Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:5

Κεφάλαιο Γʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αυτούς τους δώδεκα απέστειλε ο Ιησούς, δίνοντάς τους εντολή και λέγοντας: Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· να πορεύεστε δε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΒ΄. Εάν ο καθένας έχει την οφειλή να μεριμνά για τους πάντες σε όλα, ή μόνο για εκείνους που του έχουν εμπιστευθεί· και για αυτούς σύμφωνα με το χάρισμα που του μοιράστηκε από τον Θεό διά του Αγίου Πνεύματος. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του Θεού, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, ορατά και αόρατα, ομολογεί μεν ότι «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· λέει δε στους μαθητές του, «Καθώς με απέστειλε ο Πατέρας, έτσι κι εγώ αποστέλλω εσάς»· και παραγγέλλει, «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε»· αφού δε εκπληρώθηκε σε αυτόν η προφητεία του Δαβίδ που λέει εκ μέρους του Θεού και Πατέρα, «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης»· τότε παρήγγειλε και στους μαθητές του, «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη»· πώς δεν οφείλει πολύ περισσότερο ο καθένας από εμάς να τηρεί με μεγαλύτερη ακρίβεια την παραγγελία του Αποστόλου που γράφει: «Να μην έχετε υψηλότερη ιδέα για τον εαυτό σας από όσο πρέπει να έχετε, αλλά να σκέπτεστε με σύνεση, σύμφωνα με το μέτρο της πίστεως που ο Θεός μοίρασε στον καθένα», και να αναμένει πότε και τι θα του προσταχθεί, καθώς λέει και πάλι: «Ο καθένας, αδελφοί, στην κατάσταση που βρισκόταν όταν κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει.»

Επειδή όμως ο Φίλιππος θυμήθηκε ότι ο Κύριος τους είχε πει: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών, και μην μπείτε σε πόλη Σαμαρειτών», διστάζει, μήπως φανεί ότι παραβαίνει την εντολή φέρνοντας στον Χριστό αυτούς που δεν είχαν πιστέψει, αγνοώντας ότι ο Κύριος για λόγους οικονομίας εμπόδισε τους μαθητές να πάνε προς τα έθνη, μέχρις ότου οι Ιουδαίοι πρώτοι απορρίψουν τη χάρη που τους δόθηκε. Απευθύνεται, λοιπόν, στον Ανδρέα, ως πιο θερμό και πιο ικανό για τέτοια ζητήματα· και αφού το θεώρησαν ορθό, και οι δύο το αναφέρουν στον Κύριο. Πράττοντας συνετά ο Φίλιππος, μας διδάσκει ότι δεν είναι καλό να μιλάμε τυχαία για πράγματα που μας υπερβαίνουν, ακόμη κι αν φαίνεται ότι είναι κάτι καλό, αλλά μάλλον πρέπει να συσκεπτόμαστε με φρόνιμους ανθρώπους για το τι πρέπει να κάνουμε. <Ο δε Ιησούς τους αποκρίθηκε λέγοντας: Έφτασε η ώρα για να δοξαστεί ο Υιός του Ανθρώπου.> Επειδή λοιπόν αυτοί που προέρχονται από τα έθνη σπεύδουν από επιθυμία να τον δουν ή να επιστρέψουν σε αυτόν, γι' αυτό λέει «Έφτασε η ώρα». Διότι ο καιρός του πάθους ήταν κοντά, μετά το οποίο ακολουθεί αμέσως η κλήση των εθνών. Ονομάζει δε «ώρα» στα λόγια αυτά τον παρόντα καιρό, όχι επειδή κάτι άλλο τον οδηγεί αναγκαστικά στο πάθος, αλλά διότι αυτός καθορίζεται από τις δικές του αποφάσεις.

Ματθ. 10, 5-6 Ότι έπρεπε πρώτα να κηρύξουν στους Ιουδαίους· διότι προς αυτούς είχαν δοθεί οι υποσχέσεις, ότι δηλαδή από αυτούς επρόκειτο ο Χριστός να εμφανιστεί κατά σάρκα, και όταν αυτοί απείθησαν, τότε να στραφούν προς τα έθνη. Τους Σαμαρείτες δε τους συγκαταλέγει με τους προερχόμενους από τα έθνη, επειδή και αυτοί προέρχονταν από τα έθνη, όντες Βαβυλώνιοι κατά την καταγωγή και έχοντας εγκατασταθεί στην Ιουδαία.

Και πράγματι, σε αυτούς κήρυξε πρώτα, και έδωσε εντολή στους αγίους αποστόλους: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· να πορεύεστε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Επειδή όμως οι άθλιοι, από υπερβολική αλαζονεία, συνέχισαν με την απείθειά τους να υβρίζουν Αυτόν που είχε έλθει για τον σκοπό αυτόν, στράφηκε λοιπόν στα έθνη, και έγιναν οι έσχατοι πρώτοι, και οι πρώτοι έσχατοι.

Διότι, πριν από τον τίμιο σταυρό, ο Χριστός έλεγε στους αγίους αποστόλους: «Να μην πάτε σε δρόμο εθνικών, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε. Αλλά να πηγαίνετε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Όπως άλλωστε πάλι ο ίδιος είπε: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Επειδή όμως, φτάνοντας στο έσχατο σημείο κάθε ασέβειας, συμπεριφέρθηκαν με παράφορη αλαζονεία στον Χριστό, και σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, και αρνήθηκαν τον Άγιο και Δίκαιο· τότε ακριβώς, αφού καταπάτησε τον θάνατο και αναστήθηκε από τους νεκρούς, έδωσε εντολή στους αγίους μαθητές: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Και αφού αναλήφθηκε στον ουρανό και έπειτα κατήλθε σε αυτούς η εξ ύψους δύναμη, δεν παρέμειναν πλέον μόνο στην Ιουδαία κηρύττοντας το Ευαγγέλιο του Ιησού, αλλά άλλοι μεν πήγαιναν προς την Ανατολή και κήρυτταν στις εκεί πόλεις, άλλοι έφταναν στη Δύση, και άλλοι προσέφεραν τους λόγους της κατήχησης στα γειτονικά έθνη. Και ήταν φυσικά αναγκαίο, γι' αυτούς που ήθελαν να περιέλθουν όλη την υφήλιο, να ταξιδέψουν και διά θαλάσσης. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος διαβεβαιώνει ότι πέρασε ένα ημερόνυχτο μέσα στον βυθό της θάλασσας.

