Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:25

Και αυτήν τη διαφορά ο ίδιος τη δίδαξε με σαφή διάκριση, λέγοντας στα Ευαγγέλια: «Σε δοξολογώ, Πατέρα»· και έπειτα: «Κύριε του ουρανού και της γης». Διότι αναφέρει ότι ο Θεός είναι δικός του Πατέρας, ενώ για τα κτίσματα τον ονομάζει Κύριο· ώστε από αυτό να αποδεικνύεται ξεκάθαρα ότι, όταν ενδύθηκε το κτιστό, τότε ονομάζει τον Πατέρα Κύριο.

Διότι, αν και είναι Υιός και έχει τον Θεό ως Πατέρα, αφού αποτελεί δικό Του γνήσιο γέννημα, εντούτοις τώρα ονομάζει τον Πατέρα Κύριο, όχι επειδή ήταν δούλος, αλλά επειδή «ανέλαβε μορφή δούλου». Έπρεπε δηλαδή σε αυτόν, επειδή είναι ο Λόγος που προέρχεται από τον Πατέρα, να αποκαλεί τον Θεό «Πατέρα» —διότι αυτό είναι το ίδιον του υιού προς τον πατέρα— και, εφόσον ήλθε κατ' αυτόν τον τρόπο για να «τελειώσει το έργο» και έλαβε μορφή δούλου, να ονομάζει τον Πατέρα Κύριο. Και αυτήν τη διαφορά ο ίδιος τη δίδαξε με τον πλέον εξαιρετικό διαχωρισμό, λέγοντας στα Ευαγγέλια: «Σε δοξολογώ, Πατέρα», και έπειτα «Κύριε του ουρανού και της γης». Διότι λέει ότι ο Θεός είναι δικός Του Πατέρας, ενώ των κτισμάτων Τον ονομάζει Κύριο· ώστε από αυτό να αποδεικνύεται σαφώς ότι, όταν ενδύθηκε την κτιστή φύση, τότε αποκαλεί τον Πατέρα Κύριο. Επειδή και στην προσευχή του Δαβίδ, το Άγιο Πνεύμα υποδηλώνει την ίδια διαφορά, λέγοντας μέσω των Ψαλμών: «Δώσε τη δύναμή σου στον παίδα σου και σώσε τον υιό της δούλης σου». Διότι άλλος είναι ο κατά φύση και αληθινός Παῖς του Θεού, και άλλα είναι τα τέκνα της δούλης, η οποία είναι η φύση των δημιουργημάτων. Γι' αυτό και ο μεν, ως Υιός, έχει την πατρική εξουσία, ενώ τα άλλα έχουν ανάγκη σωτηρίας.

Όσοι δε προέρχονται από τις αιρέσεις, έχοντας εκπέσει από την εκκλησιαστική διδασκαλία και έχοντας ναυαγήσει ως προς την πίστη, παραφρονούν θεωρώντας ότι το κακό έχει δική του υπόσταση· και πλάθουν στο μυαλό τους, πλάι στον αληθινό Πατέρα του Χριστού, έναν άλλο θεό, και μάλιστα αγέννητο, ο οποίος είναι ποιητής του κακού και αρχηγός της κακίας, καθώς και δημιουργός της κτίσεως. Αυτούς όμως εύκολα θα μπορούσε κανείς να τους ελέγξει τόσο από τις Γραφές όσο και από την ίδια την ανθρώπινη διάνοια, με βάση την οποία, πλάθοντας αυτές τις φαντασιοπληξίες, παραλογίζονται. Ο μεν λοιπόν Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός στα Ευαγγέλιά του λέει, επιβεβαιώνοντας τα λόγια του Μωυσή: «ότι Κύριος ο Θεός είναι ένας»· και, «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης». Εάν λοιπόν ο Θεός είναι ένας, και Αυτός είναι Κύριος του ουρανού και της γης, πώς θα μπορούσε να υπάρχει άλλος θεός εκτός από Αυτόν; Και πού θα βρίσκεται ο δικός τους θεός, από τη στιγμή που ο μόνος και αληθινός Θεός πληροί τα πάντα, περιλαμβάνοντας τον ουρανό και τη γη; Πώς, εξάλλου, θα μπορούσε να υπάρχει άλλος δημιουργός για εκείνα τα οποία ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας του Χριστού εξουσιάζει ως Κύριος, σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρα; Εκτός εάν ισχυριστούν ότι, σαν σε μια ισορροπία δυνάμεων, μπορεί και ο φαύλος να καταστεί κύριος αυτών που ανήκουν στον αγαθό Θεό. Αλλά, εάν λένε αυτό, δες σε πόσο μεγάλη ασέβεια εκπίπτουν· διότι μεταξύ εκείνων που έχουν ίσες δυνάμεις, δεν θα μπορούσε να βρεθεί το υπερέχον και το ανώτερο.

Διότι αυτό επιβεβαιώνει τη μαρτυρία, το ότι δηλαδή δεν προέρχεται από έναν μόνο, αλλά από δύο. Διότι και ο Πατέρας έδωσε μαρτυρία από τον ουρανό λέγοντας: «Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός»· και ο μονογενής Υιός μαρτυρεί ότι είναι Υιός του Θεού, και συνομίλησε με τον Πατέρα με σαφήνεια, εις επήκοον των ανθρώπων, λέγοντας: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα απεκάλυψες στα νήπια. Ναι, Πατέρα, διότι τέτοια ήταν η ευδοκία σου. Όλα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου». Αλλά τι έχουν να απολογηθούν ως προς αυτά οι υπηρέτες της ιουδαϊκής άρνησης, οι οποίοι, προκειμένου να μην ελέγχονται σαφώς, εναντιώνονται στα Ευαγγέλια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, παρουσιάζοντας έτσι δύο υποστάσεις, τον μεν Πατέρα ως Θεό, τον δε Υιό ως άνθρωπο; Αλίμονο στην ασέβεια!

