Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:14

Λύση. Ο Χριστός δεν μίλησε απροσδιόριστα για αυτόν λέγοντας: «Αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έρθει», αλλά προέταξε το: «Αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας». Αυτό δε το είπε, επειδή αυτός είχε εκπληρώσει τη διακονία του Ηλία. Διότι ο Ιωάννης έγινε πρόδρομος της παρουσίας του Χριστού, όπως ακριβώς ο Ηλίας θα γίνει της δεύτερης.

Αυτός λοιπόν ο πυροειδής (θεός), ο οποίος έγινε πυρ από το φως, δημιούργησε τον κόσμο έτσι όπως λέει ο Μωυσής, όντας ο ίδιος ανυπόστατος, έχοντας ως ουσία το σκότος και υβρίζοντας πάντοτε τους αιώνιους χαρακτήρες του φωτός που εγκλωβίστηκαν από τα άνω στα κάτω. Μέχρι, λοιπόν, τη φανέρωση του Σωτήρα, υπήρχε πολλή πλάνη των ψυχών από τον θεό που έγινε από το φως, τον πυρώδη, τον δημιουργό. Διότι οι ιδέες ονομάζονται ψυχές, επειδή, αφού έψυχραν και κατέπεσαν από τα άνω, διαμένουν στο σκότος, μεταβαίνοντας πάντοτε από σώμα σε σώμα και φρουρούμενες από τον δημιουργό. Και ότι αυτό έχει έτσι, λέγει, είναι δυνατόν να κατανοηθεί και από τον Ιώβ, ο οποίος λέει: «Και εγώ περιπλανώμενη και λάτρις, μεταβαίνοντας από τόπο σε τόπο και από οικία σε οικία», και από τον Σωτήρα που λέει: «Και αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έρθει. Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω». Από την εποχή όμως του Σωτήρα, η μετενσωμάτωση έχει παύσει και κηρύσσεται η πίστη για την άφεση των αμαρτιών με έναν τέτοιο περίπου τρόπο.

Επειδή λοιπόν και ο πατέρας μάς φόρεσε το στεφάνι που ταιριάζει στον ίδιο, και αυτό αποδείχθηκε μεγαλύτερο από το δικό μας κεφάλι, δεν θα επέλεγε να το περιθέσει στον εαυτό του· ελάτε λοιπόν, αφού το αφαιρέσουμε από εμάς, ας το τοποθετήσουμε ξανά στο ταιριαστό κεφάλι του πατέρα. Διότι το μεν όνομα του Ιωάννη το έχουμε εμείς, το δε φρόνημά του το έχει αυτός· και εμείς μεν λάβαμε την προσωνυμία, αυτός όμως απέκτησε τη φιλοσοφία του. Για τον λόγο αυτόν θα ήταν πιο δίκαιο να κληρονομήσει αυτός την προσωνυμία παρά εμείς· διότι συνώνυμους δεν τους καθιστά συνήθως η κοινή χρήση των ονομάτων, αλλά η συγγένεια των έργων, έστω κι αν τα ονόματα διαφέρουν. Διότι η Γραφή δεν συνηθίζει να φιλοσοφεί περί αυτών όπως πράττουν οι μετέχοντες στη θύραθεν φιλοσοφία. Επειδή εκείνοι ισχυρίζονται ότι, αν δεν υπάρξει μαζί με την ουσία και η ταύτιση των ονομάτων, δεν γίνονται συνώνυμοι. Η Γραφή όμως δεν πράττει έτσι· αλλά, όταν διαπιστώσει μεγάλη συγγένεια στη φιλοσοφία, έστω κι αν έχουν δοθεί διαφορετικά ονόματα σε όσους συμμερίζονται τον ίδιο τρόπο ζωής, τους ονομάζει με την ίδια προσωνυμία. Και την απόδειξη γι' αυτό δεν χρειάζεται να την αναζητήσουμε μακριά, αλλά αρκεί να φέρουμε στο προσκήνιο αυτόν τον ίδιο τον Ιωάννη, τον γιο του Ζαχαρία. Διότι, όταν οι μαθητές ρώτησαν αν πρόκειται να έρθει πάλι ο Ηλίας, απάντησε: «Και, εάν θέλετε να το δεχθείτε».

Αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έλθει. Και όμως ονομαζόταν Ιωάννης· αλλά επειδή είχε τον τρόπο του Ηλία, για τον λόγο αυτό του μετέδωσε και αυτή την ονομασία· επειδή απέκτησε το πνεύμα του Ηλία, για αυτό έλαβε και το όνομα του Ηλία. Διότι και οι δύο κατοίκησαν σε έρημους τόπους· και ο μεν φορούσε προβιά, ο δε είχε περιβληθεί με τρίχινο ένδυμα, και η τράπεζά τους ήταν ομοίως απέριττη και λιτή. Και ο μεν έγινε διάκονος της πρώτης παρουσίας, ο δε θα είναι πάλι της μελλοντικής. Επειδή, λοιπόν, και ο τρόπος διαβίωσης και η περιβολή των ενδυμάτων, και η διαμονή στους τόπους, και η διακονία ήταν κοινή, και όλα ήταν όμοια μεταξύ τους· για τον λόγο αυτό απέδωσε και στους δύο ένα όνομα, δείχνοντας ότι, ακόμη και αν κάποιος έχει διαφορετικό όνομα, δύναται να είναι συνώνυμος με εκείνον του οποίου τον τρόπο ζωής ζήλωσε.

Έπειτα παραθέτει και άλλο τεκμήριο λέγοντας: «Αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έλθει». Διότι, λέγει, «θα σας αποστείλω τον Ηλία τον Θεσβίτη, ο οποίος θα επιστρέψει την καρδιά του πατέρα προς τα τέκνα». Αυτός, λοιπόν, είναι ο Ηλίας, λέγει, εάν προσέξετε με ακρίβεια. Διότι, λέγει, «θα αποστείλω τον άγγελό μου προ προσώπου σου». Και ορθώς είπε: «Αν θέλετε να το δεχθείτε», καταδεικνύοντας το αβίαστο. Διότι δεν σας εξαναγκάζω, λέγει.

Αυτό δε το έλεγε, ζητώντας καλοπροαίρετη διάνοια, και φανερώνοντας ότι αυτός είναι εκείνος, και εκείνος είναι αυτός. Διότι και οι δύο ανέλαβαν μία διακονία, και έγιναν πρόδρομοι και οι δύο. Γι' αυτόν τον λόγο δεν είπε απλώς, «Αυτός είναι ο Ηλίας», αλλά, «Αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι»· δηλαδή: «Αν με καλοπροαίρετη διάνοια προσέχετε τα όσα γίνονται». Και δεν σταμάτησε ούτε εδώ, αλλά πρόσθεσε, δείχνοντας ότι υπάρχει ανάγκη συνέσεως, δίπλα στο: «Αυτός είναι ο Ηλίας που μέλλει να έλθει», το «όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Έθετε δε τόσα αινίγματα, για να τους παρακινήσει σε ερώτηση. Αν όμως ούτε και έτσι δεν αφυπνίζονταν, πολύ περισσότερο δεν θα αφυπνίζονταν αν τα πράγματα ήταν φανερά και σαφή. Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ούτε το εξής, ότι δηλαδή δεν τολμούσαν να ρωτήσουν και ότι ήταν δυσπρόσιτος. Διότι αυτοί που τον ρωτούσαν και τον υπέβαλαν σε δοκιμασίες για το παραμικρό, και ενώ αποστομώθηκαν αμέτρητες φορές, δεν απομακρύνθηκαν, πώς δεν θα ρωτούσαν και δεν θα ζητούσαν να μάθουν για τα απολύτως αναγκαία, εάν βέβαια επιθυμούσαν να τα μάθουν; Διότι, εάν ρωτούσαν για τα ζητήματα του Νόμου, για το ποια εντολή είναι πρώτη, και για όλα τα παρόμοια, καίτοι δεν υπήρχε καμία ανάγκη να ειπωθούν αυτά, πώς δεν θα εξέταζαν το νόημα των όσων λέγονταν από αυτόν, για τα οποία μάλιστα ο ίδιος ήταν περισσότερο υπόχρεος να δώσει απαντήσεις;

