Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:13

Το ότι ο Χριστός είναι αληθινός και όχι πλάνος, όπως εσείς οι Ιουδαίοι λέτε και νομίζετε, ας σας το δείξουμε και αυτό, όχι μόνο με λόγια, αλλά και με τα ίδια τα πράγματα, που έως τώρα φωνάζουν και μαρτυρούν πως αυτό συμβαίνει σε όλη την οικουμένη, και πως όλα όσα είπε έγιναν πράγματι. Διότι είπε ότι «ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, αλλά οι λόγοι μου δεν θα παρέλθουν». Και ποιους λόγους εννοεί, άκουσε με σύνεση· διότι είπε για τον δικό σας ναό, δηλαδή των Ιουδαίων, ότι «αληθινά σας λέγω, δεν θα μείνει επάνω του λίθος πάνω σε λίθο». Έγινε, λοιπόν, ή δεν έγινε πάνω σ’ αυτόν ο λόγος του; Είπε ότι θα έρθουν οι Ρωμαίοι και θα αφαιρέσουν από εσάς το έθνος και την πόλη και τη βασιλεία· έγινε αυτό από τον Ουεσπασιανό και τον Τίτο ή δεν έγινε; Είπε ότι «ο νόμος και οι προφήτες φτάνουν έως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, και έπειτα παύουν»· δεν έγινε αυτό; Ποιος προφήτης υπήρξε σε σας μετά τον Ιωάννη τον Βαπτιστή; Δείξε μου λοιπόν, αφότου σταύρωσες τον Χριστό, ποιος προφήτης βρέθηκε σε σας· ποια βασιλεία έχετε σήμερα; Πού είναι οι κριτές σας; πού οι άρχοντές σας; Όλοι εξέλιπαν. Πού είναι ο ναός σας; Ιδού, κείται έρημος. Πού είναι οι πλάκες που λάβατε; Ιδού, δεν υπάρχουν. Πού είναι οι θυσίες σας; Ιδού, εξέλιπαν. Πού είναι η κιβωτός της διαθήκης; Ιδού, δεν φαίνεται. Πού είναι το θυσιαστήριο που έφτιαξε ο Μωυσής; πού η ράβδος που βλάστησε; πού η στάμνα και το μάννα; πού η επισκίαση μέσα στον ναό και ο καθαρισμός του αγιάσματος; πού είναι το πυρ που κατέβαινε από τον ουρανό; Πού έχετε σήμερα έστω έναν προφήτη; Κανέναν αληθινά δεν έχετε, σύμφωνα με τη φωνή των τριών παίδων, που μιλούσε για σας λέγοντας ότι «δεν υπάρχει στον καιρό αυτόν άρχοντας, προφήτης και ηγούμενος», και παρακάτω, «ενώπιον του Θεού, για να βρούμε έλεος». Διότι ποιον τόπο, από όσους σας έδωσε ο Θεός, έχετε σήμερα; Όλους τους αφαίρεσε από εσάς και τους έδωσε σε εμάς. Και αν ακόμη αναφέρεις το Σινά, όπου δέχθηκες τον νόμο και δεν τον δέχθηκες όπως έπρεπε, όμως ο Χριστός εκεί δοξάζεται σήμερα· και αν αναφέρεις τον Ιορδάνη, από όπου πέρασε τότε ο λαός σας, όμως, αφού εκεί βαπτίσθηκε ο Χριστός, εκεί δοξάζεται από εμάς· και αν αναφέρεις την Ιερουσαλήμ και τη Σιών, όμως, αφού εκεί σταυρώθηκε ο Χριστός, τα παθήματά του εκεί προσκυνούνται σήμερα· και αν πεις το όρος των Ελαιών, όμως, αφού από εκεί αναλήφθηκε ο Χριστός, εκεί δοξάζεται· και αν πεις τη Βηθλεέμ, την πόλη του Δαβίδ, όμως, αφού από εκεί γεννήθηκε ο Χριστός, όπως στον ουρανό έτσι και εκεί δοξάζεται πάντοτε. Και γιατί μιλώ για τη Βηθλεέμ, τη Σιών και τον Ιορδάνη; Πήγαινε στη Δύση, εξέτασε την Ανατολή, αναζήτησε ολόκληρη την οικουμένη, ακόμη και τις ίδιες τις Βρετανικές νήσους, ακόμη και τα δυτικά και έσχατα μέρη του κόσμου· τα μεν των Ιουδαίων και των Ελλήνων παλαίωσαν και αφανίσθηκαν, ενώ τα του Χριστού παντού πιστεύονται, τιμώνται και βεβαιώνονται.

