Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:6

Κεφάλαιο Γʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αυτούς τους δώδεκα απέστειλε ο Ιησούς, δίνοντάς τους εντολή και λέγοντας: Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· να πορεύεστε δε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ.

Ματθ. 10, 5-6 Ότι έπρεπε πρώτα να κηρύξουν στους Ιουδαίους· διότι προς αυτούς είχαν δοθεί οι υποσχέσεις, ότι δηλαδή από αυτούς επρόκειτο ο Χριστός να εμφανιστεί κατά σάρκα, και όταν αυτοί απείθησαν, τότε να στραφούν προς τα έθνη. Τους Σαμαρείτες δε τους συγκαταλέγει με τους προερχόμενους από τα έθνη, επειδή και αυτοί προέρχονταν από τα έθνη, όντες Βαβυλώνιοι κατά την καταγωγή και έχοντας εγκατασταθεί στην Ιουδαία.

Και πράγματι, σε αυτούς κήρυξε πρώτα, και έδωσε εντολή στους αγίους αποστόλους: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· να πορεύεστε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Επειδή όμως οι άθλιοι, από υπερβολική αλαζονεία, συνέχισαν με την απείθειά τους να υβρίζουν Αυτόν που είχε έλθει για τον σκοπό αυτόν, στράφηκε λοιπόν στα έθνη, και έγιναν οι έσχατοι πρώτοι, και οι πρώτοι έσχατοι.

Διότι, πριν από τον τίμιο σταυρό, ο Χριστός έλεγε στους αγίους αποστόλους: «Να μην πάτε σε δρόμο εθνικών, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε. Αλλά να πηγαίνετε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Όπως άλλωστε πάλι ο ίδιος είπε: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Επειδή όμως, φτάνοντας στο έσχατο σημείο κάθε ασέβειας, συμπεριφέρθηκαν με παράφορη αλαζονεία στον Χριστό, και σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, και αρνήθηκαν τον Άγιο και Δίκαιο· τότε ακριβώς, αφού καταπάτησε τον θάνατο και αναστήθηκε από τους νεκρούς, έδωσε εντολή στους αγίους μαθητές: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Και αφού αναλήφθηκε στον ουρανό και έπειτα κατήλθε σε αυτούς η εξ ύψους δύναμη, δεν παρέμειναν πλέον μόνο στην Ιουδαία κηρύττοντας το Ευαγγέλιο του Ιησού, αλλά άλλοι μεν πήγαιναν προς την Ανατολή και κήρυτταν στις εκεί πόλεις, άλλοι έφταναν στη Δύση, και άλλοι προσέφεραν τους λόγους της κατήχησης στα γειτονικά έθνη. Και ήταν φυσικά αναγκαίο, γι' αυτούς που ήθελαν να περιέλθουν όλη την υφήλιο, να ταξιδέψουν και διά θαλάσσης. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος διαβεβαιώνει ότι πέρασε ένα ημερόνυχτο μέσα στον βυθό της θάλασσας.

Και βέβαια λέγει πολύ καθαρά: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», και στους ίδιους τους αγίους μαθητές έδινε την εντολή: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· αλλά πηγαίνετε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Αλλά βρέθηκε «στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες»· και ήρθε «στις πηγές της θάλασσας, και περπάτησε στα ίχνη της αβύσσου». Κατέβηκε δε σαν σε σχισμές βουνών, και κατήλθε στη γη, της οποίας οι μοχλοί ήταν αιώνιοι δεσμώτες. Έπειτα, αφού σκύλευσε τον άδη και κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν εκεί, και αφού άνοιξε τις ακλόνητες πύλες, αναστήθηκε ξανά. Διότι η ζωή του αναδύθηκε από τη φθορά, και εμφανίστηκε έτσι, πριν από όλους τους άλλους, στις γυναίκες που τον αναζητούσαν στον κήπο. Έπειτα, αφού τους είπε το «χαίρετε», τις πρόσταξε να αναγγείλουν στους αγίους μαθητές ότι θα προπορευθεί αυτών στη Γαλιλαία· τότε λοιπόν ο λόγος του απευθύνθηκε και προς τα έθνη μέσω των μακαρίων Αποστόλων· τότε κήρυξε σε όσους βρίσκονταν σε πλάνη σύμφωνα με το προηγούμενο κήρυγμα.