Αλλά εάν θέλεις να τον ακούσεις να ομιλεί ανθρώπινα, σύμφωνα με τη μορφή που φαινόταν κατά σάρκα και με την ανθρωπότητα που οι ακροατές του θεωρούσαν ως απλή, άκουσέ τον να λέει: «Εάν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου δεν είναι αληθινή», με την έννοια ότι δεν είναι αξιόπιστος, ούτε θεωρείται τέτοιος, ένας άνθρωπος που μαρτυρεί για τον εαυτό του. Όταν όμως λέει: «Ακόμη κι αν εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, η μαρτυρία μου είναι αληθινή, διότι γνωρίζω από πού έρχομαι και πού πηγαίνω». Όταν, συναριθμώντας τον Πατέρα και τον εαυτό του, λέει πως οι μάρτυρες της δόξας του είναι δύο, δεν ομιλεί ανθρώπινα, αλλά πάνω από κάθε ανθρώπινη αξία. Και τι λέω ανθρώπινη; Πάνω από την αγγελική, πάνω από τις αρχές, πάνω από τις δυνάμεις, πάνω από τις κυριότητες. Διότι ποια συναρίθμηση μπορεί να υπάρξει μεταξύ ανθρώπου και Θεού; Ποια εγγύτητα ή ποια κοινωνία; Αλλά λέγοντας: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης», σου φαίνεται πως είναι άνθρωπος, και ορθώς· διότι η θεότητα που ήλθε στον κόσμο φέρει μαζί της αναμειγμένο το ανθρώπινο στοιχείο.

Ποιος άλλος είναι ο Κύριος των στρατιών, παρά εκείνος που ονομάζεται αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Θεού, από τον οποίο έχουν δοθεί τα σημεία στα παιδιά; Το ότι, εξάλλου, παιδιά είναι εκείνοι που έχουν πιστέψει στον Χριστό, είναι φανερό και από τα λόγια του Κυρίου (αναφορικά με αυτούς που τον υμνούσαν και έλεγαν: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις», προς τους Ιουδαίους που του είπαν: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί;»): «Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Διότι εκεί ονόμασε νήπια αυτούς που έκοβαν τα βάγια των φοινίκων και έστρωναν τα ενδύματά τους στον δρόμο, καθώς και εκείνους που κραύγαζαν και τον δοξολογούσαν. Αλλά και σε άλλο σημείο αναφέρει: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από σοφούς και συνετούς, και τα αποκάλυψες σε νήπια», αποκαλώντας νήπια εκείνους που μαθήτευσαν στον Λόγο και αξιώθηκαν την αποκάλυψη των μυστηρίων διά του Πνεύματος.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψας αυτά από σοφούς και συνετούς, και τα αποκάλυψας σε νήπια. Ναι, Πατέρα, διότι έτσι φάνηκε αρεστό ενώπιόν σου ... Αφού ήλθε στην πατρίδα του, τους δίδασκε στη συναγωγή τους, ώστε να εκπλήσσονται και να λέγουν: Από πού προέρχεται σε αυτόν η σοφία αυτή και οι δυνάμεις;

Κεφάλαιο ΚΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Σε δοξάζω, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψας αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα αποκάλυψας στα νήπια. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Διότι δεν με απέστειλε ο Χριστός για να βαπτίζω, αλλά για να κηρύττω το Ευαγγέλιο· όχι με σοφία λόγου, για να μην αποβεί κενός ο σταυρός του Χριστού.

{"chunk_id": "", "translation": "Και ο Σίμων, έχοντας αγανακτήσει με αυτό, είπε: «Να κατηγορείς τον διδάσκαλό σου, ο οποίος είπε: ''Σε δοξολογώ, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι, όσα ήταν κρυφά στους σοφούς, τα απεκάλυψας σε νήπια που θηλάζουν''.» Και ο Πέτρος απάντησε: «Ο λόγος αυτός δεν λέχθηκε έτσι· θα μιλήσω όμως πρώτα σαν να είχε λεχθεί έτσι όπως σου φάνηκε. Ο Κύριός μας, ακόμη κι αν είχε πει: ''Όσα ήταν κρυφά στους σοφούς, αυτά τα απεκάλυψε ο Πατέρας στα νήπια'', ούτε και έτσι θα νομιζόταν ότι υπονοεί άλλον Θεό και Πατέρα από εκείνον που έκτισε τον κόσμο. Διότι ενδέχεται αυτά τα κρυφά που έλεγε να ανήκουν στον ίδιο τον Δημιουργό, εφόσον και ο Ησαΐας λέει: ''Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές και θα αναγγείλω όσα είναι κρυμμένα από την καταβολή του κόσμου''. Παραδέχεσαι, λοιπόν, τον προφήτη, ο οποίος δεν αγνοούσε τα κρυμμένα, τα οποία ο Ιησούς λέει ότι έχουν κρυφτεί από τους σοφούς, αλλά έχουν αποκαλυφθεί στα νήπια; Πώς, λοιπόν, θα τα αγνοούσε ο Δημιουργός, όταν ο προφήτης Του ο Ησαΐας δεν τα αγνοούσε; Ο Ιησούς μας, όμως, στην πραγματικότητα δεν είπε: ''Όσα [δεν] ήταν κρυφά'', αλλά είπε κάτι που φαίνεται πιο τραχύ· διότι είπε: ''Τα απεκάλυψας σε νήπια που θηλάζουν''. Το να πει, όμως, ''τα απέκρυψες'', υποδηλώνει σαν να τους ήταν κάποτε γνωστά. Διότι σε αυτούς είχε εναποτεθεί το κλειδί της βασιλείας των ουρανών, δηλαδή η γνώση των απορρήτων. Και μη λες: ''Ασέβησε απέναντι στους σοφούς, αποκρύπτοντάς τα από αυτούς''. Μη γένοιτο να υποθέσει κανείς κάτι τέτοιο.»```}