Διότι είπε: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δε λόγοι μου δεν πρόκειται να παρέλθουν». Ποιοι είναι δε αυτοί οι λόγοι, ας ακούσουμε με σύνεση. Είπε για τον δικό σας ναό ότι: «Αλήθεια σας λέω, δεν πρόκειται να μείνει σε αυτόν λίθος επί λίθου, ο οποίος να μην καταλυθεί». Άραγε εκπληρώθηκε ο λόγος του, ή δεν εκπληρώθηκε; Είπε ότι θα έρθουν οι Ρωμαίοι και θα αφανίσουν το έθνος σας, και την πόλη και το βασίλειο· άραγε έγινε αυτό επί Ουεσπασιανού και Τίτου, ή δεν έγινε; Είπε ότι ο νόμος και οι προφήτες έφθασαν έως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, και έπειτα παύουν· άραγε δεν έγινε αυτό; Ποιος προφήτης υπήρξε ανάμεσά σας μετά τον Ιωάννη τον Βαπτιστή;

Εφόσον λοιπόν είναι παρών ο Άγιος των αγίων, εύλογα σφραγίστηκε και η όραση και η προφητεία, και η βασιλεία της Ιερουσαλήμ έχει παύσει. Διότι μέχρι τότε χρίονταν μεταξύ τους βασιλείς, έως ότου χρίστηκε ο Άγιος των αγίων· και ο Μωυσής επίσης προφητεύει ότι η βασιλεία των Ιουδαίων θα υφίσταται μέχρι αυτόν, λέγοντας: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο έχουν αποταμιευθεί οι επαγγελίες, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών.» Γι' αυτό και ο ίδιος ο Σωτήρας διακήρυττε λέγοντας: «Ο νόμος και οι προφήτες προφήτευσαν έως τον Ιωάννη.» Εάν, λοιπόν, υπάρχει τώρα στους Ιουδαίους βασιλιάς ή προφήτης ή όραση, καλώς αρνούνται τον Χριστό που έχει έλθει. Εάν όμως δεν υπάρχει ούτε βασιλιάς ούτε όραση, αλλά έχει πλέον σφραγιστεί κάθε προφητεία, και η πόλη και ο ναός έχουν αλωθεί, γιατί ασεβούν και παρανομούν τόσο πολύ, ώστε από τη μία να βλέπουν αυτά που έχουν συμβεί, και από την άλλη να αρνούνται τον Χριστό που τα έπραξε αυτά; Γιατί, ενώ βλέπουν και αυτούς που προέρχονται από τα έθνη να εγκαταλείπουν τα είδωλα και να στηρίζουν την ελπίδα τους στον Θεό του Ισραήλ μέσω του Χριστού, αρνούνται τον Χριστό, ο οποίος γεννήθηκε κατά σάρκα από τη ρίζα του Ιεσσαί και πλέον βασιλεύει; Διότι, εάν τα έθνη λάτρευαν άλλον θεό, και δεν ομολογούσαν τον Θεό του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ και του Μωυσή, καλώς θα προφασίζονταν πάλι ότι δεν έχει έλθει ο Θεός.

Ερώτηση 84. Τι εννοεί το χωρίο: «Νεαρά λιοντάρια που βρυχώνται για να αρπάξουν και να ζητήσουν από τον Θεό την τροφή τους. Ανέτειλε ο ήλιος και συγκεντρώθηκαν, και στις φωλιές τους θα αναπαυθούν;» Απάντηση: Νεαρά λιοντάρια ονομάζει τους προφήτες. Βρυχώνταν δε, φωνάζοντας, ομιλώντας και προφητεύοντας τη σάρκωση του Υιού του Θεού. Ανέτειλε όμως ο ήλιος, δηλαδή ήλθε ο Χριστός, και σιώπησαν. Οι προφήτες προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη. Αυτό είναι που λέει η Γραφή και αλλού: «Σκοτεινό νερό μέσα σε νεφέλες αέρων· από τη λαμπρότητά του οι νεφέλες υποχώρησαν». Σκοτεινό νερό ονομάζει τη θεία Γραφή, επειδή μέσα σε γνόφο έλαβε ο Μωυσής τον νόμο στο Σινά από τον Θεό. Επιπλέον δε και οι προφήτες έβλεπαν και φανέρωναν την παρουσία του Χριστού με τρόπο κάπως αμυδρό, σκοτεινό και ανεπαίσθητο. Διότι νεφέλες ονομάζει τους προφήτες, επειδή κήρυξαν και σαν νερό εξέχεαν τον θείο λόγο και νόμο πάνω στη γη, πνέοντας σαν άνεμοι, το οποίο ακριβώς αποτελεί το σκοτεινό νερό. Από τη λαμπρότητά του δε ενώπιόν του, ή σαν από την ένσαρκη παρουσία του μπροστά του, οι νεφέλες, δηλαδή οι προφήτες, έπαψαν και υποχώρησαν.