Το ότι εξάλλου εξοργίζονταν καθώς καταργούνταν γι' αυτούς τα έθιμα της μάταιης τήρησης ή και εκείνα που ειπώθηκαν τυπικά μέσω του Μωυσή, δεν είναι δύσκολο να το κατανοήσει όποιος έχει έστω και μία φορά ενδιατρίψει στα ευαγγελικά συγγράμματα. Και πάλι, το ότι μνηστευόταν την Εκκλησία των εθνών, η οποία ήταν ακόμη μελανή εξαιτίας του σκοταδιού στη γνώση και τη συμπεριφορά, επειδή δεν υπήρχε ακόμη μέσα της το αληθινό φως που γνωρίζει να καταλαμπρύνει και να λευκαίνει, θα μπορούσε κανείς πολύ εύκολα να συλλέξει την απόδειξη από τους προφήτες. Όμως μου φαίνεται πιο ταιριαστό να το αποδείξω αυτό μέσω της οικονομίας του Σωτήρα. Επομένως, κήρυττε στους Σαμαρείτες αν και ήταν αλλογενείς, και έθετε εκ των προτέρων σε αυτούς μια αρχή και ένα θεμέλιο της Εκκλησίας των εθνών. Το ότι δε ήταν αλλογενείς και βρισκόνταν έξω από την αυλή του ποιμνίου του Ισραήλ, μπορεί κανείς να το διαπιστώσει άκοπα και από το εξής. Διότι, όταν έστελνε τους μαθητές του να αναγγείλουν το κήρυγμα της βασιλείας των ουρανών, έλεγε: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών, και μην εισέλθετε σε πόλη Σαμαρειτών. Πηγαίνετε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Βλέπεις πώς τους έθεσε έξω από τα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ; Επομένως, χωρίς να έχει ακόμη απομακρυνθεί από τον γάμο με την Ισραηλίτιδα, δηλαδή τη Συναγωγή, και ενώ φαινόταν ακόμη κατά κάποιον τρόπο να συζεί μαζί της, μνηστευόταν και νυμφευόταν ταυτόχρονα τη μελανή αλλογενή, δηλαδή την Εκκλησία των εθνών.

Αυτό έπρατταν, κηρύττοντας πρώτα το Ευαγγέλιο, παράλληλα με το να θεραπεύουν τους ασθενείς και να καθαρίζουν τους λεπρούς, να εκβάλλουν δαίμονες, και να τα κάνουν αυτά «δωρεάν» σύμφωνα με όσα τους είχαν παραγγελθεί. Κηρύττοντας δε πρώτα σε εκείνους που προέρχονταν από την περιτομή, συνήγαγαν όσους από αυτούς πίστεψαν στην Εκκλησία του Χριστού, οι οποίοι ήταν από παλιά χαμένοι, όπως ακριβώς δίδασκε ο Σωτήρας λέγοντας: «Να πορεύεστε προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Αυτά τα έπρατταν στις τέσσερις άκρες της γης, διατρέχοντας την ανατολή και τη δύση, τον βορρά και τον νότο· πρώτα, λοιπόν, σε εκείνους μετέδιδαν τον ευαγγελικό λόγο, και έπειτα κήρυτταν στα υπόλοιπα έθνη. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Και θα συνάξει τους απολωλότες του Ισραήλ και τους διεσπαρμένους του Ιούδα».

Λέει, λοιπόν, προς αυτούς: Οι 〈άγγελοι〉 των αγαθών, εσείς οι μαθητές του Χριστού, 〈πορευθείτε〉, όπως ακριβώς σας διέταξε και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «να 〈πορεύεστε〉 δε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», και: «〈αφού πορευθείτε〉, κάντε μαθητές μου όλα τα έθνη στο όνομά μου». 〈Πορευόμενοι〉 δε, λέει, να γίνετε 〈ελαφροί〉 και ευκίνητοι, ώστε να κάνετε την πορεία σας εύκολη, πράγμα το οποίο και ο ίδιος πάλι τους συμβούλευε λέγοντας: «να μην πάρετε τίποτα για τον δρόμο», και: «να μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο ούτε χαλκό στις ζώνες σας, να μην έχετε σακίδιο για τον δρόμο ούτε δύο χιτώνες ούτε υποδήματα ούτε ραβδί». Γι' αυτόν τον λόγο με απόλυτη ευστοχία τους ονόμασε 〈ελαφρούς αγγέλους〉, και προστάζει «να 〈πορεύονται προς έθνος μετέωρο και ξένο και προς λαό σκληρό〉»· διότι δεν 〈αποστέλλονταν〉 προς γνωστούς, ούτε προς κάποιους οικείους και αδελφούς, αλλά προς κάποιους αποξενωμένους, άγνωστους άνδρες και αλλογενείς ανάμεσα σε όλα τα έθνη, όπου ήταν πραγματικά 〈μετέωροι〉, καθώς δεν στέκονταν σε τίποτα το σταθερό, αλλά περιπλανιόνταν «και παρασύρονταν από κάθε άνεμο» της πολυθεϊστικής πλάνης. Αυτοί, επίσης, αποτελούσαν και 〈σκληρό έθνος〉, καθώς διάκειντο εχθρικά και πολεμικά προς τον λόγο της θεοσέβειας. Ωστόσο, προς αυτούς ακριβώς παρακινεί να απευθυνθούν οι 〈άγγελοι〉 οι 〈ελαφροί〉 και σε αυτούς να κηρύξουν, και να διαβούν έως τα πέρατα της γης.

