Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:10

Πες στον γνήσιο και ομόψυχο αδελφό μας τον Ιωάννη, ο οποίος κλήθηκε με το άνωθεν και θεϊκό νεύμα να κατοικήσει μαζί μας, όχι μόνο στον παρόντα αιώνα αλλά και στον μέλλοντα: Είπε ο Δεσπότης μας Χριστός στους μαθητές Του: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μη φοβάστε, λοιπόν, εσείς διαφέρετε πολύ από πολλά σπουργίτια. Καθένας, λοιπόν, που θα με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου με νηφαλιότητα, ώστε να θέτεις τον Θεό πάντοτε μπροστά σου, για να εκπληρωθεί και για σένα ο προφητικός λόγος: «Έβλεπα τον Κύριο πάντοτε μπροστά μου, διότι είναι στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ.» Άπλωσε, λοιπόν, τα χέρια σου με όλη σου την ψυχή προς όσα βρίσκονται μπροστά σου και αυτά να μελετάς αδιαλείπτως, ώστε να ακούσεις τη φωνή του Θεού να σου λέει: «Ιδού, αποστέλλω τον άγγελό μου πριν από το πρόσωπό σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου.» Αυτός, αφού κοπίασε αρκετά και δεν βρήκε εργόχειρο, λυπόταν και απορούσε πώς, σύμφωνα με τον λόγο του Γέροντα, δεν στάλθηκε ο άγγελος για βοήθεια. Διότι δεν κατανοούσε ότι αυτό του ειπώθηκε για την απρόσκοπτη πραγματοποίηση της αναχώρησής του. Και γι' αυτό του γράφει ο Γέροντας τα εξής:

Πρέπει δε να παρατηρήσουμε πώς διατύπωσε τον λόγο του για τον καθένα με τρόπο ασφαλή και πρέποντα, και κατάλληλο προς τη φύση αυτών που υποδηλώνονται. Διότι, στην περίπτωση του Θεού Λόγου, το ρήμα «ήταν» εισάγεται παντού με λογική συνέπεια, υποδηλώνοντας την αϊδιότητά Του και το ότι προηγείται από κάθε αρχή μέσα στον χρόνο, αναιρώντας παράλληλα την άποψη ότι έχει δημιουργηθεί. Εξάλλου, πώς θα μπορούσε να νοηθεί ως κτιστό αυτό που υπάρχει πάντοτε; Σχετικά με τον μακάριο Βαπτιστή, ωστόσο, λέει καταλλήλως ότι «Εγένετο άνθρωπος απεσταλμένος παρά Θεού», εφόσον πρόκειται για άνθρωπο που έχει κτιστή φύση. Μου φαίνεται μάλιστα ότι ο Ευαγγελιστής με μεγάλη ασφάλεια σε αυτά τα σημεία δεν είπε απλώς «εγένετο», αλλά με την προσθήκη και της λέξης «άνθρωπος», ανατρέπει μια εντελώς άστοχη υπόνοια ορισμένων. Διότι κυκλοφορούσε ήδη ευρέως ανάμεσα σε πολλούς μια φήμη, που θρυλούσε ότι ο άγιος Βαπτιστής δεν ήταν πραγματικά άνθρωπος κατά τη φύση, αλλά ένας από τους αγίους αγγέλους που βρίσκονται στους ουρανούς, ο οποίος χρησιμοποίησε ανθρώπινο σώμα και εστάλη από τον Θεό για να κηρύξει. Ως αφορμή γι' αυτή τους την υπόνοια, είχαν πάλι επινοήσει τα λόγια που ειπώθηκαν από τον Θεό: «Ιδού εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός από εσένα».

Ματθ. 11, 10 «Κατασκεύασε την οδό» του Κυρίου, τουτέστιν προετοίμασε τους ανθρώπους για να υποδεχθούν τη νομοθεσία του Θεού. Το έδειξε λοιπόν και από αυτό — εκφέρει λοιπόν τη δική του κρίση λέγοντας.