Και βέβαια λέγει πολύ καθαρά: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», και στους ίδιους τους αγίους μαθητές έδινε την εντολή: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· αλλά πηγαίνετε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Αλλά βρέθηκε «στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες»· και ήρθε «στις πηγές της θάλασσας, και περπάτησε στα ίχνη της αβύσσου». Κατέβηκε δε σαν σε σχισμές βουνών, και κατήλθε στη γη, της οποίας οι μοχλοί ήταν αιώνιοι δεσμώτες. Έπειτα, αφού σκύλευσε τον άδη και κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν εκεί, και αφού άνοιξε τις ακλόνητες πύλες, αναστήθηκε ξανά. Διότι η ζωή του αναδύθηκε από τη φθορά, και εμφανίστηκε έτσι, πριν από όλους τους άλλους, στις γυναίκες που τον αναζητούσαν στον κήπο. Έπειτα, αφού τους είπε το «χαίρετε», τις πρόσταξε να αναγγείλουν στους αγίους μαθητές ότι θα προπορευθεί αυτών στη Γαλιλαία· τότε λοιπόν ο λόγος του απευθύνθηκε και προς τα έθνη μέσω των μακαρίων Αποστόλων· τότε κήρυξε σε όσους βρίσκονταν σε πλάνη σύμφωνα με το προηγούμενο κήρυγμα.

Το ότι εξάλλου εξοργίζονταν καθώς καταργούνταν γι' αυτούς τα έθιμα της μάταιης τήρησης ή και εκείνα που ειπώθηκαν τυπικά μέσω του Μωυσή, δεν είναι δύσκολο να το κατανοήσει όποιος έχει έστω και μία φορά ενδιατρίψει στα ευαγγελικά συγγράμματα. Και πάλι, το ότι μνηστευόταν την Εκκλησία των εθνών, η οποία ήταν ακόμη μελανή εξαιτίας του σκοταδιού στη γνώση και τη συμπεριφορά, επειδή δεν υπήρχε ακόμη μέσα της το αληθινό φως που γνωρίζει να καταλαμπρύνει και να λευκαίνει, θα μπορούσε κανείς πολύ εύκολα να συλλέξει την απόδειξη από τους προφήτες. Όμως μου φαίνεται πιο ταιριαστό να το αποδείξω αυτό μέσω της οικονομίας του Σωτήρα. Επομένως, κήρυττε στους Σαμαρείτες αν και ήταν αλλογενείς, και έθετε εκ των προτέρων σε αυτούς μια αρχή και ένα θεμέλιο της Εκκλησίας των εθνών. Το ότι δε ήταν αλλογενείς και βρισκόνταν έξω από την αυλή του ποιμνίου του Ισραήλ, μπορεί κανείς να το διαπιστώσει άκοπα και από το εξής. Διότι, όταν έστελνε τους μαθητές του να αναγγείλουν το κήρυγμα της βασιλείας των ουρανών, έλεγε: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών, και μην εισέλθετε σε πόλη Σαμαρειτών. Πηγαίνετε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Βλέπεις πώς τους έθεσε έξω από τα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ; Επομένως, χωρίς να έχει ακόμη απομακρυνθεί από τον γάμο με την Ισραηλίτιδα, δηλαδή τη Συναγωγή, και ενώ φαινόταν ακόμη κατά κάποιον τρόπο να συζεί μαζί της, μνηστευόταν και νυμφευόταν ταυτόχρονα τη μελανή αλλογενή, δηλαδή την Εκκλησία των εθνών.

Γι' αυτό λέω: «Εις μάτην κοπίασα, μάταια και για το τίποτα έδωσα τη δύναμή μου». Έπειτα προσθέτει: «Γι' αυτό η κρίση μου είναι παρά Κυρίω, και ο κόπος μου ενώπιον του Θεού μου», ή κατά τον Σύμμαχο: «η κρίση μου είναι παρά τω Κυρίω και το έργο μου παρά τω Θεώ μου». Διότι, ακόμη κι αν οι άνθρωποι δεν κατορθώνουν ούτε ωφελούνται επαξίως των δικών μου κόπων, τους οποίους υπέμεινα γι' αυτούς· εγώ όμως, πράττοντας τα δικά μου «ενώπιον του Θεού μου», εκπλήρωσα το πατρικό θέλημα. Γι' αυτό πρώτα σε αυτούς εκ της περιτομής κήρυξα την πατρική χάρη· διότι αυτός που «με έπλασε από την κοιλία ως δούλο του» και από τον Ισραήλ «μου κατασκεύασε σώμα» θέλησε να κηρύξω πρώτα σε αυτούς τη χάρη του, με σκοπό να «συνάξω τον Ιακώβ προς αυτόν και τον Ισραήλ». Εύλογα, λοιπόν, προτρέπει λέγοντας: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· αλλά να πορεύεστε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Ο μεν Πατέρας, λοιπόν, για να «συνάξει τον Ιακώβ και τον Ισραήλ» ευδόκησε να πραγματοποιήσω την έλευσή μου στους ανθρώπους, λέγοντας: «σε σένα θα δοξαστώ»· εγώ δε, βλέποντας την απιστία και τη σκληροκαρδία του Ισραήλ, είπα ήδη πρωτύτερα, ότι «εις μάτην κοπίασα, μάταια και για το τίποτα έδωσα τη δύναμή μου».

Σύμφωνα δε με άλλη εκδοχή, ο Θεός, αφού μίλησε στο άγιό του, προσκάλεσε στη δική του χάρη όλους ανεξαιρέτως, Ιουδαίους και Έλληνες, καθώς και τα έθνη όλης της οικουμένης. Γι' αυτό απαρίθμησε τη Σίκιμα και τον Γαλαάδ, τον Μανασσή και τον Εφραίμ, τον Ιούδα και τον Μωάβ, την Ιδουμαία και όλους τους αλλοφύλους, αξιώνοντας ισότιμα με την ίδια κλήση ολόκληρο το γένος των ανθρώπων· ωστόσο, καλεί πρώτους εκείνους από τον Ισραήλ. Διότι έπρεπε τα πρωτεία και οι απαρχές του ευαγγελικού κηρύγματος να απονεμηθούν πρώτα σε αυτούς, εξαιτίας των υποσχέσεων προς τους πατέρες τους, για τις οποίες και ο ίδιος ο Σωτήρας κήρυττε το Ευαγγέλιο πρώτα σε αυτούς, δίνοντας μαρτυρία και λέγοντας: «Δεν ήλθα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και τους αποστόλους του προέτρεπε να κηρύξουν το Ευαγγέλιο πρώτα σε αυτούς, λέγοντας: «Σε δρόμο εθνών μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε· αλλά μάλλον να πορεύεστε προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Έπειτα, μετά από αυτούς, πρόσταξε τους μαθητές του να ευαγγελιστούν όλα τα έθνη στο όνομά του.