Διότι το να παρακινεί κανείς τον νου, που μεθά με άρρητες έννοιες και είναι γεμάτος από θεϊκά μαθήματα, στο να πρέπει να πει κάτι από τα αναγκαία, δεν θα ήταν τίποτε άλλο, κατά τη δική μου τουλάχιστον γνώμη, παρά η υπερβολική επιθυμία να τρέφεται με τους λόγους της ευσέβειας σαν με κάποιο γάλα. Λοιπόν, εάν το επιτρέπεις, θα είμαι έτσι, παρεμβάλλοντας πάντοτε, κατά κάποιον τρόπο, αυτό που φαίνεται να φέρνει αντίρρηση ως μια πρόκληση στην προθυμία για κατανόηση. Απάντησε, λοιπόν, σε εμένα που ρωτώ και το εξής: Δεν γνωρίζει, λέει, ο Υιός ότι ο Πατέρας είναι αγέννητος; Α. Ναι, διότι σε καμία περίπτωση δεν θα το αρνηθώ, ούτε και πρόκειται ποτέ να βρεθώ να φιλονικώ με τα προφανή· όμως γνωρίζει ότι είναι αγέννητος, όπως είναι άφθαρτος, αθάνατος και αόρατος· ωστόσο δεν μνημόνευε τίποτα από αυτά, αλλά τον ονόμαζε Πατέρα λέγοντας: «Πάτερ άγιε, φύλαξέ τους στην αλήθειά σου.» Και πάλι: «Σε ευχαριστώ, Πάτερ, Κύριε του ουρανού και της γης.» Και επιπλέον: «Εγώ εξήλθα από τον Πατέρα και έχω έρθει.» Τι λοιπόν;

Ματθ. 11, 25. Το «εξομολογούμαι», λέει, το χρησιμοποιεί σύμφωνα με την ανθρώπινη συνήθεια αντί του «σε ευχαριστώ» ή «σε δοξάζω»· διότι είναι σύνηθες στη θεόπνευστη Γραφή η λέξη «εξομολόγηση» να εκλαμβάνεται με αυτόν περίπου τον τρόπο. Έχει γραφτεί, άλλωστε: «Ας εξομολογηθούν», Κύριε, «στο όνομά σου το μεγάλο, διότι είναι φοβερό και άγιο». Και πάλι: «Θα εξομολογηθώ σε σένα, Κύριε, με όλη μου την καρδιά». Αλλά όσοι έχουν διεστραμμένο τον νου λένε: «Ιδού, ομολογεί χάρη στον Πατέρα, πώς λοιπόν δεν είναι κατώτερός του;» Σε αυτό θα μπορούσε να απαντήσει κάποιος από εκείνους που γνωρίζουν καλά να υπερασπίζονται τα δόγματα της αλήθειας: Και τι εμποδίζει, ω άριστοι, τον ομοούσιο Υιό να αποδέχεται και να επαινεί τον Πατέρα Του, ο οποίος σώζει μέσω Αυτού τα υπό τον ουρανό; Εάν όμως νομίζεις ότι εξαιτίας της «εξομολογήσεως» είναι κατώτερος του Πατέρα, δες και τη συνέχεια. Διότι ομολογεί και αποκαλεί τον Πατέρα «Κύριο του ουρανού και της γης». Ο Υιός όμως του Θεού, ο οποίος κυβερνά τα πάντα, οπωσδήποτε δεσπόζει επί των πάντων μαζί Του, όχι ως κατώτερος ή ετερούσιος, αλλά ως Θεός από Θεό, στεφανωμένος με τις ίδιες δόξες και έχοντας ουσιωδώς πλήρη ισότητα προς Αυτόν σε κάθε τι.

