζω, εκείνους που επέλεξαν να φρονούν τα του κόσμου και δεν απέχουν από τα έργα της νεκρότητας. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Έτσι είναι. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Αυτός, λοιπόν, είναι ο τρόπος της πάναγνης και εξαιρετικής πολιτείας, σύμφωνα με τον νόμο, ή μάλλον εν πνεύματι και αληθεία· διότι ο νόμος είναι σκιά. Αλλά εάν συμβεί, λέει, να μιανθεί ποτέ ο αγιασμένος από νεκρό, ας κουρευτεί τότε, και ας ξυρίσει το κεφάλι του, καθώς η κόμη του έχει πλέον καταστεί ανίερη. Και την όγδοη ημέρα θα προσφέρει ένα ζεύγος τρυγονιών ή δύο νεοσσούς περιστεριών.

«Διότι έχω κατέβει», λέει, «από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε.» Αυτό ακριβώς επιλέγοντας να φρονούν και να εφαρμόζουν και οι θεσπέσιοι μαθητές, έλεγαν ρητά: «Εμείς όμως έχουμε νου Χριστού.» Γι' αυτό άλλωστε και δίδασκαν να λέμε στις προσευχές: «Πατέρα μας, που βρίσκεσαι στους ουρανούς, ας αγιαστεί το θέλημά σου, ας έλθει η βασιλεία σου, ας γίνει το θέλημά σου όπως στον ουρανό και στη γη.» Βλέπεις ότι, έχοντας γίνει σύμφωνοι και ομοϊδεάτες με τον Χριστό, διαβεβαιώνουν με σαφήνεια ότι έχουν και τον δικό του νου; Αυτό, νομίζω, σημαίνει το να τρώγεται το κεφάλι του αμνού. Πορεία βέβαια του Χριστού είναι το να υπομείνει γενναία, όπως του ταίριαζε, και να μην δειλιάσει μπροστά στον θάνατο, ώστε, όπως λέει ο Παύλος, να σώσει τους αμαρτωλούς· πρέπει δε και εμείς οι ίδιοι να είμαστε πανέτοιμοι για αυτό, και να θυσιάζουμε πρόθυμα υπέρ των αδελφών μας ακόμη και την ίδια την ενσώματη ζωή μας. Γι' αυτό άλλωστε είπε και κάποιος από τους αγίους μαθητές: «Εφόσον λοιπόν ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα, οπλιστείτε και εσείς υπέρ αυτού με το ίδιο φρόνημα.» Ο Παύλος πάλι επιπλήττει κάποιους λέγοντας κάπως έτσι: «Τι κάνετε και κλαίτε συντρίβοντάς μου την καρδιά; Διότι εγώ είμαι έτοιμος όχι μόνο να δεθώ, αλλά και να πεθάνω υπέρ του ονόματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Και ο ίδιος ο Χριστός, προστάζοντας να ακολουθούμε τα δικά του ίχνη, λέει: «Όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του καθημερινά και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.»

Κεφάλαιο 99 Αγαπητέ, επιθύμησες τον ουράνιο θησαυρό και επέλεξες να γίνεις άξιος του Κυρίου; Άκουσε Αυτόν που λέει: αν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς, και έλα να με ακολουθείς. Και πάλι λέει: όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου· και όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν ακολουθεί πίσω μου, δεν είναι άξιός μου. Επομένως, αν δεν βαστάξει κανείς τον σταυρό, δεν είναι δυνατόν να ακολουθήσει τον Κύριο. Διότι, αφού είπε: «Πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς», λέει: «και έλα, ακολούθει με». Μην προσφέρεις λοιπόν μόνο την αποταγή, αλλά και τη δοκιμασία που προέρχεται από αυτούς τους κόπους· διότι τότε είναι μεγαλύτερος ο αγώνας και η πάλη ενάντια στον Αντικείμενο. Και μετά από αυτά, αν αυτός καταφέρει να απομακρύνει τον λογισμό από το ουράνιο φρόνημα, θα κάνει τα τελευταία χειρότερα από τα πρώτα. Έτσι λοιπόν, σε εκείνον που μοίρασε τα υπάρχοντά του πλουσιοπάροχα, του προσπορίζει με άνεση τα πιο ευτελή πράγματα, και εκείνον που απαρνήθηκε τον νόμιμο γάμο, τον καθιστά εραστή της μοιχείας και της ασέλγειας. Γι' αυτό υπάρχει ανάγκη για πολλή νήψη, μέχρις ότου βγούμε από το σώμα, δηλαδή από αυτόν τον στίβο του αγώνα.

