Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:39

Διότι λέγει: «Καιρός για να αναζητήσει κανείς και καιρός για να χάσει». Επειδή για πολύ χρόνο το ανθρώπινο γένος πλανιόταν και χανόταν από τις πανουργίες του διαβόλου, έφτασε ο καιρός να αναζητηθεί, να ανακληθεί από την αιχμαλωσία και να ελευθερωθεί από τα δεσμά. Διότι υπήρχε ανάγκη να αναζητήσουμε και να μάθουμε ότι «το μεν γράμμα αποκτείνει, το δε πνεύμα ζωοποιεί». Αφού λοιπόν επιτεύχθηκε αυτό, έφτασε ο καιρός να καταργηθεί ο τύπος και η σκιά που υπήρχε στο γράμμα. Διότι αυτά είχαν επιβληθεί «μέχρι τον καιρό της διορθώσεως». Όταν όμως φανερώθηκε το τελειότερο, «το εκ μέρους καταργήθηκε». Διότι, «όταν ήμουν νήπιο, μιλούσα ως νήπιο· όταν όμως έγινα άνδρας, κατήργησα τη συμπεριφορά του νηπίου». Εξάλλου ο Σωτήρας λέγει: «Εκείνος που βρήκε την ψυχή του θα την χάσει, και εκείνος που έχασε την ψυχή του εξαιτίας μου θα την βρει». Δηλαδή, εκείνος που αναζήτησε την ψυχή του και τη βρήκε να βρίσκεται μέσα στις αμαρτίες, ας σπεύσει να την χάσει, μην επιτρέποντάς της να χρονοτριβεί στην κακία, ώστε να λάβει την ευκαιρία, αναζητώντας την πάλι, να τη βρει μέσα στην αρετή.

Διότι, εάν κάποιος επιθυμεί να βρει την ψυχή του σωσμένη από την κόλαση, θα την χάσει στο παρόν, ώστε να κερδίσει τον Χριστό. Το να τη χάσουμε όμως εδώ, το διδάσκει ο Σωτήρας όχι για να προκαλέσουμε την απώλεια της ίδιας μας της ψυχής, αλλά για να μην λυπηθούμε, σε καιρό μαρτυρίου, ούτε χρήματα, ούτε κτήματα, ούτε τέκνα, ούτε γονείς, ούτε το σώμα μας, ούτε καν την ίδια μας την ψυχή· αντίθετα, να παραδώσουμε τους εαυτούς μας μέχρι θανάτου, ώστε, όπως προείπα, να βρούμε την ψυχή μας στη Βασιλεία των Ουρανών. Διότι έτσι ακριβώς δίδασκε και ο Σωτήρας, λέγοντας: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα ή τέκνα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου» και «Εκείνος που θα χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα τη βρει». Εάν λοιπόν κάποιος επιθυμεί να βρει την ψυχή του, θα τη χάσει στον παρόντα καιρό. Πρέπει, επομένως, να εξαλειφθεί μέσα μας η κακία, ώστε, αφού αναζητήσουμε την αρετή, να τη βρούμε. Διότι, εάν κάποιος δεν παύσει την οργή, πώς θα ασκηθεί στην πραότητα; Εάν κάποιος δεν αποβάλει από τον εαυτό του την πορνεία, πώς επαγγέλλεται τη σωφροσύνη; Διότι, πρώτα αρμόζει να χαθεί από μέσα μας κάθε φιλαργυρία και ειδωλολατρία, και έπειτα, με αυτόν τον τρόπο, να αναζητήσουμε την ακτημοσύνη και τη θεοσέβεια. Διότι, όπως λέγει η Γραφή: «Αναζήτησα εκείνον που αγάπησε η ψυχή μου, τον αναζήτησα και τον βρήκα, και τον οδήγησα στον οίκο της μητέρας μου και στο ταμείο εκείνης που με συνέλαβε».

Ματθ. 10, 39 Εκείνος που αγαπά την εδώ πρόσκαιρη ζωή, λέγει, και την προτιμά από εμένα, «δεν είναι άξιός μου»· ενώ εκείνος που παραβλέπει την εδώ πρόσκαιρη ζωή και θεωρεί υψίστης σημασίας εμένα και τις εντολές μου, θα βρει ζωή αιώνια.

