Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:42

Επιβλέπει όλους τους υιούς των ανθρώπων. Κανείς απολύτως δεν ξεφεύγει από το βλέμμα του· ούτε το σκοτάδι, ούτε οι τοίχοι που καλύπτουν, τίποτα δεν αποτελεί εμπόδιο για τους οφθαλμούς του Θεού. Και τόσο πολύ απέχει από το να μην επιβλέπει τον καθένα ξεχωριστά, ώστε επιβλέπει και τις καρδιές, τις οποίες ο ίδιος έπλασε χωρίς καμία ανάμειξη με το κακό. Ο Θεός, ο δημιουργός των ανθρώπων, έπλασε την καρδιά απλή καθαυτήν, ώστε να διασώζει την εικόνα Του· αργότερα όμως εμείς, με την εμπλοκή στα πάθη της σάρκας, κάναμε την καρδιά περίπλοκη και πολυειδή, διαφθείροντας τον θεοειδή, απλό και ενιαίο χαρακτήρα της. Επειδή λοιπόν είναι ο δημιουργός των καρδιών, για τον λόγο αυτόν κατανοεί όλα τα έργα μας. Ως έργα δε εννοούμε και τα λόγια και τις σκέψεις, και γενικότερα κάθε κίνηση του ανθρώπου. Διότι με ποια διάθεση και με ποια πρόθεση ενεργούμε, δηλαδή αν το κάνουμε για να αρέσουμε στους ανθρώπους ή για να υπηρετήσουμε τα προστάγματα που μας έχουν δοθεί από τον Θεό, το γνωρίζει μόνον Εκείνος που κατανοεί όλα τα έργα μας. Γι' αυτόν τον λόγο θα δώσουμε λόγο και για κάθε αργό λόγο. Και δεν χάνουμε τον μισθό μας ούτε καν για ένα ποτήρι κρύο νερό, διότι ο Κύριος κατανοεί σε βάθος όλα μας τα έργα.

Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε· ξένος, και με περιμαζέψατε· ασθενής και στη φυλακή, και ήλθατε σε μένα. Όταν δε οι δίκαιοι απορήσουν και πουν: Πότε τα κάναμε αυτά σε σένα, Κύριε; θα τους πει: Αλήθεια σας λέω, εφόσον τα κάνατε σε έναν από τούτους τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε μένα τα κάνατε. Διότι η προθυμία προς τους αγίους αποτελεί ευσέβεια προς τον Χριστό, και ο πρόθυμος υπηρέτης του φτωχού αναδεικνύεται κοινωνός του Χριστού· όχι μόνο εάν, έχοντας κάτι μεγάλο, το προσφέρει, αλλά και εάν, κατέχοντας κάτι μικρό, το προσφέρει, ακόμη και αν δώσει μόνο ένα ποτήρι κρύο νερό σε έναν μαθητή, στο όνομα του μαθητού. Διότι η στέρηση των μαθητών στον κόσμο αποτελεί για σένα, ω πλούσιε, αφορμή για να αποκτήσεις τον αληθινό πλούτο. Επειδή μέσω αυτών γίνεσαι συνεργός του Χριστού· τρέφεις στρατιώτες του Χριστού, και τους τρέφεις με τη θέλησή σου, χωρίς να εξαναγκάζεσαι. Διότι ο ουράνιος Βασιλεύς δεν επιβάλλει καταναγκασμό, ούτε απαιτεί φόρους, αλλά αποδέχεται αυτούς που προσφέρουν πρόθυμα, ώστε δίνοντας να λάβουν, και τιμώντας να τιμηθούν, και αφού προσφέρουν από τα πρόσκαιρα, να κληθούν στην κοινωνία των αιώνιων αγαθών. Αυτά ας τα έχουμε πάντοτε στη μνήμη μας, και μπροστά στα μάτια της ψυχής μας, ώστε να μην αφήσουμε να χαθεί η ευκαιρία που μας δίνεται, ούτε αναβάλλοντας το παρόν να περιμένουμε άλλη ευκαιρία, μήπως και, μέσα στην αναμονή και την αναβολή, μας προφτάσει το τέλος.