Αν όμως δεν σε βοηθούν, να απομακρυνθείς από αυτούς χωρίς μίσος. Αν, πάλι, σου γίνονται εμπόδιο, και μάλιστα ως προς την αληθινή και σωτήρια πίστη, όντας τυχόν ετερόδοξοι, όχι μόνο θα απομακρυνθείς, αλλά και θα μισήσεις όχι μόνο αυτούς, αλλά και όλους τους συγγενείς και όσους συνδέονται με κάθε άλλη φιλία και σχέση, ακόμα και τα ίδια σου τα μέλη και τις επιθυμίες τους, και ολόκληρο το σώμα σου και τη σχέση που προκύπτει από αυτό προς τα πάθη. Διότι, όποιος δεν μισεί τον πατέρα του και τη μητέρα του και τη γυναίκα του και τα παιδιά του και τους αδελφούς του, ακόμη δε και την ίδια του την ψυχή, και δεν σηκώνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου, είπε ο Χριστός.

Διότι, επειδή ο Θεός και Πατέρας έδωσε τον αγαπητό του Υιό για εμάς και ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς, δικαίως απαιτεί και από εμάς να παραβλέπουμε όλους τους συγγενείς μας, όταν γίνονται εμπόδιο προς την ευσέβεια και τον βίο σύμφωνα με αυτήν. Και τι λέω τους συγγενείς; Διότι είναι δίκαιο αλλά και αναγκαίο ο καθένας να απαρνηθεί την ίδια του την ψυχή, όταν το καλεί η περίσταση, εάν βεβαίως επιθυμεί να επιτύχει την αιώνια ζωή, επειδή και ο ίδιος ο Υιός του Θεού παρέδωσε την ψυχή του για εμάς. Γι' αυτό πάλι ο ίδιος λέει: «όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί δεν είναι άξιός μου». Σταυρός λοιπόν είναι και το να σταυρώσει κανείς τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.

Ερώτηση. Και πώς θα συμφωνήσει το «προσεύχεστε να μην εισέλθετε σε πειρασμό», με το «αγωνιστείτε να εισέλθετε διά της στενής πύλης»; Και πάλι, το «μη φοβηθείτε από αυτούς που σκοτώνουν το σώμα», και το «εκείνος που θα χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα τη βρει»; Πώς λοιπόν παντού ο Κύριος μας προτρέπει προς τους πειρασμούς, ενώ εδώ μας πρόσταξε «προσεύχεστε να μην εισέλθετε σε αυτούς»; Διότι ποια αρετή αποκτάται χωρίς θλίψη και πειρασμό; Ή ποιος πειρασμός είναι μεγαλύτερος από το να χάσει κάποιος τον εαυτό του, στον οποίο μας πρόσταξε να εισέλθουμε εξαιτίας του; Διότι, λέει, «όποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει, δεν μου είναι άξιος». Πώς λοιπόν, ενώ σε όλη τη διδασκαλία του πρόσταξε να εισερχόμαστε στους πειρασμούς, εδώ έδωσε εντολή να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε; Διότι, λέει, «μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών», και «στον κόσμο θα έχετε θλίψη», και «με την υπομονή σας σε αυτές θα σώσετε τις ψυχές σας».