Διότι παιδαγωγεί προς τον Χριστό, και φέρνει μεν αυτούς που παιδαγωγούνται προσωρινά από αυτόν στο όρος, αλλά δεν τους ανεβάζει πάνω σε αυτό. Ως όρος δε πρέπει να εννοήσεις εδώ την υπερφυή και εξυψωμένη γνώση του μυστηρίου του Χριστού. Διότι είναι πάρα πολύ υψηλή, και ελάχιστα προσιτή σε όσους βρίσκονται υπό τον νόμο· αρμόζει δε περισσότερο σε εμάς που έχουμε αγιαστεί εν πνεύματι. Όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Σωτήρας: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», εννοώ δηλαδή στους Ιουδαίους. Και απευθύνοντας τους λόγους υπέρ ημών προς τον Πατέρα και Θεό με τη μορφή προσευχής λέει: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες όλα αυτά από σοφούς και συνετούς, και τα αποκάλυψες σε νήπια. Ναι, Πατέρα, διότι έτσι φάνηκε αρεστό ενώπιόν σου». Επομένως, ο Μωυσής φέρνει μεν στο όρος, αλλά δεν ανεβάζει σε αυτό· διότι, όπως μόλις ανέφερα, το τέλειο και υψηλό στη σοφία και τη γνώση το κερδίζουμε μάλλον μέσω του Χριστού, και όχι μέσω του Μωυσή. Διότι ο μεν ήταν υπηρέτης και παιδαγωγός, ο δε, ως Κύριος των πάντων, φανερώθηκε σε εμάς χορηγός της τέλειας γνώσης. «Διότι σε αυτόν είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Διότι, όπως ακριβώς, όντας Υιός κατά φύση, λέει την αλήθεια όταν ονομάζει τον Θεό Πατέρα, έτσι, όταν δεν αρνήθηκε να αναλάβει τη μορφή του δούλου, ορθά και πρεπόντως αποκαλεί τον Πατέρα Κύριο. Και ο ίδιος γνωρίζει αυτή τη διαφορά, όταν λέει: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης». Ιδού, λέει αφενός ότι ο Θεός είναι δικός του Πατέρας, αφετέρου δε Κύριος εκείνων που βρίσκονται στους ουρανούς και εκείνων πάνω στη γη. Αλλά εάν ήταν και ο ίδιος γενητός όπως εκείνα, δεν θα διατηρούσε για τον εαυτό του ως εξαιρετικό κλήρο την τάξη του Υιού, υποτάσσοντας όλα τα άλλα στον ζυγό της δουλείας.

Υπάρχουν και πολλά άλλα για την αντίκρουση της μωρολογίας του μάγου. Πώς όμως είναι δυνατόν τα αισχρά να είναι ζωοποιά, εκτός εάν πρόκειται για δαιμονικό φρόνημα, εφόσον ο ίδιος ο Κύριος λέει στο Ευαγγέλιο προς εκείνους που του έλεγαν «εάν έτσι έχει η υπόθεση του άνδρα και της γυναίκας, δεν συμφέρει να νυμφευθεί κανείς»· εκείνος δε τους απάντησε: «Δεν χωρούν όλοι αυτόν τον λόγο· διότι υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνόχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών», και έδειξε ότι το να απέχει κανείς από τη φυσική συζυγία είναι δώρο της βασιλείας των ουρανών. Πάλι, σε άλλο σημείο, λέει για τον σεμνό γάμο, τον οποίο ο ίδιος ο Σίμων διαφθείροντας αισχρά μεθοδεύει για τη δική του επιθυμία, ότι «εκείνους που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει». 6. Πώς δε πάλι ο πλάνος, λησμονώντας τη δική του μωρολογία, ελέγχει τον εαυτό του, σαν να αγνοεί όσα προαναφέρει; Διότι, αφού ισχυρίστηκε ότι από αυτόν δημιουργήθηκαν οι άγγελοι μέσω της Εννοίας του, έλεγε πάλι ότι μεταμορφωνόταν σε κάθε ουρανό, ώστε να περάσει απαρατήρητος από αυτούς κατά την κάθοδό του. Άρα κρυβόταν από φόβο, και πώς είναι δυνατόν ο μωρολόγος να φοβάται τους αγγέλους που ο ίδιος εποίησε; Και πώς δεν θα αποδειχθεί απολύτως και άμεσα ελέγξιμη από τους συνετούς η δόλια σπορά της πλάνης του, εφόσον «στην αρχή εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη» λέει η Γραφή; Και σε απόλυτη συμφωνία με αυτόν τον λόγο, ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέει προς τον ίδιο Του τον Θεό και Πατέρα: «Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης».

Διότι αυτό που δεν γνώριζαν, λένε, αυτό ακριβώς τους υποσχέθηκε να τους διδάξει. Ως απόδειξη δε για τα παραπάνω και σαν κορωνίδα της θεωρίας τους προβάλλουν τα εξής: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε των ουρανών και της γης, διότι τα απέκρυψες αυτά από σοφούς και συνετούς και τα απεκάλυψες σε νήπια. Ναι, Πατέρα μου, διότι έτσι φάνηκε αρεστό ενώπιόν σου. Όλα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου, και κανείς δεν γνώρισε τον Πατέρα, παρά μόνο ο Υιός, και (κανείς δεν γνώρισε) τον Υιό, παρά μόνο ο Πατέρας και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει». Με αυτά τα λόγια, λένε, (ο Χριστός) απέδειξε ρητά πως τον πατέρα της αλήθειας, τον οποίο αυτοί έχουν επινοήσει, κανείς απολύτως δεν τον είχε γνωρίσει πριν από την παρουσία του· και θέλουν να υποστηρίξουν πως, εφόσον ο Ποιητής και Κτίστης ήταν ανέκαθεν γνωστός σε όλους, ο Κύριος τα είπε αυτά αναφερόμενος στον άγνωστο σε όλους πατέρα, τον οποίο οι ίδιοι κηρύττουν. 19. Όσο για την παράδοση της απολυτρώσεώς τους, συμβαίνει να είναι αόρατη και ακατάληπτη, καθότι συνιστά τη Μητέρα των ακατάληπτων και αόρατων στοιχείων και γι' αυτό είναι ασταθής, και δεν είναι δυνατόν να εκτεθεί απλά ούτε με έναν λόγο, εξαιτίας του ότι ο καθένας τους την παραδίδει όπως ο ίδιος επιθυμεί. Διότι, όσοι είναι οι μυσταγωγοί αυτής της θεωρίας, τόσες είναι και οι απολυτρώσεις.