Ματθ. 10, 39. Απώλεια της ψυχής εδώ ονομάζει τον χωρισμό από το σώμα καταχρηστικά. «Εκείνος που βρήκε την ψυχή του», δηλαδή αυτός που προτιμά την εδώ πρόσκαιρη ζωή και τρόπον τινά την κερδίζει, υφίσταται χειρότερα από τον θάνατο, καθώς παραπέμπεται σε ατελεύτητη τιμωρία και θάνατο.

Μην πεις άλλα αντ' άλλων· επειδή αδικείς τον εαυτό σου. Κλαις όπως ο Ησαύ, και οργίζεσαι εσωτερικά όπως το Φίδι; Δεν αποδέχεται ο Θεός τέτοια μετάνοια από εσένα, εάν τον παρακαλείς για άφεση και ταυτόχρονα οργίζεσαι εναντίον κάποιου, όπως ο Ησαύ εναντίον του Ιακώβ. Ευχόταν να λάβει ευλογίες, και ήλπιζε ότι ο Θεός θα συνεργήσει μαζί του για τη δολοφονία του αδελφού του. Έγινε και το κλάμα του μιαρό, διότι έσπευδε να προκαλέσει πένθος στους γονείς του. Εκείνον που παρακαλούσε να του μεταδώσει ευλογία, ευχόταν να πεθάνει, λέγοντας: πότε θα πεθάνει ο πατέρας μου, για να σκοτώσω τον Ιακώβ. Όχι μόνο αδελφοκτόνο τον απέδειξε ο θυμός, αλλά και πατροκτόνο· διότι πάντοτε η κακία που κρύβεται αυξάνει την ανομία. Γι' αυτό, με την πάροδο του χρόνου, ο θυμός τον κατέστησε και θεοστυγή. Γνωρίζεις εάν αμάρτησες και αν το αμάρτημα είναι ψυχικό ή σαρκικό. Έτσι όπως το γνωρίζεις, έτσι και μετανόησε· διότι για τη μετάνοια τίποτα δεν είναι αδύνατο, ακόμη και μια νεκρή ψυχή μπορεί να την παρουσιάσει ζωντανή στον Θεό. Το ψυχικό αμάρτημα οδηγεί προς τον θάνατο, είπε ο Ιωάννης. Έτσι λοιπόν μετανόησε, σαν να έχεις απελπιστεί από τη ζωή, ώστε μέσω της νέκρωσης του σώματος η ψυχή να εξορίσει τον θάνατο. Είπε και ο Σωτήρας στους μαθητές: εκείνος που θα χάσει την ψυχή του θα την βρει. Πώς; Διότι, επιλέγοντας να πεθάνει μέσω της μετάνοιας, θα ζήσει μέσω της χάριτος που υπάρχει σε αυτόν. Τα ανίατα νοσήματα οι ιατροί δεν τα θεραπεύουν, λέει· έτσι δεν μπορούν και οι ιερείς να εξιλεώσουν όλα τα αμαρτήματα.

λ΄. Εάν, λοιπόν, αγωνίζεσαι να επιτύχεις εκείνη τη χαρά, μη δίνεις δίοδο σε σκολιούς λογισμούς, οι οποίοι προκαλούν αποστασία από τον Θεό. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: όποιος βρει την ψυχή του, θα την απολέσει, και όποιος απολέσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα τη βρει. Γι' αυτό και ο Απόστολος λέει: διότι πεθάνατε, και η ζωή σας είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό· όταν ο Χριστός, η ζωή σας, φανερωθεί, τότε και εσείς θα φανερωθείτε μαζί του εν δόξη.

