Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:15

Εάν όμως πρέπει να παρουσιάσουμε πάλι και με τη μαρτυρία της Γραφής το αξιέπαινο αυτών των δύο θεόφυτων ιδιοτήτων μας, δηλαδή του ουσιώδους θελήματος και της νοερής ενεργείας, όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει.

Και πάλι περί των ιδίων: Όπως ακριβώς η κατασκευή του σώματος έχει λάβει από τον Δημιουργό τις πέντε αισθήσεις που της αρμόζουν, έτσι και η νοερή ουσία της ψυχής επιτελεί όλο το έργο των εντολών μέσω των πέντε αισθήσεων. Και σύμβολο μεν της δικής της όρασης είναι οι οφθαλμοί, όπως είπε ο άγιος Δαβίδ: «Οι οφθαλμοί μου είναι διαπαντός στραμμένοι προς τον Κύριο»· της δε ακοής: «Μου προσέθεσε αυτί για να ακούω», και ο Κύριος: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει»· της δε όσφρησης: «Θα τρέξουμε στην οσμή των μύρων σου»· της δε γεύσης: «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός»· και: «Άνοιξα το στόμα μου και είλκυσα πνεύμα»· και: «Κύριε, θα ανοίξεις τα χείλη μου»· της δε αφής: «Εκείνο που είδαμε και τα χέρια μας ψηλάφησαν περί του Λόγου της ζωής».

Όσο για τη διαγωγή του ομόψυχου τέκνου, του ευλογημένου και ταπεινού υποτακτικού, που αρνήθηκε τα πάντα, μέχρι θανάτου, όλα τα δικά του θελήματα, τι έχω να πω; Είπε ο Κύριος: «Όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», και για τον μαθητή είπε ότι μπορεί να γίνει «όπως ο δάσκαλός του». «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει.» Ερώτηση του ίδιου προς τον ίδιο Γέροντα σχετικά με την υγεία του αββά που παρέμεινε για καιρό ασθενής, και σχετικά με τα ψυχικά πάθη. Και για το αν πρέπει να επισκέπτεται τον γέροντα που κατοικεί κοντά.

Επειδή, λοιπόν, μεταφέραμε τις διαφορές των ηλικιών στον εσωτερικό άνθρωπο, είναι επόμενο να μεταφέρουμε και τα ονόματα των αισθήσεων στις δυνάμεις της ψυχής. Ώστε, όταν λέγει: «Στα δικά μου λόγια στρέψε το αυτί σου», πρέπει να γνωρίζουμε ότι επιζητεί το ευήκοο της ψυχής, όπως λέγει ο Κύριος: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει»· και το: «Σοφός λόγος σε ευήκοο αυτί». Μέσα από αυτά, λοιπόν, και τα παρόμοια, δίδει στο νέο παιδί υγιή την αίσθηση της ακοής.

Αλλά εμείς ας ευχηθούμε να έχει η Εκκλησία τη χορηγία του Πνεύματος, ώστε να αναδεικνύονται σε εμάς οι πνευματικοί αρχιτέκτονες, όπως ήταν ο Βεσελεήλ, τον οποίο ο Θεός ενέπλησε με θείο Πνεύμα, Πνεύμα συνέσεως και γνώσεως, για να επιτελεί κάθε έργο της αρχιτεκτονικής. —Και τον συνετό ακροατή. Αν σύμφωνα με τον Σολομώντα, ο πολύτιμος λόγος απευθύνεται σε ευήκοον ους, όπου δεν υπάρχει λόγος, δεν υπάρχει ούτε ανάγκη ακοής. Επειδή, λοιπόν, αφαιρέθηκε ο θαυμαστός Σύμβουλος, κατά συνέπεια συναφαιρέθηκε και ο συνετός ακροατής. Διότι όπου δεν υπάρχει άργυρος, ο τραπεζίτης αδρανεί. —Είναι όμως λυπηρό και όταν ο μεν λόγος είναι πλήρης νοημάτων και αναφέρεται στην ουσία των πραγμάτων, αλλά αυτός που τα αντιλαμβάνεται με σύνεση δεν είναι παρών, επειδή ακριβώς δεν έχει τα αυτιά της ψυχής, τα οποία ο Κύριος επιζητεί για την ακρόαση των δικών Του λόγων, λέγοντας: «Ο έχων ώτα ακούειν, ας ακούει».

Μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο. Ο λόγος κηρύττεται βέβαια σε όλους, μακάρι όμως να άκουγαν όλα τα αυτιά. Διότι δεν σημαίνει ότι κάθε σαρκική ακοή που δέχεται τον λόγο τον δέχεται ταυτόχρονα και στη διάνοια. Γι' αυτόν τον λόγο ο Σωτήρας έλεγε: όποιος έχει αυτιά για να ακούει ας ακούει, απευθυνόμενος σε αυτούς που έχουν σαρκικά αυτιά.

