Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:21

Και τι είδους κόπους καταβάλλει για χάρη σου, σαν να επρόκειτο για τη δική του ψυχή, παρακαλώντας τους αγίους να προσευχηθούν το ίδιο για σένα, ώστε να απεγκλωβιστείς από τις παγίδες του διαβόλου και του θανάτου και να σωθείς στη φωλιά του Κυρίου. Και αυτός μεν κοπιάζει έτσι για σένα. Εσύ όμως δεν οφείλεις να φυλάξεις τους λόγους του ως κόρη οφθαλμού και να τον θεωρείς πολυτιμότερο από την ψυχή σου; Αλλά έγινες αχάριστος, αφού χόρτασες από τη συνεχή συναναστροφή μαζί του, την οποία δεν έπρεπε να χορτάσεις, αλλά έπρεπε να προσεύχεσαι να αξιωθείς να την έχεις. Και πρόσεχε να μην σου γίνει αιτία καταδίκης το ότι είσαι πάντοτε μαζί του, και να εκτελείς αυτό που σε προστάζει με προθυμία και με μεγάλο φόβο και τρόμο, ώστε να έρθει σε σένα μέσω αυτού ευλογία από τον Θεό και να λυτρωθείς από την πλάνη του εχθρού. Ας μην εκπληρωθεί και για σένα το: «Έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε και επαναστάτησε ο αγαπημένος.» Και ας μην εκπληρωθεί σε σένα: «Αλίμονό σου Χοραζίν, αλίμονό σου Βηθσαϊδά, διότι αν στην Τύρο και στη Σιδώνα γίνονταν τα θαύματα που έγιναν σε εσάς, προ πολλού θα είχαν μετανοήσει με σάκο και στάχτη.» Και ας μην ακούσεις και εσύ: «Εμίσησες τη διαπαιδαγώγηση και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου.» Γιατί συχνά βάζεις τον εαυτό σου σε πειρασμό, ξεκινώντας από μόνος σου συζητήσεις με κάποιους, και ύστερα δεν αντέχεις αυτά που λένε; Αλλά από τον φθόνο και τη βασκανία τυφλώνεται η καρδιά σου, και προκαλείς στον εαυτό σου ταραχή.

Κεφάλαιο α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Από τότε άρχισε ο Ιησούς να κηρύττει και να λέει: Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών... Τότε άρχισε να επιπλήττει τις πόλεις στις οποίες έγιναν τα περισσότερα θαύματά του, επειδή δεν μετανόησαν. Αλίμονό σου, Χωραζίν, αλίμονό σου, Βηθσαϊδά· διότι, αν στην Τύρο και στη Σιδώνα είχαν γίνει τα θαύματα που έγιναν σε εσάς, προ πολλού θα είχαν μετανοήσει φορώντας σάκο και καθισμένες στη στάχτη. Εντούτοις, για την Τύρο και τη Σιδώνα η κατάσταση θα είναι πιο ανεκτή κατά την ημέρα της κρίσεως, παρά για εσάς, και τα εξής.

Από το Ευαγγέλιο. Βηθσαϊδά (Ματθ. 11, 21). Πόλη «του Ανδρέα και του Πέτρου» και του Φιλίππου. Βρίσκεται δε στη Γαλιλαία, κοντά στη λίμνη Γεννησαρίτιδα. Βηθφαγή (Ματθ. 21, 1). Κώμη κοντά στο Όρος των Ελαιών, όπου ήλθε ο Κύριος Ιησούς.

Χαρχαμύς (Ιερ. 46, 2). Πόλη παρά τον ποταμό Ευφράτη. Χαμωάμ (Ιερ. 41, 17). Κώμη κοντά στη Βηθλεέμ. Χελών (Ιερ. 48, 21), [η] και Ελών. Πόλη του Μωάβ, όπως [αναφέρεται] στον Ιερεμία. Χαμώς (Ιερ. 48, 7). Είδωλο του Μωάβ. Χωραζείν (Ματθ. 11, 21). Κώμη της Γαλιλαίας, την οποία ο Χριστός ταλανίζει σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Και τώρα είναι έρημη, απέχοντας από την Καφαρναούμ δύο μίλια.