Πώς; «Στον κόσμο», λέει, «θα έχετε θλίψη». «Όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου». «Όποιος δεν μισήσει την ψυχή του, δεν πρόκειται να τη βρει»· και: «Όποιος δεν απαρνείται», λέει, «όλα του τα υπάρχοντα και δεν με ακολουθεί οπίσω μου, δεν είναι άξιός μου»· και πάλι: «Θα οδηγηθείτε ενώπιον ηγεμόνων και βασιλέων εξαιτίας μου»· και πάλι: «Εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι ίδιοι οι οικείοι του». Και όσα μεν αφορούν τη θλίψη βρίσκονται εδώ, ενώ όσα αφορούν την άνεση βρίσκονται εκεί. Στην περίπτωση όμως του Αβραάμ συνέβη το αντίθετο: είχε λάβει την εντολή να πράξει αντίθετα προς τις υποσχέσεις, και ούτε έτσι θορυβήθηκε, ούτε ζαλίστηκε, ούτε θεώρησε ότι έχει εξαπατηθεί. Εσείς, αντίθετα, δεν υπομένετε τίποτα που να βρίσκεται έξω από την υπόσχεση, και όμως θορυβείστε. Εκείνος άκουσε πράγματα αντίθετα από αυτά που του είχαν υποσχεθεί, και μάλιστα από τον Ίδιο που του είχε δώσει τις υποσχέσεις, και δεν θορυβούνταν, αλλά ενεργούσε σαν να ήταν σύμφωνα με αυτές· και πράγματι ήταν σύμφωνα, αντίθετα βέβαια με τους ανθρώπινους συλλογισμούς, σύμφωνα όμως με την πίστη. Και το πώς, μας το δίδαξε ο ίδιος ο Απόστολος, όταν είπε: «Διότι αναλογίστηκε ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς». Αυτό λοιπόν που εννοεί είναι το εξής: Με την ίδια πίστη, λέει, με την οποία πίστεψε ότι θα του χαρίσει παιδί που δεν υπήρχε, με την ίδια είχε πειστεί ότι μπορεί και νεκρό να εγείρει, και ότι θα τον αναστήσει ακόμη κι αν σφαγιαστεί.

Τι λες λοιπόν, πες μου; Ομιλώντας για τον επίσκοπο, έλεγε ότι δεν πρέπει να είναι μέθυσος, αλλά φιλόξενος, ενώ όφειλε να πει σπουδαιότερα από αυτά. Διότι, γιατί δεν είπε ότι «Πρέπει ο επίσκοπος να είναι άγγελος και να μην υπόκειται σε κανένα ανθρώπινο πάθος» (εκείνα τα μεγάλα δηλαδή που είπε ο Χριστός, τα οποία πρέπει να χαρακτηρίζουν και τους ποιμαινομένους: το να είναι σταυρωμένοι και να κρατούν πάντοτε την ψυχή τους στα χέρια τους· πράγμα που είπε και ο Χριστός: «Ο καλός ποιμένας θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων»· και πάλι: «Εάν κάποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει, δεν είναι άξιός μου»), αλλά αντίθετα λέει: «να μην είναι πάροινος»; Καλές είναι οι ελπίδες μας, εάν για τέτοια ζητήματα οφείλει να νουθετείται ο επίσκοπος.

Διότι οι δυσκολίες δεν θα σταματήσουν μόνο σε εσάς, αλλά θα επεκταθούν και στους άλλους. Επειδή ακριβώς ήλθα φέρνοντας μεγάλα αγαθά, απαιτώ εξίσου μεγάλη και την υπακοή και την προθυμία. Εκείνος που αγαπάει πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου· και εκείνος που αγαπάει υιό ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου. Και όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου. Είδες το κύρος του Διδασκάλου; Είδες πώς αποδεικνύει τον εαυτό του γνήσιο Υιό του Γεννήτορα, προστάζοντας να εγκαταλειφθούν όλα τα επίγεια και να προτιμάται η δική του αγάπη; Και τι να πω, λέγει, για φίλους και συγγενείς; Ακόμη και αν προτιμήσεις την ίδια σου τη ζωή από τη δική μου αγάπη, βρίσκεσαι πολύ μακριά από τους μαθητές μου. Τι συμβαίνει λοιπόν; Μήπως είναι αυτά αντίθετα προς την Παλαιά Διαθήκη; Μη γένοιτο· αντιθέτως, συμφωνούν απολύτως. Διότι και εκεί προστάζει όχι μόνο να μισούν όσους ειδωλολατρούν, αλλά και να τους λιθοβολούν, και στο Δευτερονόμιο, εκφράζοντας τον θαυμασμό του για αυτούς, λέγει: «Εκείνος που λέγει στον πατέρα και στη μητέρα, "δεν σε έχω δει", και δεν αναγνώρισε τους αδελφούς του, και απαρνήθηκε τους υιούς του, αυτός τήρησε τα λόγιά σου».