Ψ. Από τον ίδιο τον Ωσηέ. ΙΒ΄. Δεν θα εγκαταλείψω τον Εφραίμ ώστε να εξαλειφθεί· διότι εγώ είμαι Θεός, και όχι άνθρωπος, ο Άγιος εντός σου, και δεν θα εισέλθω σε πόλη. Οπίσω του Κυρίου θα πορευθώ. Ο ίδιος, αφού είπε, «διότι Θεός εγώ είμαι», προσθέτει λέγοντας, «Οπίσω του Κυρίου θα πορευθώ». Ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι Θεός που πορεύεται οπίσω του Κυρίου, παρά ο Λόγος του Θεού, ο οποίος ακολουθεί το θέλημα του Πατρός; Αυτός μάλιστα διδάσκει να μην νομίζει κανείς ότι εξαιτίας της ενανθρωπήσεως έγινε κάποιος απλός άνθρωπος, παρόμοιος με κάποιον από τους παλαιούς δικαίους και αγίους. Το ότι λέει πως δεν θα εισέλθει σε πόλη, φανερώνει ότι δεν ακολούθησε τον κοινό και ανθρώπινο τρόπο ζωής, πράγμα το οποίο εκπαιδεύει και τους μαθητές του να πράττουν, λέγοντας: «Σε οδό εθνικών μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε».

Αυτά και μέσω αυτών απευθύνει ο Θεός Λόγος, αφού ενανθρώπησε, προς εκείνους που ομολογούν ότι αυτός είναι μεν άγιος άνθρωπος αλλά όχι Θεός. «Εγώ είμαι Θεός», λέγει, «και όχι άγιος άνθρωπος ανάμεσά σου». Έπειτα, αφού αποκάλεσε τον εαυτό του Θεό, φανερώνει τον επί πάντων Κύριο και Θεό και Πατέρα του, προσθέτοντας: «Οπίσω του Κυρίου θα πορευθώ». Το δε «δεν θα εισέλθω σε πόλη» θα ταίριαζε σε εκείνον που αρνείται την κοινή και δημώδη πολιτεία των ανθρώπων, από την οποία αποτρέποντας και τους ίδιους τους μαθητές του λέγει: «Σε δρόμο εθνών μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε». 〈Από τον Αμώς.〉 «Σας κατέστρεψα, όπως κατέστρεψε ο Θεός τα Σόδομα και τα Γόμορρα, και γίνατε σαν δαυλός που ανασπάστηκε από τη φωτιά, και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα, λέγει ο Κύριος.» Και εδώ ο ίδιος ο Κύριος λέγει ότι κάποιος Θεός προκάλεσε την καταστροφή των Σοδόμων, όντας δηλαδή ο ίδιος έτερος από εκείνον που δηλώνεται από αυτόν. Και στην καταστροφή των Σοδόμων παρίστανται δύο Κύριοι, όταν έβρεξε ο Κύριος «πυρ παρά Κυρίου» στα Σόδομα και στα Γόμορρα. Όποια λοιπόν καταστροφή, λέγει, υπέμειναν τα Σόδομα εξαιτίας των άτοπων δυσσεβειών τους, τα ίδια θα υποστείτε και εσείς, άνθρωποι, «και ούτε έτσι επιστρέψατε σε εμένα».

Αλλά ο Ιωάννης, ομολογώντας την αλήθεια, δεν αρνήθηκε ότι ήταν προφήτης, διότι ήταν, αλλά ότι ήταν ο ίδιος ο προφήτης που είχε φανερωθεί από τον Μωυσή· και δίδασκε ότι είχε αποσταλεί πριν από εκείνον τον προφήτη. Και επειδή ακριβώς ο λόγος προφήτευε ότι ο προφήτης θα αναδειχθεί για αυτούς τους ίδιους τους εκ περιτομής, ευλόγως ο Σωτήρας και Κύριός μας, εφόσον ήταν ο ίδιος εκείνος που είχε προκηρυχθεί, λέει: «Δεν ήλθα παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Στους αποστόλους του δε παρήγγειλε λέγοντας: «Σε οδό εθνών να μην υπάγετε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε, αλλά πορεύεσθε μάλλον προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», διδάσκοντας σαφώς ότι πρωτίστως σε αυτούς είχε αποσταλεί, σύμφωνα με την προφητεία. Επειδή όμως δεν δέχθηκαν τη χάρη, τους ελέγχει, λέγοντας σε άλλο σημείο: «Διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος; Κάλεσα, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει;». Και λέει προς αυτούς: «Θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία του Θεού και θα δοθεί σε έθνος που θα αποδώσει τους καρπούς της». Και στους μαθητές του, μετά την απόρριψη από εκείνους, προστάζει: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη στο όνομά μου».

Αλλά και αφού έπλυνε τα πόδια της, δεν δέχεται πάλι στο πέλμα τον μολυσμό της γης· διότι λέγει: «Έπλυνα τα πόδια μου· πώς να τα μολύνω;». Άλλωστε, ούτε ο Μωυσής, ο οποίος με θείο πρόσταγμα ελευθέρωσε τα πόδια του από το νεκρό περίβλημα των δερμάτων, όταν πατούσε την άγια και φωτισμένη γη, αναφέρεται ότι φόρεσε πάλι υποδήματα στα πόδια του. Αυτός, αν και φιλοτέχνησε την ιερατική στολή σύμφωνα με το πρότυπο που του υποδείχθηκε στο όρος, αναμειγνύοντας στο ύφασμα τις λάμψεις του χρυσού, της πορφύρας, του βύσσου, του υακίνθου και του κόκκου, ώστε να αστράφτει η σύμμικτη ομορφιά όλων αυτών, δεν κατασκεύασε κανένα στόλισμα για τα πόδια. Αντιθέτως, καλλωπισμός του ιερατικού ποδιού ήταν το να είναι γυμνό και ελεύθερο από κάθε περίβλημα· διότι ο ιερέας πρέπει οπωσδήποτε να βαδίζει επί της αγίας γης, την οποία δεν είναι θεμιτό να πατάει με νεκρά δέρματα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Κύριος απαγορεύει τα υποδήματα στους μαθητές, επειδή τους προστάζει να μην πορεύονται σε οδό εθνικών, αλλά να προχωρούν μέσω της αγίας οδού. Και βεβαίως δεν αγνοείς καθόλου την αγία οδό, μέσω της οποίας προστάζονται οι μαθητές να τρέχουν, έχοντας μάθει από Εκείνον που είπε «Εγώ είμαι η οδός», την οποία δεν μπορεί να εγγίσει εκείνος που δεν έχει απεκδυθεί το περίβλημα του νεκρού ανθρώπου.