Και πρώτα χρίεστε στο μέτωπο, για να απαλλαγείτε από την ντροπή που ο πρώτος παραβάτης άνθρωπος περιέφερε παντού, και για να αντικατοπτρίζετε με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου. Έπειτα στα αυτιά, για να αποκτήσετε αυτιά, για τα οποία έλεγε ο Ησαΐας: «Και μου πρόσθεσε ο Κύριος αυτί για να ακούω», και ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει.» Έπειτα στην όσφρηση, ώστε, αισθανόμενοι το θείο μύρο, να λέτε: «Είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται.» Μετά από αυτά στο στήθος, για να «ντυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης και να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου.» Διότι, όπως ακριβώς ο Σωτήρας μετά το βάπτισμα και την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος βγήκε και κατατρόπωσε τον αντίπαλο, έτσι και εσείς, μετά το ιερό βάπτισμα και το μυστικό χρίσμα, έχοντας ντυθεί την πανοπλία του Αγίου Πνεύματος, στέκεστε απέναντι στην εχθρική ενέργεια και την κατατροπώνετε, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει.» Αφού αξιωθήκατε αυτό το άγιο χρίσμα, ονομάζεστε χριστιανοί, επαληθεύοντας το όνομα αυτό με την αναγέννησή σας.

Διότι δεν υπάρχει άλλο θεμέλιο· «διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει, παρά μόνο αυτό που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός», ο Υιός του Θεού, «του οποίου είμαστε οικοδομή, και του οποίου είμαστε γεώργιο», «έχοντας οικοδομηθεί πάνω στο θεμέλιο των προφητών και των αποστόλων», ώστε να γνωρίζουμε ότι η οικοδομή μας είναι στερεή στην αλήθεια και ότι το θεμέλιό μας υπάρχει πάντοτε και δεν είχε αρχή της υπάρξεώς του. Αλλά «η γνώση δεν υπάρχει σε όλους» σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο, παρά μόνο σε εκείνους που καταξιώθηκαν μέσω του Αγίου Πνεύματος να γνωρίζουν τα μυστήρια της αλήθειας. Διότι ο Ίδιος που αποκάλυψε τον εαυτό Του, τον Πατέρα Του και το Άγιο Πνεύμα, επιπλήττοντας κάποιους από εκείνους που βρίσκονταν σε άγνοια, έλεγε: «Δεν γνωρίζετε τις Γραφές ούτε τη δύναμή τους»· και πάλι αλλού: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει»· και πάλι έλεγε στη Σαμαρείτιδα: «Αν γνώριζες ποιος είναι αυτός που σου ζητά να πιει, εσύ θα του ζητούσες»· και πάλι: «Δεν γνωρίζετε τίνος πνεύματος είστε». Άρα λοιπόν «η γνώση δεν υπάρχει σε όλους»· «διότι ο καθένας έχει διάφορα χαρίσματα από τον Θεό». Και αναφέρει ο άγιος λόγος: «Σε όποιον δίνεται περισσότερο, περισσότερο θα απαιτήσουν από αυτόν», καθώς κάποιοι λαμβάνουν λίγο, άλλοι καθόλου, και άλλοι έχουν λάβει περισσότερο.

Αυτά λοιπόν ας έχουν έτσι. Πρέπει όμως να προσέξουμε μήπως η προφητεία που έχουμε μπροστά μας, όντας ολόκληρη ακόλουθη και συνδεδεμένη με τις προηγούμενες, περιγράφει το τέλος εκείνων που μελετούν τις προφητείες περί του Χριστού και λαλούν με το στόμα τους δικαιοσύνη, αλλά δεν Τον δέχθηκαν όταν ήλθε ούτε άκουσαν τη φωνή Του, όταν βοούσε προς αυτούς και έλεγε: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Αυτοί εξομοίωσαν τους εαυτούς τους με τον όφι και έκαναν τα αυτιά τους σαν της κωφής ασπίδας, που φράζει τα αυτιά της. Οι ίδιοι ακόνισαν και τα δόντια τους και τους τραπεζίτες τους με τις βλασφημίες εναντίον του Σωτήρα μας. Εύλογα λοιπόν θα μπορούσε να λεχθεί γι’ αυτούς: «Ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους· τους τραπεζίτες των λεόντων συνέτριψε ο Κύριος».