Γ΄. Τι λοιπόν φοβάσαι; λέγει. Μήπως μειωθείς, επειδή είσαι ταπεινός; Κοίταξε εμένα, και όλα τα δικά μου· από εμένα να μαθαίνεις, και τότε θα γνωρίσεις ξεκάθαρα, πόσο μεγάλο είναι αυτό το αγαθό. Βλέπεις πώς με κάθε τρόπο τους οδηγεί στην ταπεινοφροσύνη; Από όσα ο ίδιος έπραξε: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος»· από όσα οι ίδιοι πρόκειται να κερδίσουν: «Διότι θα βρείτε», λέγει, «ανάπαυση για τις ψυχές σας»· από όσα τους χαρίζει: «Διότι και εγώ θα σας αναπαύσω», λέγει· από το γεγονός ότι το κατέστησε ελαφρύ: «Διότι ο ζυγός μου είναι καλός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Το ίδιο κάνει και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι η παρούσα ελαφριά θλίψη μας απεργάζεται για εμάς ένα υπερβολικά μεγάλο και αιώνιο βάρος δόξας». Και πώς είναι ελαφρύ, λέγει, το φορτίο, όταν λέει: «Εάν κάποιος δεν μισήσει πατέρα και μητέρα»· και, «Όποιος δεν σηκώνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου»· και, «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· όταν προστάζει να παραδίδουν και αυτήν ακόμη τη ζωή τους; Ας σε διδάξει ο Παύλος λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Η θλίψη; ή η στενοχώρια; ή ο διωγμός; ή η πείνα; ή η γυμνότητα; ή ο κίνδυνος; ή το μαχαίρι;» και ότι «Δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς».

Διότι το ότι, μαζί με τη λύπη, και ο θάνατος αναιρεί την αμαρτία, είναι φανερό και από τους μάρτυρες, είναι φανερό και από όσα είπε ο Παύλος προς αυτούς που αμαρτάνουν, λέγοντας τα εξής: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί κοιμώνται»· επειδή αμαρτάνετε, λέει, πεθαίνετε, ώστε με τον θάνατο να εξαλειφθούν τα αμαρτήματα. Πρόσθεσε λοιπόν λέγοντας: «Διότι αν κρίναμε μόνοι μας τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· αλλά, όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και όπως ακριβώς το σκουλήκι γεννιέται από το ξύλο και κατατρώει το ξύλο, και ο σκόρος κατατρώει το μαλλί, έχοντας από αυτό την προέλευσή του, έτσι η λύπη και ο θάνατος γεννήθηκαν από την αμαρτία και κατέφαγαν την αμαρτία. Ας μη φοβόμαστε λοιπόν τον θάνατο, αλλά ας φοβόμαστε μόνο την αμαρτία, και μόνο για εκείνη ας θλιβόμαστε. Και τα λέω αυτά, όχι επειδή προσδοκώ κάτι κακό —μη γένοιτο—, αλλά επειδή θέλω εσείς, έχοντας αυτόν τον φόβο, να διακατέχεστε πάντοτε από αυτή τη διάθεση και να εκπληρώνετε τον νόμο του Χριστού με τα έργα σας· «Διότι εάν κάποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει», λέει, «δεν είναι άξιός μου». Αυτό όμως το έλεγε όχι για να βαστάζουμε ένα ξύλο στους ώμους μας, αλλά για να έχουμε πάντοτε τον θάνατο μπροστά στα μάτια μας, όπως ακριβώς και ο Παύλος πέθαινε καθημερινά, περιγελούσε το τέλος της ζωής και περιφρονούσε τον παρόντα βίο.