Βεβαίως, το 〈σπέρμα〉 του δεν αναφέρεται πλέον ότι 〈αγαπήθηκε〉 με τον ίδιο τρόπο όπως ο Αβραάμ· εντούτοις καλεί και το 〈σπέρμα〉 του 〈Αβραάμ〉 διά των εκλεκτών του, λέγοντάς τους: «να πορεύεστε προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ».⌝ Και επειδή αυτό το 〈σπέρμα〉 του 〈Αβραάμ〉 ήταν διεσπαρμένο σε όλη τη γη, για τον λόγο αυτό προσθέτει στη συνέχεια: 〈εσένα που σε κράτησα από την άκρη της γης και από τις σκοπιές της σε κάλεσα〉, ή κατά τον Σύμμαχο: 〈και από τις γωνίες της σε κάλεσα〉. ⌜Μέσω αυτών υποδηλώνει τον ιουδαϊκό λαό της διασποράς, τους οποίους πρώτους αξίωσε της κλήσεώς του·⌝ όπως ακριβώς και ο απόστολος Παύλος παρουσίαζε στους Ιουδαίους λέγοντας: «Σε εσάς έπρεπε πρώτα να κηρυχθεί ο λόγος· επειδή όμως τον αποστρέφεστε, πορευόμαστε προς τα έθνη». Προς εκείνους λοιπόν από αυτούς που υπάκουσαν στην κλήση και αποδέχθηκαν τον ευαγγελικό λόγο λέγει το εξής: 〈εσένα που κράτησα από τα άκρα της γης και από τις σκοπιές της σε κάλεσα〉· ⌜διότι πολλοί ήταν κατά τους αποστολικούς χρόνους οι προερχόμενοι από τους Ιουδαίους που είχαν αποδεχθεί τον λόγο του Χριστού, όχι μόνο στην ιουδαϊκή γη αλλά και στα υπόλοιπα έθνη.⌝ Έχοντας, λοιπόν, μνημονεύσει το 〈σπέρμα〉 του 〈Αβραάμ〉 μέχρι αυτού του σημείου, ανατρέχει στην εκλογή του αποστολικού χορού και λέγει προς αυτούς: 〈Παῖς μου είσαι εσύ〉, ή κατά τους υπόλοιπους ερμηνευτές: 〈Δούλος μου είσαι εσύ, σε εξέλεξα και δεν σε εγκατέλειψα〉.

Γι' αυτό λέω: «Εις μάτην κοπίασα, μάταια και για το τίποτα έδωσα τη δύναμή μου». Έπειτα προσθέτει: «Γι' αυτό η κρίση μου είναι παρά Κυρίω, και ο κόπος μου ενώπιον του Θεού μου», ή κατά τον Σύμμαχο: «η κρίση μου είναι παρά τω Κυρίω και το έργο μου παρά τω Θεώ μου». Διότι, ακόμη κι αν οι άνθρωποι δεν κατορθώνουν ούτε ωφελούνται επαξίως των δικών μου κόπων, τους οποίους υπέμεινα γι' αυτούς· εγώ όμως, πράττοντας τα δικά μου «ενώπιον του Θεού μου», εκπλήρωσα το πατρικό θέλημα. Γι' αυτό πρώτα σε αυτούς εκ της περιτομής κήρυξα την πατρική χάρη· διότι αυτός που «με έπλασε από την κοιλία ως δούλο του» και από τον Ισραήλ «μου κατασκεύασε σώμα» θέλησε να κηρύξω πρώτα σε αυτούς τη χάρη του, με σκοπό να «συνάξω τον Ιακώβ προς αυτόν και τον Ισραήλ». Εύλογα, λοιπόν, προτρέπει λέγοντας: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· αλλά να πορεύεστε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Ο μεν Πατέρας, λοιπόν, για να «συνάξει τον Ιακώβ και τον Ισραήλ» ευδόκησε να πραγματοποιήσω την έλευσή μου στους ανθρώπους, λέγοντας: «σε σένα θα δοξαστώ»· εγώ δε, βλέποντας την απιστία και τη σκληροκαρδία του Ισραήλ, είπα ήδη πρωτύτερα, ότι «εις μάτην κοπίασα, μάταια και για το τίποτα έδωσα τη δύναμή μου».