Διότι ακούσαμε μόλις τώρα τον ευαγγελιστή Ματθαίο να ευαγγελίζεται ότι «οι έντεκα μαθητές πορεύτηκαν στη Γαλιλαία, στο όρος που τους είχε ορίσει ο Ιησούς, και όταν τον είδαν τον προσκύνησαν, μερικοί όμως δίστασαν»· αλλά, όταν ο Κύριος πλησίασε και τους μίλησε, βεβαιώθηκαν και εκείνοι. Διότι λέει: «Πλησίασε σε αυτούς ο Ιησούς και τους μίλησε, λέγοντας: Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη· πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». Αυτό είναι το νόημα για το οποίο πριν από λίγο ανέφερα εκείνο το αποστολικό λόγιο, ότι δηλαδή η αποβολή των Ιουδαίων έγινε καταλλαγή του κόσμου, και εμείς ελεηθήκαμε λόγω της δικής τους απείθειας. Διότι Εκείνος που προηγουμένως έλεγε στους δικούς του μαθητές: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών και μην μπείτε σε πόλη Σαμαρειτών, αλλά να πορευθείτε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», Αυτός τώρα λέει: «πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». Επειδή και εμείς απειθήσαμε παλαιότερα και δεν θελήσαμε να γνωρίσουμε τον Θεό, ο οποίος είναι παρών στον κόσμο και κηρύσσεται μέσω της αρμονίας των όντων, δικαίως ο Κύριος συνομιλούσε μέσω του εαυτού του και των προφητών του με εκείνους που με ευπείθεια τον είχαν γνωρίσει. Τώρα όμως, επειδή απείθησαν και εκείνοι, τίποτα δεν αποτελεί εμπόδιο στη δικαιοκρισία του Θεού ώστε να ελεηθούμε και εμείς και να γίνουμε μαθητές του μέσω των ιερών Αποστόλων.

Απορία. Πώς, ενώ ο Κύριος είπε στους αποστόλους, «Σε οδό εθνικών να μην μεταβείτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε», ο ίδιος, ευρισκόμενος στη Σαμάρεια, ζητούσε να πιει από μια Σαμαρείτισσα, και συνομιλούσε με πλήθος Σαμαρειτών που εξήλθε προς αυτόν;

Ο Ιουστίνος, έχοντας καταστεί εντελώς αντίθετος προς τη διδασκαλία των Αγίων Γραφών, καθώς και προς τη γραφή ή φωνή των μακάριων ευαγγελιστών, όπως ακριβώς δίδασκε ο Λόγος τους μαθητές λέγοντας: «μην πορευθείτε σε δρόμο εθνικών» —το οποίο σημαίνει να μην δίνουν προσοχή στη μάταιη διδασκαλία των εθνικών—, αυτός επιχειρεί να παρασύρει τους ακροατές του προς τις τερατολογίες και τις διδασκαλίες των εθνικών. Διηγείται κατά λέξη όσα μυθολογούνται από τους Έλληνες, χωρίς βέβαια να διδάξει ή να παραδώσει προηγουμένως το τέλειο μυστήριό του, εάν δεν δεσμεύσει με όρκο τον πλανεμένο. Έπειτα, παραθέτει τους μύθους για ψυχαγωγία, ώστε εκείνοι που έρχονται σε επαφή με την αναρίθμητη φλυαρία των βιβλίων του να έχουν ως παρηγοριά τα μυθεύματα —όπως ακριβώς κάποιος που βαδίζει σε μακρύ δρόμο και, βρίσκοντας κατάλυμα, νιώθει να αναπαύεται—, και έτσι, στρεφόμενοι πάλι στον δρόμο των αναγνωσμάτων, να μην αποστραφούν την πολυμάθεια, έως ότου, γεμάτοι έπαρση, ορμήσουν στο ανόμημα που μηχανεύεται ο ίδιος και το οποίο έχει διαδοθεί μέσω πολλών. Αφού τους δεσμεύσει προηγουμένως με φρικτούς όρκους να μην τα αποκαλύψουν ούτε να αποστατήσουν, και τους αναγκάσει να ομολογήσουν, με αυτόν τον τρόπο τους παραδίδει τα μυστήρια που έχει εφεύρει με ασέβεια, χρησιμοποιώντας, όπως προείπαμε, άλλοτε ελληνικούς μύθους και άλλοτε παραποιημένα βιβλία, τα οποία με κάποιον τρόπο παρουσιάζουν τις δοξασίες που προσιδιάζουν στις προαναφερθείσες αιρέσεις.

ΡΝΓ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΗΡΑΚΛΕΙΔΗ. Τι σημαίνει αυτό που ελέχθη στους αποστόλους: «Μην πάρετε τον δρόμο των εθνικών»; Το να μην πάρουν τον δρόμο των εθνικών σημαίνει να μην ακολουθήσουν το ίδιο φρόνημα με αυτούς, ομοίως και το να μην εισέλθουν σε πόλη Σαμαρειτών, δεν σημαίνει να αποφύγουν τη συγκατοίκηση μαζί τους, αλλά να μην έρθουν σε επαφή με τη δυσσέβεια και την πονηρία τους.

Επειδή, λοιπόν, είχε πει: «Σε δρόμο εθνικών μην πορευθείτε και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε»· τώρα όμως θέλει να κηρύξουν αυτοί σε όλη την Ιουδαία και τη Σαμάρεια· και όσα τότε δεν είχε πει, εδώ τα πρόσθεσε, λέγοντας: «Και έως τα πέρατα της γης». Και αφού είπε το πιο φοβερό από όλα, για να μην τον ρωτούν πάλι, ενώ τον έβλεπαν αναλήφθηκε, και μία νεφέλη τον παρέλαβε από τα μάτια τους. Βλέπεις ότι αυτοί κήρυξαν και εκπλήρωσαν το Ευαγγέλιο;

Άφοβα πλέον συναναστρέφονται με τη Σαμάρεια αυτοί που είχαν ακούσει: «Σε οδό εθνικών μην πορευθείτε». «Εκτός δε από τους αποστόλους», λέει, δείχνοντας ότι, επιθυμώντας να προσελκύσουν και με αυτόν τον τρόπο τους Ιουδαίους, δεν εγκατέλειψαν την πόλη, ή και για να γίνουν στους άλλους πρόξενοι θάρρους. Ο Σαύλος όμως λυμαινόταν την Εκκλησία, μπαίνοντας στα σπίτια, και σέρνοντας άνδρες και γυναίκες, τους παρέδιδε στη φυλακή. Μεγάλη ήταν η μανία του, και μόνο με το ότι ενεργούσε ο ίδιος αποκλειστικά, και με το ότι εισέβαλλε στα σπίτια· με τέτοιον τρόπο έδωσε την ψυχή του υπέρ του νόμου. «Σέρνοντας», λέει, «άνδρες και γυναίκες». Δες και το θράσος, και την ύβρη, και τη μανία. Όλους όσους έπεφταν στα χέρια του τους υπέβαλλε σε μύρια δεινά, καθώς είχε γίνει πιο θρασύς από τη σφαγή αυτή. Εκείνοι λοιπόν που διασκορπίστηκαν, πορεύονταν ευαγγελιζόμενοι τον λόγο. Ο Φίλιππος δε, αφού κατέβηκε σε πόλη της Σαμάρειας, τους κήρυττε τον Χριστό. Και τα πλήθη πρόσεχαν ομόθυμα σε όσα έλεγε ο Φίλιππος, καθώς τα άκουγαν και έβλεπαν τα σημεία που επιτελούσε. Διότι από πολλούς που είχαν ακάθαρτα πνεύματα, αυτά έβγαιναν φωνάζοντας με δυνατή φωνή· και πολλοί παράλυτοι και χωλοί θεραπεύτηκαν. Και έγινε μεγάλη χαρά στην πόλη εκείνη.

