Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:18

Διότι ο μεν Ιωάννης νέκρωνε τα πάθη της σάρκας μέσω του ασκητικού βίου, ο δε Ιησούς, ως Θεός, τα νέκρωνε με εξουσιαστικό νόμο, χωρίς βέβαια να βοηθείται από ασκητικούς κόπους. Και ο μεν Ιωάννης, «κηρύσσοντας βάπτισμα μετάνοιας», αποτελούσε τύπο κατήφειας για όσους όφειλαν να πενθούν για αυτό, ενώ ο Κύριος, «κηρύσσοντας τη βασιλεία των ουρανών», επεδείκνυε στον εαυτό Του τη φαιδρότητα, μέσω της οποίας προδιαγράφει τώρα στους πιστούς τη μέλλουσα ζωή και την απαλλαγμένη από πόνους χαρά.

Μτ 11, 18-19. Άρμοζε στον Ιωάννη, ως δούλο, να νεκρώσει τα πάθη της σάρκας μέσω της υπερβολικής σκληραγωγίας, στον δε Χριστό, ως ελεύθερο, να νεκρώνει εξουσιαστικά τα κινήματα της σάρκας και τον έμφυτο νόμο της σάρκας με τη δύναμη της θεότητας, χωρίς βεβαίως να βοηθείται σε αυτό από ασκητικούς κόπους. Ωστόσο ο Ιωάννης, «κηρύσσοντας βάπτισμα μετανοίας», προσέφερε τον εαυτό του ως πρότυπο σε εκείνους που οφείλουν να πενθούν, ενώ ο Κύριος, «κηρύσσοντας τη βασιλεία των ουρανών», εύλογα επιδείκνυε στον εαυτό Του το άνετο και το φαιδρό, μέσω του οποίου προδιέγραφε για τους πιστούς την ανέκφραστη χαρά και την άπονη ζωή. Διότι ο αυλός είναι η γλυκύτητα της βασιλείας των ουρανών, ενώ ο θρήνος τα επώδυνα της γέεννας.

Αυτόν δε και μόνο θέλουν να είναι και προφήτης και άνθρωπος και υιός Θεού και Χριστός και ψιλός άνθρωπος, όπως προείπαμε, και ότι λόγω της αρετής του βίου του έφτασε στο σημείο να ονομάζεται υιός Θεού. Ούτε δέχονται ολόκληρη την Πεντάτευχο του Μωυσή, αλλά απορρίπτουν ορισμένα ρητά. Όταν δε τους πεις σχετικά με τη βρώση κρέατος: «Πώς λοιπόν ο Αβραάμ παρέθεσε στους αγγέλους το μοσχάρι και το γάλα; Ή πώς έφαγε ο Νώε και άκουσε τον Θεό να λέει, "θυσίασε και φάγε"; Και πώς ο Ισαάκ και ο Ιακώβ προσέφεραν θυσία στον Θεό, ομοίως δε και ο Μωυσής στην έρημο;», σε αυτά μεν απιστεί και λέει: «Τι ανάγκη έχω να διαβάζω τα του νόμου, εφόσον ήλθε το Ευαγγέλιο;». «Από πού λοιπόν γνωρίζεις τα σχετικά με τον Μωυσή και τον Αβραάμ; Διότι γνωρίζω ότι ομολογείτε πως αυτοί υπήρξαν, είναι δίκαιοι και τους ανακηρύσσετε πατέρες σας». Έπειτα αποκρίνεται και λέει ότι «ο Χριστός μου τα αποκάλυψε», και βλασφημεί τα περισσότερα από τη νομοθεσία, καθώς και τον Σαμψών, τον Δαβίδ, τον Ηλία, τον Σαμουήλ, τον Ελισσαίο και τους άλλους. 19. Ελέγχεται δε πανταχόθεν ο αγύρτης από τον Σωτήρα, ο οποίος ρητώς και συνοπτικά ελέγχει όλη την απατηλή του διδασκαλία με έναν του λόγο λέγοντας: «Ήλθε ο Ιωάννης στην οδό της δικαιοσύνης, χωρίς να τρώει ούτε να πίνει, και λένε ότι έχει δαιμόνιο· ήλθε ο Υιός του Ανθρώπου τρώγοντας και πίνοντας, 〈και λένε, ιδού άνθρωπος φαγάς και οινοπότης〉».