Ναι, σας λέω, και κάτι περισσότερο από προφήτη. Διότι αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός σου.» Έπειτα προσθέτει σε αυτά το ζητούμενο: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, δεν έχει αναδειχθεί μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή· όμως ο μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών είναι μεγαλύτερός του.» Και ο λόγος δεν σταματά σε αυτά. Διότι προσθέτει αμέσως: «Από τις ημέρες δε του Ιωάννη του Βαπτιστή μέχρι τώρα η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και οι βιαστές την αρπάζουν.» Σε αυτά, θα λέγαμε, όλο το κεφάλαιο βρίσκει την ολοκλήρωσή του. Νομίζω όμως ότι πρέπει, εξετάζοντας εν συντομία το κάθε νόημα, να πούμε, ποια μεν αιτία κατέστησε δέσμιο τον άγιο Βαπτιστή, για ποιο λόγο δε ρωτούσε τον Χριστό μέσω των δικών του μαθητών, εάν πράγματι ήταν σαφώς αυτός ο ερχόμενος· και ποια ή από πού προήλθε η απάντηση του Χριστού προς τα πλήθη.

Από παντού, λοιπόν, ο Σωτήρας αποδεικνύει ότι είναι αξιοθαύμαστη η εκτίμηση προς τον Πρόδρομο, ώστε να φανεί ότι κήρυξε την αλήθεια. Και μαρτυρεί ο ίδιος, ανυψώνοντάς τον σε υψηλό αξίωμα και διαβεβαιώνοντας ότι ο άνδρας αυτός υπερβαίνει τα προφητικά μέτρα. Και παραθέτει αμέσως πώς στους δικούς του λόγους συνέδεσε στενά τη φωνή του Πατέρα, ώστε κατά κάποιον τρόπο να επισφραγιστεί η μαρτυρία γι' αυτόν και βάσει του νομικού δικαιώματος. «Διότι αυτός είναι», λέει, «για τον οποίο έχει γραφτεί: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου». Έπειτα, τι λέει επιπλέον γι' αυτόν; «Αλήθεια σας λέω, δεν έχει αναδειχθεί μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή· όμως ο μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών είναι μεγαλύτερός του». Δες, λοιπόν, πάλι μέσα σε αυτά πόση οικονομία εφάρμοσε ο Σωτήρας.

Υπάρχει όμως μια βαθύτερη θεώρηση, για την οποία φυσικά μίλησε ο Σωτήρας: ώστε να μη νομίσει κανείς ότι ο Ιωάννης, ο οποίος κατατάχθηκε από Αυτόν ως ο μεγαλύτερος μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες, είναι μεγαλύτερος και από τον ίδιο τον Σωτήρα επειδή και Αυτός γεννήθηκε από γυναίκα, το διασφαλίζει λέγοντας: «και μακάριος είναι όποιος δεν σκανδαλιστεί εξαιτίας μου». Γι' αυτό λέει: «ο μικρότερος όμως στη βασιλεία είναι μεγαλύτερός του». Διότι ο Σωτήρας ήταν μικρότερός του ηλικιακά, ως προς την κατά σάρκα γέννηση, κατά ένα εξάμηνο, αλλά μεγαλύτερος στη βασιλεία, προφανώς ως Θεός του. Επειδή ο Μονογενής δεν ήλθε για να μιλήσει καθόλου στα κρυφά ή να διαψεύσει κάτι από το δικό του κήρυγμα. Διότι βεβαιώνει ότι «δεν μίλησα στα κρυφά, αλλά με παρρησία». Επειδή είναι η αλήθεια, όπως λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια». Επομένως, ούτε η οδός εμπεριέχει πλάνη, ούτε η αλήθεια λέει ψέματα αποκρύπτοντας τον εαυτό της. 〈Σχόλιο〉 〈θ'〉. «Αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου». 〈Έλεγχος〉 〈θ'〉. Εάν ο Μονογενής Υιός του Θεού αναγνωρίζει και προγνωρίζει τον Ιωάννη, και προγνωρίζοντάς τον, υποδεικνύει σε όσους θέλουν να μάθουν την αλήθεια ότι αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: «αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου», άρα εκείνος που το έγραψε και το είπε, το «αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου», ο αιώνιος Θεός, που μίλησε στους προφήτες και στον νόμο, δεν ήταν αλλότριος προς τον ίδιο Του τον Υιό, τον Ιησού Χριστό.