Διότι, εάν είναι εφευρέτης πονηρών πραγμάτων και κακοποιός, πώς δεν θα αποδεικνυόταν αμέσως αγαθός, όπως είπαμε και σε σχέση με τις άλλες αιρέσεις, αφού νομοθέτησε κατά της πορνείας, της μοιχείας, της αρπαγής και της πλεονεξίας; Διότι και οι ίδιοι τον αποκαλούν Θεό των Ιουδαίων. Και στους Ιουδαίους έδωσε τον Νόμο, με τον οποίο απαγόρευσε όλα αυτά για τα οποία ισχυρίζονται ότι αυτός είναι ο εφευρέτης. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να ονομαστεί πατέρας του Σατανά εκείνος που υπέδειξε τόσα πράγματα εναντίον του; Και εάν είναι ξένος προς τον ανώτατο Θεό, όπως τον ονομάζουν αυτοί, και δεν είναι αυτός ο Παντοκράτωρ Θεός, ο Βασιλιάς και Κύριός μας, αυτός που κηρύσσεται στον Νόμο, στους προφήτες, στα ευαγγέλια και στους αποστόλους, αυτός ο ίδιος ο Κύριος Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, πώς μας διδάσκει με σαφήνεια ο ίδιος ο Κύριος στο ευαγγέλιο λέγοντας, «Σε ευχαριστώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης», για να δείξει ότι ο Πατέρας του είναι ο Θεός των πάντων; 8. Και υποδεικνύοντας ότι θα υπάρξει ανάσταση των νεκρών, λέει πάλι ο Υιός του: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· και ως ναό εννοούσε το δικό του σώμα, το οποίο καταλύεται από χέρια ανθρώπων, δηλαδή θανατώνεται. Ένα σώμα όμως που δεν είναι πραγματικό, αλλά παρουσιάζεται μόνο φαινομενικά (κατά δόκησιν), όπως πάλι ισχυρίζονται αυτοί, δεν θα μπορούσε να παραδοθεί στα χέρια ανθρώπων ούτε να αναστηθεί την τρίτη ημέρα, όπως ακριβώς το υποσχέθηκε.

Πόσα άλλα, και μάλιστα περισσότερα από αυτά, θα μπορούσε κανείς να συλλέξει και να μας παραθέσει ως απόδειξη ενάντια στην ανοησία του Σαμοσατέα; Διότι, εάν βρισκόταν μέσα στον Πατέρα, όπως ακριβώς ο λόγος μέσα στην καρδιά του ανθρώπου, πώς ήλθε εμφανιζόμενος με δική του μορφή; Επειδή, καθώς ομιλεί προς τους μαθητές του, αναφέρει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Και δεν είπε: «Εγώ είμαι ο Πατέρας». Αλλά το «εμένα» σημαίνει [τον Υιό] μέσα στον Πατέρα. Και δεν είπε: «Εγώ είμαι Εκείνος», αλλά «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου, και Εκείνος είναι που μαρτυρεί για εμένα». Και πάλι, σχετικά με το Άγιο Πνεύμα, αναφέρει ότι «Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας αποστείλει άλλον Παράκλητο». Πρόσεξε πώς το «θα αποστείλει» και το «άλλον» και το «εγώ», αποσκοπούν στο να αποδείξουν ότι ο Πατέρας είναι ενυπόστατος, ο Υιός ενυπόστατος, και το Άγιο Πνεύμα ενυπόστατο. «Διότι Εκείνος θα με δοξάσει», αναφέρει μιλώντας για το Άγιο Πνεύμα, «επειδή θα λάβει από το δικό μου». Και τι εννοεί; Αυτό που εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από το δικό μου. Αλλά λέγει επίσης: «Οι μαρτυρίες δύο ανθρώπων θα σταθούν, και εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και μαρτυρεί για εμένα ο Πατέρας που με απέστειλε». Και πόσα άλλα παρόμοια και περισσότερα από αυτά υπάρχουν· διότι, ιδού, λέγει: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα αποκάλυψες στα νήπια. Ναι, Πατέρα, διότι έτσι ήταν το θέλημά σου».

«Τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου, και κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας, και κανείς δεν γνώρισε τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός και σε όποιον ο Υιός θελήσει να τον αποκαλύψει». Αναφέρει το «γιατί τα αποκάλυψες σε νήπια» και το «τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου», για να αποκόψει την επινοημένη ξενολογία τους. 7. Αλλά δες τον διάβολο, ο οποίος πάντοτε πολεμά την ανθρώπινη φύση, τι συνέλαβε μέσα τους, ώστε να μιλούν ωσάν να κατέχονται από διαβολική ενέργεια. Διότι δήθεν απολογούνται απέναντι σε αυτά οι υπηρέτες της ιουδαϊκής αίρεσης, αισθανόμενοι ντροπή εξαιτίας της σαφούς καθοδηγητικής διδασκαλίας των θείων Ευαγγελίων, προκειμένου να μη φανεί ότι εναντιώνονται πλήρως προς την αληθινή γνώση του Ευαγγελίου. Ισχυρίζονται δηλαδή ότι: «άνθρωπος ήταν ο Ιησούς και μέσα Του ενέπνευσε άνωθεν ο Λόγος· και αυτά τα λέει για τον εαυτό του ο άνθρωπος. Διότι ο Πατέρας μαζί με τον Υιό είναι ένας Θεός, ενώ ο άνθρωπος από κάτω φανερώνει το δικό του πρόσωπο· και έτσι συμπληρώνονται τα δύο πρόσωπα». Πώς λοιπόν μπορεί ένας άνθρωπος να είναι Θεός, ω, εσύ, ο πιο ανόητος από όλους τους ανθρώπους και με τον νου αποστραμμένο από το επουράνιο φρόνημα; Πώς είναι δυνατόν να είναι απλός άνθρωπος, σύμφωνα με εσένα, Εκείνος που λέει «όποιος είδε εμένα, έχει δει τον Πατέρα»; Εάν δηλαδή ο άνθρωπος είναι όπως ο Πατέρας.