Ο δε Ευριπίδης στην ίδια σκηνή λέει τραγικά: «Εσένα τον αυτοφυή, που στον αιθέρα και στη γη ολόγυρα τα περιβάλλεις με υγρές αγκαλιές· αυτόν να θεωρείς Δία, αυτόν να πιστεύεις ως Θεό». Και στο δράμα «Πειρίθους» ο ίδιος λέει επίσης τα εξής: «Εσένα τον αυτοφυή, που μέσα στον αιθέριο στρόβιλο έχεις συμπλέξει τη φύση των πάντων, γύρω από τον οποίο υπάρχει φως, και γύρω η σκοτεινή νύχτα με τα ποικίλα χρώματα, και το αναρίθμητο πλήθος των άστρων αδιάκοπα χορεύει τριγύρω». Διότι εδώ αποκάλεσε αυτοφυή τον δημιουργό νου, ενώ τα επόμενα αναφέρονται στον κόσμο, στον οποίο υπάρχουν και οι αντιθέσεις του φωτός και του σκότους. Και ο Αισχύλος, ο γιος του Ευφορίωνα, αναφέρει με πολλή σεμνότητα για τον Θεό: «Ο Δίας είναι ο αιθέρας, ο Δίας η γη, ο Δίας ο ουρανός, ο Δίας, στ' αλήθεια, είναι τα πάντα και ό,τι είναι ανώτερο από αυτά». Γνωρίζω επίσης και τον Πλάτωνα να συμμαρτυρεί με τον Ηράκλειτο, ο οποίος γράφει: «Το Ένα, το μόνο σοφό, δεν θέλει και θέλει να ονομάζεται με το όνομα του Δία». Και πάλι: «Είναι νόμος να υπακούει κανείς και στη βουλή του ενός». Και αν επιθυμείς να αναγάγεις εκείνο το ρητό: «Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω», θα το έβρισκες να εκφράζεται ως εξής από τον Εφέσιο [Ηράκλειτο]: «Οι ασύνετοι, κι αν ακούσουν, μοιάζουν με κωφούς· γι' αυτούς μαρτυρεί η ρήση πως, αν και παρόντες, είναι απόντες». Αλλά μήπως επιθυμείς να ακούσεις ευθέως για μία αρχή και από τους Έλληνες; Ο Τίμαιος ο Λοκρός στο σύγγραμμά του περί φύσεως θα μου δώσει την εξής μαρτυρία κατά λέξη: «Μία αρχή των πάντων υπάρχει και είναι αγένητη· διότι, αν είχε γίνει, δεν θα ήταν πλέον αρχή, αλλά εκείνη από την οποία δημιουργήθηκε η αρχή».

Αυτός λοιπόν ο πυροειδής (θεός), ο οποίος έγινε πυρ από το φως, δημιούργησε τον κόσμο έτσι όπως λέει ο Μωυσής, όντας ο ίδιος ανυπόστατος, έχοντας ως ουσία το σκότος και υβρίζοντας πάντοτε τους αιώνιους χαρακτήρες του φωτός που εγκλωβίστηκαν από τα άνω στα κάτω. Μέχρι, λοιπόν, τη φανέρωση του Σωτήρα, υπήρχε πολλή πλάνη των ψυχών από τον θεό που έγινε από το φως, τον πυρώδη, τον δημιουργό. Διότι οι ιδέες ονομάζονται ψυχές, επειδή, αφού έψυχραν και κατέπεσαν από τα άνω, διαμένουν στο σκότος, μεταβαίνοντας πάντοτε από σώμα σε σώμα και φρουρούμενες από τον δημιουργό. Και ότι αυτό έχει έτσι, λέγει, είναι δυνατόν να κατανοηθεί και από τον Ιώβ, ο οποίος λέει: «Και εγώ περιπλανώμενη και λάτρις, μεταβαίνοντας από τόπο σε τόπο και από οικία σε οικία», και από τον Σωτήρα που λέει: «Και αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έρθει. Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω». Από την εποχή όμως του Σωτήρα, η μετενσωμάτωση έχει παύσει και κηρύσσεται η πίστη για την άφεση των αμαρτιών με έναν τέτοιο περίπου τρόπο.

Ρστ'. Στον Τιμόθεο, αναγνώστη. Σχετικά με το «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου». Επειδή ερωτάς με σύνεση, είναι ανάγκη να σου απαντήσω. Διότι, λέει, να μιλάς σε αυτιά που ακούν. Και, «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». — Το «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», ο Κύριος το είπε σε εκείνους που πουλούσαν τα περιστέρια, υπονοώντας τους ιερείς οι οποίοι πουλούσαν τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος· διότι με μορφή περιστεριού εμφανίστηκε το θείο Πνεύμα, στηλιτεύοντας αυτούς που καπηλεύονται τα θεία. Όσο για το, «Πάρτε τα αυτά από εδώ», σημαίνει: Δεν υπάρχει πλέον ανάγκη, λέει, από αίματα θυσιών· εγώ προσφέρω αναίμακτη άφεση αμαρτημάτων· από εδώ και στο εξής θέλω να προσφέρεται ως εξιλέωση μόνο το πνεύμα.