Ακόμη και εάν κάποιος άλλος προθυμοποιείται να πράττει τούτο για τον Θεό, μόνο και μόνο στο όνομα του μαθητή, και εάν ακόμη κάποιος αντλήσει και γεμίσει ένα ποτήρι με κρύο νερό και το προσφέρει στον μαθητή του Χριστού, θα καταστεί κληρονόμος της θείας βασιλείας. Ας σπεύσουν, λοιπόν, όλοι οι φιλόχριστοι να χορηγούν τα αναγκαία.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και όποιος δώσει να πιει σε έναν από αυτούς τους μικρούς έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο, στο όνομα του μαθητού, αληθινά σας λέγω, δεν θα χάσει τον μισθό του. ΛΟΥΚΑΣ. Σηκώνοντας δε το βλέμμα του, είδε τους πλουσίους που έριχναν τα δώρα τους στο γαζοφυλάκιο. Είδε και κάποια φτωχή χήρα να ρίχνει εκεί δύο λεπτά, και είπε: Αληθινά σας λέγω, ότι αυτή η φτωχή χήρα έριξε περισσότερα από όλους. Διότι όλοι αυτοί έριξαν στα δώρα του Θεού από το περίσσευμά τους· αυτή όμως, από το υστέρημά της, έριξε όλο το βιος που είχε. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν δε ο Ιησούς βρέθηκε στη Βηθανία, στην οικία του Σίμωνος του λεπρού, τον πλησίασε μια γυναίκα έχοντας ένα αλάβαστρο με βαρύτιμο μύρο, και το έχυσε στο κεφάλι του καθώς παρακαθόταν στο δείπνο. Όταν το είδαν οι μαθητές του, αγανάκτησαν και έλεγαν: Προς τι αυτή η σπατάλη του μύρου; Διότι θα μπορούσε αυτό να πουληθεί για πολλά χρήματα και να δοθούν στους φτωχούς. Αντιλαμβανόμενος το ο Ιησούς, τους είπε: Γιατί ενοχλείτε τη γυναίκα;

Μτ 10, 40—42 Για να μην προβάλει κανείς ως δικαιολογία τη φτώχεια, το είπε αυτό θέλοντας να δώσει ανταμοιβή σε εκείνους που τους υποδέχονται.

Και ο ιερέας θα προσφέρει το μνημόσυνό της από τους χλωρούς κόκκους μαζί με το λάδι και όλο το λιβάνι της· είναι κάρπωμα προς τον Κύριο. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πόσο βαθύ είναι το περιεχόμενο του νόμου! Εξήγησε λοιπόν, ώστε, στρέφοντας τον νου μας και σε αυτές τις λεπτομέρειες, να μην παρεκκλίνουμε από τον σκοπό. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Εκείνο, νομίζω, που αξίζει την προσοχή μας είναι η προνοητικότητα του νόμου και η εξαιρετική του σοφία· διότι θα διαπιστώσεις με κάθε τρόπο ότι αφενός αποδέχεται το απολύτως ελάχιστο, και αφετέρου προσδίδει παντού σε αυτό το εύοσμο και το ιλαρό· διότι ασφαλώς θα έχεις ακούσει και τον ίδιο τον Χριστό να λέει: «Και όποιος ποτίσει έναν από αυτούς τους μικρούς ένα ποτήρι κρύο νερό, μόνο και μόνο στο όνομα του μαθητή, αλήθεια σας λέω, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του». Κάτι τέτοιο πρέπει να αναλογιστούμε και εδώ, και να εξυμνήσουμε την αγαθότητα του νομοθέτη με τους επαίνους που του πρέπουν. Διότι αποδέχεται, όπως ανέφερα, ακόμη και αν κάποιος επιλέξει να εκπληρώσει τα καθορισμένα από τον νόμο με τα πλέον ευτελή πράγματα. Είτε πρόκειται για άρτο, λέει, είτε για ένα άζυμο ψωμί, είτε έχει ψηθεί σε κλίβανο είτε σε τηγάνι είτε ακόμη και σε εσχάρα, και αν δεν είναι καν από σιτάρι, αλλά από χλωρούς και θρυμματισμένους κόκκους, δηλαδή αλεύρι από όσπρια, το προσφερόμενο ας αναμειχθεί με λάδι, και ας εμπλουτιστεί πάλι με το λιβάνι. Φαίνεται, εξάλλου, πως με αυτά τα λόγια μάς υποδηλώνεται η ευδοκίμηση των αγίων μέσα από την πύρωση και τους πόνους, καθώς και τη συντριβή.

Διότι με τόση φιλανθρωπία και άπειρη αγαθότητα συγκατέβηκε ο Κύριος στο ανθρώπινο γένος, ώστε να μην αφήσει κανέναν να απομείνει αδρανής από αρετή ή από αγαθό έργο, αλλά έδωσε στον καθένα έργο ανάλογα με τη δύναμη της προαιρέσεώς του, ελκύοντας καθημερινά τους πάντες προς τις υψηλότερες αρετές των εντολών. Διότι, όπως λέει, «όποιος προσφέρει για πόση έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό στο όνομα ενός μαθητή, αληθινά σας λέω, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του».

Ας μην προφασίζεται κανείς, όσον αφορά την προθυμία για τα καλά έργα, ότι είναι ανίκανος να επιτελέσει τα όσα σώζουν την ψυχή. Διότι ο Θεός δεν προστάζει τίποτε το αδύνατο στους δούλους Του, αλλά έδειξε προς όλους τόσο άφθονη και πλούσια την αγάπη και την αγαθότητα της θεότητάς Του, ώστε να παράσχει στον καθένα, κατά τη θέλησή του, τη δυνατότητα να πράξει κάτι αγαθό και κανένας από αυτούς που έχουν τον ζήλο να σωθούν να μην στερηθεί αυτή τη δυνατότητα. Διότι, λέγει: «Όποιος δώσει να πιει κάποιος έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό στο όνομα ενός μαθητή, αληθινά σας λέγω, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του».