Ας επιβεβαιώσει δε ακόμη τον λόγο ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος ταλανίζει τις πόλεις στις οποίες έγιναν τα περισσότερα θαύματά του, επειδή δεν μετανόησαν, λέγοντας, «Αλίμονό σου, Χοραζίν. Αλίμονό σου Βηθσαϊδά», και προσθέτοντας ότι, «για τη γη των Σοδόμων και της Γομόρρας η κατάσταση θα είναι πιο ανεκτή κατά την ημέρα της κρίσεως παρά για εσάς». Σε εμάς όμως τι λέει; «Ότι εάν δεν περισσεύσει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των Φαρισαίων και των γραμματέων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Διότι, πριν από την έλευση του Δεσπότου, ούτε μας επιβαλλόταν καταδίκη για τους όρκους στον Θεό, ούτε είχαμε καταγεγραμμένες ευθύνες για την οργή και την περιφρόνηση μεταξύ μας, αλλά ούτε και το εμπαθές βλέμμα προς την ξένη γυναίκα θεωρούνταν για εμάς μοιχεία, ούτε το να κρατάμε τα περιττά αγαθά και να μην τα δίνουμε σε όσους έχουν ανάγκη αποδείκνυε ότι γινόμαστε εκούσια δούλοι του μαμμωνά. Τώρα όμως θα δώσουμε λόγο για όλα αυτά, καθώς απαιτείται από εμάς ειλικρίνεια και ακρίβεια όχι μόνο για τα έργα, αλλά και για τα λόγια, και όχι μόνο για τα λόγια, αλλά και για τους λογισμούς. «Διότι εάν ο οφθαλμός σου», λέει, «είναι πονηρός», δηλαδή ο εσωτερικός λογισμός, «όλο το σώμα σου θα είναι πονηρό». Διότι χρησιμοποίησε τη λέξη οφθαλμός στον ενικό, για να δείξει ότι έτσι αποκαλεί τον νου· αφού το σώμα δεν έχει μόνο έναν οφθαλμό.

Και ποια, λέγει, ήταν μεγαλύτερη τιμωρία από αυτήν; Υπάρχει, αγαπητέ, και μεγαλύτερη, και φοβερότερη, και διαρκής, αυτή του μέλλοντος αιώνος. Διότι, για να βεβαιωθείς ότι, ακόμη κι αν κάποιοι υποστούν τιμωρία εδώ, δεν θα διαφύγουν την εκεί τιμωρία, αλλά θα την υποστούν ελαφρότερη εξαιτίας όσων τους συνέβησαν εδώ, ελαττώνοντας έτσι το μέγεθος των εκεί κολαστηρίων, άκου τον Χριστό που λέγει και οικτίρει τη Βηθσαϊδά: «Αλίμονό σου, Χοραζίν», λέγει, «αλίμονό σου, Βηθσαϊδά, διότι, εάν στα Σόδομα είχαν γίνει τα θαύματα που έγιναν σε εσάς, προ πολλού θα είχαν μετανοήσει με σάκο και στάχτη. Γι' αυτό σας λέγω, πιο ανεκτή θα είναι η κατάσταση για τη γη των Σοδόμων και της Γομόρρας κατά την ημέρα της κρίσεως, παρά για εσάς».

Αν λοιπόν υπάρχει αγάπη, δεν θα υπάρξει αποκάλυψη μυστικών, αλλά ούτε και ονειδισμός. Διότι ποιος, πες μου, και πότε, θα ονείδιζε την ίδια του την ψυχή; Κι αν τυχόν συμβεί αυτό, γίνεται προς όφελος. Επειδή και τα παιδιά μας τα ονειδίζουμε, θέλοντας να τα κεντρίσουμε· και ο Χριστός εξάλλου άρχισε τότε να ονειδίζει τις πόλεις, λέγοντας: «Αλίμονό σου Χοραζίν, αλίμονό σου Βηθσαϊδά», προκειμένου να τις απαλλάξει από τον ονειδισμό. Διότι τίποτα δεν μπορεί να αγγίξει τόσο βαθιά τη διάνοια, και να την αφυπνίσει περισσότερο, και να την ανορθώσει όταν έχει παραλύσει. Ας μην ονειδίζουμε λοιπόν επιπόλαια ο ένας τον άλλον. Γιατί δηλαδή; Μήπως για τα χρήματα θα τον ονειδίσεις; Σε καμία περίπτωση, εφόσον βέβαια θεωρείς τα υπάρχοντα κοινά. Αλλά μήπως για τα αμαρτήματα; Ούτε όμως για αυτό, αλλά μάλλον θα τον διορθώσεις. «Και δόλιας πληγής», λέγει.