Και αν ο κόσμος ανήκει στον Υιό του Θεού, πώς επέτρεπε σε έναν άρχοντα να κατέχει τον δικό του κόσμο; Όλοι οι λόγοι της Θείας Γραφής έχουν ειπωθεί με σοφία, όπως λέγει ο ίδιος ο Κύριος: «Ήλθε ο Ιωάννης σε οδό δικαιοσύνης, χωρίς να τρώει ούτε να πίνει, και λέγουν: έχει δαιμόνιο. Ήλθε ο Υιός του Ανθρώπου, που τρώει και πίνει, και λέγουν: ιδού, άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών· και δικαιώθηκε η σοφία από τα τέκνα της». Πώς, όμως, δικαιώθηκε η σοφία από τα τέκνα της; Αλλά [μόνο] από εκείνους που κατανοούν τα ρήματα της σοφίας, όπως λέγει και στον προφήτη: «Ποιος είναι συνετός και θα τα κατανοήσει αυτά; Διότι ευθείες είναι οι οδοί του Κυρίου, και όποιος έχει λόγο σοφίας θα τα γνωρίσει, ενώ οι ασεβείς θα εξασθενήσουν πορευόμενοι σε αυτές». 67. Διότι πράγματι εξασθένησε και ασέβησε ο Μάνης μαζί με τους ασεβείς ως προς τους θείους και επουράνιους λόγους. Ο Σωτήρας, άλλωστε, έλεγε προ ολίγου: «Έβλεπα τον σατανά να έχει πέσει από τον ουρανό σαν αστραπή», και εδώ πάλι: «Ο άρχων του κόσμου τούτου θα ριχτεί κάτω». Και αν ο λόγος ήταν για τον σατανά, ο οποίος είχε ήδη πέσει, ποια ανάγκη υπήρχε να ριχτεί ξανά κάτω; Αλλά οπωσδήποτε θα πεις: στην άβυσσο. Πού, λοιπόν, επρόκειτο να υψωθεί ο Κύριος; Διότι αν επρόκειτο να υψωθεί από την άβυσσο, * επειδή το όμοιο, όταν αντιπαραβάλλεται με το όμοιο, δημιουργεί την ισορροπία της φράσης. Και πότε υψώθηκε στη γη;

«Συζητούσαν για εμένα αυτοί που κάθονταν στην πύλη, και με έκαναν τραγούδι αυτοί που έπιναν μεθυστικό ποτό.» Αλλά μαζί με αυτά είναι αναγκαίο να συνεξετάσουμε πώς έχει ειπωθεί από τον Σωτήρα στα Ευαγγέλια: «Ήλθε ο Ιωάννης χωρίς να τρώει και χωρίς να πίνει, και λένε: Έχει δαιμόνιο. Ήλθε ο Υιός του ανθρώπου τρώγοντας και πίνοντας, και λένε: Ιδού άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών.» Αλλά θα πεις ότι αυτά συνέβαιναν στις αρχές του Ευαγγελίου, όταν, επειδή δεν νήστευαν οι μαθητές του, προβάλλοντας απολογία υπέρ αυτών, έλεγε: «Δεν μπορούν οι υιοί του νυμφώνος να νηστεύουν, εφόσον ο νυμφίος είναι μαζί τους· θα αρθεί από αυτούς ο νυμφίος, και τότε θα νηστεύσουν.» Διότι βλέπεις πώς και ο ίδιος γνώριζε ποιος είναι ο κατάλληλος καιρός της νηστείας;

Από τότε άρχισε ο Ιησούς να κηρύττει και να λέει: Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών. Από τότε· δηλαδή πότε; Από τότε που φυλακίστηκε ο Ιωάννης. Και γιατί δεν τους κήρυξε εξ αρχής; Και γιατί χρειαζόταν καθόλου ο Ιωάννης, εφόσον η μαρτυρία των έργων Του τον διακήρυττε; Για να μάθεις και από αυτό την αξία Του, ότι δηλαδή, όπως ακριβώς ο Πατέρας, έτσι και Αυτός έχει προφήτες· πράγμα που έλεγε και ο Ζαχαρίας: Και εσύ, παιδίον, θα ονομαστείς Προφήτης του Υψίστου· και για να μην αφήσει καμία πρόφαση στους αναίσχυντους Ιουδαίους· αυτό ακριβώς διατύπωσε και ο Ίδιος λέγοντας: Ήλθε ο Ιωάννης, ο οποίος ούτε έτρωγε ούτε έπινε, και λένε: Έχει δαιμόνιο. Ήλθε ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος τρώει και πίνει, και λένε: Ιδού άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών.