Για εκείνους λοιπόν τους τέλειους, ετοιμάζει από εδώ την υποδοχή, ενώ για εκείνους που δεν είναι τέτοιοι, εξασφαλίζει τη σωτηρία μέσω της υποδοχής εκείνων. Αλλά βλέπεις και πόσος είναι ο μισθός για αυτούς που δέχονται εκείνους που ζουν κατά Θεόν και τους δασκάλους της αλήθειας; Διότι αυτός που τους δέχεται, δέχεται τον Πατέρα και τον Υιό. Πώς λοιπόν πρέπει να τους δεχόμαστε; Όχι μόνο να τους φιλοξενούμε και να τους αναπαύουμε, αλλά και να τους υπακούμε. Γι' αυτό αλλού, για να φοβίσει αυτούς που τους αθετούν, έλεγε προς τους δικούς του μαθητές: «όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα· και όποιος αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με απέστειλε». Αλλά και αυτός που φιλοξενεί και αναπαύει τους ανθρώπους του Θεού, εάν το κάνει αυτό για τον Θεό, θα λάβει πολύ μισθό, και δηλώνοντας αυτό ο Κύριος έλεγε: «εκείνος που δέχεται προφήτη στο όνομα του προφήτη, θα λάβει μισθό προφήτη· και εκείνος που δέχεται δίκαιο στο όνομα του δικαίου, θα λάβει μισθό δικαίου». Πώς θα λάβει μισθό προφήτη και μισθό δικαίου; Όπως λέει ο απόστολος, «το δικό μας περίσσευμα να καλύψει το δικό τους υστέρημα, ώστε και το δικό τους περίσσευμα να καλύψει το δικό μας υστέρημα»· αυτός δε που δέχεται και αναπαύει τον δίκαιο ως δίκαιο για τον Θεό, έστω κι αν δεν έχει να του προσφέρει απλόχερα, αλλά του δώσει κάτι μικρό, θα κερδίσει τα μεγάλα· «διότι όποιος», λέει, «ποτίσει έναν από αυτούς τους μικρούς μόνο με ένα ποτήρι κρύο νερό, στο όνομα του μαθητή, αληθινά σας λέω, δεν θα χάσει τον μισθό του».

Σε αυτά δε τα λόγια και τα παραγγέλματα, δεν μεριμνά μόνο για τους δικαίους και τους μαθητές, αλλά πολύ περισσότερο για εκείνους που τους υποδέχονται. Διότι, εάν φρόντιζε μόνο για εκείνους, θα προέτρεπε μόνο για την υποδοχή, και θα ζητούσε την υποδοχή και την ανάπαυσή τους, με οποιονδήποτε τρόπο. Τώρα όμως, προσθέτοντας το «στο όνομα προφήτη και μαθητή και δικαίου», δείχνει ότι φροντίζει περισσότερο εκείνους που τους υποδέχονται, μεταστρέφοντας το φρόνημά τους προς το καλύτερο, ώστε να ακολουθήσει σε αυτούς και ο μισθός μαζί με την αρετή.

Ανέτειλε, λοιπόν, για να δούμε καθαρά με τα μάτια της διανοίας τα κρυμμένα και άδηλα λόγια των θείων γραφών, φωτιζόμενοι από τις δικές του ακτίνες, ώστε κι εμείς, ψάλλοντας μαζί με τον μακάριο Δαβίδ, να πούμε προς αυτόν: Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μού φανέρωσες, σοφίας όχι του τωρινού αιώνα, αλλά εκείνης που ήταν κρυμμένη προ των αιώνων στον Πατέρα, η οποία φανερώθηκε κατά τις έσχατες ημέρες, όχι μόνο μέσω της γνώσης αλλά και με απτή μορφή και πρόσωπο, ώστε όσοι πιστεύουν σε αυτόν να έχουν ισχυρή βεβαιότητα μέσω της αληθινής μαρτυρίας εκείνων που τον είδαν και πριν από το πάθος του και μετά την ανάσταση. Εκείνος, λοιπόν, φανερώνοντας τον εαυτό του στον κόσμο, ως αληθινός ήλιος της δικαιοσύνης, αφού φανέρωσε και τώρα σε εμάς τη χάρη του, μας οδήγησε μέσω αυτής στον ανεξιχνίαστο πλούτο των θησαυρών της γνώσης των λογίων του. Διότι ευελπιστώ, αδελφοί, ότι, αφού μας αποκάλυψε τον Πατέρα του, ο ίδιος θα μας κάνει γνωστές και τις αέναες πηγές των πραγμάτων, ώστε οι ληνοί μας να αναβλύζουν τη χάρη του, για να τη μεταδίδουμε σε όσους έχουν ανάγκη και το επιθυμούν, ώστε να εκπληρωθεί σε εμάς το: «Όποιος ποτίσει με ένα ποτήρι κρύο νερό έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, δεν θα χάσει τον μισθό του».