Έπειτα, για να μάθεις ότι δεν είναι εκ φύσεως τέτοιοι, παραθέτει και το όνομα της πόλεως από την οποία προήλθαν πέντε απόστολοι. Διότι και ο Φίλιππος και τα δύο εκείνα ζεύγη των κορυφαίων από εκεί κατάγονταν. Διότι λέγει: «Εάν στην Τύρο και στη Σιδώνα είχαν γίνει τα θαύματα που έγιναν σε εσάς, με σάκο και στάχτη θα είχαν μετανοήσει».

Και το να αμαρτάνει κανείς έχοντας μπροστά του τα παραδείγματα, επιφέρει μεγαλύτερη τιμωρία. Γι' αυτό λέει: «Εσείς όμως, ούτε αφού τα είδατε, μετανοήσατε αργότερα», μολονότι απολαύσατε πολλή φροντίδα. Γι' αυτόν τον λόγο ελέγχει και την Ιερουσαλήμ λέγοντας: «Πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε;» Επίσης, το να αμαρτάνει κανείς ενώ ζει μέσα στην τρυφή· αυτή δηλαδή είναι η περίπτωση του Λαζάρου. Ακόμη, το αμάρτημα γίνεται βαρύτερο εξαιτίας του τόπου· πράγμα που και ο ίδιος υποδείκνυε λέγοντας: «Μεταξύ του ναού και του θυσιαστηρίου». Αλλά και από το είδος των ίδιων των παραπτωμάτων: «Δεν είναι παράξενο, εάν συλληφθεί κάποιος να κλέβει»· και πάλι: «Έσφαξες τους γιους σου και τις κόρες σου· αυτό ξεπερνά όλες τις πορνείες σου και τα βδελύγματά σου». Και πάλι σε σχέση με τα πρόσωπα: «Εάν κάποιος αμαρτήσει σε άνθρωπο, θα προσευχηθούν γι' αυτόν· εάν όμως αμαρτήσει στον Θεό, ποιος θα προσευχηθεί γι' αυτόν;» Και όταν κάποιος ξεπερνά στη ραθυμία εκείνους που είναι πολύ χειρότεροι· πράγμα για το οποίο κατηγορεί και στον Ιεζεκιήλ: «Ούτε σύμφωνα με τα προστάγματα των εθνών δεν έπραξες». Και όταν κάποιος δεν συνετίζεται ούτε από τα παραδείγματα των άλλων: «Είδε την αδελφή της», λέει, «και τη δικαίωσε». Και όταν απολαμβάνει μεγαλύτερη φροντίδα: «Διότι, εάν στην Τύρο», λέει, «και στη Σιδώνα γίνονταν τα θαύματα αυτά, προ πολλού θα είχαν μετανοήσει· γι' αυτό θα είναι πιο ανεκτή η τιμωρία για την Τύρο και τη Σιδώνα παρά για την πόλη εκείνη». Είδες την απόλυτη ακρίβεια της δικαιοσύνης, και ότι δεν υφίστανται όλοι την ίδια τιμωρία για τα ίδια αμαρτήματα;