Ο Ησαΐας, μέσω του καθαρμού του θείου άνθρακα, απώλεσε κάθε ρυπαρό λόγο και νόημα· γι' αυτόν τον λόγο πληρώθηκε από το Άγιο Πνεύμα. Καθένας που μετέχει στο ανώτερο, αποβάλλει καθετί που νοείται ως αντίθετό του. Έτσι, ο σώφρων αποβάλλει την ακολασία, ο δίκαιος την αδικία, ο μετριόφρων την υπερηφάνεια, ο καλοπροαίρετος τον φθόνο, και ο έχων αγάπη την απέχθεια. Διότι, όπως ακριβώς ο τυφλός του Ευαγγελίου βρήκε αυτό που δεν είχε, χάνοντας αυτό που είχε –επειδή, όταν αφαιρέθηκε η τύφλωση, εισήλθε στη θέση της η λάμψη του φωτός· και στην περίπτωση του λεπρού, με τον αφανισμό της πάθησης επανέρχεται η χάρη της υγείας, και σε όσους ανασταίνονται από τους νεκρούς η νεκρότητα υποχώρησε με την παρουσία της ζωής– έτσι και στην προκείμενη σε εμάς φιλοσοφία, δεν είναι δυνατόν να αποκτήσουμε τίποτα από τα υψηλά, αν δεν αποβάλουμε την προσήλωση στα γήινα και τα ταπεινά. Διότι με το να βρίσκουμε αυτά χάνουμε τα πολυτιμότερα, και αντίστροφα, η απώλειά τους γίνεται πρόξενος της εύρεσης των πολύτιμων αγαθών. Αυτά τα έχουμε διδαχθεί από τα λόγια του Κυρίου: «Εκείνος που βρίσκει την ψυχή του θα την χάσει, και εκείνος που χάνει την ψυχή του για χάρη μου θα την βρει». Διότι το να βρεθεί η ψυχή προσκολλημένη στις υλικές επιδιώξεις γίνεται η αιτία του να μη βρεθεί στα αληθινά αγαθά· και αντίστροφα, η στέρηση και η απώλεια αυτών καθίσταται η πραγμάτωση των ελπιζομένων αγαθών.

Όταν λοιπόν είναι καιρός ειρήνης όσον αφορά την ευσέβεια, ο άνθρωπος, νεκρώνοντας με την αρετή τα πονηρά πάθη και τις επιθυμίες, σηκώνει έτσι τον σταυρό του και ακολουθεί τον Κύριο. Όταν όμως είναι καιρός διωγμού, περιφρονώντας ακόμη και τη δική του ζωή και παραδίδοντας την ψυχή του υπέρ της ευσέβειας, σηκώνει έτσι τον σταυρό του και ακολουθεί οπίσω από τον Κύριο, και με αυτόν τον τρόπο κληρονομεί την αιώνια ζωή· διότι λέει: «όποιος βρει την ψυχή του, θα την χάσει, και όποιος χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα την βρει». Τι σημαίνει «όποιος χάσει την ψυχή του, θα την βρει»; Ο άνθρωπος είναι διπλός: ο εξωτερικός, εννοώ το σώμα, και ο εσωτερικός μας άνθρωπος, δηλαδή η ψυχή. Όταν λοιπόν, ως προς τον εξωτερικό μας άνθρωπο, κάποιος παραδίδει τον εαυτό του στον θάνατο, χάνει την ψυχή του, η οποία χωρίζεται από αυτόν. Εκείνος όμως που για χάρη του Χριστού και του Ευαγγελίου την έχασε κατ' αυτόν τον τρόπο, όντως θα την βρει, έχοντας εξασφαλίσει σε αυτήν ουράνια και αιώνια ζωή, και κατά την ανάσταση θα την ανακτήσει ως τέτοια, και μέσω αυτής θα γίνει και ο ίδιος τέτοιος, ακόμη και ως προς το σώμα, ουράνιος και αιώνιος.

Ερώτηση. Και πώς θα συμφωνήσει το «προσεύχεστε να μην εισέλθετε σε πειρασμό», με το «αγωνιστείτε να εισέλθετε διά της στενής πύλης»; Και πάλι, το «μη φοβηθείτε από αυτούς που σκοτώνουν το σώμα», και το «εκείνος που θα χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα τη βρει»; Πώς λοιπόν παντού ο Κύριος μας προτρέπει προς τους πειρασμούς, ενώ εδώ μας πρόσταξε «προσεύχεστε να μην εισέλθετε σε αυτούς»; Διότι ποια αρετή αποκτάται χωρίς θλίψη και πειρασμό; Ή ποιος πειρασμός είναι μεγαλύτερος από το να χάσει κάποιος τον εαυτό του, στον οποίο μας πρόσταξε να εισέλθουμε εξαιτίας του; Διότι, λέει, «όποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει, δεν μου είναι άξιος». Πώς λοιπόν, ενώ σε όλη τη διδασκαλία του πρόσταξε να εισερχόμαστε στους πειρασμούς, εδώ έδωσε εντολή να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε; Διότι, λέει, «μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών», και «στον κόσμο θα έχετε θλίψη», και «με την υπομονή σας σε αυτές θα σώσετε τις ψυχές σας».