Εάν δεις κάποιον άλλον να προοδεύει, και δεν τον φθονήσεις, αλλά ευχαριστήσεις τον Θεό σαν να επρόκειτο για δικά σου αγαθά, τον Θεό που ανέδειξε λαμπρό τον αδελφό σου, τότε έχεις λάβει μεγάλο τον μισθό για τη χαρά σου αυτή. Ε΄. Τι θα μπορούσε, λοιπόν, πες μου, να είναι πιο αξιοθρήνητο από τους φθονερούς, όταν, ενώ είναι δυνατόν και να χαίρονται και να ωφελούνται εξαιτίας της χαράς, αυτοί επιλέγουν μάλλον να λυπούνται για τις επιτυχίες των άλλων, και μαζί με τη λύπη να επισύρουν στον εαυτό τους και κόλαση από τον Θεό, και τιμωρία αφόρητη; Και προς τι να μιλάμε για επαίνους και ψόγους, και λύπες και χαρές, όταν ακριβώς και από τα πιο μικρά και πλέον ευτελή πράγματα είναι δυνατόν να καρπωθούμε τα μέγιστα, εάν τα κάνουμε για τον Θεό; Διότι, τι είναι πιο ευτελές από το να κουρεύεται κανείς; Αλλά μπορεί κάποιος και αυτό να το κάνει για τον Θεό. Διότι, όταν δεν φροντίζεις επιτηδευμένα την κόμη σου, ούτε καλλωπίζεις την όψη σου, ούτε καταστολίζεις τον εαυτό σου για να προσελκύσεις και να εξαπατήσεις όσους σε βλέπουν, αλλά απλώς και όπως τύχει και μόνον όσο απαιτεί η ανάγκη, τότε αυτό το έκανες για τον Θεό· και οπωσδήποτε θα λάβεις τον μισθό σου, επειδή καταπολέμησες μία πονηρή επιθυμία και ανέκοψες μία άκαιρη ματαιοδοξία. Εάν, λοιπόν, εκείνος που προσφέρει μόνο ένα ποτήρι κρύο νερό για τον Θεό πρόκειται να κληρονομήσει τη βασιλεία των ουρανών, συλλογίσου πόση αμοιβή θα απολαύσει εκείνος που πράττει τα πάντα για τον Θεό.

Προς τα πού άραγε κλίνει; Προς τη στοργή για τα παιδιά της ή προς τη φιλοξενία του προφήτη; Εκείνη όμως προτίμησε μάλλον να υποβάλει σε στέρηση τον εαυτό της και τα παιδιά της, και να υποδεχθεί τον προφήτη. Διότι γνώριζε ότι «εκείνος που δέχεται προφήτη στο όνομα προφήτη, θα λάβει μισθό προφήτη· και εκείνος που προσφέρει ένα ποτήρι δροσερό νερό στο όνομα μαθητή, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του».

Διότι θα ήταν από τα πιο άτοπα πράγματα να υπομένουμε εμείς τον κόπο, αλλά να στερούμαστε την αμοιβή, όταν δεν επιδιώκουμε την αρετή σύμφωνα με τους νόμους που έχουν δοθεί από Αυτόν. Διότι είναι δυνατόν, πράγματι είναι δυνατόν, εξαιτίας της άφατης φιλανθρωπίας του Θεού, ακόμη και αν δεν εκτελέσουμε το έργο, να λάβουμε τον στέφανο μόνο από την πρόθεση. Και για να το κατανοήσεις αυτό, παρατήρησέ το στην περίπτωση της ελεημοσύνης: όταν δηλαδή δεις εκείνον που είναι εγκαταλελειμμένος στην αγορά και μαστίζεται από έσχατη φτώχεια, και τον συμπονέσεις, και υψώνοντας τον νου σου στον ουρανό ευχαριστήσεις τον Δεσπότη και για τη δική σου κατάσταση και για την υπομονή του φτωχού, έστω και αν δεν μπορείς να τον συνδράμεις και να καταπραΰνεις την πείνα του, έλαβες ολόκληρο τον μισθό εξαιτίας της προθέσεώς σου. Γι' αυτό άλλωστε και ο Δεσπότης έλεγε: «Όποιος δώσει να πιει έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό εις όνομα μαθητού, αμήν σας λέγω, δεν θα χάσει τον μισθό αυτού». Μήπως υπάρχει κάτι πιο ευτελές από ένα ποτήρι κρύο νερό; Κι όμως η πρόθεση του εξασφάλισε τον μισθό. Το ίδιο θα διαπιστώσουμε ότι ισχύει και στην αντίθετη περίπτωση.

Εσείς όμως καυχιέστε, σαν να μην τα έχετε λάβει· θέλατε να παραμείνετε εις τον αιώνα ακλόνητοι μέσα σε εκείνη την ευημερία. Πολύ ορθά ο προφήτης, λαμβάνοντας το πρόσωπο τέτοιων ανθρώπων, στηλίτευσε την ασθένειά τους λέγοντας: «Εγώ δε είπα κατά την ευημερία μου, δεν θα κλονιστώ ποτέ». Ναι, δεν έδωσες άρτο, επειδή δεν αναγνώρισες τον Θεό που στον προσέφερε· γιατί όμως δεν με δέχθηκες έστω κάτω από τη στέγη σου; Διότι και γι' αυτό υπάρχει μεγάλος μισθός. Ή γιατί δεν με επισκέφθηκες όταν ήμουν ασθενής; Διότι δεν θα παρέβλεπα τα βήματά σου. Ή, όταν ήμουν στη φυλακή, δεν ήρθες για να μου προσφέρεις έναν λόγο παρηγοριάς; Και βέβαια δεν θα έχανες τον μισθό σου. Ή εάν με έντυνες όταν ήμουν γυμνός, ή εάν με πότιζες ένα ποτήρι νερό όταν διψούσα, πόση ανταπόδοση θα ελάμβανες από εμένα;