Πόση πικρία κρύβει αυτό; Πες μου. Διότι αυτά είναι ανάγκη να συμβαίνουν σε κάθε ασθένεια. Εάν δε δει κανείς ανθρώπους να τιμωρούνται, εάν τους δει και να πεθαίνουν, τι δεν πρόκειται να υποστεί; Και αυτά μεν συμβαίνουν εδώ· για τα όσα όμως συμβαίνουν εκεί, δεν μπορεί κανείς ούτε καν να τα περιγράψει, πόση είναι η κόλαση, πόσες οι τιμωρίες, πόσα τα βάσανα, πόσα τα βασανιστήρια. Εμείς αυτά λέμε: Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω. Συνεχώς μιλούμε για αυτά, όχι επειδή επιθυμούμε να τα λέμε διαρκώς, αλλά επειδή αναγκαζόμαστε.

Αυτό δε το έλεγε, ζητώντας καλοπροαίρετη διάνοια, και φανερώνοντας ότι αυτός είναι εκείνος, και εκείνος είναι αυτός. Διότι και οι δύο ανέλαβαν μία διακονία, και έγιναν πρόδρομοι και οι δύο. Γι' αυτόν τον λόγο δεν είπε απλώς, «Αυτός είναι ο Ηλίας», αλλά, «Αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι»· δηλαδή: «Αν με καλοπροαίρετη διάνοια προσέχετε τα όσα γίνονται». Και δεν σταμάτησε ούτε εδώ, αλλά πρόσθεσε, δείχνοντας ότι υπάρχει ανάγκη συνέσεως, δίπλα στο: «Αυτός είναι ο Ηλίας που μέλλει να έλθει», το «όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Έθετε δε τόσα αινίγματα, για να τους παρακινήσει σε ερώτηση. Αν όμως ούτε και έτσι δεν αφυπνίζονταν, πολύ περισσότερο δεν θα αφυπνίζονταν αν τα πράγματα ήταν φανερά και σαφή. Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ούτε το εξής, ότι δηλαδή δεν τολμούσαν να ρωτήσουν και ότι ήταν δυσπρόσιτος. Διότι αυτοί που τον ρωτούσαν και τον υπέβαλαν σε δοκιμασίες για το παραμικρό, και ενώ αποστομώθηκαν αμέτρητες φορές, δεν απομακρύνθηκαν, πώς δεν θα ρωτούσαν και δεν θα ζητούσαν να μάθουν για τα απολύτως αναγκαία, εάν βέβαια επιθυμούσαν να τα μάθουν; Διότι, εάν ρωτούσαν για τα ζητήματα του Νόμου, για το ποια εντολή είναι πρώτη, και για όλα τα παρόμοια, καίτοι δεν υπήρχε καμία ανάγκη να ειπωθούν αυτά, πώς δεν θα εξέταζαν το νόημα των όσων λέγονταν από αυτόν, για τα οποία μάλιστα ο ίδιος ήταν περισσότερο υπόχρεος να δώσει απαντήσεις;

Και μάλιστα όταν ο ίδιος ήταν εκείνος που προέτρεπε σε αυτό και τους προσέλκυε; Διότι λέγοντας «οι βιαστές την αρπάζουν», τους διεγείρει σε προθυμία· και λέγοντας «όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει», πράττει ακριβώς το ίδιο.

Θυμήσου την υπομονή του Ιώβ, ο οποίος ούτε στην ευημερία ούτε στον πειρασμό παρέκκλινε, ο οποίος έδειξε τέτοια καρτερία και μακροθυμία σε κάθε περίσταση, μέχρι που έλαβε τα διπλάσια από τον Θεό και μαρτυρείται μέχρι σήμερα ότι υπέφερε, για να φανεί δίκαιος σε όλους. «Σωπάστε για να μιλήσω, και να αναπαυθώ από τον θυμό, παίρνοντας τις σάρκες μου στα δόντια μου.» Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που δαγκώνουν τις σάρκες τους μέσα στους πόνους βρίσκουν κάποια παρηγοριά, έτσι κι εγώ εκστομίζοντας αυτά. Βλέπεις ότι τα λόγια αυτά δεν προέρχονταν από κάποιον που δικαιώνει τον εαυτό του, αλλά αποτελούν μια παρηγοριά του πόνου μέσω του λόγου, ο οποίος αναζωογονεί το σώμα και ανακουφίζει την ψυχή. «Ακούστε, ακούστε τα λόγια μου· διότι θα τα αναγγείλω ενώ εσείς θα ακούτε.» Θέλω να κριθώ, λέει, δεν αποφεύγω το δικαστήριο, και γνωρίζω ότι δεν θα κατακριθώ. Προτρέποντας δε τους φίλους του να ακούσουν τα όσα λέει, για να τους πείσει περισσότερο, διπλασιάζει την παράκληση· διότι τους έβλεπε να δυσανασχετούν με τους ελέγχους, για τους οποίους λέει ότι θα μιλήσει με παρρησία, απροκάλυπτα, ενώ εκείνοι ακούνε. Ο διπλασιασμός, λοιπόν, του «Ακούστε» είτε φανερώνει την αθυμία του είτε αποσκοπεί στο να προσελκύσει την προσοχή τους, ώστε να ακούσουν με βεβαιότητα. Διότι συμβαίνει καμιά φορά, παρόλο που η ακοή έχει δεχθεί τη φωνή, να μην έχει ακούσει κανείς επειδή δεν προσέχει ο νους· γι' αυτό και ο Σωτήρας, διεγείροντας τους ακροατές ώστε να ακούνε ουσιαστικά, έλεγε: «Ο έχων ώτα ακούειν, ακουέτω». «