Και πώς θα ήταν λογικό, λέγει, να υπάρχει συμφωνία μέσα στην αντίθεση; Δεν γνωρίζεις ότι και το να τρώει κανείς είναι αντίθετο με το να μην τρώει, και το να πίνει με το να μην πίνει, και το να δίνει με το να μη δίνει; Πολλές φορές όμως και ο γιατρός κάνει πολλά τέτοια αντίθετα, χωρίς να έρχεται σε σύγκρουση με τον εαυτό του, αλλά συμφωνώντας απόλυτα μαζί του· διότι αποβλέπει σε έναν σκοπό, την υγεία του ασθενούς. Αυτό ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση των ευαγγελιστών. Επειδή και το καλοκαίρι είναι το αντίθετο του χειμώνα, αλλά αποβλέπει σε έναν σκοπό, την ωρίμανση και την αφθονία των καρπών. Και ολόκληρος ο κόσμος έχει συγκροτηθεί από αντίθετα, αλλά επιδεικνύει μεγάλη αρμονία ως προς τη ζωή μας. Και ο Χριστός ήλθε με τρόπο αντίθετο από τον Ιωάννη. Διότι ο ένας έτρωγε, ενώ ο άλλος δεν έτρωγε. Διότι ήλθε ο Ιωάννης, λέγει η Γραφή, χωρίς ούτε να τρώει ούτε να πίνει, και λένε: Έχει δαιμόνιο. Ήλθε ο Υιός του ανθρώπου τρώγοντας και πίνοντας, και λένε: Ιδού άνθρωπος φαγάς και οινοπότης. Αλλά, παρόλο που οι πράξεις τους ήταν αντίθετες, ωστόσο απέβλεπαν σε έναν σκοπό, τη σωτηρία εκείνων που επρόκειτο να αλιευθούν. Έτσι λοιπόν και αυτή η τάξη της διδασκαλίας περί της θεότητος και περί της θείας οικονομίας, παρόλο που παρουσιάστηκε από τον Ιωάννη με τρόπο αντίθετο σε σχέση με τους άλλους, εντούτοις βρίσκεται σε απόλυτη συμφωνία μαζί τους. Και το πώς, εγώ θα το πω.

Αυτό το είπε και αλλού, όταν μιλούσε για τον πνευματικό σπόρο. Διότι, αφού είπε ότι ο ένας σπάρθηκε στον δρόμο, ο άλλος στο πετρώδες έδαφος, ο άλλος στα αγκάθια και ο άλλος στην αγαθή γη, τότε πάλι χρησιμοποίησε την ίδια φράση: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Και τώρα, αφού έδωσε μεγάλη και θαυμαστή μαρτυρία για τον θείο Πρόδρομο, λέει: «όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει», διότι είναι και ανώτερος από τους προφήτες και μεγαλύτερος από όλους όσους έχουν γεννηθεί. Και γιατί, αφήνοντας αυτόν, περιμένετε τον Ηλία; Διότι αυτός είναι ανώτερος από εκείνον. Εκείνος βέβαια είναι αρχαιότερός του, αλλά ονομάζεται δεύτερος Πρόδρομος. Και αν ο Ιωάννης δεν είχε οριστεί Πρόδρομος της πρώτης μου παρουσίας, ούτε εκείνος θα επρόκειτο να γίνει δεύτερος Πρόδρομος της δεύτερης, ούτε οι αμαρτωλοί θα είχαν προσκληθεί σε μετάνοια και σωτηρία, ούτε οι άνθρωποι θα λάμβαναν την υιοθεσία μέσω του βαπτίσματος. Και πώς, παραβλέποντας τον πρώτο Πρόδρομο, περιμένετε τον δεύτερο, ω Ιουδαίοι; Διότι δεν έχει καμία ωφέλεια από τον δεύτερο Πρόδρομο, ούτε καιρό για μετάνοια κατά τη δεύτερη παρουσία μου, εκείνος που αθέτησε την πρώτη. Γι' αυτό και «αυτή η γενεά μοιάζει με παιδιά που κάθονται στην αγορά και φωνάζουν στους άλλους λέγοντας: σας παίξαμε φλογέρα και δεν χορέψατε, σας μοιρολογήσαμε και δεν θρηνήσατε. Διότι ήρθε ο Ιωάννης στην οδό της δικαιοσύνης, ο οποίος ούτε έτρωγε ούτε έπινε, και λένε: έχει δαιμόνιο».