Και ποιοι είναι οι έμποροι αυτού του ελαίου; Οι φτωχοί, που κάθονται για ελεημοσύνη μπροστά από την εκκλησία. Και έναντι ποιου τιμήματος; Όσο θέλεις· δεν ορίζω τιμή, για να μην προβάλεις τη φτώχεια ως δικαιολογία. Αγόρασέ το με όσο έχεις. Έχεις έναν οβολό; Αγόρασε τον ουρανό. Όχι επειδή ο ουρανός είναι φθηνός, αλλά επειδή ο Δεσπότης είναι φιλάνθρωπος. Δεν έχεις ούτε οβολό; Δώσε ένα ποτήρι κρύο νερό. Όποιος προσφέρει ένα ποτήρι κρύο νερό σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους για το όνομά μου, δεν θα χάσει τον μισθό του. Εμπόριο και συναλλαγή είναι ο ουρανός, και εμείς αμελούμε. Δώσε άρτο, και λάβε τον παράδεισο· δώσε μικρά, και λάβε μεγάλα· δώσε θνητά, και λάβε αθάνατα· δώσε φθαρτά, και λάβε άφθαρτα. Εάν γινόταν κάποια εμποροπανήγυρη που να είχε χαμηλές τιμές και αφθονία τροφίμων, και τα πολλά να πωλούνταν αντί ελαχίστου τιμήματος, δεν θα ξεπουλούσατε τις περιουσίες σας και, θέτοντας τα πάντα σε δεύτερη μοίρα, δεν θα σπεύδατε να γίνετε κάτοχοι εκείνου του εμπορεύματος;

Τέτοια πανήγυρη, λοιπόν, έθεσε ενώπιόν μας ο Θεός: αγόρασε τη δικαιοσύνη με λίγα, για να τη μεταπωλήσεις με πολλά στο μέλλον· εάν βέβαια επιτρέπεται να ονομάσουμε την ανταπόδοση μεταπώληση. Εδώ η δικαιοσύνη αγοράζεται με λίγα, με ένα ευτελές κομμάτι ψωμί, με ένα φθηνό ένδυμα, με ένα ποτήρι κρύο νερό. «Όποιος προσφέρει ένα ποτήρι κρύο νερό, αληθινά σας λέω», αναφέρει ο διδάσκαλος της πνευματικής εμπορίας, «δεν θα χάσει τον μισθό του». Το ποτήρι με το κρύο νερό αμείβεται με μισθό, ενώ τα ενδύματα και τα χρήματα που προσφέρονται ως ευεργεσία δεν αμείβονται; Το αντίθετο, μάλιστα, επιφέρουν μεγάλη ανταμοιβή. Γιατί, λοιπόν, μνημόνευσε το ποτήρι με το κρύο νερό; Μίλησε για ελεημοσύνη που δεν απαιτεί έξοδα· διότι για το κρύο νερό ούτε ξύλα καταναλώνεις, ούτε υποβάλλεσαι σε καμία άλλη πρόσθετη δαπάνη. Εάν, όμως, εκεί όπου η προσφορά είναι αδάπανη η χάρη της ευεργεσίας είναι τόσο μεγάλη, εκεί όπου υπάρχει αφθονία ενδυμάτων, χορηγία χρημάτων και περίσσευμα άλλων αγαθών, πόσο μεγάλο μισθό πρέπει να προσδοκά κανείς από τον δίκαιο Κριτή; Εφόσον, λοιπόν, οι αρετές είναι διαθέσιμες και πωλούνται αντί μικρού τιμήματος, ας τις λάβουμε από τον Μεγαλόδωρο, ας τις αρπάξουμε, ας τις αγοράσουμε. «Όσοι διψάτε», λέει η Γραφή, «πορευθείτε στο νερό, και όσοι δεν έχετε χρήματα, βαδίστε και αγοράστε». Όσο διαρκεί αυτή η πανήγυρη, ας αγοράσουμε ελεημοσύνες, ή μάλλον, μέσω της ελεημοσύνης ας αγοράσουμε τη σωτηρία μας.

Ο ίδιος λέει: «Δική μου τροφή είναι να πράξω το θέλημα εκείνου που με έστειλε». Ας τον θρέψουμε όταν πεινά· ας τον ποτίσουμε όταν διψά· ακόμη και αν του δώσεις ένα ποτήρι κρύο νερό, το δέχεται. Διότι σε αγαπά· και όσα προέρχονται από τα αγαπημένα πρόσωπα, έστω και αν είναι μικρά, φαντάζουν μεγάλα σε εκείνον που αγαπά.

Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Παύλος: Το δικό σας περίσσευμα να αναπληρώσει το δικό τους υστέρημα, ώστε και το δικό τους περίσσευμα να αναπληρώσει το δικό σας υστέρημα. Έπειτα, για να μην προβάλει κανείς ως δικαιολογία τη φτώχεια, λέει: Ή όποιος ποτίσει έναν από αυτούς τους μικρούς με ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο, στο όνομα του μαθητή, αλήθεια σας λέω, δεν θα χάσει τον μισθό του. Ακόμη και ένα ποτήρι κρύο νερό αν δώσεις, για το οποίο δεν απαιτείται καμία απολύτως δαπάνη, και γι' αυτό θα σε περιμένει μισθός.

Διότι, είτε οι μάρτυρες παρέδωσαν τα σώματά τους στους ανόμους, τα παρέδωσαν εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Μην φοβάστε εκείνους που θανατώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να θανατώσουν την ψυχή· μάλλον να φοβάστε Εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα»· είτε, λοιπόν, κάποιοι ίδρυσαν εκκλησίες είτε ξενώνες σε όλη την οικουμένη, το έπραξαν για Εκείνον που είπε: «Ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε»· είτε εφαρμόζουμε την ταπεινοφροσύνη, την εφαρμόζουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· είτε πάλι παρέχουμε άρτους στους πένητες, τους δίνουμε για Εκείνον που είπε: «Και όποιος προσφέρει έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό στο όνομα ενός μαθητή, δεν θα χάσει τον μισθό του»· είτε επισκεπτόμαστε τις φυλακές, τις επισκεπτόμαστε για Εκείνον που είπε: «Στη φυλακή ήμουν, και ήλθατε προς εμένα»· είτε ενδύουμε τις χήρες και τα ορφανά, τα ενδύουμε για Εκείνον που είπε: «Γυμνός ήμουν, και με περιβάλατε»· είτε γενικότερα κάνουμε διανομή στους φτωχούς, το πράττουμε για Εκείνον που είπε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το πράξατε»· είτε υπομένουμε τους ονειδισμούς από τα ασεβή έθνη, επειδή προσκυνούμε Αυτόν που σταυρώθηκε από τους Ιουδαίους και ζωοποίησε την οικουμένη, το υπομένουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι· να χαίρεστε και να αγαλλιάτε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς».

Διότι, εάν ο μεν διάβολος μας προστάζει να γινόμαστε εχθροί με όλους, ενώ ο Θεός να αγαπούμε και να ασπαζόμαστε ο ένας τον άλλον· και εάν ο μεν, αφού μας καθήλωσε στον πηλό και την πλινθοποιία (διότι αυτό είναι ο πλούτος), δεν μας αφήνει ούτε τις νύχτες να αναπνεύσουμε λίγο, ενώ ο Θεός μας απαλλάσσει από αυτήν την περιττή και ανώφελη φροντίδα, και μας προστάζει να συγκεντρώνουμε τους θησαυρούς στους ουρανούς, όχι μέσω της αδικίας εις βάρος των άλλων, αλλά μέσω της δικής μας δικαιοσύνης· και εάν εκείνος, μετά από πολλούς ιδρώτες και ταλαιπωρίες, όχι μόνο δεν μπορεί να μας προστατεύσει όταν τιμωρούμαστε εκεί και υποφέρουμε εξαιτίας των δικών του νόμων, αλλά μάλιστα αυξάνει τη φλόγα, ενώ ο Θεός, ακόμη και αν μας ζητήσει να προσφέρουμε ένα ποτήρι κρύο νερό, δεν μας αφήνει ποτέ να χάσουμε τον μισθό και την αμοιβή ούτε γι' αυτό, αλλά ανταποδίδει με πολλή αφθονία· πώς δεν αποτελεί έσχατη ανοησία, το να μην αγαπούμε μια τόσο πράα κυριότητα που είναι γεμάτη από τόσα αγαθά, αλλά να υπηρετούμε ως δούλοι έναν αχάριστο και αγνώμονα τύραννο, ο οποίος σε τίποτα δεν μπορεί, ούτε εδώ ούτε εκεί, να ωφελήσει αυτούς που τον υπακούν και του ανήκουν; Μη δυσανασχετείτε, λοιπόν, με όσα ειπώθηκαν· διότι και εγώ, για εκείνον που με αγαπά, θα έλεγα ότι με αγαπά περισσότερο όχι όταν με επαινεί μόνο, αλλά προπαντός όταν με ελέγχει για να με διορθώσει.

Εάν όμως δεν έχεις, ο Θεός ζητεί τον πλούτο της αγαθής προαιρέσεως. Γι' αυτό έλεγε: «Όποιος δώσει ένα ποτήρι κρύο νερό, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του». Πρόσεξε τι λέγει: κρύου νερού, και όχι ζεστού, ώστε να μη στερηθείς τον μισθό σου εξαιτίας της δαπάνης των ξύλων.

