Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:17

Το ότι είναι επαινετό να θρηνεί κανείς με κοπετό, το φανερώνουν τα παιδιά που κάθονται στις αγορές και λένε: «Θρηνήσαμε για εσάς, και δεν κάνατε κοπετό· σας παίξαμε αυλό, και δεν χορέψατε». Ο αυλός, εξάλλου, είναι μουσικό όργανο που χρησιμοποιεί το πνεύμα (την πνοή) ως συνεργό για τη μελωδία. Γι' αυτό νομίζω πως κάθε άγιος προφήτης ονομάζεται μεταφορικά αυλός, εξαιτίας της κίνησής του από το Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό, λέει: «Σας παίξαμε αυλό, και δεν χορέψατε». Διότι οι προφητικοί λόγοι μάς προτρέπουν στην εύρυθμη ενέργεια της αγίας προφητείας, η οποία ονομάζεται χορός. Αλλά και θρηνούν για εμάς οι προφήτες, καλώντας μας σε κοπετό, ώστε, αφού έλθουμε σε συναίσθηση των δικών μας αμαρτημάτων μέσω των προφητικών λόγων, να πενθήσουμε για την απώλειά μας, καταπιέζοντας τη σάρκα μας με κόπους και μόχθους. Σε έναν τέτοιον άνθρωπο, λοιπόν, διαρρηγνύεται από πάνω του το πένθιμο ένδυμα, το οποίο φόρεσε πενθώντας βαθιά για την αμαρτία του.

Μτ 11, 16-17 Όπως ακριβώς, όταν κάποια παιδιά χορεύουν και άλλα θρηνούν, η θέλησή τους δεν ταυτίζεται (διότι και οι δύο πλευρές κατηγορούν τους συντρόφους τους επειδή δεν συμφωνούν μαζί τους), κάτι παρόμοιο έπαθαν και οι Ιουδαίοι, οι οποίοι δεν αποδέχθηκαν ούτε τον σκυθρωπό βίο του Ιωάννη ούτε τον πιο προσιτό του Χριστού, και δεν ωφελήθηκαν με κανέναν από τους δύο τρόπους.

Αυτό δε που ακολουθεί είναι σαν επανάληψη των προειρημένων. Διότι, αφού ομίλησε για τον κατάλληλο καιρό των δακρύων και του γέλωτος, πρόσθεσε: «Καιρός του κόψασθαι και καιρός του ορχήσασθαι», το οποίο δεν είναι τίποτε άλλο παρά επίταση καθενός εκ των μνημονευθέντων. Διότι ο εμπαθής και εσωτερικός θρήνος ονομάζεται κοπετός από τη Γραφή. Ωσαύτως δε και η όρχηση σημαίνει την επίταση της ευφροσύνης, καθώς μάθαμε κάτι τέτοιο και στο Ευαγγέλιο, όπου λέγει: «Σας παίξαμε αυλό και δεν χορέψατε, θρηνήσαμε και δεν εκόψασθε». Έτσι, η ιστορία αναφέρει ότι έγινε κοπετός από τους Ισραηλίτες κατά τη μετάσταση του Μωυσή, και ότι ο Δαβίδ χόρεψε προπορευόμενος της Κιβωτού, όταν την επανέφερε από τους αλλοφύλους, χωρίς να εμφανίζεται με το σύνηθες σχήμα του. Διότι λέγει ότι αυτός έψαλλε σιγά κάποια από τα εναρμόνια μέλη κρούοντας το μουσικό όργανο, και ότι ακολουθούσε τον ρυθμό με το πόδι του και, με την εύρυθμη κίνηση του σώματος, φανέρωνε σε όλους την εσωτερική του διάθεση. Επειδή λοιπόν ο άνθρωπος είναι διπλός, εννοώ από ψυχή και σώμα, διπλή είναι και η ζωή, η οποία ενεργείται αναλόγως στο καθένα από αυτά τα στοιχεία μέσα μας· καλό θα ήταν, ενώ θρηνούμε με κοπετό στη σωματική ζωή (και είναι πολλές οι αφορμές των θρήνων σε τούτο τον βίο), να προετοιμάζουμε για την ψυχή την εναρμόνια όρχηση. Διότι, όσο περισσότερο σκυθρωπιάζει ο βίος εξαιτίας της κατήφειας, τόσο περισσότερο συγκεντρώνονται στην ψυχή οι αφορμές της ευφροσύνης.