Και ως σύμβολο του βαπτίσματος υπήρχε ένας λουτήρας τοποθετημένος μέσα στη Σκηνή. Το τέλος της Παλαιάς και η αρχή της Καινής Διαθήκης είναι το βάπτισμα. Διότι ο Ιωάννης ήταν ο αρχηγός, από τον οποίο δεν υπήρξε κανένας μεγαλύτερος μεταξύ όσων έχουν γεννηθεί από γυναίκες· αποτέλεσε αφενός το τέλος των προφητών. Διότι όλοι οι προφήτες και ο νόμος προφήτευσαν έως τον Ιωάννη· αφετέρου αποτέλεσε την απαρχή των ευαγγελικών πραγμάτων. Διότι λέει, «Αρχή του ευαγγελίου του Ιησού Χριστού», και τα εξής: «Εμφανίστηκε ο Ιωάννης στην έρημο βαπτίζοντας».

Διότι και όσα υποδηλώνονται στο Άσμα, αυτά βρίσκονται να αναφέρονται κατά διαστήματα και στους προφήτες και στις άλλες Γραφές. Επιπλέον, όπως όταν ο Ιωάννης υπέδειξε τον Αμνό, ο νόμος και οι προφήτες έφτασαν έως τον Ιωάννη, έτσι και τα όσα υποδηλώνονται στο Άσμα Ασμάτων αποτελούν το τέλος όλων όσων υποδηλώνονται στη Θεία Γραφή. Διότι τι άλλο πρέπει να προσδοκά κανείς μετά τον Σωτήρα παρά την ανάσταση και την κρίση; Γι' αυτό οι κατά Φρύγας, επειδή εισάγουν προφήτες μετά τον Κύριο, πλανώνται και καταδικάστηκαν ως αιρετικοί. Επομένως, [ονομάζεται] Άσμα Ασμάτων, διότι μετά από αυτό που έχει ειπωθεί δεν υπάρχει τίποτε άλλο να προσδοκά κανείς. Και όπως μετά τον Νόμο υπήρχαν τα Άγια, και μετά τα Άγια των Αγίων δεν υπήρχε πλέον πιο εσωτερικός τόπος, έτσι και μετά το Άσμα Ασμάτων δεν μπορούμε πλέον να προσδοκούμε καμία εσώτερη και νεότερη επαγγελία.

Υπάρχει, λοιπόν, μεγάλη συνάφεια και απόλυτη συμφωνία. Διότι και μέσα από αυτό τους ωθεί και τους παρακινεί πλέον προς την πίστη στον ίδιο· συγχρόνως δε συνηγορεί υπέρ των όσων είχαν λεχθεί προηγουμένως από τον Ιωάννη. Διότι, εάν μέχρι τον Ιωάννη έχουν εκπληρωθεί τα πάντα, εγώ είμαι ο ερχόμενος. Διότι λέει: «Όλοι οι προφήτες και ο νόμος προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη».

Δες πώς συμφωνούν τα νοήματα. Ο Χριστός είπε: «Συμπληρώστε»· ο προφήτης λέει: «Για να συντελεστεί η αμαρτία και να σφραγιστούν οι αμαρτίες». Τι σημαίνει το «να σφραγιστούν»; Ώστε να μην απομείνει τίποτα πλέον. Και: «Για να φέρει αιώνια δικαιοσύνη». Και ποια είναι η αιώνια δικαιοσύνη, παρά εκείνη που δόθηκε από τον Χριστό; «Και για να σφραγίσει όραμα και προφήτη, και να χρίσει Άγιο των αγίων», δηλαδή, να σταματήσει πλέον τις προφητείες· διότι αυτό σημαίνει το να σφραγίσει: το να σταματήσει το χρίσμα, να σταματήσει τα οράματα. Γι' αυτό ο Χριστός έλεγε: «Ο νόμος και οι προφήτες ίσχυσαν έως τον Ιωάννη».