ΨΑΛΜΟΣ Θʹ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ. Εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του Υιού. Πολλά ήταν τα όσα είχαν πραχθεί από αυτόν μυστικά, όπως η εκ Παρθένου διά του Αγίου Πνεύματος κατά σάρκα γέννηση, οι παράδοξες και θαυματουργικές δυνάμεις, ο ίδιος ο θάνατος και η κάθοδος στον άδη και η εκ νεκρών ανάσταση. Διότι όλα αυτά έχουν πραχθεί από αυτόν μυστικά. Επειδή τα απέκρυψε και από τους άρχοντες του κόσμου τούτου. Υπέρ αυτών λοιπόν των κρυφίων ο Προφήτης λέγει: Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά, θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου. Παρόμοια λέγει και ο ίδιος στα Ευαγγέλια: Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα αποκάλυψες στα νήπια. Και στον ψαλμό, λοιπόν, ευχαριστεί για τα κρυφά. Μετά δε την ευχαριστία, την οποία ανέπεμψε υπέρ της δικής μας σωτηρίας, υπόσχεται ότι θα μας διδάξει περί των θαυμασίων του Πατρός, αγαλλόμενος με τη θέα του Πατρός. Και ως Υιός, κατείχε τη γνώση του ονόματος της θεότητας του άρρητου και ακατονόμαστου Πατρός. Αυτά δε προπαντός, λέγει, θα τα πράξω αφού νικήσω τον εχθρό της ζωής, τον θάνατο, περί του οποίου έχει λεχθεί: Ο έσχατος εχθρός που θα καταργηθεί είναι ο θάνατος. Διότι θα στραφεί προς τα πίσω, δηλαδή στην πρώτη του κατάσταση, τότε που δεν υφίστατο.

Και βεβαίως, πρώτον μεν προσεύχονται να δοθεί σε αυτούς ευκαιρία εξομολογήσεως, ώστε να αποπλύνουν τα προηγούμενα αμαρτήματά τους και τις ασέβειες της ειδωλολατρίας μέσω της εξομολογήσεως· δεύτερον, ικετεύουν, αφού καθαριστούν, να αξιωθούν της ευφροσύνης και της αγαλλιάσεως του Θεού. Γι' αυτό πρώτα λένε: «Ας εξομολογηθούν σε σένα οι λαοί, ω Θεέ». Επειδή όμως συνέβαινε να μην έχουμε κατανοήσει ακόμη ποιους λαούς εννοούσαν, διότι και το έθνος των Ιουδαίων περιλάμβανε συναθροίσεις και λαούς, αναγκαστικά, για να κατανοήσουμε ποιους λαούς μνημόνευσαν, το επαναλαμβάνουν, κάνοντας σαφές το νόημα λέγοντας: «Ας εξομολογηθούν σε σένα όλοι οι λαοί». Μήπως άραγε με τα πρώτα υπονοούν τους λαούς των Ιουδαίων, αναπέμποντας πρώτα για αυτούς την προσευχή, ενώ με τα δεύτερα τους λαούς από τα έθνη; Και για να γίνει αυτό γνωστό στους αναγνώστες, ο λόγος το αποσαφηνίζει λέγοντας: «Ας ευφρανθούν και ας αγαλλιάσουν τα έθνη». Επειδή δε το «ας εξομολογηθούν σε σένα» έχει ειπωθεί δύο φορές, πρόσεξε μήπως το μεν πρώτο δήλωνε την ομολογία των προηγούμενων αμαρτημάτων, ενώ το δεύτερο την ευχαριστία για τα αγαθά που έλαβαν. Διότι η λέξη εξομολόγηση λαμβάνεται και με τη σημασία της ευχαριστίας. Έτσι, εξάλλου, ευχαριστούσε ο Σωτήρας λέγοντας: «Εξομολογούμαι σε σένα, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης». Μετά δε την πρώτη και τη δεύτερη εξομολόγηση, εύχονται για τα έθνη που εξομολογήθηκαν τα τρίτα. Και ποια είναι αυτά; «