Βʹ. Του ιδίου, άλλα περί της ενσάρκου παρουσίας του Κυρίου. «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό της γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Και μετά από αυτά εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.» —«Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.» Και πάλι: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών.» Και πάλι: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητείτε, και ο Άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.» «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών· κήρυττε, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Ιδού, ο Βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα πράος, επιβιβασμένος πάνω σε υποζύγιο και σε πώλο όνου.» Ποιος άραγε από τους βασιλείς εισήλθε ποτέ στην Ιερουσαλήμ καθισμένος πάνω σε όνο; Και πάλι: «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν δικός του λαός.» Και πάλι: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός από εσένα.» Και πάλι: «Θα σταθούν τα πόδια του εκείνη την ημέρα πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς τα ανατολικά.»

«Διότι, όταν», λέει, «εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι αυτού», και το «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος», και το «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Ενώ λοιπόν ο απόστολος τα αναπτύσσει διεξοδικά όλα αυτά για να υποδείξει τον Μονογενή Θεό, πώς να αντιδράσω ακούγοντας τον χριστομάχο να λέει ότι ο Κύριος των αγγέλων είναι άγγελος; Και μάλιστα, δεν εξέφρασε έναν τέτοιο λόγο τυχαία, αλλά υπερασπίζεται με ζήλο αυτό το ατόπημα, προσπαθώντας να αποδείξει ότι ο Κύριος δεν υπερέχει σε τίποτα από τον Ιωάννη και τον Μωυσή. Διότι για τον πρώτο λέει η Γραφή: «Αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου». Άρα, ο Ιωάννης είναι άγγελος. Αλλά ακόμη κι αν ο εχθρός του Κυρίου ονομάζει τον Κύριο «Θεό», προσπαθεί τεχνηέντως να τον παρουσιάσει ανάλογο με τη θεότητα του Μωυσή, επειδή και εκείνος υπήρξε μεν υπηρέτης του επί πάντων Θεού, τάχθηκε όμως ως θεός για τους Αιγυπτίους. Αν και το «επί πάντων», όπως έχει ειπωθεί και στη συνέχεια, είναι κοινό γνώρισμα του Υιού και του Πατέρα, εφόσον ο απόστολος έχει αποδώσει και επιμαρτυρήσει σε Αυτόν την ίδια φράση εκεί όπου λέει: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι ο επί πάντων Θεός». Αυτός, όμως, υποβιβάζει στην τάξη του αγγέλου τον Κύριο των αγγέλων, σαν να μην έχει ακούσει ότι οι άγγελοι είναι λειτουργικά πνεύματα και φλόγες φωτιάς.

βʹ. Αφού λοιπόν χαρακτήρισε το ήθος του και από τον τόπο, και από τα ενδύματα, και από τη συρροή του πλήθους, εισάγει στη συνέχεια και τον προφήτη. Διότι, αφού είπε, «Τι εξήλθατε να δείτε; προφήτη; Ναι, σας λέω, και περισσότερο από προφήτη», προσθέτει· «διότι αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφεί: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα κατασκευάσει την οδό σου έμπροσθέν σου». Αφού πρώτα έθεσε τη μαρτυρία των Ιουδαίων, τότε εφαρμόζει τη μαρτυρία των προφητών· μάλλον δε, πρώτα παραθέτει την ιουδαϊκή ετυμηγορία, η οποία θα αποτελούσε τη μεγαλύτερη απόδειξη, όταν η μαρτυρία προέρχεται από τους εχθρούς· δεύτερον, τον βίο του ανδρός· τρίτον, τη δική Του κρίση· τέταρτον, τον προφήτη, αποστομώνοντάς τους από παντού. Έπειτα, για να μην πουν: «Και λοιπόν; Αν τότε ήταν τέτοιος, τώρα όμως έχει μεταβληθεί;», ανέφερε και τα μετέπειτα, τα ενδύματα, το δεσμωτήριο, και μαζί με αυτά την προφητεία. Έπειτα, αφού είπε ότι είναι ανώτερος από προφήτη, δείχνει και ως προς τι είναι ανώτερος. Ως προς τι λοιπόν είναι ανώτερος; Ως προς το ότι βρίσκεται κοντά σε Εκείνον που έχει έλθει. Διότι, λέει, «Αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου»· δηλαδή, κοντά σου. Διότι, όπως ακριβώς στην περίπτωση των βασιλέων όσοι ιππεύουν κοντά στο όχημά τους είναι λαμπρότεροι από τους άλλους, έτσι βέβαια και ο Ιωάννης φαίνεται να προπορεύεται κοντά στην ίδια την Παρουσία.