Είχε πει δε τα εξής, σχετικά με το ότι δεν θα υπάρξει πλέον προφήτης στο γένος σας και σχετικά με την επίγνωση ότι η Καινή Διαθήκη, που από παλαιά είχε κηρυχθεί από τον Θεό ότι θα θεσπιστεί, ήταν ήδη τότε παρούσα, ότι δηλαδή ήταν ο ίδιος ο Χριστός: «Ο νόμος και οι προφήτες μέχρι τον Ιωάννη τον Βαπτιστή· από τότε η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και βιαστές την αρπάζουν. Και εάν θέλετε να το αποδεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που μέλλει να έλθει. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει».

Ωδή εβδόμη. Ο διασώσας εν πυρί. Αφού ανήλθες στον βαθμό της ιερωσύνης και δοξολόγησες τον Θεό από την καθέδρα των πρεσβυτέρων, σαν φως πάνω σε λυχνία, αξιοΰμνητε, εξέπεμψες στον κόσμο τις ολόφωτες ακτίνες των δογμάτων και των ύμνων. Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής υπήρξε το τέλος των προφητών και του παλαιού νόμου, εσύ όμως, μακάριε Ιωάννη, αναδείχθηκες το επιστέγασμα του νέου νόμου και της χάριτος, και η σφραγίδα των θεολόγων και των διδασκάλων.

«Διότι όλοι οι προφήτες και ο νόμος προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη· και αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που επρόκειτο να έλθει. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Διότι αυτιά έχουν και τα κτήνη και τα ερπετά της γης και τα ζωύφια και τα πτηνά, αλλά στερούνται λογικής γνώσης και αντιλαμβάνονται μόνο τον ήχο. Αυτιά έχουν και τα νήπια και όλοι οι άνθρωποι, αλλά στερούνται συνέσεως, όπως ακριβώς αποφάνθηκε και σε άλλο σημείο της Γραφής, ότι «με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν πρόκειται να ιδείτε». Και φανερώνοντας από πού συμβαίνει αυτό έλεγε: «Διότι πάχυνε», λέγει, «η καρδιά αυτού του λαού».

Αλλά ποια είναι εδώ η ανάγκη αυτών των προφητικών λόγων; Και τι υποδηλώνουν για την οικονομία του Σωτήρος; Τις αρχές της παρουσίας Του, όταν δηλαδή είχε ήδη έλθει, αλλά δεν εμφανιζόταν ακόμη στους πολλούς, όταν «ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε», την εποχή πριν από τον Ιωάννη, πριν ανάψει ο λύχνος. Διότι τότε υπήρχε ακόμη γι' αυτόν ανάγκη από τους προφητικούς λόγους. Μετά από αυτά όμως, εμφανίστηκε ο ίδιος ο προφητευόμενος και δεν υπήρχε πλέον ανάγκη από τους προφήτες, αλλά ενώ ήταν παρών τον υπεδείκνυε ο Ιωάννης, και πριν από τον Ιωάννη ο Πατέρας. Γι' αυτό λέει: «Όλοι οι προφήτες προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη». Αυτόν ακριβώς τον καιρό, πριν από τον Ιωάννη, υποδηλώνουν τα προφητικά ψαλλόμενα, επειδή και τα τίμια δώρα, μέσω των οποίων σημαίνεται ο Χριστός, δεν φέρονται ακόμη στο μέσον, αλλά εναποτίθενται ιδιαιτέρως συγκαλυμμένα.