Ω, της τυφλής αντιφάσεως των λόγων! Διότι, όταν ο Ηρώδης «ερευνούσε να μάθει από αυτούς πού γεννάται ο Χριστός», έλεγαν με πολλή παρρησία: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας», και υπεδείκνυαν το χωρίο της προφητείας και παρουσίαζαν τον ιεροφάντη ως μάρτυρα: «Μέγας προφήτης έχει εγερθεί» στον Ισραήλ. Και τώρα με καλυμμένο το πρόσωπο κραυγάζουν: «Στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός, αυτόν όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι.» Όντως «δεν εγνώρισαν ούτε κατενόησαν, πορεύονται μέσα στο σκοτάδι.» Αληθώς αυτός είναι «λαός μωρός και όχι σοφός.» Δικαίως ο Χριστός φώναζε προς αυτούς: «Σας παίξαμε αυλό και δεν χορέψατε, σας θρηνήσαμε και δεν κόψατε τα στήθη σας.» Ποιος θα αντιπαραταχθεί απέναντι σε μια τόσο αγνώμονα στάση τους; Ποιος θα ελέγξει τη φιλόνικη δυσμένειά τους;

«Με τι να παρομοιάσω αυτή τη γενεά;» λέγει. «Είναι όμοια με παιδιά που κάθονται στην αγορά και λένε: Σας παίξαμε αυλό, και δεν χορέψατε· σας τραγουδήσαμε θρήνους, και δεν χτυπήσατε τα στήθη σας». Πάλι, αυτά τα λόγια φαίνονται μεν να έχουν αποκοπεί από τα προηγούμενα, όμως συνδέονται απόλυτα με αυτά. Διότι εξακολουθεί να μένει στο ίδιο κεντρικό θέμα, και στο να δείξει ότι ο Ιωάννης ενεργούσε σε πλήρη αρμονία μαζί Του, έστω κι αν οι πράξεις τους φάνταζαν αντίθετες· όπως ακριβώς δηλαδή συνέβη και με την ερώτηση που Του έστειλε. Και αποδεικνύει ότι δεν υπήρχε τίποτα που έπρεπε να γίνει για τη σωτηρία τους και το οποίο παραλείφθηκε· πράγμα το οποίο αναφέρει και ο προφήτης μιλώντας για τον αμπελώνα: «Τι έπρεπε να κάνω σε τούτον τον αμπελώνα, και δεν το έκανα;». Διότι, «με τι», λέγει, «να παρομοιάσω αυτήν τη γενεά;».

Επομένως, έπρεπε να πεισθείτε στον Ιησού και να πιστέψετε σε Αυτόν, ο Οποίος ήλθε ακολουθώντας την αντίθετη οδό. Διότι και μέσω των δύο οδών επρόκειτο να εισέλθετε στη βασιλεία. Αλλά, σαν δύστροπο θηρίο, τους κατηγορούσατε και τους δύο. Άρα το σφάλμα δεν ήταν εκείνων που δεν έγιναν πιστευτοί, αλλά η κατηγορία βάραινε εκείνους που δεν πίστεψαν. Διότι κανείς ποτέ δεν θα επέλεγε να κατακρίνει τα εντελώς αντίθετα πράγματα, όπως άλλωστε ούτε και να τα επαινεί. Τι εννοώ με αυτό; Εκείνος που αποδέχεται τον χαρωπό και κοινωνικό άνθρωπο, δεν θα αποδεχθεί τον σκυθρωπό και αυστηρό· και εκείνος που επαινεί τον σκυθρωπό, δεν θα επαινέσει τον χαρωπό. Διότι είναι αδύνατον να δώσει κανείς την επιδοκιμασία του και στη μία και στην άλλη περίπτωση. Γι' αυτό και ο Ίδιος λέει: «Σας παίξαμε φλογέρα, και δεν χορέψατε»· δηλαδή: «Σας υπέδειξα τον κοινωνικό βίο, και δεν πεισθήκατε». Και: «Θρηνήσαμε, και δεν χτυπήσατε τα στήθη σας»· δηλαδή: «Ο Ιωάννης ακολούθησε τον σκληρό και αυστηρό βίο, και δεν δώσατε προσοχή».

Αυτό το είπε και αλλού, όταν μιλούσε για τον πνευματικό σπόρο. Διότι, αφού είπε ότι ο ένας σπάρθηκε στον δρόμο, ο άλλος στο πετρώδες έδαφος, ο άλλος στα αγκάθια και ο άλλος στην αγαθή γη, τότε πάλι χρησιμοποίησε την ίδια φράση: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Και τώρα, αφού έδωσε μεγάλη και θαυμαστή μαρτυρία για τον θείο Πρόδρομο, λέει: «όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει», διότι είναι και ανώτερος από τους προφήτες και μεγαλύτερος από όλους όσους έχουν γεννηθεί. Και γιατί, αφήνοντας αυτόν, περιμένετε τον Ηλία; Διότι αυτός είναι ανώτερος από εκείνον. Εκείνος βέβαια είναι αρχαιότερός του, αλλά ονομάζεται δεύτερος Πρόδρομος. Και αν ο Ιωάννης δεν είχε οριστεί Πρόδρομος της πρώτης μου παρουσίας, ούτε εκείνος θα επρόκειτο να γίνει δεύτερος Πρόδρομος της δεύτερης, ούτε οι αμαρτωλοί θα είχαν προσκληθεί σε μετάνοια και σωτηρία, ούτε οι άνθρωποι θα λάμβαναν την υιοθεσία μέσω του βαπτίσματος. Και πώς, παραβλέποντας τον πρώτο Πρόδρομο, περιμένετε τον δεύτερο, ω Ιουδαίοι; Διότι δεν έχει καμία ωφέλεια από τον δεύτερο Πρόδρομο, ούτε καιρό για μετάνοια κατά τη δεύτερη παρουσία μου, εκείνος που αθέτησε την πρώτη. Γι' αυτό και «αυτή η γενεά μοιάζει με παιδιά που κάθονται στην αγορά και φωνάζουν στους άλλους λέγοντας: σας παίξαμε φλογέρα και δεν χορέψατε, σας μοιρολογήσαμε και δεν θρηνήσατε. Διότι ήρθε ο Ιωάννης στην οδό της δικαιοσύνης, ο οποίος ούτε έτρωγε ούτε έπινε, και λένε: έχει δαιμόνιο».