Δεν είπε να οργίζεστε, αλλά να χαίρεστε. Επομένως, πρέπει να προσέχουμε την εντολή του Κυρίου και να υποτασσόμαστε σε αυτήν με βία και πολλή μακροθυμία. Διότι, εάν δεν υπάρχει βία και μακροθυμία, ποιος θα είναι ο μισθός; Διότι εκείνοι που σας αδίκουν και σας συκοφαντούν, αυτοί σας γίνονται πρόξενοι ουράνιου μισθού και ευεργετούν τις ψυχές σας. Διότι και η μη αγαθή προαίρεση συνεργεί στην υπακοή του καλού· καθόσον, όσο προσπαθεί ο διάβολος, μέσω των πιο αμελών αδελφών ή με άλλες μεθοδείες, να θανατώσει την ψυχή, τόσο ωθεί τον επιμελή στο να προστρέξει και να προσκολληθεί στον Θεό. Και στη συνέχεια, η ψυχή, αφού σταδιακά βοηθείται και ενδυναμώνεται από τον Κύριο, γίνεται ανώτερη των παθών και με αυτόν τον τρόπο λαμβάνει τον μισθό από τον Κύριο. Έτσι ο διάβολος βρίσκεται, χωρίς να το θέλει, να γίνεται ευεργέτης της, εφόσον η καρδιά αγωνίζεται μέχρι θανάτου. Λοιπόν, όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει.

Η μητέρα κρύβεται από το νήπιο, και βλέποντάς το να την αναζητά με οδύνη, χαίρεται, παιδαγωγώντας το με αυτόν τον τρόπο ώστε να προσκολλάται διαρκώς σε αυτήν, και αναζωπυρώνοντας σφοδρά την αγάπη του προς την ίδια. Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει, λέει ο Κύριος. Ο κατάδικος που άκουσε την καταδικαστική του απόφαση δεν θα ενδιαφερθεί για τις υποθέσεις των θεάτρων· και δεν πρόκειται ποτέ να δώσει προσοχή σε καλοπέραση, σε δόξα, σε οργή ή σε θυμό εκείνος που θρηνεί αληθινά. Το πένθος είναι η εδραιωμένη οδύνη της ψυχής που μετανοεί, η οποία κάθε μέρα προσθέτει οδύνες στις οδύνες, σαν την γυναίκα που γεννά και υποφέρει. Δίκαιος και όσιος είναι ο Κύριος· και εκείνον που ησυχάζει κατά λόγο, με τον λόγο του φέρνει κατάνυξη· και εκείνον που υποτάσσεται κατά λόγο, τον ευφραίνει καθημερινά. Όποιος ακολουθεί τον όποιο τρόπο όχι ανόθευτα, έχει στερηθεί το πένθος.

Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει. Μερικοί, δεν ξέρω από πού (διότι δεν έμαθα με έπαρση να εξετάζω και να περιεργάζομαι τα δώρα του Θεού), από τη φύση τους, για να το πω έτσι, έχουν μια κλίση προς την εγκράτεια, ή προς την ησυχία, ή και την αγνότητα, ή την αποφυγή της παρρησίας, ή την πραότητα, ή την εύκολη κατάνυξη. Και υπάρχουν άλλοι που έχουν σχεδόν την ίδια τους τη φύση να αντιστρατεύεται σε αυτά, και βιάζουν τον εαυτό τους με όλη τους τη δύναμη· και αν κάποιες φορές νικιούνται, παρ' όλα αυτά, επειδή εκβιάζουν τη φύση τους, εγώ αυτούς τους αποδέχομαι μάλλον περισσότερο από τους πρώτους. Μην καυχιέσαι, άνθρωπε, για πλούτο που απέκτησες χωρίς κόπο· διότι ο δωρεοδότης Θεός, προβλέποντας τη μεγάλη σου βλάβη, την ασθένεια και την απώλεια, σε διέσωσε έστω και λίγο με εκείνα τα δωρεάν χαρίσματά Του. Και η εκπαίδευση από τη νηπιακή ηλικία, και η ανατροφή, και οι συνήθειες συνεργούν ή και αντιστρατεύονται σε εμάς όταν μεγαλώσουμε, σε σχέση με την αρετή και με τη μοναχική πολιτεία· φως μεν για τους μοναχούς είναι οι άγγελοι, φως δε για όλους τους ανθρώπους είναι η μοναχική πολιτεία. Επομένως, ας αγωνίζονται σε όλα να γίνονται καλό παράδειγμα, χωρίς να δίνουν σε κανέναν καμία αφορμή για πρόσκομμα, σε όσα πράττουν ή λένε.