γʹ. Γιατί όμως γίνεται αυτό; Για χάρη εκείνων που θα ακολουθήσουν, στους οποίους πρόκειται να τα εξηγήσει· επειδή ο ίδιος είχε ήδη ακούσει το: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε». Και μην απορείς. Διότι αν ο Παύλος χρειάστηκε περιτομή και θυσία, πολύ περισσότερο τότε, στην αρχή του κηρύγματος που ήταν πιο αδύναμοι, υπήρχε ανάγκη για αυτά. Και ιδού, λέει, οι άνδρες που είχαν σταλεί από τον Κορνήλιο στάθηκαν στην πύλη· και φωνάζοντας ρωτούσαν αν ο Σίμων, που ονομάζεται Πέτρος, φιλοξενείται εκεί. Επειδή ήταν φτωχικό το σπίτι, ρωτούσαν από κάτω και δεν ρωτούσαν τους γείτονες. Ενώ δε ο Πέτρος σκεπτόταν, του είπε το Πνεύμα: «Σήκω, κατέβα και πήγαινε μαζί τους χωρίς κανένα δισταγμό, διότι εγώ τους έχω στείλει». Πρόσεξε· δεν του είπε: «Γι' αυτόν τον λόγο σου εμφανίστηκε το όραμα», αλλά: «Εγώ τους έχω στείλει», δείχνοντας ότι έτσι πρέπει να υπακούει κανείς, χωρίς να ζητά εξηγήσεις. Διότι αρκεί για κάθε πλήρη βεβαιότητα το να ακούσει από Αυτό το: «Κάνε αυτό, πες αυτό», και να μην αναζητά τίποτε περισσότερο. Αφού κατέβηκε ο Πέτρος, είπε: «Ιδού, εγώ είμαι αυτός που ζητάτε». Γιατί άραγε δεν τους δέχθηκε αμέσως, αλλά ρωτάει; Είδε ότι αυτοί που είχαν έλθει ήταν στρατιώτες. Γι' αυτό δεν ρωτάει απλώς, αλλά, αφού πρώτα ομολόγησε ότι είναι αυτός, τότε ρωτάει την αιτία της άφιξής τους, για να μη θεωρηθεί ότι ρωτάει επειδή δήθεν θέλει να κρυφτεί. Και ρωτάει ώστε, αν μεν η υπόθεση επείγει, να φύγει αμέσως μαζί τους· αν όμως όχι, για να τους φιλοξενήσει.

Σαν να έλεγε: Μας εξέλεξε διά κλήρου. Ουσιαστικά, αφού προοριστήκαμε σύμφωνα με την προαίρεσή Του, δηλαδή, επιλέγοντάς μας, μας ξεχώρισε για τον Εαυτό Του· όπως δηλαδή μας έβλεπε προτού καν υπάρξουμε ως αποδέκτες της κληρονομιάς Του. Διότι είναι θαυμαστή η πρόγνωση του Θεού, και γνωρίζει τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους. Εσύ δε, πρόσεξε πώς παντού καταβάλλει προσπάθεια να δείξει ότι τα πράγματα δεν είχαν καθοριστεί έτσι από αλλαγή γνώμης, αλλά εξ αρχής, ώστε να μην υστερείτε σε τίποτα έναντι των Ιουδαίων ως προς αυτό, και γι' αυτό κάνει τα πάντα για τον σκοπό αυτό. Πώς λοιπόν λέει ο ίδιος ο Χριστός: «Δεν απεστάλην, παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»; Και πάλι έλεγε στους μαθητές: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών, και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε»; Και πάλι ο ίδιος ο Παύλος έλεγε: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε και δεν κρίνετε τους εαυτούς σας άξιους της αιώνιας ζωής, ιδού στρεφόμαστε προς τα έθνη»; Διότι γι' αυτό λέγονται αυτά, για να μη νομίσει κανείς ότι αυτό έγινε παρεμπιπτόντως. «Κατά την πρόθεση», λέει, «Εκείνου που ενεργεί τα πάντα κατά τη βουλή του θελήματός Του». Δηλαδή, τίποτα δεν ενήργησε μεταγενέστερα, αφού είχε διατυπώσει και καθορίσει τα πάντα εξ αρχής. Έτσι ο Ίδιος επιφέρει το τελικό αποτέλεσμα κατά τη βουλή του θελήματός Του. Επομένως, δεν κάλεσε τα έθνη επειδή οι Ιουδαίοι δεν έδωσαν προσοχή, ούτε επειδή αναγκάστηκε, ούτε παρακινούμενος από εκείνους.

Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα ίδια του τα λόγια· διότι, αφού κάλεσε τους δώδεκα μαθητές, τους είπε: Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· να πορεύεστε δε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε. Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας. Δες τη σοφία του Διδασκάλου, πώς έκανε ελαφριά την προσταγή. Διότι, αφού είπε προηγουμένως: «Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε», και αφού τους έδωσε άφθονη τη χάρη Του, τότε τους διέταξε αυτά, κάνοντας με την αφθονία των θαυμάτων εύκολη και ελαφριά εκείνη την πενία. Και δεν είναι μόνο από αυτό φανερό ότι αυτά είχαν διαταχθεί μόνο σε αυτούς, αλλά και από πολλά άλλα. Διότι και εκείνες τις παρθένους γι' αυτό τις τιμώρησε, επειδή δεν είχαν λάδι στις λαμπάδες τους· και σε άλλους επιρρίπτει ευθύνη, διότι τον είδαν να πεινάει και δεν τον έθρεψαν, να διψάει και δεν τον πότισαν. Αυτός λοιπόν που δεν έχει χαλκό, ούτε υποδήματα, παρά μόνο ένα ιμάτιο, πώς ήταν δυνατόν να θρέψει άλλον, πώς να ντύσει τον γυμνό, πώς να βάλει στο σπίτι του τον άστεγο;

Σε ποιον τόπο; Στην Ιουδαία, λέει· διότι εκεί οι προφήτες έλεγαν «δεν είστε λαός μου», και εκεί ο Χριστός έλεγε στους μαθητές: «Σε οδό εθνών μην εισέλθετε», αλλά στην ίδια την Ιουδαία είπε πάλι: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». Είδες πώς στον τόπο όπου τους ειπώθηκε το «δεν είστε λαός μου», εκεί κλήθηκαν υιοί του ζώντος Θεού; Γι' αυτό λέει: «Αυτός θα σώσει τον λαό από τις αμαρτίες του».

Γι' αυτό και τον Χριστό τον ονείδιζαν λέγοντας: «Εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο»· και στην περίπτωση εκείνου που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Χριστός εισάγει έναν Σαμαρείτη ως αυτόν που του έδειξε έλεος, τον ευτελή δηλαδή, τον καταφρονημένο, τον βδελυρό για αυτούς· και στην περίπτωση των δέκα λεπρών, γι' αυτόν τον λόγο τον έναν τον αποκαλεί αλλογενή (επειδή ήταν Σαμαρείτης)· αλλά και ο ίδιος δίνοντας εντολή στους μαθητές του, έλεγε τα εξής: «Σε δρόμο εθνών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε».