Έπειτα παραθέτει και άλλο τεκμήριο λέγοντας: «Αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έλθει». Διότι, λέγει, «θα σας αποστείλω τον Ηλία τον Θεσβίτη, ο οποίος θα επιστρέψει την καρδιά του πατέρα προς τα τέκνα». Αυτός, λοιπόν, είναι ο Ηλίας, λέγει, εάν προσέξετε με ακρίβεια. Διότι, λέγει, «θα αποστείλω τον άγγελό μου προ προσώπου σου». Και ορθώς είπε: «Αν θέλετε να το δεχθείτε», καταδεικνύοντας το αβίαστο. Διότι δεν σας εξαναγκάζω, λέγει.

Αλλά άφθονο και γλυκό ποτό τούς παρείχαν οι πηγές, οι ποταμοί και οι λίμνες, ενώ τράπεζα για τον μεν έναν ετοίμαζε άγγελος, θαυμαστή και παράδοξη και ανώτερη από την ανθρώπινη συνήθεια. «Διότι ο ένας άρτος», αναφέρει, «επαρκούσε για ασιτία σαράντα ημερών». Τον δε άλλον, η χάρη του Πνεύματος πολλές φορές τον έτρεφε καθώς θαυματουργούσε, και όχι μόνο τον ίδιο αλλά δι' αυτού και άλλους. Ο δε Ιωάννης, που ήταν κάτι περισσότερο από προφήτης και από τον οποίο ουδείς μεγαλύτερος έχει εγερθεί μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες, δεν είχε καν ανάγκη από ανθρώπινη τροφή· διότι δεν ήταν ο σίτος, ο οίνος και το έλαιο, αλλά οι ακρίδες και το άγριο μέλι που συντηρούσαν τη ζωή του σώματός του. Είδες αγγέλους πάνω στη γη; Είδες τη δύναμη της παρθενίας; Ανθρώπους συνυφασμένους με αίμα και σάρκα, που βάδιζαν στη γη, που υπόκειντο στην ανάγκη της θνητής φύσεως, τους προετοίμαζε να τα πράττουν όλα σαν να ήσαν ασώματοι, σαν να είχαν ήδη λάβει ως κλήρο τον ουρανό, σαν να είχαν ήδη μετάσχει στην αθανασία.

Ωδή ενάτη. Τύπον της αγνής λοχείας σου. Μέλι και ακρίδες έτρωγε ο Βαπτιστής, ζώντας με σώμα σαν να ήταν άυλος. Γι' αυτό κανείς δεν είναι μεγαλύτερος από τον Ιωάννη, και είναι ανώτερος από κάθε προφήτη. Αξίωσε και εμένα, Σωτήρα μου, να βαδίσω στα ίχνη του.

Αυτό δε, θέλοντας να το επιβεβαιώσει ο Χριστός, έλεγε: «Αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα προετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου». «Αλλά τι βγήκατε να δείτε στην έρημο; Προφήτη; Ναι, σας λέω, και περισσότερο από προφήτη». «Αλήθεια σας λέω, δεν έχει εγερθεί ανάμεσα στους γεννημένους από γυναίκες μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή· όμως ο μικρότερος», αυτός που γεννήθηκε από την Παρθένο, «στη βασιλεία των ουρανών είναι μεγαλύτερός του». «Από δε τις ημέρες του Ιωάννη του Βαπτιστή μέχρι τώρα η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και βιαστές την αρπάζουν».