Όταν δε δεν συμμετείχαν στο φως που έλαμψε πρώτα, ήταν επόμενο να μην απολαύσουν ούτε τα όσα ακολούθησαν. Γι' αυτό, οι μεν εξέπεσαν από τα όσα προσδοκούσαν, ο δε Θεός, εκπληρώνοντας τις επαγγελίες Του, τις παρουσίασε αψευδείς, κατανοούμενες πνευματικά με τρόπο που αρμόζει στις θείες υποσχέσεις. Διότι το ότι η Θεία Γραφή συνηθίζει να παρουσιάζει ως «πρόβατα» τις πιο απλές λογικές ψυχές των ανθρώπων, αποδεικνύεται από την ευαγγελική φωνή που λέει: «πορεύεσθε προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Γι' αυτό προσθέτει: «και όλα τα πρόβατα της Κηδάρ θα συναχθούν σε σένα, και κριοί της Ναβεώθ θα έρθουν». Εξάλλου, η λέξη «Κηδάρ» ερμηνεύεται ως σκοτασμός· λέγεται δε ότι βρίσκεται γύρω από την έρημο των λεγόμενων βαρβάρων Σαρακηνών. Και πάλι, η «Ναβεώθ» πρέπει να είναι κάποια άλλη χώρα, ξένη προς τη γη του Ισραήλ. Όπως λοιπόν έλεγε ότι θα παρευρεθούν κάποιες ξένες και αλλότριες «καμήλες» από τη «Μαδιάμ» και τη «Γεφάρ» και από τη «Σαβά», έτσι αναφέρει και τα «πρόβατα» και τους «κριούς» από την «Κηδάρ» και τη «Ναβεώθ», υπονοώντας το αλλογενές και αλλόφυλο αυτών των εθνών. Μέσω, λοιπόν, των «καμηλών» δηλώνονταν οι εύποροι και οι πλούσιοι των ανθρώπων, μέσω των «προβάτων» οι πιο ήμεροι και απλοϊκοί, και μέσω των «κριών» οι πιο αρχηγικοί από εκείνους που επιστρέφουν από τα έθνη· τους οποίους ο λόγος λέει ότι «θα προσφερθούν ως δώρα στο θυσιαστήριο» του Θεού.

Σύμφωνα δε με άλλη εκδοχή, ο Θεός, αφού μίλησε στο άγιό του, προσκάλεσε στη δική του χάρη όλους ανεξαιρέτως, Ιουδαίους και Έλληνες, καθώς και τα έθνη όλης της οικουμένης. Γι' αυτό απαρίθμησε τη Σίκιμα και τον Γαλαάδ, τον Μανασσή και τον Εφραίμ, τον Ιούδα και τον Μωάβ, την Ιδουμαία και όλους τους αλλοφύλους, αξιώνοντας ισότιμα με την ίδια κλήση ολόκληρο το γένος των ανθρώπων· ωστόσο, καλεί πρώτους εκείνους από τον Ισραήλ. Διότι έπρεπε τα πρωτεία και οι απαρχές του ευαγγελικού κηρύγματος να απονεμηθούν πρώτα σε αυτούς, εξαιτίας των υποσχέσεων προς τους πατέρες τους, για τις οποίες και ο ίδιος ο Σωτήρας κήρυττε το Ευαγγέλιο πρώτα σε αυτούς, δίνοντας μαρτυρία και λέγοντας: «Δεν ήλθα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και τους αποστόλους του προέτρεπε να κηρύξουν το Ευαγγέλιο πρώτα σε αυτούς, λέγοντας: «Σε δρόμο εθνών μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε· αλλά μάλλον να πορεύεστε προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Έπειτα, μετά από αυτούς, πρόσταξε τους μαθητές του να ευαγγελιστούν όλα τα έθνη στο όνομά του.