Όταν λοιπόν διαδόθηκε η φήμη, λένε: «Θέλουμε να δούμε τον Ιησού». Ο δε Φίλιππος παραχωρεί την προτεραιότητα στον Ανδρέα, επειδή ήταν προγενέστερός του, και του ανακοινώνει το ζήτημα. Αλλά ούτε και αυτός αυτενεργεί απλώς· διότι είχε ακούσει τα λόγια: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε». Γι’ αυτό, αφού συνεννοήθηκε με τον συμμαθητή του, το αναφέρει στον Διδάσκαλο· διότι και οι δύο μαζί Του το είπαν. Και Εκείνος τι λέει;

Ήλθε η ώρα να δοξασθεί ο Υιός του ανθρώπου. Εάν ο κόκκος του σίτου δεν πέσει στη γη και πεθάνει, μένει μόνος του. Τι σημαίνει το «Ήλθε η ώρα»; Έλεγε: «Σε οδό εθνικών μην πορευθείτε», αποκόπτοντας κάθε πρόφαση αγνωμοσύνης από τους Ιουδαίους, και τους συγκρατούσε. Επειδή, λοιπόν, αυτοί επέμεναν να απειθούν, ενώ εκείνοι επιθυμούσαν να προσέλθουν, είναι καιρός πλέον, λέει, να προχωρήσει στο πάθος, εφόσον όλα έχουν εκπληρωθεί.

Διότι δεν τους εγκατέλειψε νωρίτερα, ώστε να χρησιμεύσει αυτό ως μαρτυρία γι' αυτούς. Διότι, μέχρις ότου τον απέκρουσαν με τα έργα τους, μέχρις ότου τον σταύρωσαν, δεν είπε: «Πηγαίνετε και κάντε μαθητές σας όλα τα έθνη», αλλά: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών»· και, «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και, «Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον δώσει στα σκυλιά». Επειδή όμως τον μίσησαν, και τόσο πολύ τον μίσησαν ώστε να τον θανατώσουν, ήταν περιττό να παραμένει κοντά τους από τη στιγμή που εκείνοι τον απέκρουαν. Διότι τον αποποιήθηκαν λέγοντας: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα». Τότε πλέον τους εγκατέλειψε, επειδή εκείνοι τον εγκατέλειψαν. Γι' αυτό λέει: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε!».

Έπειτα αναφέρει και τον τρόπο της δόξας, και το πώς θα τον δοξάσει: «Καθώς του έδωσες εξουσία σε κάθε σάρκα, ώστε καθετί που του έχεις δώσει να μην απολεστεί». Διότι το να ευεργετεί πάντοτε, αποτελεί δόξα για τον Θεό. Τι σημαίνει όμως το, «Καθώς του έδωσες εξουσία σε κάθε σάρκα»; Εν πρώτοις αποδεικνύει ότι τα του κηρύγματος δεν έχουν περιοριστεί μόνο στους Ιουδαίους, αλλά εκτείνονται σε ολόκληρη την οικουμένη, και θέτει εκ των προτέρων τα προοίμια για τα έθνη. Επειδή, δηλαδή, είχε πει: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε», επρόκειτο όμως έπειτα από αυτά να πει: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη», αποδεικνύει ότι και ο Πατέρας αυτό βούλεται. Διότι αυτό σκανδάλιζε πάρα πολύ τους Ιουδαίους, αλλά και τους ίδιους τους μαθητές. Αφού ούτε και μετέπειτα ανέχονταν εύκολα να έρθουν σε επαφή με τα έθνη, μέχρις ότου έλαβαν τη διδασκαλία του Πνεύματος· και εξαιτίας αυτού προκαλούνταν όχι μικρό σκάνδαλο στους Ιουδαίους. Γι' αυτό, μετά από τόση φανέρωση του Πνεύματος, όταν ο Πέτρος πήγε στα Ιεροσόλυμα, μόλις και μετά βίας μπόρεσε να αποφύγει τις κατηγορίες, διηγούμενος τα σχετικά με τη σινδόνη. Τι σημαίνει όμως το, «Του έδωσες εξουσία σε κάθε σάρκα»;

Διότι υπήρχε και άλλος Ιούδας, ο Λεββαίος, ο επονομαζόμενος Θαδδαίος, τον οποίο ο Λουκάς αναφέρει ότι είναι του Ιακώβου, λέγοντας: «Ιούδας Ιακώβου». Διαχωρίζοντάς τον, λοιπόν, από αυτόν, λέει: «Ιούδας ο Ισκαριώτης, ο οποίος και τον παρέδωσε». Και δεν ντρέπεται να λέει: «Ο οποίος και τον παρέδωσε». Έτσι, ποτέ δεν απέκρυπταν απολύτως τίποτα, ούτε καν όσα φαίνονταν να είναι επονείδιστα. Πρώτος δε απ' όλους και κορυφαίος ήταν ο αγράμματος, ο απλός άνθρωπος. Αλλά ας δούμε πού και σε ποιους τους στέλνει. «Αυτούς τους δώδεκα», λέει, «απέστειλε ο Ιησούς». Ποιους αυτούς; Τους αλιείς, τους τελώνες· διότι τέσσερις ήταν αλιείς και δύο τελώνες, ο Ματθαίος και ο Ιάκωβος· και ο ένας μάλιστα ήταν προδότης. Και τι τους λέει; Αμέσως τους δίνει παραγγελία, λέγοντας: «Σε οδό εθνικών να μην μεταβείτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· να πορεύεστε δε μάλλον προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Διότι μην νομίσετε, λέει, πως επειδή με υβρίζουν και με αποκαλούν δαιμονισμένο, ότι τους μισώ και τους αποστρέφομαι. Αντιθέτως, επιδίωξα με κάθε προθυμία να διορθώσω αυτούς πρώτους, και απομακρύνοντάς σας από όλους τους άλλους, σε αυτούς σας στέλνω ως διδασκάλους και ιατρούς. Και όχι μόνο σας εμποδίζω να κηρύξετε σε άλλους πριν από αυτούς, αλλά ούτε σας επιτρέπω να βαδίσετε σε οδό που οδηγεί εκεί, ούτε να εισέλθετε σε τέτοια πόλη.