Θα ήθελα λοιπόν να ρωτήσω κάποιον από τους άπιστους Εβραίους το εξής: εφόσον έπρεπε «ο Υιός του Θεού» να έλθει στον κόσμο, πώς έπρεπε να εμφανιστεί σε εσάς, ώστε να πιστέψετε σε αυτόν; Μάλλον δε, επειδή εσείς δεν θέλετε όπως Εκείνος θέλησε, πώς θέλατε εσείς να εμφανιστεί αυτός; Άραγε άσαρκος και χωρίς θνητή φύση και χωρίς κανένα επικάλυμμα; Αλλά ούτε τη φύση ενός αγγέλου, όπως ακριβώς είναι, μπορεί να δει κανείς, ακόμη κι αν πρόκειται για τον Δανιήλ που είναι «ανήρ επιθυμιών». Και ποιος άραγε λοιπόν θα μπορούσε να δει τον Θεό των αγγέλων γυμνό, Θεό χωρίς σάρκα; Όμως «ήλθε» και ο «Ιωάννης» ο Βαπτιστής «στην οδό της δικαιοσύνης», «μήτε τρώγοντας, μήτε πίνοντας, και λέγατε: δαιμόνιο έχει. Ήλθε και ο Υιός του ανθρώπου, και τρώγοντας και πίνοντας, και λέτε: Άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών». Και γνωρίζω ότι, εάν ρωτούσα αυτά τα πράγματα κάποιον σκληρόκαρδο Εβραίο, δεν θα του έλειπαν διεφθαρμένες απαντήσεις ενάντια στο ίδιο του το κεφάλι.

Γ'. Τέτοιο είναι το άγιο αίμα του Βαπτιστού και Προδρόμου του Χριστού, για το οποίο κάνουμε τώρα λόγο, το οποίο χύθηκε σαν πολύτιμο μύρο από τον ιερό τράχηλο και ευωδίασε την οικουμένη. Αίμα, το οποίο δεν συγκεντρώθηκε από την ηδονή της γαστέρας, ούτε από την πόση κρασιού, ούτε από τη βρώση κρεάτων, ούτε από τίποτε άλλο από όσα συνηθίζουν να παχαίνουν και να ικανοποιούν τις ορέξεις, αλλά από τα ίδια τα σπάργανα μέχρι το τέλος το δημιούργησε η χάρη της εγκράτειας. «Διότι ήλθε», λέει, «ο Ιωάννης, χωρίς να τρώει και χωρίς να πίνει». Αίμα που χύθηκε πριν από το Δεσποτικό και αθάνατο ποτήριο. Διότι έπρεπε ο πρόδρομος του φωτός, ο οποίος εμφανίστηκε σε όσους ζούσαν πάνω στη γη μέσω της λαμπρής του προελεύσεως από στείρα μητέρα, να γίνει, μέσω του θανάτου του, φωτεινός κήρυκας και για όσους βρίσκονταν κάτω από τη γη. Αίμα, το οποίο διαλαλήθηκε στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ πολλαπλασίως περισσότερο σε σχέση με τη σφαγή του Άβελ. Διότι η τέλεση της πράξης αυτής αποτελεί τον αντίλαλο μιας μυστικής φωνής, η οποία δεν προέρχεται από φωνητικά όργανα, αλλά ακούγεται μέσω της δύναμης της ενέργειάς της. Αίμα, πιο σεβαστό από των πατριαρχών, πιο πολύτιμο από των προφητών και πιο όσιο από των δικαίων. Επειδή είναι και ανώτερο από των αποστόλων και ενδοξότερο από των μαρτύρων, όπως ο λόγος φέρει τη μαρτυρία από τον μεγάλο Λόγο. Αίμα, το οποίο στολίζει την Εκκλησία του Χριστού πιο χαριτωμένα από κάθε ανθοβαφή ευχρωμία, το οποίο χύθηκε υπέρ του δικαίου στο τέλος του παλαιού νόμου και αποτελεί το προεισόδιο άνθος της παρουσίας του Χριστού.