Αλλά ο Ιωάννης, ομολογώντας την αλήθεια, δεν αρνήθηκε ότι ήταν προφήτης, διότι ήταν, αλλά ότι ήταν ο ίδιος ο προφήτης που είχε φανερωθεί από τον Μωυσή· και δίδασκε ότι είχε αποσταλεί πριν από εκείνον τον προφήτη. Και επειδή ακριβώς ο λόγος προφήτευε ότι ο προφήτης θα αναδειχθεί για αυτούς τους ίδιους τους εκ περιτομής, ευλόγως ο Σωτήρας και Κύριός μας, εφόσον ήταν ο ίδιος εκείνος που είχε προκηρυχθεί, λέει: «Δεν ήλθα παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Στους αποστόλους του δε παρήγγειλε λέγοντας: «Σε οδό εθνών να μην υπάγετε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε, αλλά πορεύεσθε μάλλον προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», διδάσκοντας σαφώς ότι πρωτίστως σε αυτούς είχε αποσταλεί, σύμφωνα με την προφητεία. Επειδή όμως δεν δέχθηκαν τη χάρη, τους ελέγχει, λέγοντας σε άλλο σημείο: «Διότι ήλθα, και δεν υπήρχε άνθρωπος; Κάλεσα, και δεν υπήρχε αυτός που να υπακούει;». Και λέει προς αυτούς: «Θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία του Θεού και θα δοθεί σε έθνος που θα αποδώσει τους καρπούς της». Και στους μαθητές του, μετά την απόρριψη από εκείνους, προστάζει: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη στο όνομά μου».

Διότι ακούσαμε μόλις τώρα τον ευαγγελιστή Ματθαίο να ευαγγελίζεται ότι «οι έντεκα μαθητές πορεύτηκαν στη Γαλιλαία, στο όρος που τους είχε ορίσει ο Ιησούς, και όταν τον είδαν τον προσκύνησαν, μερικοί όμως δίστασαν»· αλλά, όταν ο Κύριος πλησίασε και τους μίλησε, βεβαιώθηκαν και εκείνοι. Διότι λέει: «Πλησίασε σε αυτούς ο Ιησούς και τους μίλησε, λέγοντας: Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη· πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». Αυτό είναι το νόημα για το οποίο πριν από λίγο ανέφερα εκείνο το αποστολικό λόγιο, ότι δηλαδή η αποβολή των Ιουδαίων έγινε καταλλαγή του κόσμου, και εμείς ελεηθήκαμε λόγω της δικής τους απείθειας. Διότι Εκείνος που προηγουμένως έλεγε στους δικούς του μαθητές: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών και μην μπείτε σε πόλη Σαμαρειτών, αλλά να πορευθείτε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», Αυτός τώρα λέει: «πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». Επειδή και εμείς απειθήσαμε παλαιότερα και δεν θελήσαμε να γνωρίσουμε τον Θεό, ο οποίος είναι παρών στον κόσμο και κηρύσσεται μέσω της αρμονίας των όντων, δικαίως ο Κύριος συνομιλούσε μέσω του εαυτού του και των προφητών του με εκείνους που με ευπείθεια τον είχαν γνωρίσει. Τώρα όμως, επειδή απείθησαν και εκείνοι, τίποτα δεν αποτελεί εμπόδιο στη δικαιοκρισία του Θεού ώστε να ελεηθούμε και εμείς και να γίνουμε μαθητές του μέσω των ιερών Αποστόλων.