Διότι αυτά είναι η κάθοδος, η συγκαταβατική ταπείνωση, η επίγεια ζωή, η επίγνωσή Του που δόθηκε στους ανθρώπους της γης. Πάνω στη γη έχει στηριχθεί η νοητή κλίμακα, η Παρθένος· διότι από τη γη έλκει τη γέννησή της. Η δε κεφαλή [της φθάνει] στον ουρανό· διότι, ενώ κεφαλή κάθε γυναίκας είναι ο άνδρας, επειδή όμως αυτή δεν γνώρισε άνδρα, κεφαλή της χρημάτισε ο Θεός και Πατέρας, ο οποίος πραγματοποίησε την ένωση μέσω του Αγίου Πνεύματος και εξαπέστειλε, ωσάν θείο πνευματικό σπόρο, τον δικό Του Υιό και Λόγο, την παντοδύναμη δύναμη. Διότι, με την ευδοκία του Πατέρα, όχι από φυσική συνάφεια, αλλά από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο Μαρία, υπερφυώς ο Λόγος έγινε άτρεπτα σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας· διότι η συνάφεια του Θεού με τους ανθρώπους γίνεται μέσω του Αγίου Πνεύματος. Όποιος μπορεί να κατανοήσει, ας κατανοήσει. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει. Ας εξέλθουμε από τα σωματικά. Το θείο είναι απαθές, ω άνθρωποι, και Αυτός που εγέννησε απαθώς την πρώτη φορά κατά φύση, γεννά απαθώς τον ίδιο Υιό και τη δεύτερη φορά κατά οικονομία. Και μάρτυρας αυτού είναι ο Δαβίδ, ο θεοπάτωρ: «Ο Κύριος είπε προς εμένα· Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε έχω γεννήσει». Το δε «σήμερα» δεν έχει θέση στην προαιώνια γέννηση· διότι εκείνη είναι άχρονη.

Είχε πει δε τα εξής, σχετικά με το ότι δεν θα υπάρξει πλέον προφήτης στο γένος σας και σχετικά με την επίγνωση ότι η Καινή Διαθήκη, που από παλαιά είχε κηρυχθεί από τον Θεό ότι θα θεσπιστεί, ήταν ήδη τότε παρούσα, ότι δηλαδή ήταν ο ίδιος ο Χριστός: «Ο νόμος και οι προφήτες μέχρι τον Ιωάννη τον Βαπτιστή· από τότε η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και βιαστές την αρπάζουν. Και εάν θέλετε να το αποδεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που μέλλει να έλθει. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει».

Μήπως γι' αυτόν τον λόγο έγιναν άρχοντες και αρχόμενοι, για να καταδιώκουν οι μεν, και οι δε να καταδιώκονται σαν πρόβατα από λύκους, και σαν άνεμοι τα θαλάσσια κύματα να περιφέρουν εδώ κι εκεί τους αρχομένους και να αρπάζουν τα υπάρχοντά τους, σαν να μην άκουσαν ποτέ κανέναν δίκαιο να λέει ότι γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου σε τούτον τον βίο και πάλι από εδώ προς τα εκεί κριτήρια γυμνός θα απέλθω; Βγάλε, λοιπόν, το δοκάρι της πλεονεξίας από το μάτι σου και το σμήνος των υπολοίπων κακών, και «άνοιγε το στόμα σου με τον λόγο του Θεού και κρίνε τα πάντα υγιώς· άνοιγε το στόμα σου και κρίνε δικαίως», «και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι από το μάτι του αδελφού σου». Αυτά μας παραγγέλλει ο Δεσπότης, και «όποιος έχει αφτιά για να ακούει, ας ακούει».