Εκείνος δε, βλέποντας να πλησιάζει ο Άγγελος, λέγεται ότι είπε: «Ιδού, αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα προετοιμάσει την οδό σου έμπροσθέν σου». Παίρνοντας, λοιπόν, θάρρος από την παρουσία του εξαδέλφου του και βλέποντας ότι τα πράγματα προχωρούσαν σύμφωνα με την επιθυμία του, εγκατέλειψε τις παρεκκλίσεις από την πορεία του και, αφήνοντας κατά μέρος την Νίκαια και την Νικομήδεια και τις περιπλανήσεις εδώ και εκεί, κατεύθυνε την πορεία του προς την Κωνσταντινούπολη με αταλάντευτη θέληση, ακολουθώντας την οδό των Φιλισταίων που οδηγούσε προς αυτήν. Και αφού στρατοπέδευσε στα Πευκία (αυτός είναι ένας τόπος που βρίσκεται στα ανώτερα μέρη της Χαλκηδόνας και ονομάζεται έτσι) και άναψε πολλές φωτιές καθ' όλη τη διάρκεια εκείνης της νύχτας, όχι σε αναλογία με το στράτευμα που είχε μαζί του, αλλά για να δημιουργήσει την εντύπωση μεγαλύτερου στρατεύματος, κράτησε τους Βυζαντινούς σε τέτοια αγωνία για αυτόν, ώστε, παρατώντας τις καθημερινές τους ασχολίες, έστρεφαν το βλέμμα τους στην απέναντι όχθη, πλησιάζοντας στις ακτές και τους λόφους της πόλης, και προσέλκυαν τον Ανδρόνικο που βρισκόταν μακριά σαν με νεύματα. Έτσι, λοιπόν, εξελίσσονταν τα πράγματα σχετικά με τον φαλακρό και γκριζομάλλη Ανδρόνικο.

Συμβαίνει δε κάποτε να αποστέλλεται και από τον Υιό. Από πού, λοιπόν, συμπεραίνεις ότι εκπορεύεται και εκ του Υιού; «Διότι», λέει, «αυτό που αποστέλλεται εκπορεύεται από εκείνον που το στέλνει». Όχι βέβαια. Διότι, εάν το παραδεχτούμε αυτό, επειδή λέγεται ότι και ο Υιός έχει αποσταλεί, τότε θα έπρεπε να είναι και αυτός εκπορευτός, σφετεριζόμενος έτσι και το ιδίωμα του Πνεύματος· και ίσως εσύ να μη διστάσεις να το παραδεχτείς και αυτό, ώστε να αναδειχθείς καθαρά σαβελλίζων συγχωνεύοντας την Τριάδα σε ένα πρόσωπο, αλλά δεν θα συμφωνήσει κανένας από τους αληθινούς προσκυνητές της Τριάδας. Τι λοιπόν; Δεν αποστέλλονται και τα λειτουργικά πνεύματα, τα οποία, κατά τον απόστολο, αποστέλλονται για διακονία; Θα πρέπει άραγε και αυτά, κατά τον δικό σου κανόνα, να θεωρηθούν εκπορευτά; Απεστάλη και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, για τον οποίο έχει ειπωθεί: Ιδού εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου. Απεστάλησαν οι απόστολοι, όπως δηλώνει και το ίδιο τους το όνομα. Εάν λοιπόν κάθε τι που αποστέλλεται εκπορεύεται από εκείνον που το στέλνει, δεν θα ήταν εύκολο ούτε να περιλάβει κανείς σε αριθμό όσα κατ' αυτόν τον τρόπο εκπορεύονται εκ του Πατρός και εκ του Υιού —και θα μπορούσε κάποιος να προσθέσει και εκ του Πνεύματος— δηλαδή όλα τα λειτουργικά πνεύματα, τους προφήτες, τους αποστόλους, όλους τους αγίους, αυτούς που σε κάθε γενεά προχειρίζονται από εκεί και αποστέλλονται για την επιστροφή και τη σωτηρία των ανθρώπων.