Διότι, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο παρών λόγος, αφού είπε ότι θα συντριβούν τα κέρατα, πρόσθεσε το «Θα υψωθούν τα κέρατα του δικαίου»· και αυτό είναι το συμπέρασμα της παρούσας προφητείας. Γι' αυτό και ονομάστηκε ταυτόχρονα ψαλμός και ωδή. Κάνει δε την αρχή εκ μέρους των δικαίων λέγοντας: «Θα σου εξομολογηθούμε, Θεέ, θα σου εξομολογηθούμε, και θα επικαλεστούμε το όνομά σου». Διότι μόνο σε αυτούς αρμόζει η ευχαριστήρια εξομολόγηση, σύμφωνα με την οποία και ο Σωτήρας εξομολογούνταν στα Ευαγγέλια προς τον Πατέρα λέγοντας: «Εξομολογούμαι σε εσένα, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης». Πρώτα, λοιπόν, εξομολογούνται, και έπειτα επικαλούνται το όνομά του, ώστε, μέσω μιας τέτοιας επίκλησης, να επιτύχουν τη σωτηρία από τον Θεό, σύμφωνα με το λόγιο που αναφέρει: «Και καθένας που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου θα σωθεί». Μπορεί δε ο λόγος να αποτελεί διδασκαλία περί εξομολογήσεως εκείνων που στο προηγούμενο τμήμα θρήνησαν για την πτώση της Ιερουσαλήμ και για την έσχατη πολιορκία της. Διότι εκείνοι που είπαν προηγουμένως: «Γιατί, Θεέ, μας απέρριψες οριστικά; Γιατί οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της νομής σου;» και τα εξής, διδάσκονται τώρα να εξομολογούνται στον Θεό και να επικαλούνται το όνομά του.

Έτσι έχει ειπωθεί και το «για να κτίσει τους δύο σε έναν καινό άνθρωπο» αντί του να «συνάξει». Πρόσεξε μήπως τέτοιου είδους είναι και το «να ενδυθείτε τον καινό άνθρωπο που κτίσθηκε σύμφωνα με τον Θεό» και το «επομένως, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση» και όσα άλλα παρόμοια θα μπορούσε να βρει κανείς ερευνώντας τη θεόπνευστη Γραφή. Μην απορήσεις, λοιπόν, αν μεταφορικά και στο «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του» το «έκτισε» έχει ειπωθεί αντί του «κατέστησε» ή «κατέταξε» για να άρχω, επειδή και στα Ευαγγέλια, όταν λέγεται από τον Σωτήρα μας το «σε εξομολογούμαι, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψας αυτά από σοφούς και συνετούς, και τα απεκάλυψας σε νήπια», δεν λέμε ότι με αυτό δηλώνεται από τον Σωτήρα η ομολογία των αμαρτιών (σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί σε άλλο σημείο: «να εξομολογείσθε ο ένας στον άλλον τις αμαρτίες σας»), αλλά η ευχαριστία για τα νήπια, έχοντας ειπωθεί το «εξομολογούμαι» αντί του «σε ευχαριστώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης». Και άπειρα άλλα θα μπορούσε να βρει κανείς, αν αναζητούσε με την ησυχία του, τα οποία έχουν ειπωθεί με μεταφορικό τρόπο σε όλη τη Θεία Γραφή, καθώς και άλλα που έχουν πολύσημο νόημα, και άλλα που αποδίδονται ομώνυμα σε διαφορετικά πράγματα, για τα οποία θα ήταν μακρύς ο λόγος και δεν είναι της παρούσης στιγμής να τα αναλύσουμε.

Διότι αυτό που δεν γνώριζαν, λέει, αυτό τους υποσχέθηκε να διδάξει... Ως ανώτατη δε απόδειξη και οιονεί επιστέγασμα της θεωρίας τους προβάλλουν τα εξής: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι τα απέκρυψας αυτά από σοφούς και συνετούς, και τα απεκάλυψας σε νήπια· ναι, Πατέρα μου, διότι έτσι φάνηκε αρεστό ενώπιόν σου. Όλα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου· και κανείς δεν γνώρισε τον Πατέρα, παρά μόνον ο Υιός, και τον Υιό, παρά μόνον ο Πατέρας, και σε όποιον θέλει ο Υιός να αποκαλύψει.» Με τα λόγια αυτά ισχυρίζονται ότι έδειξε ρητώς ότι τον πατέρα της αλήθειας που αυτοί έχουν επινοήσει, ουδείς απολύτως τον είχε γνωρίσει πριν από την παρουσία του· και θέλουν να τεκμηριώσουν ότι ο Ποιητής και Κτίστης ήταν ανέκαθεν γνωστός σε όλους, και ότι ο Κύριος είπε αυτά τα λόγια για τον άγνωστο σε όλους Πατέρα, τον οποίον αυτοί κηρύττουν.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΗ΄. Κατά τον καιρό εκείνο έλαβε τον λόγο ο Ιησούς και είπε: Σε δοξάζω, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψας αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα αποκάλυψας στα νήπια. Ναι, Πατέρα, διότι αυτή υπήρξε η ευδοκία ενώπιόν σου.