Γι' αυτό λέει: «Με το δικό τους παράπτωμα ήλθε η σωτηρία στα έθνη, για να τους παρακινήσει σε ζηλοτυπία». Αν όμως αυτό που προέκυψε ως επακόλουθο το παρουσιάζει ως πρωταρχικό σκοπό, μην απορήσεις· διότι θέλει να παρηγορήσει τις πληγωμένες τους ψυχές. Και αυτό που λέει, έχει την εξής έννοια: Ήλθε σε αυτούς ο Ιησούς· δεν τον δέχθηκαν μολονότι επιτέλεσε μύρια θαύματα, αλλά τον σταύρωσαν· έτσι λοιπόν προσέλκυσε τα έθνη, ώστε η τιμή προς αυτά, κεντρίζοντας την αναισθησία τους, να τους πείσει να προσέλθουν, έστω και από φιλoνικία προς τους άλλους. Διότι έπρεπε να γίνουν δεκτοί πρώτα εκείνοι, και έπειτα εμείς· γι' αυτό και έλεγε: «Είναι δύναμη Θεού για σωτηρία σε κάθε πιστεύοντα, στον Ιουδαίο πρώτα και έπειτα στον Έλληνα»· επειδή όμως αποσκίρτησαν, εμείς οι δεύτεροι γίναμε πρώτοι. Βλέπεις, λοιπόν, πόση τιμή αποδίδει σε αυτούς και εξαιτίας αυτού; Πρώτον, διότι λέει ότι εμείς κληθήκαμε τότε, όταν εκείνοι δεν θέλησαν· δεύτερον, διότι λέει ότι γι' αυτόν τον λόγο κληθήκαμε, όχι μόνο για να σωθούμε εμείς, αλλά για να παρακινηθούν σε ζήλο και εκείνοι μέσα από τη δική μας σωτηρία και να γίνουν καλύτεροι. Τι λοιπόν; λέει. Αν δεν γινόταν εξαιτίας των Ιουδαίων, δεν θα είχαμε κληθεί και σωθεί; Δεν θα είχε συμβεί πριν από εκείνους, αλλά στην προσήκουσα σειρά. Γι' αυτό και όταν μιλούσε στους μαθητές, δεν είπε απλώς: «Πηγαίνετε προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», αλλά, «Πηγαίνετε μάλλον», δείχνοντας ότι έπρεπε μετά από αυτά να πορευθούν και προς τα άλλα.

Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα ίδια του τα λόγια· διότι, αφού κάλεσε τους δώδεκα μαθητές, τους είπε: Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· να πορεύεστε δε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε. Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας. Δες τη σοφία του Διδασκάλου, πώς έκανε ελαφριά την προσταγή. Διότι, αφού είπε προηγουμένως: «Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε», και αφού τους έδωσε άφθονη τη χάρη Του, τότε τους διέταξε αυτά, κάνοντας με την αφθονία των θαυμάτων εύκολη και ελαφριά εκείνη την πενία. Και δεν είναι μόνο από αυτό φανερό ότι αυτά είχαν διαταχθεί μόνο σε αυτούς, αλλά και από πολλά άλλα. Διότι και εκείνες τις παρθένους γι' αυτό τις τιμώρησε, επειδή δεν είχαν λάδι στις λαμπάδες τους· και σε άλλους επιρρίπτει ευθύνη, διότι τον είδαν να πεινάει και δεν τον έθρεψαν, να διψάει και δεν τον πότισαν. Αυτός λοιπόν που δεν έχει χαλκό, ούτε υποδήματα, παρά μόνο ένα ιμάτιο, πώς ήταν δυνατόν να θρέψει άλλον, πώς να ντύσει τον γυμνό, πώς να βάλει στο σπίτι του τον άστεγο;

Διότι υπήρχε και άλλος Ιούδας, ο Λεββαίος, ο επονομαζόμενος Θαδδαίος, τον οποίο ο Λουκάς αναφέρει ότι είναι του Ιακώβου, λέγοντας: «Ιούδας Ιακώβου». Διαχωρίζοντάς τον, λοιπόν, από αυτόν, λέει: «Ιούδας ο Ισκαριώτης, ο οποίος και τον παρέδωσε». Και δεν ντρέπεται να λέει: «Ο οποίος και τον παρέδωσε». Έτσι, ποτέ δεν απέκρυπταν απολύτως τίποτα, ούτε καν όσα φαίνονταν να είναι επονείδιστα. Πρώτος δε απ' όλους και κορυφαίος ήταν ο αγράμματος, ο απλός άνθρωπος. Αλλά ας δούμε πού και σε ποιους τους στέλνει. «Αυτούς τους δώδεκα», λέει, «απέστειλε ο Ιησούς». Ποιους αυτούς; Τους αλιείς, τους τελώνες· διότι τέσσερις ήταν αλιείς και δύο τελώνες, ο Ματθαίος και ο Ιάκωβος· και ο ένας μάλιστα ήταν προδότης. Και τι τους λέει; Αμέσως τους δίνει παραγγελία, λέγοντας: «Σε οδό εθνικών να μην μεταβείτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· να πορεύεστε δε μάλλον προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Διότι μην νομίσετε, λέει, πως επειδή με υβρίζουν και με αποκαλούν δαιμονισμένο, ότι τους μισώ και τους αποστρέφομαι. Αντιθέτως, επιδίωξα με κάθε προθυμία να διορθώσω αυτούς πρώτους, και απομακρύνοντάς σας από όλους τους άλλους, σε αυτούς σας στέλνω ως διδασκάλους και ιατρούς. Και όχι μόνο σας εμποδίζω να κηρύξετε σε άλλους πριν από αυτούς, αλλά ούτε σας επιτρέπω να βαδίσετε σε οδό που οδηγεί εκεί, ούτε να εισέλθετε σε τέτοια πόλη.