«Εάν κάνεις το καλό, να γνωρίζεις σε ποιον το κάνεις, και θα υπάρξει χάρη για τις ευεργεσίες σου.» «Η ελεημοσύνη του ανθρώπου είναι σαν σφραγίδα μαζί του.» Εκείνος που δείχνει έλεος δανείζει στον πλησίον του· και εκείνος που τον στηρίζει με το χέρι του, τηρεί τις εντολές. Δείξε μακροθυμία στον ταπεινό άνθρωπο, και μην τον καθυστερείς ως προς την ελεημοσύνη. Κλείσε την ελεημοσύνη στα ταμεία σου, και αυτή θα σε γλιτώσει από κάθε κακοπάθεια· απέναντι στον εχθρό θα πολεμήσει για χάρη σου.» «Η ελεημοσύνη παραμένει στον αιώνα.» «Οι αδελφοί και η βοήθεια είναι για τον καιρό της θλίψης· αλλά περισσότερο και από τα δύο, η ελεημοσύνη είναι αυτή που λυτρώνει.» «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν.» «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους με σκοπό να σας δουν. Ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς. Όταν, λοιπόν, κάνεις ελεημοσύνη, μη σαλπίσεις μπροστά σου, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους. Αληθινά σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Όταν όμως εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μη γνωρίζει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου, ώστε η ελεημοσύνη σου να είναι κρυφή, και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά.» «Πηγαίνετε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω και όχι θυσία.» «Όποιος δώσει να πιει ένας από αυτούς τους μικρούς έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο, στο όνομα του ότι είναι μαθητής μου, αληθινά σας λέω, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του.» «

Θα γίνει, λοιπόν, θα γίνει αναμφίβολα η ανάσταση των νεκρών, και αυτό το πιστεύουμε χωρίς κανέναν ενδοιασμό· αλλά γνωρίζουμε ότι θα υπάρξουν και ανταμοιβές και λογοδοσία για τον βίο μας κατά τη φοβερή ημέρα της παρουσίας του Χριστού, κατά την οποία οι ουρανοί φλεγόμενοι θα διαλυθούν και τα στοιχεία της φύσεως κατακαιόμενα θα λιώσουν, όπως λέει κάποιος από τους θεηγόρους, καινούργιους δε ουρανούς και καινούργια γη, σύμφωνα με την υπόσχεσή Του, προσδοκούμε. Διότι το ότι υπάρχουν εκεί ανταμοιβές και λογοδοσία για τα έργα, και ότι τίποτε απολύτως από τα αγαθά ή τα πονηρά δεν θα παραβλεφθεί, αλλά επιφυλάσσονται ανταποδόσεις και για τα έργα και για τα λόγια και για τις σκέψεις, είναι φανερό· διότι λέει ο Κύριος: «Όποιος ποτίσει έναν από αυτούς τους μικρούς έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο στο όνομα του μαθητή, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του».

71. Πώς, για να παραλείψουμε τα άλλα, τα ιερά σεβάσματα της Ιερουσαλήμ, στα οποία όταν βρέθηκε ο Σωτήρας επιτέλεσε εκείνα τα θεία μεγαλουργήματα και υπέμεινε τα πάθη για χάρη μας, έγιναν σε όλους αξιαγάπητα και τριπόθητα; Και ότι το όνομα που αποδίδεται σε κάποιους μπορεί να μεταδώσει δόξα και χάρη, το ακούμε από τον Κύριο στα Ευαγγέλια που λέει: Εκείνος που δέχεται προφήτη στο όνομα του προφήτη, θα λάβει μισθό προφήτη· και εκείνος που δέχεται δίκαιο στο όνομα του δικαίου, θα λάβει μισθό δικαίου· και όποιος ποτίσει έναν από αυτούς τους μικρούς με ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο στο όνομα του μαθητή, αλήθεια σας λέω, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του. Συνεπώς και αυτά, μετέχοντας στην ονομασία, έγιναν κοινωνοί και της δόξας τους. Ας μάθουν οι αμύητοι και απαίδευτοι τη χάρη και την ενέργεια που μεταδίδεται από τη δύναμη του ονόματος σε αυτούς που το φέρουν. Έτσι γίνονται περίδοξοι και σεβάσμιοι οι δικοί μας θείοι ναοί και οίκοι, επειδή αφιερώθηκαν στον Θεό, και το όνομά Του έχει επικληθεί σε αυτούς, ενώ ταυτόχρονα τους συνοδεύει και η μνήμη των αγίων που έχει καθοριστεί για τον καθένα από αυτούς. Πρέπει δε να παρατηρηθεί και τούτο: ότι, αν τα κατώτερα, εννοώ αυτά που ανήκαν στην πρώτη σκηνή, ονομάζονταν Άγια, και αυτά που βρίσκονταν μετά από αυτήν και ήταν πιο εσωτερικά ονομάζονταν Άγια των Αγίων, στα οποία συνυπήρχαν και συγκαταλέγονταν τα προηγούμενα, σε πόσο ανώτερη θέση θα βρεθούν και θα δοξαστούν;