Εις τον Ε΄ Ψαλμόν. Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης, ψαλμός του Δαβίδ. α΄. Ας δούμε πρώτα ποια είναι η κληρονομία και αν αυτή ανήκει και σε εμάς· έπειτα, τον χρόνο κατά τον οποίο δίνεται. Και βέβαια είναι άτοπο, όταν σας ανακοινώνεται μια διαθήκη χρημάτων και θεωρείται ότι η κληρονομιά μάς ανήκει, να την περιεργαζόμαστε και να πολυπραγμονούμε, να αναζητούμε τα έγγραφα, να καταβάλλουμε χρήματα, να προστρέχουμε στα χαρτιά, να αντιγράφουμε τα όσα είναι γραμμένα και να επιδεικνύουμε κάθε δυνατή σπουδή· ενώ εδώ, που προβάλλονται ενώπιόν μας πνευματικές διαθήκες και έχουν ανοιχτεί όλα τα βιβλία, να ραθυμούμε και να αδρανούμε, και μάλιστα όταν η κληρονομία αυτή δεν είναι υλική. Ας πλησιάσουμε, λοιπόν, και ας ανοίξουμε τα έγγραφα, ας εγκύψουμε στα όσα είναι γραμμένα και ας δούμε με ποιους όρους μάς έχει αφεθεί αυτή η κληρονομιά και ποια είναι η φύση της. Διότι δεν μας άφησε την κληρονομιά απλώς χωρίς προϋποθέσεις, αλλά με κάποιον όρο. Με ποιον ακριβώς; «Εκείνος που με αγαπά», λέγει, «θα τηρήσει τις εντολές μου». Και πάλι: «Όποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει»· και πολλά άλλα, τα οποία είναι γραμμένα στη Διαθήκη. Ας μάθουμε όμως και τον χρόνο κατά τον οποίο πρόκειται να τα απολαύσουμε αυτά. Διότι δεν είναι ο παρών χρόνος, αλλά ο μέλλων· μάλλον δε, και ο παρών και ο μέλλων. Διότι, «ζητάτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»· στο ακέραιο, όμως, θα δοθούν τότε.

Να μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Αυτός, λοιπόν, που έδωσε την ψυχή και το σώμα, θα δώσει οπωσδήποτε και τροφή και ένδυμα, εκείνος που τρέφει τα πετεινά του ουρανού και στολίζει τα κρίνα του αγρού με τέτοια ωραιότητα. Ζητείτε δε, λέγει, πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μη μεριμνήσετε για την αύριον· διότι η αυριανή ημέρα θα μεριμνήσει για τα δικά της. Όλα όσα θέλετε να κάνουν σε εσάς οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς. Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν· στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που τη βρίσκουν. Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Αυτός που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου, και αυτός που αγαπά υιό ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου· και όποιος δεν λαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.

Και λίγο πιο κάτω: «Επάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα βαδίσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου». Όσοι όμως είναι προσκολλημένοι στη σάρκα και αγαπούν την ύλη του κόσμου, άκουσε τι ακούν από αυτόν: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου». Και λίγο πιο κάτω: «Και εκείνος που δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν ακολουθεί οπίσω μου, δεν είναι άξιός μου». Και, «όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Εκείνος, λοιπόν, που θέλει να γίνει μαθητής του, και να βρεθεί άξιός του και να λάβει δύναμη από αυτόν εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας, αποχωρίζει τον εαυτό του από κάθε σαρκική σχέση· και απογυμνώνει τον εαυτό του από κάθε εμπαθή υλική προσκόλληση, και έτσι αγωνίζεται εναντίον των αόρατων εχθρών υπέρ των εντολών του, όπως ακριβώς ο ίδιος ο Κύριος έδωσε τον εαυτό του ως πρότυπο σε εμάς, τόσο στην έρημο όταν πειραζόταν από τον αρχηγό τους, όσο και όταν ήλθε στην οικουμένη, από εκείνους που ενεργούνταν από αυτόν.