Σας λέω δε, ότι ο Ηλίας ήδη ήρθε, και δεν τον αναγνώρισαν, αλλά έκαναν σε αυτόν όσα θέλησαν. Έτσι και ο Υιός του ανθρώπου πρόκειται να πάθει από αυτούς. Τότε κατάλαβαν ότι τους μίλησε για τον Ιωάννη. Αν και ούτε οι γραμματείς το είπαν αυτό, ούτε οι Γραφές· αλλά επειδή πλέον είχαν γίνει πιο οξυδερκείς και πιο προσεκτικοί σε όσα λέγονταν, γρήγορα το κατανόησαν. Από πού όμως το κατάλαβαν αυτό οι μαθητές; Τους είχε ήδη πει προηγουμένως: «Αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έρθει»· εδώ όμως λέει ότι «Ήρθε»· και πάλι ότι «ο Ηλίας έρχεται και θα τα αποκαταστήσει όλα». Αλλά μη θορυβηθείς, ούτε να νομίσεις ότι ο λόγος είναι πεπλανημένος, αν άλλοτε μεν είπε ότι θα έρθει, και άλλοτε ότι έχει ήδη έρθει. Διότι όλα αυτά είναι αληθινά.

Είχε πει δε τα εξής, σχετικά με το ότι δεν θα υπάρξει πλέον προφήτης στο γένος σας και σχετικά με την επίγνωση ότι η Καινή Διαθήκη, που από παλαιά είχε κηρυχθεί από τον Θεό ότι θα θεσπιστεί, ήταν ήδη τότε παρούσα, ότι δηλαδή ήταν ο ίδιος ο Χριστός: «Ο νόμος και οι προφήτες μέχρι τον Ιωάννη τον Βαπτιστή· από τότε η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και βιαστές την αρπάζουν. Και εάν θέλετε να το αποδεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που μέλλει να έλθει. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει».

«Διότι όλοι οι προφήτες και ο νόμος προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη· και αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που επρόκειτο να έλθει. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Διότι αυτιά έχουν και τα κτήνη και τα ερπετά της γης και τα ζωύφια και τα πτηνά, αλλά στερούνται λογικής γνώσης και αντιλαμβάνονται μόνο τον ήχο. Αυτιά έχουν και τα νήπια και όλοι οι άνθρωποι, αλλά στερούνται συνέσεως, όπως ακριβώς αποφάνθηκε και σε άλλο σημείο της Γραφής, ότι «με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν πρόκειται να ιδείτε». Και φανερώνοντας από πού συμβαίνει αυτό έλεγε: «Διότι πάχυνε», λέγει, «η καρδιά αυτού του λαού».

Από πού πάλι η καρδιά παχαίνει και βαραίνει; Από την κραιπάλη, λέει, και τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες. Γι' αυτό και τώρα, αφού έδωσε μαρτυρία για τον μέγα Ιωάννη ότι είναι μεγαλύτερος από όλους όσοι έχουν γεννηθεί και ανώτερος από όλους τους προφήτες και ότι «αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έρθει», τότε λέει: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Διότι, επιθυμώντας να διεγείρει προς ακρόαση τα νωθρά μας αυτιά, το λέει αυτό πολλές φορές, όπως και όταν λέει: «Θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του και θα συνάξουν από τη βασιλεία του όλα τα σκάνδαλα και όσους πράττουν την ανομία και θα τους ρίξουν στο καιόμενο καμίνι του πυρός. Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών· τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατρός τους. Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Βλέπεις πώς, όπου πει κάτι φοβερό ή αξιοθαύμαστο, αμέσως προσθέτει το «εκείνος που έχει αυτιά»; Διότι, αφού μας υπενθύμισε τη συντέλεια και την αποστολή των αγγέλων και τη συγκέντρωση των σκανδάλων και των παρανόμων και το καμίνι του πυρός και τον κλαυθμό και τον τριγμό των δοντιών και τη λαμπρότητα των δικαίων, τότε, διεγείροντάς μας σε συνετή ακρόαση, λέει «εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει».