Ιδού, σας τα λέω και σας προειδοποιώ όλους, ότι εάν κάποιος συλληφθεί [να το κάνει αυτό], δεν θα δείξω επιείκεια πάλι, είτε κατασκευάζει φυλακτό, είτε χρησιμοποιεί επωδές (ξόρκια), είτε κάνει οτιδήποτε άλλο από αυτήν την τέχνη. Τι λοιπόν; Θα πεθάνει, λέει, το παιδί; Αν ζήσει με αυτόν τον τρόπο, τότε έχει ήδη πεθάνει· αν όμως πεθάνει χωρίς αυτά, τότε έζησε. Τώρα, αν μεν τον δεις να συναναστρέφεται πόρνες, εύχεσαι να θαφτεί ζωντανός και λες: «Διότι τι όφελος έχει το να ζει;». Βλέποντάς τον όμως να κινδυνεύει ως προς τη σωτηρία του, θέλεις να τον βλέπεις ζωντανό; Δεν άκουσες τον Χριστό να λέει ότι «εκείνος που θα χάσει την ψυχή του, θα τη βρει· και εκείνος που θα τη βρει, θα τη χάσει»; Πιστεύεις σε αυτά που έχουν ειπωθεί, ή σου φαίνονται ότι είναι μύθοι; Πες μου, σε παρακαλώ, εάν κάποιος σου πει: «Πήγαινέ τον σε ναό ειδώλων, και θα ζήσει», θα το ανεχθείς; «Όχι», απαντάει. Γιατί; Επειδή εξαναγκάζει σε ειδωλολατρία. «Εδώ όμως δεν υπάρχει ειδωλολατρία, αλλά απλώς μια επωδή», λέει. Διότι αυτή είναι η σατανική σκέψη, αυτή είναι η διαβολική μεθοδεία, να συγκαλύπτει την πλάνη και να προσφέρει το δηλητηριώδες φάρμακο μέσα σε μέλι. Επειδή γνωρίζει ότι από εκεί δεν σε πείθει, βάδισε αυτήν την οδό προς τα φυλακτά και τους γραώδεις μύθους· και έτσι ο μεν σταυρός έχει ατιμαστεί, ενώ τα [μαγικά] γράμματα έχουν προτιμηθεί· ο Χριστός έχει εκδιωχθεί, και εισάγεται μια μεθυσμένη και ξεμωραμένη γριά· το δικό μας μυστήριο έχει καταπατηθεί, και η πλάνη του διαβόλου θριαμβεύει. «Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν ελέγχει [παρεμβαίνει/τιμωρεί] ο Θεός;» λέει.

Το να λέγεται, λοιπόν, ότι τα χαρίσματα δεν προσφέρουν καμία μεγάλη ωφέλεια όταν απουσιάζει η αγάπη, δεν είναι καθόλου παράδοξο· επειδή τα χαρίσματα έρχονται δεύτερα σε σχέση με τον ενάρετο βίο. Πολλοί, για παράδειγμα, αν και επέδειξαν χαρίσματα, επειδή η ζωή τους υπήρξε φαύλη, κολάστηκαν, όπως εκείνοι που στο όνομά Του προφήτευσαν και έβγαλαν πολλά δαιμόνια και έκαναν πολλά θαύματα, όπως ο Ιούδας ο προδότης. Άλλοι πάλι πιστοί, έχοντας επιδείξει καθαρό βίο, δεν χρειάστηκαν τίποτα άλλο για να σωθούν. Επομένως, το ότι τα χαρίσματα, όπως είπα, την έχουν ανάγκη, δεν είναι καθόλου παράδοξο. Το ότι όμως ακόμη και ένας αυστηρός ενάρετος βίος δεν ωφελεί σε τίποτα χωρίς αυτήν, αυτό είναι που φανερώνει την απόλυτη ανωτερότητά της και προκαλεί μεγάλη απορία, και μάλιστα όταν ο Χριστός φαίνεται να επιδαψιλεύει μεγάλες ανταμοιβές και στα δύο αυτά, εννοώ και στην ακτημοσύνη και στους κινδύνους του μαρτυρίου. Διότι στον πλούσιο λέει, όπως ανέφερα προηγουμένως: «Αν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα να με ακολουθήσεις». Και στους μαθητές του, μιλώντας για το μαρτύριο, έλεγε: «Όποιος χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου, θα τη βρει». Και, «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς».