Και «εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι» άξιός μου· και όποιος αφήσει πατέρα ή μητέρα ή γυναίκα ή τέκνα ή αδελφούς ή αδελφές ή πλούτο και περιουσία πραγμάτων για χάρη του ονόματός μου, θα λάβει εκατονταπλάσια σε αυτήν τη ζωή, και στη μελλοντική θα κληρονομήσει αιώνια ζωή· και «όποιος δεν αναλαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου»· και «αν κάποιος έρχεται σε μένα και δεν μισεί τον πατέρα του και τη μητέρα του και τη γυναίκα και τα τέκνα και τους αδελφούς και τις αδελφές, ακόμη δε και την ίδια του την ψυχή, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Ως μίσος, όμως, εννοώ τον τέλειο χωρισμό από εκείνους, ώστε να γίνουν αχώριστοι από εμένα, επειδή δεν μπορούν να ακολουθούν εμένα και ταυτόχρονα να υπηρετούν εκείνους, αφού κανένας δεν μπορεί να υπηρετεί δύο κυρίους· διότι θα προσηλωθεί στον έναν και θα περιφρονήσει τον άλλον. Διότι, όπως ακριβώς αυτός που τρέφει μίσος και έχθρα απέναντι σε κάποιον δεν στρέφεται καθόλου προς αυτόν, έτσι οφείλουν να είναι και οι δικοί μου ακόλουθοι απέναντι σε κάθε συγγένεια και πλούτο και κοσμική δόξα. «Διότι ποιος από εσάς, που θέλει να οικοδομήσει έναν πύργο, δεν κάθεται πρώτα να υπολογίσει τη δαπάνη, αν έχει τα μέσα για να τον ολοκληρώσει; Ώστε, αν τυχόν βάλει το θεμέλιο και δεν μπορέσει να τον τελειώσει, να μην αρχίσουν όλοι όσοι το βλέπουν να τον εμπαίζουν λέγοντας ότι αυτός ο άνθρωπος άρχισε να οικοδομεί, και δεν μπόρεσε να τελειώσει». «

Διότι, έχοντας ακούσει ότι «η βασιλεία των ουρανών κατακτάται με βία και οι βιαστές την αρπάζουν» και «όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου» και «όποιος θέλει να με ακολουθήσει, ας απαρνηθεί τον εαυτό του», και, γενικά, έχοντας ακούσει προσεκτικά όλα όσα πρόσταξε ο Δεσπότης για τη σωτηρία μας, υπέβαλαν τον εαυτό τους σε μια εκούσια ανάγκη προκειμένου να σωθούν, ανώτερη από κάθε ακούσια ανάγκη που επιέρχεται ξαφνικά στους ανθρώπους.

Αμέσως λοιπόν, καθώς ο νεαρός προχώρησε στην ηλικία και διήνυε το δέκατο πέμπτο έτος του, οι γονείς του, καθοδηγούμενοι από το ανθρώπινο φρόνημα, ετοίμαζαν τα του γάμου του, και μάλιστα του βρήκαν νύφη, με την οποία θεωρούσαν ότι θα ευχαριστήσουν περισσότερο τον νέο, και έκαναν λόγο για παστάδα και ετοιμάζονταν να ψάλλουν τον επιθαλάμιο ύμνο. Εκείνος όμως, που μέχρι τότε είχε διατηρήσει ακέραια τη στοργή και την υποταγή προς τους γονείς του, τότε για πρώτη φορά αποφάσισε να τους απαρνηθεί τελείως, και να στρέψει όλο τον πόθο και ολόκληρο τον εαυτό του αποκλειστικά προς τον Χριστό, του Οποίου τα λόγια θυμήθηκε, καθώς τα είχε ακούσει στα Ευαγγέλια: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και οι πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω», και πάλι: «Εάν κάποιος έρχεται προς εμένα, και δεν μισήσει τον πατέρα του και τη μητέρα του, τη γυναίκα, τα παιδιά και τους αδελφούς του, ακόμη δε και την ίδια του τη ζωή, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου· και όποιος δεν λαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου».