Ματθ. 17, 11-13. Ο Ιωάννης είναι ο Ηλίας όχι ως προς το όνομα, αλλά ως προς την παρόμοια δράση. Διότι και οι δύο υπήρξαν πρόδρομοι της Δεσποτικής παρουσίας, αν και ο μεν της πρώτης, ενώ ο δε της δεύτερης, και επειδή και στα υπόλοιπα είχαν πολλή ομοιότητα. Διότι καθένας από αυτούς απέφυγε τους θορύβους, τις πόλεις, τα δικαστήρια και όλο το πλήθος που βρίσκεται εκεί. Ο Ηλίας κατοικούσε στον Κάρμηλο, ο Ιωάννης διέμενε στην έρημο. Ακτήμονα βίο επιδίωκε ο Ιωάννης, αμέριμνο τον είχε ο Ηλίας μη φροντίζοντας ούτε για την καθημερινή τροφή, και οι δύο υπήρξαν φύλακες της παρθενίας, και επομένως η ομοιότητά τους είναι μεγάλη. Γι' αυτό, όχι μόνο τώρα ο Ιωάννης παραλληλίζεται με την ομοιότητα του Ηλία, αλλά και αλλού πολύ πιο εμφατικά, όπως έχει ειπωθεί προηγουμένως: «Αυτός είναι ο Ηλίας, που πρόκειται να έλθει». Διότι και αυτό φανερώνει ότι ο Ιωάννης ταυτίζεται με τον Ηλία που πρόκειται να έλθει, ως προς την ομοιότητα και την ταυτότητα της διακονίας τους. Διότι, όπως είπα, και οι δύο είναι πρόδρομοι της Δεσποτικής παρουσίας, τόσο κατά την ομοιότητα όσο και κατά την εξοικείωση με την αξιοθαύμαστη πολιτεία. Όταν λοιπόν λέει «Ο Ηλίας μεν έρχεται και θα αποκαταστήσει», εννοεί τον Ηλία που είναι και στην πραγματικότητα και στο όνομα. Όταν όμως λέει «Ο Ηλίας ήδη ήλθε», ονομάζει μεν τον Ιωάννη ως προς το όνομα, αλλά τον θεωρεί Ηλία ως προς το έργο, δείχνοντας την ομοιότητα που έχουν μεταξύ τους.

Παρομοίως δε και όταν λέγει, «αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έλθει», εννοεί αυτόν που έμπρακτα έχει γίνει Ηλίας, ο οποίος εξαιτίας της ισχυρής ομοιότητας, την οποία έχει με αυτόν που πρόκειται να έλθει, ονομάζεται Ηλίας· διότι η φράση «αυτός που πρόκειται <να έλθει>» αυτό δηλώνει, ότι δηλαδή είναι αυτός που, εξαιτίας της ομοιότητας και της οικειότητας προς αυτόν που πρόκειται να έλθει, έχει αναλάβει και το όνομά του.

Διότι εδώ μεν υπολείπομαι από αυτόν, και κατά το ότι γεννήθηκε πριν από εμένα, και κατά το ότι σας φαίνεται ότι αυτός είναι μεγάλος, εκεί όμως είμαι μεγαλύτερος. «Από δε τις ημέρες του Ιωάννη του Βαπτιστή μέχρι τώρα η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και οι βιαστές την αρπάζουν.» Φαίνεται ότι αυτό δεν έχει λογική ακολουθία, όμως δεν είναι έτσι. Πρόσεξε λοιπόν· διότι και αφού μίλησε ο Χριστός για τον εαυτό του, ότι είναι ανώτερος από τον Ιωάννη, τους ωθεί στο να πιστέψουν σε αυτόν· δείχνοντας ότι πολλοί αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών, δηλαδή, την πίστη σε αυτόν· και υπάρχει ανάγκη από πολλή βία. Διότι το να αφήσει κανείς πατέρα και μητέρα, και να περιφρονήσει την ίδια του την ψυχή, πόσης βίας έργο είναι· «Διότι όλοι οι προφήτες και ο νόμος προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη.» Και αυτό έχει την ίδια λογική ακολουθία. Διότι λέει, ότι Εγώ είμαι ο ερχόμενος, διότι όλοι οι προφήτες έχουν εκπληρωθεί· και δεν θα είχαν εκπληρωθεί, εάν δεν είχα έλθει εγώ· επομένως, μην περιμένετε τίποτε περαιτέρω. «Και αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έλθει.» Αν θέλετε, λέει, να το δεχθείτε, δηλαδή, αν κρίνετε με καλή διάθεση, και όχι με φθόνο, αυτός είναι για τον οποίο είπε ο προφήτης Μαλαχίας ότι είναι ο μελλοντικός Ηλίας. Διότι και ο Πρόδρομος και ο Ηλίας έχουν την ίδια διακονία. Ο μεν Πρόδρομος προέδραμε της πρώτης παρουσίας, ο δε Ηλίας θα προδράμει της μελλούσης.