Διότι από αυτό, λέει, θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Και όταν λέει: «Όποιος χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου, θα την βρει»· και, «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς»· δεν το λέει αυτό με την έννοια ότι δεν γίνεται από αγάπη, αλλά φανερώνει τον μισθό που επιφυλάσσεται για αυτούς τους κόπους. Επειδή, το ότι μαζί με το μαρτύριο ζητά και αυτό (δηλαδή την αγάπη), αλλού το υπαινίχθηκε σαφώς, λέγοντας τα εξής: «Το μεν ποτήριό μου θα το πιείτε, και το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι θα το βαπτιστείτε»· δηλαδή, θα μαρτυρήσετε, θα σφαγιαστείτε για εμένα· το να καθίσετε όμως στα δεξιά και στα αριστερά —όχι βέβαια με την έννοια ότι κάποιοι κάθονται σωματικά στα δεξιά και στα αριστερά, αλλά υποδηλώνοντας την ανώτατη πρωτοκαθεδρία και τιμή— «δεν είναι δικό μου να το δώσω», λέει, «αλλά ανήκει σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί». Έπειτα, δείχνοντας για ποιους έχει ετοιμαστεί, αφού τους κάλεσε, λέει: «Όποιος από εσάς θέλει να είναι πρώτος, ας είναι διάκονος όλων σας»· φανερώνοντας την ταπεινοφροσύνη και την αγάπη. Απαιτεί μάλιστα έντονη αγάπη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά πρόσθεσε: «Όπως ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να δώσει τη ζωή του ως λύτρο για πολλούς»· δείχνοντας ότι έτσι πρέπει να αγαπάμε, ώστε να φτάνουμε στο σημείο να σφαγιαστούμε για εκείνους που αγαπούμε· διότι κυρίως αυτό σημαίνει το να αγαπά κανείς τον Ίδιο. Γι' αυτό και στον Πέτρο λέει: «Εάν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου».

Και δεν αναφέρει ακόμη τίποτα για το δικό του πάθος, προκειμένου, αφού πρώτα διαπαιδαγωγηθούν σε αυτά, να αποδεχθούν ευκολότερα τον λόγο για εκείνο. Άραγε δεν είναι άξιο απορίας το πώς, ακούγοντας αυτοί τέτοια πράγματα, δεν πέταξε η ψυχή τους από το σώμα, εφόσον παντού τα μεν λυπηρά ήταν άμεσα παρόντα, τα δε καλά εναποθέτονταν στην ελπίδα; Πώς λοιπόν δεν πέταξε; Μεγάλη ήταν και η δύναμη εκείνου που μιλούσε, αλλά και η αγάπη εκείνων που άκουγαν. Γι' αυτό, μολονότι άκουγαν πράγματα πολύ πιο βαριά και επαχθή σε σχέση με εκείνους τους μεγάλους άνδρες, τον Μωυσή και τον Ιερεμία, παρέμεναν πειθήνιοι και δεν έφερναν καμία αντίρρηση. Εκείνος που θα βρει την ψυχή του, λέει, θα την χάσει, και εκείνος που θα χάσει την ψυχή του για χάρη μου, θα την βρει. Είδες πόση είναι η βλάβη εκείνων που αγαπούν (την ψυχή τους) περισσότερο από το πρέπον; Και πόσο μεγάλο το κέρδος εκείνων που την μισούν; Επειδή δηλαδή τα προστάγματα ήταν δυσβάσταχτα, καθώς τους προσέταζε να παραταχθούν ενάντια σε γονείς και παιδιά, ενάντια στη φύση και τη συγγένεια και την οικουμένη, ακόμη και ενάντια στην ίδια τους την ψυχή, παραθέτει και το όφελος, το οποίο είναι μέγιστο. Διότι, λέει, όχι μόνο δεν θα τους βλάψουν αυτά, αλλά θα τους ωφελήσουν τα μέγιστα, ενώ τα αντίθετα θα τους καταβλάψουν· πράγμα που άλλωστε κάνει παντού, καθοδηγώντας τους μέσα από εκείνα ακριβώς που επιθυμούν.