Διότι δεν θα υπάρχει πλέον καμία δικαιολογία για εσάς, αλλά οπωσδήποτε θα κατακριθείτε. Διότι εγώ μεν τα εκπλήρωσα όλα, ενώ εσείς που απειθήσατε, αποδεικνύετε ότι εγώ είμαι δίκαιος, αφού δεν παρέλειψα τίποτα. «Τότε άρχισε ο Ιησούς να ονειδίζει τις πόλεις στις οποίες έγιναν τα περισσότερα θαύματά του, επειδή δεν μετανόησαν.» Αφού έδειξε ότι έπραξε όλα όσα έπρεπε, και εκείνοι παρέμειναν αμετανόητοι, τότε πλέον τους ονειδίζει. «Αλίμονό σου, Χοραζίν, αλίμονό σου, Βηθσαϊδά.» Για να κατανοήσεις ότι όσοι δεν πίστεψαν δεν ήταν εκ φύσεως πονηροί, αλλά από δική τους προαίρεση, μνημονεύει τη Βηθσαϊδά, από την οποία κατάγονταν ο Ανδρέας, ο Πέτρος, ο Φίλιππος και οι γιοι του Ζεβεδαίου· επομένως η πονηρία δεν προέρχεται από τη φύση, αλλά από την προαίρεση. Διότι, αν ήταν εκ φύσεως, θα ήταν και εκείνοι πονηροί. «Διότι, αν στην Τύρο και στη Σιδώνα γίνονταν τα θαύματα που έγιναν σε εσάς, προ πολλού θα είχαν μετανοήσει με σάκο και στάχτη. Όμως, σας λέω, για την Τύρο και τη Σιδώνα η κατάσταση θα είναι πιο ανεκτή κατά την ημέρα της κρίσεως, παρά για εσάς.» Χαρακτηρίζει τους Ιουδαίους χειρότερους από τους Τυρίους και τους Σιδωνίους, κατά το ότι οι μεν Τύριοι παρέβησαν τον φυσικό νόμο· ενώ οι Ιουδαίοι και τον Μωσαϊκό. Και εκείνοι μεν δεν είδαν θαύματα· αυτοί όμως, παρόλο που είδαν, τα συκοφαντούσαν· ο δε σάκος είναι σύμβολο μετάνοιας, και το να ρίχνει κανείς στάχτη και χώμα στο κεφάλι, το βλέπουμε σε όσους πενθούν. «

Κάποιοι νεοφανείς δάσκαλοι, οι οποίοι έλεγαν ότι ο Ηρώδης είναι ο Χριστός, και ότι σε αυτόν πρέπει να πιστεύουν. «Και έρχεται στη Βηθσαϊδά, και του φέρνουν έναν τυφλό, και τον παρακαλούν να τον αγγίξει. Και αφού έπιασε το χέρι του τυφλού, τον έβγαλε έξω από το χωριό. Και αφού έφτυσε στα μάτια του και έβαλε τα χέρια του πάνω του, τον ρωτούσε αν βλέπει τίποτα. Και εκείνος, αφού ανέβλεψε, έλεγε: Βλέπω τους ανθρώπους, διότι τους βλέπω να περπατούν σαν δέντρα. Έπειτα έβαλε πάλι τα χέρια του στα μάτια του και τον έκανε να αναβλέψει. Και αποκαταστάθηκε η όρασή του, και τους έβλεπε όλους καθαρά, και τον έστειλε στο σπίτι του, λέγοντας: Ούτε στο χωριό να μπεις, ούτε να το πεις σε κανέναν μέσα στο χωριό». Φαίνεται ότι η Βηθσαϊδά έπασχε από πολλή απιστία, γι' αυτό και την ταλανίζει ο Χριστός, όπως λέει ο Ματθαίος: «Ουαί σε σένα, Χοραζίν· ουαί σε σένα, Βηθσαϊδά, διότι αν στην Τύρο και στη Σιδώνα είχαν γίνει τα θαύματα που έγιναν σε εσάς, προ πολλού θα είχαν μετανοήσει». Όταν, λοιπόν, ήλθε εδώ ο Κύριος, του φέρνουν έναν τυφλό. Όμως, η πίστη αυτών που τον έφεραν δεν ήταν γνήσια, γι' αυτό και ο Κύριος απομακρύνει τον τυφλό από το χωριό, και με αυτόν τον τρόπο τον θεραπεύει. Φτύνει, δε, στα μάτια του τυφλού και επιθέτει τα χέρια, για να μάθουμε εμείς ότι ο θείος λόγος και η πράξη που ακολουθεί τον λόγο, μπορούν να επιτελούν θαύματα.