Έπειτα, δείχνοντας ότι το να είναι ο Ιωάννης ο Ηλίας αποτελεί αίνιγμα και ότι χρειάζεται σύνεση για να το κατανοήσει κανείς, λέει: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει», προτρέποντάς τους να ρωτήσουν και να μάθουν. «Με τι να παρομοιάσω αυτή τη γενεά; Μοιάζει με παιδιά που κάθονται στην αγορά και φωνάζουν στους συντρόφους τους, λέγοντας: Σας παίξαμε αυλό, και δεν χορέψατε. Σας τραγουδήσαμε μοιρολόγια, και δεν θρηνήσατε». Εδώ υπονοεί το ανικανοποίητο των Ιουδαίων. Διότι, επειδή ήταν δύστροποι, ούτε με τη σκληραγωγία του Ιωάννη έμεναν ικανοποιημένοι, ούτε με την απλότητα του Χριστού, αλλά έμοιαζαν με παιδιά που δυσαρεστούνται λόγω της επιπολαιότητάς τους, στα οποία είτε κλαίει κανείς, δεν τους αρέσει, είτε παίζει αυλό, ούτε αυτό τους αρέσει. «Διότι ήλθε ο Ιωάννης μήτε τρώγοντας μήτε πίνοντας, και λένε: Έχει δαιμόνιο. Ήλθε ο Υιός του ανθρώπου τρώγοντας και πίνοντας, και λένε: Ιδού άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών». Με τον θρήνο παρομοιάζει τον τρόπο ζωής του Ιωάννη· διότι ο Ιωάννης επιδείκνυε πολλή σκληρότητα και στα λόγια και στα έργα· ενώ τον τρόπο του Χριστού με τον αυλό· διότι ο Κύριος ήταν γεμάτος χάρη, συγκαταβαίνοντας προς όλους, προκειμένου να τους κερδίσει όλους, ευαγγελιζόμενος τη βασιλεία, και χωρίς να έχει τίποτα το σκυθρωπό, όπως ο Ιωάννης. «Και δικαιώθηκε η σοφία από τα τέκνα της».

Διότι, αφού μνηστεύθηκε την Εκκλησία, την έλαβε ως νύμφη. Δεν πρέπει λοιπόν οι απόστολοι να νηστεύουν τώρα. διότι οι μαθητές του Ιωάννη οφείλουν να νηστεύουν, δεδομένου ότι ο δάσκαλός τους κατόρθωσε την αρετή με κόπο και μόχθο. Διότι, λέγει, ο Ιωάννης ήλθε χωρίς να τρώει και χωρίς να πίνει. Οι δικοί μου όμως μαθητές, καθώς συναναστρέφονται εμένα τον Θεό Λόγο, δεν έχουν ανάγκη προς το παρόν την ωφέλεια από τη νηστεία, αφού χαριτώνονται και προστατεύονται απευθείας από εμένα. Όταν όμως εγώ αναληφθώ και αυτοί σταλούν στο κήρυγμα, τότε και θα νηστεύσουν και θα προσευχηθούν, ως έχοντες αποδυθεί σε μεγάλους αγώνες. Εξάλλου, επειδή τώρα είναι αδύναμοι και δεν έχουν ακόμη ανακαινισθεί από το Πνεύμα, μοιάζουν με παλαιούς ασκούς και παλαιό ένδυμα. Δεν πρέπει λοιπόν να τους επιβληθεί κάποιος πιο βαρύς τρόπος ζωής, όπως ακριβώς δεν τοποθετείται νέο επίρραμμα σε παλαιό ένδυμα. Μπορείς λοιπόν, όπως είπα, να θεωρήσεις ότι οι απόστολοι μοιάζουν με παλαιούς ασκούς, επειδή είναι ακόμη αδύναμοι. Μπορείς όμως να νοήσεις ότι και οι Φαρισαίοι παρομοιάζονται με αυτούς, σαν να τους λέγει σχεδόν ο Κύριος ότι: Η δική μου διδασκαλία είναι νέος οίνος. εσείς όμως, επειδή είστε παλαιοί ασκοί, δεν μπορείτε να την δεχθείτε, αλλά αφού ήπιατε τον παλαιό οίνο, δηλαδή την παλαιά παράδοση, δεν θέλετε τη δική μου νέα, αλλά λέγετε ότι ο παλαιός οίνος, δηλαδή η Παλαιά Διαθήκη, είναι καλύτερος.