Διότι εάν υπομένουμε, λέει, θα συμβασιλεύσουμε κιόλας. Διότι οι θρόνοι δεν υποδηλώνουν καθέδρα· επειδή μόνος αυτός είναι που κάθεται και κρίνει· αλλά μέσω των θρόνων υποδήλωσε άφατη τιμή και δόξα. Σε αυτούς μεν λοιπόν είπε αυτά· σε όλους δε τους υπολοίπους αιώνια ζωή, και εκατονταπλάσια αγαθά από την παρούσα ζωή. Εάν όμως υποσχέθηκε αυτά στους υπολοίπους, πολύ περισσότερο και σε αυτούς, και τα της μελλοντικής και τα εντός του αιώνος τούτου. Και αυτό άλλωστε εκπληρώθηκε. Διότι, αφού εγκατέλειψαν το καλάμι και το δίχτυ, κατείχαν με εξουσία τις περιουσίες όλων, τα αντίτιμα των σπιτιών και των κτημάτων, καθώς και τα ίδια τα σώματα των πιστών. Επειδή, μάλιστα, συχνά οι πιστοί προτιμούσαν να σφαγιαστούν για χάρη τους, όπως και ο Παύλος μαρτυρεί για πολλούς, όταν λέει: «Εάν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα τα δίνατε σε εμένα». Όταν δε λέει ότι καθένας που εγκατέλειψε γυναίκα, δεν το λέει με σκοπό να διαλύονται απλώς οι γάμοι· αλλά με το ίδιο νόημα που έλεγε και για την ψυχή, ότι «εκείνος που έχασε την ψυχή του για χάρη μου, θα την βρει»· όχι για να θανατώνουμε τους εαυτούς μας, ούτε για να την χωρίζουμε από τώρα από το σώμα, αλλά για να προτιμούμε την ευσέβεια από τα πάντα· αυτό λέει και για την περίπτωση της γυναίκας και των αδελφών. Μου φαίνεται δε ότι εδώ υπαινίσσεται και τους διωγμούς. Διότι επειδή υπήρχαν πολλοί πατέρες που παρέσυραν τα παιδιά τους στην ασέβεια, και γυναίκες τους άνδρες τους· όταν απαιτούν τέτοια πράγματα, λέει, ας μην θεωρούνται ούτε γυναίκες ούτε πατέρες· πράγμα άλλωστε που έλεγε και ο Παύλος: «Εάν ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί».

Θεωρία στο να μην έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής Εάν δε, εκτός από αυτά, απαρνήθηκε και τον εαυτό του, χάνοντας την ίδια του την ψυχή, σύμφωνα με τη θεία φωνή που λέει «εκείνος που θα χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα τη βρει», εγκαταλείποντας δηλαδή την παρούσα ζωή μαζί με τα θελήματά της για χάρη της ανώτερης, και κατέχει αποκλειστικά και μόνο τον Λόγο του Θεού ζωντανό και ενεργό, ο οποίος διαπερνά μέσω της αρετής και της γνώσης μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, και δεν έχει απολύτως τίποτα που να στερείται την παρουσία Του, τότε έχει γίνει και αυτός άναρχος και ατελεύτητος. Διότι δεν φέρει πλέον μέσα του να κινείται η χρονική ζωή, η οποία έχει αρχή και τέλος και ταράσσεται από πολλά πάθη, αλλά φέρει μόνο τη θεία και αΐδια ζωή του Λόγου που ενοίκησε μέσα του, η οποία δεν τερματίζεται από κανέναν θάνατο.

Ρπζ΄. Κάθε ψυχή είναι ανώλεθρη και άφθαρτη... 162,24-162,31 Και από αυτό είναι φανερό ότι δεν δέχεται την ύπαρξη κάποιας άλογης ψυχής, εφόσον βεβαίως είναι αναγκαίο η άλογη να είναι και φθαρτή. Αλλά το ότι βεβαίως οι ψυχές των άλογων ζώων είναι άλογες, το υπενθυμίσαμε επαρκώς στα όσα έχουμε πει· με αυτό λοιπόν ως προϋπόθεση, λέμε στη συνέχεια και ως προς το προκείμενο κεφάλαιο, ότι δεν είναι κάθε ψυχή ανώλεθρη και άφθαρτη, παρά μόνο η λογική και νοερή και θεία, η οποία τελειοποιήθηκε μέσω της αρετής με τη μέθεξη της χάριτος. Διότι βεβαίως οι ψυχές των άλογων (ζώων) και ακόμη περισσότερο αυτές των φυτών, επειδή είναι αχώριστες από τα σώματα –τα οποία είναι σύνθετα και από τη φύση τους αναλύονται στα συστατικά από τα οποία έχουν συντεθεί και έτσι φθείρονται–, φθείρονται και αυτές μαζί με τα σώματα μέσα στα οποία βρίσκονται. Το να λέμε, όμως, για τη λογική ψυχή ότι είναι άφθαρτη και ανώλεθρη, θα χρειαζόταν κάποια διευκρίνιση, εάν δεν θέλουμε να ερχόμαστε σε αντίφαση με εκείνον που είπε: «να φοβάστε αυτόν που δύναται να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη Γέεννα», και πάλι: «όποιος βρήκε την ψυχή του θα την απολέσει». Διότι μέσω αυτών αποδεικνύεται σαφώς ότι υπάρχει κάποιου είδους απώλεια της ανθρώπινης ψυχής, για την οποία είπαμε ότι είναι η μόνη λογική.