Ματθ. 10, 38 «Όποιος δεν βαστάζει τον σταυρό του»· όποιος δεν είναι τόσο έτοιμος για τον θάνατο υπέρ εμού, ώστε να φαίνεται ότι τον φέρει πάντοτε μαζί του και έτσι να με ακολουθεί, <δεν είναι άξιός μου>, αλλά πρέπει να βαστάζει και να περιφέρει μαζί του πάντοτε τον θάνατο υπέρ του Χριστού και της πίστης σε αυτόν, ως προσωπικό του απόκτημα και κατόρθωμα. Διότι λέει <τον σταυρό του>, εννοώντας με τον «σταυρό» τον θάνατο, και μάλιστα όχι απλώς τον θάνατο, αλλά τον βίαιο και επονείδιστο· και με το «του», [εννοεί] ότι πρέπει να τον «βαστάζουν» και να τον περιφέρουν θεωρώντας τον οικείο και έχοντας πρόθυμη και αγαθή διάθεση απέναντί του, δηλαδή, όπως προείπα, να είναι έτοιμοι για αυτόν, όταν αυτός επιφέρεται από τους διώκτες σας. Διότι όσοι διακατέχονται από τέτοια διάθεση απέναντι στον θάνατο, καμία απολύτως από τις δυσχέρειες της ζωής δεν θα σταθεί ικανή να περικόψει την πίστη και την ειλικρινή αφοσίωσή τους προς τον Δεσπότη. Εάν πάλι το πρόσταγμα φαίνεται βαρύ, πρέπει να αναλογιστεί κανείς και το έπαθλο, που είναι το να γίνει άξιος του Χριστού. Ποιος άραγε θα μπορούσε να γίνει άξιος του Χριστού; Διότι αυτός είναι αληθινά ο τρισμακάριστος, όπως ακριβώς ήταν οι μαθητές του και οι μάρτυρες.

Ματθ. 10, 38 «Όποιος δεν σηκώνει τον σταυρό» μου, λέει, «δεν είναι άξιός μου»· δηλαδή, όποιος δεν έχει πάντοτε στην ψυχή του τον θάνατο για χάρη μου και δεν τον μελετά συνεχώς, «δεν είναι άξιός μου». Ματθ. 11, 7-10 Επειδή ήταν φυσικό κάποιοι από το πλήθος να σκανδαλιστούν με την ερώτηση που υπέβαλαν οι μαθητές του Ιωάννη, διαλύει το σκάνδαλό τους όχι από αλλού, αλλά χρησιμοποιώντας τους ίδιους ως μάρτυρες. Εσείς, λέει, γνωρίζετε αυτά που μαρτυρούσε ο Ιωάννης για εμένα, και εσείς αποδείξατε έμπρακτα πόσο θαυμαστός άνθρωπος είναι, βγαίνοντας προς αυτόν στην έρημο του Ιορδάνη για να βαπτιστείτε από αυτόν. Αφού λοιπόν και όσα μαρτυρεί γνωρίζετε και την αξιοπιστία του εσείς οι ίδιοι μαρτυρήσατε έμπρακτα, μην νομίσετε ότι τώρα έχει αλλάξει και ότι υπονοεί ή λέει άλλα για εμένα αντί για εκείνα. Διότι, ως επί το πλείστον, εκείνοι που μεταβάλλονται από την αρετή στην κακία και από την αλήθεια στο ψέμα, μεταβάλλονται είτε λόγω ελαφρότητας της διάνοιας είτε από επιθυμία για δόξα και χρήματα, αλλά εσείς δεν υπονοήσατε τίποτα τέτοιο για τον Ιωάννη. Διότι δεν θα βγαίνατε «στην έρημο» για να δείτε έναν άνθρωπο ελαφρύ και ευμετάβολο και που, σαν «καλάμι», περιφέρεται από κάθε άνεμο, ούτε πάλι κάποιον κενόδοξο ή φιλοχρήματο. Διότι τέτοιου είδους άνθρωποι δεν επιδιώκουν τις ερήμους, αλλά τα βασιλικά ανάκτορα.