Ματθ. 10, 38 «Όποιος δεν σηκώνει τον σταυρό» μου, λέει, «δεν είναι άξιός μου»· δηλαδή, όποιος δεν έχει πάντοτε στην ψυχή του τον θάνατο για χάρη μου και δεν τον μελετά συνεχώς, «δεν είναι άξιός μου». Ματθ. 11, 7-10 Επειδή ήταν φυσικό κάποιοι από το πλήθος να σκανδαλιστούν με την ερώτηση που υπέβαλαν οι μαθητές του Ιωάννη, διαλύει το σκάνδαλό τους όχι από αλλού, αλλά χρησιμοποιώντας τους ίδιους ως μάρτυρες. Εσείς, λέει, γνωρίζετε αυτά που μαρτυρούσε ο Ιωάννης για εμένα, και εσείς αποδείξατε έμπρακτα πόσο θαυμαστός άνθρωπος είναι, βγαίνοντας προς αυτόν στην έρημο του Ιορδάνη για να βαπτιστείτε από αυτόν. Αφού λοιπόν και όσα μαρτυρεί γνωρίζετε και την αξιοπιστία του εσείς οι ίδιοι μαρτυρήσατε έμπρακτα, μην νομίσετε ότι τώρα έχει αλλάξει και ότι υπονοεί ή λέει άλλα για εμένα αντί για εκείνα. Διότι, ως επί το πλείστον, εκείνοι που μεταβάλλονται από την αρετή στην κακία και από την αλήθεια στο ψέμα, μεταβάλλονται είτε λόγω ελαφρότητας της διάνοιας είτε από επιθυμία για δόξα και χρήματα, αλλά εσείς δεν υπονοήσατε τίποτα τέτοιο για τον Ιωάννη. Διότι δεν θα βγαίνατε «στην έρημο» για να δείτε έναν άνθρωπο ελαφρύ και ευμετάβολο και που, σαν «καλάμι», περιφέρεται από κάθε άνεμο, ούτε πάλι κάποιον κενόδοξο ή φιλοχρήματο. Διότι τέτοιου είδους άνθρωποι δεν επιδιώκουν τις ερήμους, αλλά τα βασιλικά ανάκτορα.

Ο τρίτος δε, ανάμεσα στους δεσποτικούς επαίνους, προβάλλει την προφητική μαρτυρία: «διότι αυτός είναι», λέει, «για τον οποίο έχει γραφτεί: ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός από εσένα».

Και διότι οι μεν άλλοι προφήτευσαν μετά τη γέννησή τους, αυτός όμως, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά της μητέρας του, αναγνώρισε τον Χριστό και σκίρτησε. «Διότι αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα προετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου.» Ονομάστηκε άγγελος, και εξαιτίας της αγγελικής και σχεδόν άυλης ζωής του, και επειδή ανήγγειλε και κήρυξε τον Χριστό. Προετοίμασε δε την οδό του Χριστού, δίνοντας μαρτυρία γι' αυτόν και βαπτίζοντας για μετάνοια, διότι μετά τη μετάνοια ακολουθεί η άφεση των αμαρτιών, την οποία άφεση δίνει ο Χριστός. Και αφού αναχώρησαν οι μαθητές του Ιωάννη, ο Χριστός λέει αυτά, για να μη φανεί ότι τον κολακεύει. Η προφητεία δε που αναφέρθηκε ανήκει στον Μαλαχία. «Αλήθεια σας λέω, δεν έχει εγερθεί μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή.» Με βεβαιότητα το αποφαίνεται αυτό, ότι δηλαδή δεν υπάρχει κάποιος μεγαλύτερος από τον Ιωάννη. Λέγοντας δε «από γυναίκες», εξαίρεσε τον εαυτό του. Διότι ο ίδιος ο Χριστός γεννήθηκε από παρθένο, και όχι από γυναίκα, δηλαδή από γυναίκα που είχε έρθει σε γάμο. «Εκείνος όμως που είναι μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών είναι μεγαλύτερός του.» Επειδή είπε πολλά εγκώμια για τον Ιωάννη, για να μη νομίσουν ότι εκείνος είναι μεγαλύτερος και από τον ίδιο, λέει εδώ πιο φανερά, ότι εγώ, ο μικρότερος και ως προς την ηλικία και ως προς τη δική σας εκτίμηση, είμαι μεγαλύτερός του στη βασιλεία των ουρανών, δηλαδή στα πνευματικά και ουράνια αγαθά.