Μτ. 11, 12—13 Αφότου δε ο Ιωάννης ανέλαβε το έργο του βαπτίσματος και κήρυξε τον λόγο της μετανοίας και βάπτισε τον κοινό Δεσπότη, και το Πνεύμα εμαρτύρησε τον γνήσιο και ομοφυή Υιό του Πατρός, και ο ίδιος ο Δεσπότης «άρχισε να κηρύττει τη βασιλεία των ουρανών», από τότε η βασιλεία των ουρανών άρχισε να γίνεται αντικείμενο επιθυμίας για τους ανθρώπους, από τότε άρχισε να αναζητείται και να βιάζεται και να αρπάζεται από τους βιαστές. Διότι, αν και η βασιλεία των ουρανών είναι δώρο (άλλωστε, τι θα μπορούσε να δώσει κανείς ως αντάλλαγμα γι' αυτήν;), παρόλα αυτά δεν δίδεται δωρεάν ούτε στους τυχόντες, αλλά σε εκείνους που κρούουν, σε εκείνους που αιτούνται, σε εκείνους που επιμένουν, σε εκείνους που βιάζονται· σε αυτούς δίδεται, από αυτούς αρπάζεται. Και όπως ακριβώς εκείνος που αναζητά κάτι με πολλή και ανέκφραστη προθυμία, όταν του επιτραπεί να λάβει το ποθούμενο, το αρπάζει, έτσι και σε αυτούς που με σφοδρή και άμετρη επιθυμία ζητούν τρόπον τινά να αρπάξουν τη βασιλεία των ουρανών, δίδεται αυτή και αρπάζεται.

Προτού όμως ο Ιωάννης αρχίσει το βάπτισμα και ο Δεσπότης αρχίσει το κήρυγμα, η βασιλεία των ουρανών δεν ήταν τόσο φανερή στους ανθρώπους, ούτε αναδεικνύονταν τόσοι εραστές και βιαστές της, επειδή ακριβώς δεν κηρυσσόταν τόσο περίτρανα και αδιάκοπα. Διότι οι προφήτες και ο νόμος, οι οποίοι προφήτευσαν «έως τον Ιωάννη», δηλαδή μέχρι την έναρξη του δεσποτικού κηρύγματος, και παιδαγώγησαν τον λαό που βρισκόταν υπό την καθοδήγησή τους, δεν υπόσχονταν τόσο τη βασιλεία των ουρανών, αλλά «γη ρέουσα μέλι και γάλα», καθώς και επίγεια αγαθά, ευτεκνία και επικράτηση επί των εχθρών για όσους ενεργούσαν ορθά, όπως αντίστοιχα καταβροχθιστική μάχαιρα για όσους απειθούσαν, και αιχμαλωσία και εξορία σε ξένη γη και τα παρόμοια.

Διότι εδώ μεν υπολείπομαι από αυτόν, και κατά το ότι γεννήθηκε πριν από εμένα, και κατά το ότι σας φαίνεται ότι αυτός είναι μεγάλος, εκεί όμως είμαι μεγαλύτερος. «Από δε τις ημέρες του Ιωάννη του Βαπτιστή μέχρι τώρα η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και οι βιαστές την αρπάζουν.» Φαίνεται ότι αυτό δεν έχει λογική ακολουθία, όμως δεν είναι έτσι. Πρόσεξε λοιπόν· διότι και αφού μίλησε ο Χριστός για τον εαυτό του, ότι είναι ανώτερος από τον Ιωάννη, τους ωθεί στο να πιστέψουν σε αυτόν· δείχνοντας ότι πολλοί αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών, δηλαδή, την πίστη σε αυτόν· και υπάρχει ανάγκη από πολλή βία. Διότι το να αφήσει κανείς πατέρα και μητέρα, και να περιφρονήσει την ίδια του την ψυχή, πόσης βίας έργο είναι· «Διότι όλοι οι προφήτες και ο νόμος προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη.» Και αυτό έχει την ίδια λογική ακολουθία. Διότι λέει, ότι Εγώ είμαι ο ερχόμενος, διότι όλοι οι προφήτες έχουν εκπληρωθεί· και δεν θα είχαν εκπληρωθεί, εάν δεν είχα έλθει εγώ· επομένως, μην περιμένετε τίποτε περαιτέρω. «Και αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έλθει.» Αν θέλετε, λέει, να το δεχθείτε, δηλαδή, αν κρίνετε με καλή διάθεση, και όχι με φθόνο, αυτός είναι για τον οποίο είπε ο προφήτης Μαλαχίας ότι είναι ο μελλοντικός Ηλίας. Διότι και ο Πρόδρομος και ο Ηλίας έχουν την ίδια διακονία. Ο μεν Πρόδρομος προέδραμε της πρώτης παρουσίας, ο δε Ηλίας θα προδράμει της μελλούσης.