Όταν λοιπόν ο Σκύθης είδε την αμείλικτη αντίσταση των ανδρών, σκέφτηκε να υποτάξει τους άλλους τιμωρώντας πρώτα τον έναν, και αφού τον σκότωσε, αμέσως μοίρασε τα παιδιά του και τη γυναίκα του στους Σκύθες ως δούλους, ώστε με αυτόν τον τρόπο να καμφθούν και να παρασυρθούν οι υπόλοιποι. Εκείνοι όμως παρέμεναν ακόμη πιο ανυποχώρητοι φωνάζοντας: Είμαστε Χριστιανοί και ανήκουμε στη μερίδα του νεκρού αδελφού μας. Με αυτή την ομολογία λοιπόν εκτελέστηκαν και αυτοί, τελειωθέντες εν Κυρίω. Βλέπετε λοιπόν, αδελφοί, ότι και τώρα γίνεται πράξη το ευαγγέλιο της βασιλείας του Θεού. «Εκείνος που αγαπά», λέει, «πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου· και εκείνος που αγαπά γιο ή κόρη ή γυναίκα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου· και όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου». Και πάλι: «Μη φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· φοβηθείτε μάλλον εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα».

Μάχαιρα λοιπόν είναι ο λόγος της πίστεως, ο οποίος μας αποκόπτει από τη σχέση μας με τους οικείους και τους συγγενείς, όταν μας εμποδίζουν στην ευσέβεια. Διότι δεν λέει απλώς να διχαζόμαστε ή να χωριζόμαστε από αυτούς, αλλά όταν δεν συμφωνούν, ή μάλλον όταν μας εμποδίζουν στην πίστη. «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου, και όποιος αγαπά γιο ή κόρη περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου». Βλέπεις ότι τότε πρέπει να μισούμε τους γονείς και τα τέκνα, όταν θέλουν να αγαπιούνται περισσότερο από τον Χριστό; Και τι λέω πατέρα και μητέρα και τέκνα; Άκου το μεγαλύτερο: «Και όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου». Όποιος, λέει, δεν απαρνηθεί την παρούσα ζωή και δεν παραδώσει τον εαυτό του στον πιο επονείδιστο θάνατο (διότι αυτό σήμαινε ο σταυρός για τους παλαιούς), δεν είναι άξιός μου.

Επειδή όμως πολλοί σταυρώνονται ως ληστές και κλέφτες, πρόσθεσε το, «Και ας με ακολουθεί», δηλαδή, ας ζει σύμφωνα με τους δικούς μου νόμους. «Εκείνος που θα βρει την ψυχή του, θα την χάσει. Και εκείνος που θα χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα την βρει.» Φαίνεται ότι βρίσκει την ψυχή του αυτός που φροντίζει για τη σαρκική ζωή. Ο οποίος και τη χάνει, παραδιδόμενος στην αιώνια τιμωρία· αυτός όμως που χάνει την ψυχή του και πεθαίνει, όχι ως ληστής ή ως αυτόχειρας, αλλά για χάρη του Χριστού, εκείνος τη σώζει. «Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα· και εκείνος που δέχεται εμένα, δέχεται εκείνον που με απέστειλε. Εκείνος που δέχεται προφήτη στο όνομα προφήτη, θα λάβει μισθό προφήτη. Και εκείνος που δέχεται δίκαιο στο όνομα δικαίου, θα λάβει μισθό δικαίου.» Μας παρακινεί για να υποδεχόμαστε τους απεσταλμένους του Χριστού. Διότι αυτός που τιμά τους μαθητές του, τιμά Εκείνον, και μέσω Εκείνου και τον Πατέρα. Πρέπει δε να υποδεχόμαστε τους δικαίους και τους προφήτες στο όνομα δικαίου και προφήτη, δηλαδή, διότι είναι δίκαιοι και προφήτες. Όχι για κάποια προστασία και βοήθεια από τους βασιλιάδες, αλλά, ακόμη κι αν τυχόν κάποιος έχει το σχήμα του προφήτη, υστερεί όμως στα έργα, εσύ να τον δεχθείς ως προφήτη.