Έπειτα απαριθμεί τα έργα των θαυμάτων, τα οποία εξαγγέλθηκαν και μέσω των προφητών. Διότι το «τυφλοί αναβλέπουν, και χωλοί περιπατούν, και πτωχοί ευαγγελίζονται», αυτά είναι του Ησαΐα. Έπειτα λέγει: «Και μακάριος είναι όποιος δεν σκανδαλιστεί εξαιτίας μου», λέγοντάς τους σχεδόν το εξής: Και εσείς είστε μακάριοι, εάν δεν σκανδαλίζεστε εξαιτίας μου. Επειδή όμως ήταν επόμενο πολλοί να σκανδαλιστούν με τον Ιωάννη, διερωτώμενοι πώς εκείνος που έδωσε τόσο σπουδαία μαρτυρία για τον Χριστό, τώρα στέλνει απεσταλμένους και ρωτά εάν αυτός είναι ο ερχόμενος, για τον λόγο αυτόν λέγει ο Χριστός προς τα πλήθη να μην υποθέσουν τίποτε τέτοιο για τον Ιωάννη. Διότι δεν είναι καλάμι, ώστε πότε να κλίνει εδώ και πότε εκεί, και τώρα μεν να δίνει μαρτυρία για εμένα, τώρα δε να με αγνοεί. Διότι, εάν ήταν τέτοιος, για ποιον λόγο βγήκατε τότε στην έρημο για να τον δείτε; Μήπως όμως διαφθάρηκε ο νους του από την τρυφή; Αλλά η στολή του τον δείχνει ανώτερο από κάθε τρυφή. Διότι, εάν ζούσε τρυφηλά, θα βρισκόταν στα ανάκτορα. Αλλά μήπως τον θεωρείτε προφήτη; Ναι, σας λέγω, και περισσότερο από προφήτη. Διότι οι μεν άλλοι προφήτευσαν μόνο για τον Χριστό, αυτός όμως και τον είδε και τον υπέδειξε, λέγοντας: «Ίδε ο Αμνός του Θεού». Και οι μεν άλλοι προφήτες προφήτευσαν μετά την έξοδό τους από την κοιλιά των μητέρων τους, αυτός όμως, ακόμη και πριν βγει από τη μήτρα, αναγνώρισε τον Κύριο και σκίρτησε. Έπειτα παρουσιάζει ως μάρτυρα και τον προφήτη. Διότι λέγει, «Αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί:»

Ιδού αποστέλλω τον άγγελό μου. Διότι ο Ιωάννης είναι άγγελος· ίσως μεν λόγω του σχεδόν άυλου και αγγελικού βίου του, ίσως δε και επειδή ανήγγειλε την έλευση του Σωτήρος. Αμήν σας λέγω, δεν έχει εγερθεί μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες μεγαλύτερος από τον Ιωάννη, εξυψώνοντας τον Πρόδρομο πάνω από όλους τους άλλους. Έπειτα, σαν να έλεγε κάποιος: «Και από εσένα τον ίδιο, ω Χριστέ, είναι μεγαλύτερος;», προσθέτει: «Εγώ όμως που είμαι μικρότερός του, είμαι μεγαλύτερος στη βασιλεία των ουρανών». Διότι θεωρούμαι μεν τώρα μικρότερός του και κατά την καταγωγή και την ηλικία και τη δόξα, αλλά στη βασιλεία των ουρανών είμαι μεγαλύτερός του, δηλαδή σε όλα τα θεία και πνευματικά. Όλος λοιπόν ο λαός, όταν άκουσε τον Ιωάννη, εδικαίωσε τον Θεό, δηλαδή τίμησε τον Θεό, διότι δέχθηκαν τον προφήτη Του. Οι Φαρισαίοι όμως ατίμασαν τον Θεό, επειδή δεν δέχθηκαν τον Ιωάννη.