«Διότι όλοι οι προφήτες και ο νόμος προφήτευσαν μέχρι τον Ιωάννη· και αν θέλετε να το δεχθείτε, αυτός είναι ο Ηλίας που επρόκειτο να έλθει. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Διότι αυτιά έχουν και τα κτήνη και τα ερπετά της γης και τα ζωύφια και τα πτηνά, αλλά στερούνται λογικής γνώσης και αντιλαμβάνονται μόνο τον ήχο. Αυτιά έχουν και τα νήπια και όλοι οι άνθρωποι, αλλά στερούνται συνέσεως, όπως ακριβώς αποφάνθηκε και σε άλλο σημείο της Γραφής, ότι «με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε, και βλέποντας θα βλέπετε και δεν πρόκειται να ιδείτε». Και φανερώνοντας από πού συμβαίνει αυτό έλεγε: «Διότι πάχυνε», λέγει, «η καρδιά αυτού του λαού».

Από πού πάλι η καρδιά παχαίνει και βαραίνει; Από την κραιπάλη, λέει, και τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες. Γι' αυτό και τώρα, αφού έδωσε μαρτυρία για τον μέγα Ιωάννη ότι είναι μεγαλύτερος από όλους όσοι έχουν γεννηθεί και ανώτερος από όλους τους προφήτες και ότι «αυτός είναι ο Ηλίας που πρόκειται να έρθει», τότε λέει: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Διότι, επιθυμώντας να διεγείρει προς ακρόαση τα νωθρά μας αυτιά, το λέει αυτό πολλές φορές, όπως και όταν λέει: «Θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του και θα συνάξουν από τη βασιλεία του όλα τα σκάνδαλα και όσους πράττουν την ανομία και θα τους ρίξουν στο καιόμενο καμίνι του πυρός. Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών· τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατρός τους. Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Βλέπεις πώς, όπου πει κάτι φοβερό ή αξιοθαύμαστο, αμέσως προσθέτει το «εκείνος που έχει αυτιά»; Διότι, αφού μας υπενθύμισε τη συντέλεια και την αποστολή των αγγέλων και τη συγκέντρωση των σκανδάλων και των παρανόμων και το καμίνι του πυρός και τον κλαυθμό και τον τριγμό των δοντιών και τη λαμπρότητα των δικαίων, τότε, διεγείροντάς μας σε συνετή ακρόαση, λέει «εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει».

Αυτό το είπε και αλλού, όταν μιλούσε για τον πνευματικό σπόρο. Διότι, αφού είπε ότι ο ένας σπάρθηκε στον δρόμο, ο άλλος στο πετρώδες έδαφος, ο άλλος στα αγκάθια και ο άλλος στην αγαθή γη, τότε πάλι χρησιμοποίησε την ίδια φράση: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Και τώρα, αφού έδωσε μεγάλη και θαυμαστή μαρτυρία για τον θείο Πρόδρομο, λέει: «όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει», διότι είναι και ανώτερος από τους προφήτες και μεγαλύτερος από όλους όσους έχουν γεννηθεί. Και γιατί, αφήνοντας αυτόν, περιμένετε τον Ηλία; Διότι αυτός είναι ανώτερος από εκείνον. Εκείνος βέβαια είναι αρχαιότερός του, αλλά ονομάζεται δεύτερος Πρόδρομος. Και αν ο Ιωάννης δεν είχε οριστεί Πρόδρομος της πρώτης μου παρουσίας, ούτε εκείνος θα επρόκειτο να γίνει δεύτερος Πρόδρομος της δεύτερης, ούτε οι αμαρτωλοί θα είχαν προσκληθεί σε μετάνοια και σωτηρία, ούτε οι άνθρωποι θα λάμβαναν την υιοθεσία μέσω του βαπτίσματος. Και πώς, παραβλέποντας τον πρώτο Πρόδρομο, περιμένετε τον δεύτερο, ω Ιουδαίοι; Διότι δεν έχει καμία ωφέλεια από τον δεύτερο Πρόδρομο, ούτε καιρό για μετάνοια κατά τη δεύτερη παρουσία μου, εκείνος που αθέτησε την πρώτη. Γι' αυτό και «αυτή η γενεά μοιάζει με παιδιά που κάθονται στην αγορά και φωνάζουν στους άλλους λέγοντας: σας παίξαμε φλογέρα και δεν χορέψατε, σας μοιρολογήσαμε και δεν θρηνήσατε. Διότι ήρθε ο Ιωάννης στην οδό της δικαιοσύνης, ο οποίος ούτε έτρωγε ούτε έπινε, και λένε: έχει δαιμόνιο».