Διότι με τόση φιλανθρωπία και άπειρη αγαθότητα συγκατέβη ο Κύριος στο ανθρώπινο γένος, ώστε να μην αφήσει κανέναν να παραμείνει αδρανής από την αρετή ή από το αγαθό έργο, αλλά έδωσε στον καθένα εργασία ανάλογα με τη δύναμη της προαιρέσεώς του, ελκύοντας όλους μακρόθυμα καθημερινά προς τις μεγαλύτερες αρετές των εντολών. Όποιος ποτίσει, λέει, ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο στο όνομα ενός μαθητή, αληθινά σας λέω, δεν θα χάσει τον μισθό του. Δες μέχρι ποιου σημείου ευκολίας της εντολής έφτασε ο Κύριος, ώστε να μη μείνει κανείς χωρίς μερίδιο στο αγαθό, ως δήθεν ασθενής και άτονος στην προαίρεση. Και πάλι: Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς, το κάνατε σε εμένα. Αρκεί μόνο αυτό που πράττεται να είναι κατά Θεόν, και να μη γίνεται για τη δόξα των ανθρώπων. Διότι πρόσθεσε: Μόνο στο όνομα του μαθητή, δηλαδή το αγαθό έργο να γίνεται με φόβο και αγάπη προς τον Χριστό. Διότι για όσους πράττουν κάτι αγαθό επιδεικτικά, αποβλέποντας στη δόξα και τον έπαινο των ανθρώπων, ο Κύριος τους κατέκρινε και αποφάνθηκε: Όλα, λέει, τα κάνουν για να τους δουν οι άνθρωποι, και συνεχίζοντας προσθέτει με όρκο λέγοντας: Αληθινά, αληθινά σας λέω, έχουν λάβει τον μισθό τους. Γι' αυτό παραγγέλλει στους μαθητές: Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας ή τη νηστεία ή την προσευχή σας μπροστά στους ανθρώπους. Ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.

Η΄. Με τόση φιλανθρωπία και αγαθότητα (ω, τι θεία ευσπλαχνία για εμάς!) συγκατέβη στους ανθρώπους ο Κύριος, επιδιώκοντας τούτο: να μην παραβλέψει την αμοιβή κανενός αγαθού έργου, αλλά από τις μικρές να αναγάγει όλους στις μεγαλύτερες αρετές, και να μη στερήσει την ανταπόδοση ούτε για ένα ποτήρι κρύο νερό. Διότι έχει πει: Όποιος προσφέρει έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό στο όνομα ενός μαθητή, αληθινά σας λέω, δεν θα χάσει την αμοιβή του. Και πάλι: Εφόσον το κάνατε αυτό σε έναν, το κάνατε σε εμένα. Αρκεί μόνο αυτό που γίνεται να γίνεται σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και όχι για ανθρώπινη δόξα. Διότι πρόσθεσε: μόνο στο όνομα ενός μαθητή, δηλαδή με φόβο και αγάπη προς τον Χριστό. Διότι σε εκείνους που επιτελούν το αγαθό με σκοπό την επίδειξη, ο Κύριος, αφού τους μέμφεται, επισφραγίζει τον λόγο του με βέβαιη απόφαση, προσθέτοντας και λέγοντας: Αληθινά σας λέω, έχουν ήδη λάβει την αμοιβή τους.

Ερώτηση. Αλλά επειδή μερικοί, μην έχοντας ακούσει τον λόγο όπως πρέπει, ακούγοντας όμως από το ευαγγέλιο ότι αν κάποιος προσφέρει «ένα ποτήρι κρύο νερό» λαμβάνει μισθό, πωλούν τα υπάρχοντά τους, ελευθερώνουν δούλους και εφαρμόζουν τις εντολές, χωρίς ωστόσο να επιδιώκουν να λάβουν το Πνεύμα σε τούτον τον κόσμο, ζώντας με αυτόν τον τρόπο, δεν θα εισέλθουν στη βασιλεία των ουρανών;

Και ο Θεός θα σε ανταμείψει σαν να είχες πράγματι δεχτεί έναν δίκαιο. Διότι αυτό σημαίνει το «Θα λάβει μισθό δικαίου»· ή μπορείς να το κατανοήσεις και διαφορετικά, ότι δηλαδή και αυτός που τον δέχτηκε θα λογαριαστεί ως δίκαιος, και θα λάβει τον μισθό που λαμβάνουν οι δίκαιοι. «Και όποιος ποτίσει έναν από αυτούς τους μικρούς έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό, στο όνομα του μαθητή, αλήθεια σας λέω, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του.» Για να μην προβάλει κανείς ως δικαιολογία τη φτώχεια του, λέει, ότι ακόμα και ένα ποτήρι κρύο νερό αν δώσεις, για τον λόγο ότι εκείνος είναι μαθητής μου, θα λάβεις τον μισθό και γι' αυτό· ένα ποτήρι κρύο νερό όμως δίνει επίσης και εκείνος που διδάσκει κάποιον ο οποίος φλέγεται από τη φωτιά του θυμού και των σαρκικών επιθυμιών. Και κάνοντάς τον να ονομάζεται μαθητής του Χριστού, επομένως ούτε και αυτός χάνει τον μισθό του.