Στο ευαγγελικό ρητό ποια πρέπει να θεωρήσουμε ότι είναι τα παιδιά που έπαιξαν αυλό στους Ιουδαίους; Στο ευαγγελικό ρητό ποια πρέπει να θεωρήσουμε ότι είναι τα παιδιά που έπαιξαν αυλό στους Ιουδαίους, και εκείνοι δεν χόρεψαν, που θρήνησαν, και εκείνοι δεν έκλαψαν; Διότι το να θεωρήσουμε τον Πρόδρομο και τον κοινό Δεσπότη ως παιδιά, μήπως μαζί με το άτοπο αυτό αναιρείται και το έγκλημα των Ιουδαίων; Διότι το να μην υπακούει κανείς σε παιδιά δεν είναι κάτι το επιλήψιμο. Άλλος βέβαια, τηρώντας τον τύπο της ιδιότητας των παραβολών και των παρομοιώσεων, θα πει ότι δεν πρέπει να αποδεχόμαστε απόλυτα τον επιμερισμό των ονομάτων σε κάθε μεμονωμένο πράγμα, ούτε να πιέζουμε τα πρόσωπα που παραβάλλονται και εκείνα με τα οποία παραβάλλονται, ώστε να τα κάνουμε να ταιριάζουν ακριβώς και να διασώζουν την ομοιότητα απαράλλακτη· ούτε βέβαια να αναζητούμε την υπόλοιπη σειρά των λέξεων και των πραγμάτων της κάθε έννοιας χωρίς διαφορά, ούτε να μην παραχωρούμε να προσλαμβάνεται καθόλου κανένα μέρος ούτε από αυτά που παρομοιάζονται με την παραβολή ούτε από την ίδια την παραβολή, το οποίο δεν τα συνδέει μεταξύ τους και δεν ανταποδίδεται το καθένα σε καθένα με απόλυτη λεπτομέρεια.

Έπειτα, δείχνοντας ότι το να είναι ο Ιωάννης ο Ηλίας αποτελεί αίνιγμα και ότι χρειάζεται σύνεση για να το κατανοήσει κανείς, λέει: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει», προτρέποντάς τους να ρωτήσουν και να μάθουν. «Με τι να παρομοιάσω αυτή τη γενεά; Μοιάζει με παιδιά που κάθονται στην αγορά και φωνάζουν στους συντρόφους τους, λέγοντας: Σας παίξαμε αυλό, και δεν χορέψατε. Σας τραγουδήσαμε μοιρολόγια, και δεν θρηνήσατε». Εδώ υπονοεί το ανικανοποίητο των Ιουδαίων. Διότι, επειδή ήταν δύστροποι, ούτε με τη σκληραγωγία του Ιωάννη έμεναν ικανοποιημένοι, ούτε με την απλότητα του Χριστού, αλλά έμοιαζαν με παιδιά που δυσαρεστούνται λόγω της επιπολαιότητάς τους, στα οποία είτε κλαίει κανείς, δεν τους αρέσει, είτε παίζει αυλό, ούτε αυτό τους αρέσει. «Διότι ήλθε ο Ιωάννης μήτε τρώγοντας μήτε πίνοντας, και λένε: Έχει δαιμόνιο. Ήλθε ο Υιός του ανθρώπου τρώγοντας και πίνοντας, και λένε: Ιδού άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών». Με τον θρήνο παρομοιάζει τον τρόπο ζωής του Ιωάννη· διότι ο Ιωάννης επιδείκνυε πολλή σκληρότητα και στα λόγια και στα έργα· ενώ τον τρόπο του Χριστού με τον αυλό· διότι ο Κύριος ήταν γεμάτος χάρη, συγκαταβαίνοντας προς όλους, προκειμένου να τους κερδίσει όλους, ευαγγελιζόμενος τη βασιλεία, και χωρίς να έχει τίποτα το σκυθρωπό, όπως ο Ιωάννης. «Και δικαιώθηκε η σοφία από τα τέκνα της».