Ποιος είναι ο μοναχός και ποιο είναι το έργο του και σε τι ύψος θεωρίας αυτός έχει ανέλθει. Μοναχός είναι εκείνος που είναι αμέτοχος στον κόσμο και αδιάκοπα συνομιλεί μόνο με τον Θεό· βλέποντας βλέπεται, αγαπώντας αγαπάται και γίνεται φως καταυγαζόμενος άρρητα· ενώ δοξάζεται, νομίζει ότι φτωχαίνει περισσότερο, και ενώ γίνεται οικείος, παραμένει σαν ξένος. Ω, θαύμα ολότελα παράδοξο και ανέκφραστο! Εξαιτίας του άπειρου πλούτου είμαι φτωχός και νομίζω ότι δεν έχω τίποτα, αν και κατέχω πολλά, και λέω ότι διψώ εξαιτίας της αφθονίας των υδάτων και ποιος θα μου δώσει αυτό που έχω πλούσια; Και πού θα βρω Αυτόν που βλέπω καθημερινά, και πώς θα κρατήσω αυτό που υπάρχει μέσα μου και έξω από τον κόσμο; Διότι δεν βλέπεται καθόλου. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούσει, κατανοώντας αληθινά τα λόγια ενός αγράμματου.

Τι λοιπόν, αδελφοί και πατέρες; Δεν θα τρέξουμε όλο και περισσότερο; Δεν θα σπεύσουμε ακόμη πιο πολύ; Δεν θα παρακαλέσουμε να λάβουμε δύναμη και ισχύ τόσο από τον φιλάνθρωπο Θεό όσο και από τους καθοδηγητές μας, και την εμπειρία για να τρέχουμε καλά και ανεμπόδιστα; Ναι, ικετεύω και παρακαλώ και εκλιπαρώ, ο λόγος υπέδειξε έναν φοβερότατο αγώνα, ανεκλάλητο ως προς τη χαρά και τη δόξα για εκείνους που τρέχουν ανδρεία και νικούν, αλλά ολεθριότατο και εξαιρετικά επικίνδυνο για εκείνους που, με αμέλεια και ραθυμία, είτε μένουν πίσω, είτε εμποδίζονται, είτε αποκόπτονται από το στάδιο. «Ο έχων ώτα», λέει ο Κύριος, «ακούειν ακουέτω». Ακούστε λοιπόν, τέκνα, και προσέξτε με δέος, και τρέξτε με νηφαλιότητα και γνώση, αναγνωρίζοντας τους δαίμονες που μας επιτίθενται και προσπαθούν να μας βάλουν τρικλοποδιά. Κανείς, συνεπώς, δεν μπορεί να τρέξει, εάν δεν απογυμνωθεί από κάθε περιβολή, φορώντας μόνο τον θώρακα της πίστεως. Και αυτό το λέμε όχι μόνο ως προς κάθε εξωτερική ιδιοκτησία, αλλά και ως προς την εσωτερική, πολύπλευρη αποταγή των ιδίων θελημάτων. Κανείς, λοιπόν, δεν τρέχει καλά στο στάδιο, εάν δεν έχει ασκήσει το σώμα του με κάποια σύμμετρη και επαρκή δίαιτα τροφής και πίστεως.

Έπειτα, δείχνοντας ότι το να είναι ο Ιωάννης ο Ηλίας αποτελεί αίνιγμα και ότι χρειάζεται σύνεση για να το κατανοήσει κανείς, λέει: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει», προτρέποντάς τους να ρωτήσουν και να μάθουν. «Με τι να παρομοιάσω αυτή τη γενεά; Μοιάζει με παιδιά που κάθονται στην αγορά και φωνάζουν στους συντρόφους τους, λέγοντας: Σας παίξαμε αυλό, και δεν χορέψατε. Σας τραγουδήσαμε μοιρολόγια, και δεν θρηνήσατε». Εδώ υπονοεί το ανικανοποίητο των Ιουδαίων. Διότι, επειδή ήταν δύστροποι, ούτε με τη σκληραγωγία του Ιωάννη έμεναν ικανοποιημένοι, ούτε με την απλότητα του Χριστού, αλλά έμοιαζαν με παιδιά που δυσαρεστούνται λόγω της επιπολαιότητάς τους, στα οποία είτε κλαίει κανείς, δεν τους αρέσει, είτε παίζει αυλό, ούτε αυτό τους αρέσει. «Διότι ήλθε ο Ιωάννης μήτε τρώγοντας μήτε πίνοντας, και λένε: Έχει δαιμόνιο. Ήλθε ο Υιός του ανθρώπου τρώγοντας και πίνοντας, και λένε: Ιδού άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών». Με τον θρήνο παρομοιάζει τον τρόπο ζωής του Ιωάννη· διότι ο Ιωάννης επιδείκνυε πολλή σκληρότητα και στα λόγια και στα έργα· ενώ τον τρόπο του Χριστού με τον αυλό· διότι ο Κύριος ήταν γεμάτος χάρη, συγκαταβαίνοντας προς όλους, προκειμένου να τους κερδίσει όλους, ευαγγελιζόμενος τη βασιλεία, και χωρίς να έχει τίποτα το σκυθρωπό, όπως ο Ιωάννης. «Και δικαιώθηκε η σοφία από τα τέκνα της».