Τι λοιπόν να κάνω, για να μην εκπέσω από αυτήν; Να λάβω, αφού έχω πράξει όλα τα προειρημένα, το Άγιο Πνεύμα· διότι αυτό είναι ο σπόρος του Χριστού, μέσω του οποίου γινόμαστε συγγενείς Του, εμείς οι φτωχοί και θνητοί, ο οποίος, αν πέσει στην καλή γη, καρποφορεί τριάντα και εξήντα και εκατό φορές, και αυτό ακριβώς είναι η βασιλεία των ουρανών, ενώ όλα τα άλλα χωρίς αυτό δεν ωφελούν σε τίποτα. Διότι, αν δεν ελεήσουμε τους εαυτούς μας, αδελφοί, και μέσω της μετανοίας δεν βρούμε τις ψυχές μας καθαρισμένες και γεμάτες φως, σε τίποτα δεν θα μας ωφελήσει η άσκηση όλων των άλλων, καθώς λέει ο Κύριος μας και Θεός: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει όλο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;» Και πάλι: «Εκείνος που θα χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου θα την βρει, ενώ εκείνος που θα την βρει θα την χάσει.» Αν λοιπόν εγώ δεν χάσω την ψυχή μου με τον προηγούμενο τρόπο, όπως είπα, παραδίδοντας τον εαυτό μου στον θάνατο για τον Χριστό, ώστε να την βρω και πάλι να ζει την αιώνια ζωή, ποιο είναι το όφελος από όλα τα υπόλοιπα, φίλοι και αδελφοί; Κανένα απολύτως, σε τίποτα δεν πρόκειται να μας ωφελήσει, αγαπημένοι δούλοι του Χριστού, ούτε θα μας γλιτώσει από το αιώνιο πυρ, αν δεν εγκαταλείψουμε τα πάντα και τους πάντες και δεν μεριμνήσουμε αποκλειστικά για τους εαυτούς μας.

Επειδή όμως πολλοί σταυρώνονται ως ληστές και κλέφτες, πρόσθεσε το, «Και ας με ακολουθεί», δηλαδή, ας ζει σύμφωνα με τους δικούς μου νόμους. «Εκείνος που θα βρει την ψυχή του, θα την χάσει. Και εκείνος που θα χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα την βρει.» Φαίνεται ότι βρίσκει την ψυχή του αυτός που φροντίζει για τη σαρκική ζωή. Ο οποίος και τη χάνει, παραδιδόμενος στην αιώνια τιμωρία· αυτός όμως που χάνει την ψυχή του και πεθαίνει, όχι ως ληστής ή ως αυτόχειρας, αλλά για χάρη του Χριστού, εκείνος τη σώζει. «Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα· και εκείνος που δέχεται εμένα, δέχεται εκείνον που με απέστειλε. Εκείνος που δέχεται προφήτη στο όνομα προφήτη, θα λάβει μισθό προφήτη. Και εκείνος που δέχεται δίκαιο στο όνομα δικαίου, θα λάβει μισθό δικαίου.» Μας παρακινεί για να υποδεχόμαστε τους απεσταλμένους του Χριστού. Διότι αυτός που τιμά τους μαθητές του, τιμά Εκείνον, και μέσω Εκείνου και τον Πατέρα. Πρέπει δε να υποδεχόμαστε τους δικαίους και τους προφήτες στο όνομα δικαίου και προφήτη, δηλαδή, διότι είναι δίκαιοι και προφήτες. Όχι για κάποια προστασία και βοήθεια από τους βασιλιάδες, αλλά, ακόμη κι αν τυχόν κάποιος έχει το σχήμα του προφήτη, υστερεί όμως στα έργα, εσύ να τον δεχθείς ως προφήτη.