Τότε λοιπόν τους εξολοθρεύει, επειδή έπασχαν από ανίατη ασθένεια. Διότι το ότι έπασχαν ανίατα, δεν το απέδειξαν μόνο τα γεγονότα που συνέβησαν, αλλά και το ότι, μολονότι οι πόρνες και οι τελώνες πίστεψαν, αυτοί διέπραξαν αυτά τα έργα. Επομένως, κατακρίνονται αυτοί όχι μόνο για όσα τόλμησαν να πράξουν, αλλά και για όσα κατόρθωσαν οι άλλοι. Εάν όμως ισχυριστεί κάποιος ότι οι προερχόμενοι από τα έθνη δεν κλήθηκαν τότε που οι απόστολοι μαστιγώθηκαν και υπέφεραν μύρια δεινά, αλλά αμέσως μετά την ανάσταση (διότι τότε τους λέει: «Πηγαίνετε και κάντε μαθητές όλα τα έθνη»), θα μπορούσαμε να απαντήσουμε ότι και πριν από τον σταυρό και μετά τον σταυρό σε αυτούς απευθύνονταν πρώτα. Διότι και πριν από τον σταυρό τους λέει: «Να πηγαίνετε στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· αλλά και μετά τον σταυρό δεν τους εμπόδισε, απεναντίας τους έδωσε εντολή να απευθύνονται σε αυτούς.

Ποιο είναι, λοιπόν, το προοίμιο; «Δοξολογείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός, διότι το έλεός του παραμένει εις τον αιώνα». Διότι ο Προφήτης, έχοντας κατανοήσει την ευεργεσία προς την οικουμένη και τη διαρκή φιλανθρωπία, την οποία (ο Θεός) επέδειξε σε όλα, καλεί τους πάντες στην κοινωνία της ευχαριστίας, προβάλλοντας στο μέσον το μέγιστο κεφάλαιο των αγαθών του. «Ας πει, λοιπόν, ο οίκος Ισραήλ, ότι είναι αγαθός, ότι το έλεός του παραμένει εις τον αιώνα». Τι λες; Ο οίκος του Ισραήλ, που υπέμεινε μύριες αιχμαλωσίες, που δούλεψε ως σκλάβος στην Αίγυπτο, που οδηγήθηκε στις εσχατιές της οικουμένης, που ταλαιπωρήθηκε τα μέγιστα στην Παλαιστίνη; Ναι, λέει. Διότι αυτοί είναι κατεξοχήν μάρτυρες των αγαθών του και απόλαυσαν περισσότερα από ό,τι άλλοι. Και το ίδιο αυτό που έπαθαν, είναι τεκμήριο μεγάλης ευεργεσίας. Εάν δε κάποιος το εξετάσει με ακρίβεια, πρέπει κυρίως αυτοί να ευχαριστούν και για την ίδια την παρουσία του Χριστού. Διότι και αν υπέμειναν τα αντίθετα, τούτο δεν συνέβη εξαιτίας Εκείνου που ήλθε, αλλά εξαιτίας της δικής τους αγνωμοσύνης. Διότι Αυτός προς αυτούς ήρθε και συνεχώς έλεγε: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και στους μαθητές: «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε· αλλά να πορεύεστε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και προς τη Χαναναία: «Δεν είναι σωστό να πάρω τον άρτο των τέκνων και να τον δώσω στα σκυλάκια».