Όταν τους απάλλαξε από την τήρηση των διατάξεων περί των τροφών, τότε ανοίγει πλέον τη θύρα και στα έθνη, προχωρώντας στην πορεία του· όπως ακριβώς και ο Πέτρος, αφού πρώτα έλαβε την εντολή να καταλύσει αυτόν τον νόμο, αποστέλλεται στον Κορνήλιο. Εάν δε πει κάποιος: «Πώς λοιπόν, ενώ έλεγε στους μαθητές: "Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε", δέχεται αυτήν την γυναίκα;», πρώτον μεν θα λέγαμε τούτο, ότι δηλαδή σε ό,τι διέταξε τους μαθητές δεν ήταν και ο ίδιος υπόχρεος· και δεύτερον, ότι ούτε πήγε εκεί για να κηρύξει· πράγμα το οποίο και ο Μάρκος υπονοώντας έλεγε, ότι και έκρυψε τον εαυτό του, αλλά δεν μπόρεσε να μείνει απαρατήρητος. Διότι, όπως ακριβώς το να μην προστρέξει σε αυτούς πρώτους αποτελούσε την ορθή ακολουθία των πραγμάτων, έτσι και το να τους αποδιώκει όταν εκείνοι τον πλησιάζουν θα ήταν ανάξιο της φιλανθρωπίας του. Διότι, εάν έπρεπε να καταδιώκει αυτούς που τον αποφεύγουν, πολύ περισσότερο δεν έπρεπε να αποφεύγει αυτούς που τον αναζητούν. Δες, λοιπόν, πόσο άξια για κάθε ευεργεσία είναι η γυναίκα. Διότι ούτε καν τόλμησε να πάει στα Ιεροσόλυμα, επειδή φοβόταν και θεωρούσε τον εαυτό της ανάξιο.

Πώς λοιπόν δεν αποτελεί έσχατη νωθρότητα το να μην επιδεικνύουμε ούτε την ίδια ανδρεία με εκείνους που χάνονται, και μάλιστα όταν πρόκειται να αποκομίσουμε τόσους στεφάνους; Αν και σε εμάς συμπαρίσταται ως βοηθός ο Χριστός, ενώ σε εκείνους κανένας. Είχε βέβαια ήδη δώσει αυτή την παραγγελία, όταν τους έστελνε λέγοντας: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε»· (διότι «σας αποστέλλω», λέει, «ως πρόβατα εν μέσω λύκων»· και, «θα οδηγηθείτε μπροστά σε ηγεμόνες και βασιλιάδες»)· τώρα όμως το διατυπώνει εντονότερα και αυστηρότερα.

Ποιο είναι, λοιπόν, το προοίμιο; «Δοξολογείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει εις τον αιώνα». Διότι ο Προφήτης, έχοντας κατανοήσει την ευεργεσία προς την οικουμένη και τη διαρκή φιλανθρωπία, την οποία (ο Θεός) επέδειξε σε όλα, καλεί τους πάντες στην κοινωνία της ευχαριστίας, προβάλλοντας στο μέσον το μέγιστο κεφάλαιο των αγαθών του. «Ας πει, λοιπόν, ο οίκος Ισραήλ, ότι είναι αγαθός, ότι το έλεός του παραμένει εις τον αιώνα». Τι λες; Ο οίκος του Ισραήλ, που υπέμεινε μύριες αιχμαλωσίες, που δούλεψε ως σκλάβος στην Αίγυπτο, που οδηγήθηκε στις εσχατιές της οικουμένης, που ταλαιπωρήθηκε τα μέγιστα στην Παλαιστίνη; Ναι, λέει. Διότι αυτοί είναι κατεξοχήν μάρτυρες των αγαθών του και απόλαυσαν περισσότερα από ό,τι άλλοι. Και το ίδιο αυτό που έπαθαν, είναι τεκμήριο μεγάλης ευεργεσίας. Εάν δε κάποιος το εξετάσει με ακρίβεια, πρέπει κυρίως αυτοί να ευχαριστούν και για την ίδια την παρουσία του Χριστού. Διότι και αν υπέμειναν τα αντίθετα, τούτο δεν συνέβη εξαιτίας Εκείνου που ήλθε, αλλά εξαιτίας της δικής τους αγνωμοσύνης. Διότι Αυτός προς αυτούς ήρθε και συνεχώς έλεγε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και στους μαθητές: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε· αλλά να πορεύεστε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και προς τη Χαναναία: «Δεν είναι σωστό να πάρω τον άρτο των τέκνων και να τον δώσω στα σκυλάκια».

Και «το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός για τη δικαίωση κάθε πιστού», όχι μόνο για τους αμαρτωλούς. Αλλά και ο ίδιος πάλι λέει ότι κηρύσσει στους κλητούς, Ιουδαίους και Έλληνες, τον Χριστό, δύναμη Θεού και σοφία Θεού. Από την άλλη πλευρά, πώς δεν θα φανεί ότι έρχεται σε αντίθεση με αυτό το «μην πάτε σε δρόμο εθνικών, και μην εισέλθετε σε πόλη Σαμαρειτών, αλλά να πορεύεστε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»; Διότι, όσο κι αν είχαν χαθεί τα πρόβατα, ήταν πάντως πιο κοντά στη δικαιοσύνη και την αρετή από τους Σαμαρείτες και τους Έλληνες.

Και τι είναι το γεύμα; Η βασιλεία των ουρανών, την οποία προετοίμασε από την καταβολή του κόσμου για εκείνους που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή του. Ποιους δε εννοεί ως ταύρους και σιτευτά; Τον ίδιο τον Υιό της Παρθένου και Θεό, ο οποίος είναι κατά τη θεότητα ο σιτευτός μόσχος. Διότι αυτός είναι και ταύρος, πραγματικά αήττητος ως προς τη δύναμη, και αποκάλεσε τον εαυτό του στον πληθυντικό «ταύρους», επειδή η άγια σάρκα του τεμαχίζεται σε πολλά μέρη και η κάθε μία μερίδα από αυτόν είναι και πάλι ολόκληρος εκείνος, όντας τόσο δυνατός, ώστε και όλους τους εχθρούς εκείνων που τον μεταλαμβάνουν τους αποτρέπει και δίνει σε αυτούς δύναμη, ώστε να νικήσουν τον κόσμο και να μπορέσουν να γίνουν υιοί Θεού. Αμνός δε ονομάζεται, ως ο πανάμωμος αμνός του Θεού ηλικίας ενός έτους, και κριός, επειδή φέρει επάνω του τον σταυρό σαν κέρατα, δια του οποίου έδωσε και το καίριο πλήγμα στον αντίπαλο και πάνω στον οποίο εκείνοι τον σκότωσαν αφού τον σταύρωσαν. Και ως «άλλους δούλους» εννοεί τους αγίους αποστόλους του, τους οποίους και απέστειλε παραγγέλνοντάς τους να μην πάνε σε δρόμο εθνικών και να μην εισέλθουν σε πόλη Σαμαρειτών, αλλά να πορευθούν μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Αυτοί όμως ούτε και τούτους δέχθηκαν, αλλά άλλους μεν εξύβρισαν και χτύπησαν, άλλους δε τους σκότωσαν, ανάμεσα στους οποίους είναι και ο Στέφανος, ο πρώτος των μαρτύρων. «Ακούγοντας δε ο βασιλιάς οργίστηκε και, στέλνοντας τα στρατεύματά του, εξολόθρευσε τους φονιάδες εκείνους και έκαψε την πόλη τους.»

Έτσι κατεδίωξαν και τους αγίους αποστόλους, προς τους οποίους λέει ο Κύριος: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου· χαίρετε και σκιρτήστε εκείνη την ημέρα.» Επομένως, τα παρόντα είναι αφορμή χαράς και σκιρτήματος· διότι μας προξενούν την ανεκλάλητη χαρά, την αιώνια ζωή και την ατελεύτητη βασιλεία. «Σε δρόμο εθνικών μην πάτε», λέει, «και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε.» Αυτό πρέπει να το εκλάβουμε ως αναφορά στους αιρετικούς· ας μην εισέλθουμε λοιπόν στις εκκλησίες τους ούτε στα σπίτια τους· αλλά όπου υπάρχει υιός ειρήνης, σπέρμα ευσέβειας, εκεί ας καταλύουμε και από εκεί ας τρεφόμαστε, όπως ακριβώς στους προηγούμενους χρόνους. Ας φυλαχτούμε από αυτούς που υποκρίνονται την αλήθεια, από αυτούς που λένε ότι είναι καθηγούμενοι και δεν είναι, αλλά είναι πλάνοι που πλανούν και πλανώνται, που εξαπατούν τους άλλους και εξαπατώνται οι ίδιοι, «των οποίων η καταδίκη είναι δίκαιη»· ας διαφυλάξουμε την πίστη ακλόνητη και τον βίο ακέραιο, χωρίς να φθείρουμε το ένα με το άλλο, αλλά όντας ακέραιοι και τέλειοι αμφοτέρωθεν. Το προκείμενο θέμα της ομολογίας αφορά την ενανθρώπηση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Και τρεις Σίμωνες, ο Πέτρος, ο Κανανίτης και ο προδότης. Διότι Σίμων ονομαζόταν ο Ιούδας ο Ισκαριώτης. «Αυτούς τους δώδεκα απέστειλε ο Ιησούς, δίνοντάς τους παραγγελία και λέγοντας: Μην πάτε σε δρόμο εθνικών και μην εισέλθετε σε πόλη Σαμαρειτών. Πηγαίνετε δε καλύτερα προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και καθώς πορεύεστε, να κηρύττετε λέγοντας ότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών.» Αυτούς. Ποιους; Τους ψαράδες, τους απλοϊκούς, τους τελώνες.

Εκείνοι του εξηγούν ότι ο Θεός του Ισραήλ επιβλέπει εκείνον τον τόπο και δεν ανέχεται να κατοικούν εκεί όσοι δεν γνωρίζουν τους νόμους του. Αν λοιπόν ενδιαφέρεται καθόλου για τους βαρβάρους εκεί, ας στείλει Ιουδαίους ιερείς, οι οποίοι θα παραδώσουν στους βαρβάρους τους νόμους του Θεού, και έτσι θα εξευμενιστεί ο Θεός. Ο βασιλιάς πείθεται από αυτά και στέλνει κάποιον ιερέα για να παραδώσει στους βαρβάρους στη Σαμάρεια τον νόμο του Θεού. Εκείνοι όμως δεν δέχθηκαν όλα τα θεία βιβλία, αλλά μόνο τα πέντε του Μωυσή, τη Γένεση, την Έξοδο, το Λευιτικό, τους Αριθμούς και το Δευτερονόμιο. Αλλά ούτε απομακρύνθηκαν εντελώς από την ασέβεια· χρόνια όμως αργότερα απομακρύνθηκαν από τα είδωλα και σέβονταν τον Θεό. Οι Ιουδαίοι λοιπόν, όταν επέστρεψαν από την αιχμαλωσία, έτρεφαν πάντα φθόνο απέναντί τους, επειδή ήταν Ασσύριοι στο γένος, και από το όρος τους ονόμαζαν Σαμαρείτες. Εκείνοι πάλι ονόμαζαν τους εαυτούς τους απογόνους του Αβραάμ και του Ιακώβ. Διότι αφενός ο Αβραάμ ήταν Χαλδαίος, αφετέρου ο Ιακώβ, εξαιτίας της πηγής που βρισκόταν εκεί, θεωρούνταν οικείος τους. Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, μαζί με όλους τους εθνικούς, βδελύσσονταν και αυτούς· γι' αυτό και χλευάζοντας τον Κύριο έλεγαν: «Σαμαρείτης είσαι». Και ο ίδιος έλεγε στους μαθητές του: «Σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε». Για ποιο λόγο όμως ο ευαγγελιστής ακριβολογεί σχετικά με το χωράφι του Ιακώβ και την πηγή;

Εξάλλου, το ζήτημα αυτό δεν είναι καν προσευχή, αλλά συνομιλία με τον Πατέρα. Αν όμως αλλού προσεύχεται και κλίνει τα γόνατα, μην απορήσεις. Διότι ο Χριστός ήλθε όχι μόνο για να φανερώσει τον εαυτό του, αλλά και για να διδάξει κάθε αρετή· και εκείνος που διδάσκει πρέπει να διδάσκει όχι μόνο με λόγια, αλλά και με έργα. Θέλοντας δε να δείξει ότι έρχεται στο πάθος όχι παρά τη θέλησή του, αλλά εκούσια, λέγει: «Πάτερ, ήλθε η ώρα». Διότι, ιδού, το επιθυμεί αυτό ως κάτι το ευπρόσδεκτο, και ονομάζει το γεγονός δόξα, όχι μόνο δική του, αλλά και του Πατρός· πράγμα το οποίο και έγινε. Διότι δεν δοξάστηκε μόνο ο Υιός, αλλά και ο Πατήρ. Επειδή πριν από τον σταυρό, ούτε οι Ιουδαίοι δεν τον γνώριζαν (λέγει άλλωστε: «ο Ισραήλ δεν με γνώρισε»)· μετά τον σταυρό όμως ολόκληρη η οικουμένη προσέδραμε σε αυτόν. Δείχνει δε ποια είναι η δόξα τόσο η δική του όσο και του Πατρός. Το να πιστέψει, λέγει, κάθε σάρκα και να ευεργετηθεί, αυτό είναι η δόξα του Θεού. Διότι η χάρη δεν θα περιοριστεί μόνο στους Ιουδαίους, αλλά θα επεκταθεί σε ολόκληρη την οικουμένη. Είπε δε αυτό, επειδή επρόκειτο να τους αποστείλει στα έθνη. Για να μη νομίσουν λοιπόν ότι αυτό αποτελεί καινοτομία και είναι αντίθετο με το θέλημα του Πατρός, δείχνει ότι του έχει δοθεί από τον Πατέρα εξουσία σε κάθε σάρκα. Ενώ πριν από αυτό τους έλεγε: «Σε δρόμο εθνών να μην πάτε». Τι σημαίνει όμως το «σε κάθε σάρκα»; Διότι βέβαια δεν πίστεψαν όλοι.