Αλλά ποιο σκοπό έχει εδώ η ανάγνωση των ιερών Γραφών; Εάν μεν θέλεις να μάθεις τη χρησιμότητά τους, έχει ήδη ειπωθεί: διότι μας προετοιμάζουν και μας προκαθαίρουν πριν από τον μεγάλο αγιασμό των μυστηρίων. Εάν πάλι αναζητάς τη σημασία τους, υποδηλώνουν τη φανέρωση του Κυρίου, η οποία συντελούνταν σταδιακά μετά την εμφάνισή Του. Διότι, πρώτα μεν το Ευαγγέλιο επιδεικνύεται κλειστό, υποδηλώνοντας την επιφάνεια του Κυρίου, κατά την οποία ο Πατέρας Τον ανέδειξε ενώ Αυτός σιωπούσε, όταν Εκείνος δεν έλεγε τίποτε και χρειαζόταν τη φωνή του κήρυκα. Αυτά δε είναι δηλωτικά της τελειότερης φανέρωσής Του, κατά την οποία ομιλούσε δημόσια σε όλους, και δίδασκε για τον εαυτό Του, όχι μόνο μέσα από όσα έλεγε ο ίδιος, αλλά και μέσα από όσα δίδασκε τους αποστόλους να λένε, αποστέλλοντάς τους «προς τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ».

Και «το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός για τη δικαίωση κάθε πιστού», όχι μόνο για τους αμαρτωλούς. Αλλά και ο ίδιος πάλι λέει ότι κηρύσσει στους κλητούς, Ιουδαίους και Έλληνες, τον Χριστό, δύναμη Θεού και σοφία Θεού. Από την άλλη πλευρά, πώς δεν θα φανεί ότι έρχεται σε αντίθεση με αυτό το «μην πάτε σε δρόμο εθνικών, και μην εισέλθετε σε πόλη Σαμαρειτών, αλλά να πορεύεστε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»; Διότι, όσο κι αν είχαν χαθεί τα πρόβατα, ήταν πάντως πιο κοντά στη δικαιοσύνη και την αρετή από τους Σαμαρείτες και τους Έλληνες.

Και τι είναι το γεύμα; Η βασιλεία των ουρανών, την οποία προετοίμασε από την καταβολή του κόσμου για εκείνους που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή του. Ποιους δε εννοεί ως ταύρους και σιτευτά; Τον ίδιο τον Υιό της Παρθένου και Θεό, ο οποίος είναι κατά τη θεότητα ο σιτευτός μόσχος. Διότι αυτός είναι και ταύρος, πραγματικά αήττητος ως προς τη δύναμη, και αποκάλεσε τον εαυτό του στον πληθυντικό «ταύρους», επειδή η άγια σάρκα του τεμαχίζεται σε πολλά μέρη και η κάθε μία μερίδα από αυτόν είναι και πάλι ολόκληρος εκείνος, όντας τόσο δυνατός, ώστε και όλους τους εχθρούς εκείνων που τον μεταλαμβάνουν τους αποτρέπει και δίνει σε αυτούς δύναμη, ώστε να νικήσουν τον κόσμο και να μπορέσουν να γίνουν υιοί Θεού. Αμνός δε ονομάζεται, ως ο πανάμωμος αμνός του Θεού ηλικίας ενός έτους, και κριός, επειδή φέρει επάνω του τον σταυρό σαν κέρατα, δια του οποίου έδωσε και το καίριο πλήγμα στον αντίπαλο και πάνω στον οποίο εκείνοι τον σκότωσαν αφού τον σταύρωσαν. Και ως «άλλους δούλους» εννοεί τους αγίους αποστόλους του, τους οποίους και απέστειλε παραγγέλνοντάς τους να μην πάνε σε δρόμο εθνικών και να μην εισέλθουν σε πόλη Σαμαρειτών, αλλά να πορευθούν μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Αυτοί όμως ούτε και τούτους δέχθηκαν, αλλά άλλους μεν εξύβρισαν και χτύπησαν, άλλους δε τους σκότωσαν, ανάμεσα στους οποίους είναι και ο Στέφανος, ο πρώτος των μαρτύρων. «Ακούγοντας δε ο βασιλιάς οργίστηκε και, στέλνοντας τα στρατεύματά του, εξολόθρευσε τους φονιάδες εκείνους και έκαψε την πόλη τους.»

Και τρεις Σίμωνες, ο Πέτρος, ο Κανανίτης και ο προδότης. Διότι Σίμων ονομαζόταν ο Ιούδας ο Ισκαριώτης. «Αυτούς τους δώδεκα απέστειλε ο Ιησούς, δίνοντάς τους παραγγελία και λέγοντας: Μην πάτε σε δρόμο εθνικών και μην εισέλθετε σε πόλη Σαμαρειτών. Πηγαίνετε δε καλύτερα προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και καθώς πορεύεστε, να κηρύττετε λέγοντας ότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών.» Αυτούς. Ποιους; Τους ψαράδες, τους απλοϊκούς, τους τελώνες.