Έκτον, επειδή ευχαρίστησε για όσους πίστεψαν. Διότι το «εξομολογούμαι σοι» εδώ σημαίνει «ευχαριστώ». «Ευχαριστώ», λέει, «διότι απέκρυψες αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς». Τι συμβαίνει λοιπόν; Χαίρεται για την απώλειά τους και για το ότι εκείνοι δεν τα έμαθαν αυτά; Σε καμία περίπτωση· αλλά αυτή είναι η άριστη οδός της σωτηρίας, δηλαδή το να μην εξαναγκάζει εκείνους που τα περιφρονούν και δεν θέλουν να δεχτούν τα λεγόμενα, ώστε, επειδή με το να προσκληθούν δεν έγιναν καλύτεροι αλλά αδιαφόρησαν και τα περιφρόνησαν, με την αποβολή τους να κυριευθούν από την επιθυμία για αυτά. Διότι έτσι και εκείνοι που πρόσεχαν, επρόκειτο να γίνουν πιο επιμελείς. Διότι το μεν να αποκαλυφθούν σε αυτούς, είναι άξιο χαράς· το δε να αποκρυφθούν από εκείνους, δεν είναι πλέον άξιο χαράς, αλλά άξιο δακρύων. Αυτό εξάλλου και πράττει, όταν χύνει δάκρυα για την πόλη. Δεν χαίρεται λοιπόν γι' αυτό, αλλά διότι όσα δεν γνώρισαν οι σοφοί, τα γνώρισαν αυτοί. Όπως όταν λέει ο Παύλος: «Ευχαριστώ τον Θεό, διότι ήσασταν δούλοι της αμαρτίας, αλλά υπακούσατε ολόψυχα στον τύπο της διδασκαλίας που σας παραδόθηκε». Επομένως, ούτε ο Παύλος χαίρεται γι' αυτό, ότι δηλαδή ήταν δούλοι της αμαρτίας, αλλά διότι, ενώ ήταν τέτοιοι, αξιώθηκαν να απολαύσουν τέτοια αγαθά. Ως σοφούς εδώ εννοεί τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους. Και τα λέει αυτά, για να κάνει τους μαθητές πιο πρόθυμους και για να δείξει τι αξιώθηκαν οι αλιείς, από τα οποία εκείνοι όλοι εξέπεσαν.

βʹ. Γι' αυτό και οι γραμματείς και οι σοφοί, επειδή θεωρούσαν τους εαυτούς τους συνετούς, εξέπεσαν εξαιτίας της δικής τους αλαζονείας. Επομένως, αν γι' αυτόν τον λόγο τους αποκρύφθηκαν αυτά, να φοβάστε, λέει, κι εσείς, και να παραμείνετε νήπιοι. Διότι αυτό σας έκανε να αξιωθείτε την αποκάλυψη, όπως ακριβώς το αντίθετο τη στέρησε από εκείνους. Διότι και όταν λέει, «Απέκρυψας», δεν εννοεί ότι τα πάντα οφείλονται στον Θεό· αλλά, όπως όταν ο Παύλος λέει ότι τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου και τύφλωσε τα νοήματά τους, δεν το λέει αυτό παρουσιάζοντας τον Θεό να τα ενεργεί αυτά, αλλά εκείνους ως αυτούς που δίνουν την αιτία· έτσι και εδώ λέει το «Απέκρυψας». Επειδή, δηλαδή, είπε: «Σε δοξολογώ που τα απέκρυψες και τα αποκάλυψες σε νήπια», για να μην νομίσεις ότι ευχαριστεί επειδή δήθεν ο ίδιος στερείται αυτής της δύναμης και δεν μπορεί να το κατορθώσει, προσθέτει: «Όλα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου». Προς εκείνους δε που χαίρονται επειδή τα δαιμόνια τους υπακούουν, λέει: Γιατί απορείτε που οι δαίμονες σας υποτάσσονται; Τα πάντα είναι δικά μου, όλα μου παραδόθηκαν. Όταν όμως ακούσεις το «Παραδόθηκαν», να μην υποπτευθείς τίποτε το ανθρώπινο· διότι χρησιμοποιεί αυτήν τη λέξη, για να μη νομίσεις ότι υπάρχουν δύο αγέννητοι Θεοί. Επειδή, το ότι γεννήθηκε και συγχρόνως ήταν Δεσπότης των πάντων, το φανερώνει με πολλούς τρόπους και σε πολλά άλλα σημεία.

«Φωτιζόμενος από το δικό σου φως», λέει, «έλαβα αυτή τη γνώση, και όλους εκείνους που κατέχονται από άγνοια και μοιάζουν με βρέφη, ο δικός σου νόμος τους γεμίζει με σύνεση». Η φανέρωση δε των ευαγγελικών λόγων φωτίζει όχι μόνο τους τέλειους, αλλά και εκείνους που έχουν ελλείψεις. Διδάσκει όμως ο λόγος και κάτι άλλο. Διότι είπε ο Κύριος: «Εξομολογούμαι σε σένα, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα αποκάλυψες στα νήπια», μιλώντας για τους αποστόλους· διότι ως προς την κακία αυτοί ήταν νήπια. «Άνοιξα το στόμα μου και είλκυσα πνεύμα, διότι επιπόθησα τις εντολές σου». Ως στόμα εδώ ονομάζει την προθυμία της διανοίας· διότι αυτή ελκύει τη χάρη του Πνεύματος. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Πλάτυνε το στόμα σου, και θα το γεμίσω». Και ο θείος απόστολος παρακάλεσε να του δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός του· και ο ίδιος ο προφήτης σε άλλον ψαλμό είπε: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη».

Αυτό είναι το μέγιστο τεκμήριο της αρετής, αυτό είναι το αποκορύφωμα των αγαθών, αυτό που προπάντων επιζητά ο Χριστός λέγοντας: «Εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών», υπονοώντας το άκακο, το άδολο, το ανεπιτήδευτο και το απλό. Γι' αυτό και επέλεξε απλούς ανθρώπους, και έλεγε: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, διότι τα απέκρυψες αυτά από σοφούς και συνετούς, και τα αποκάλυψες σε νήπια». Πρόσεξε· δεν είπε ότι «Τον δέχτηκα και έπειτα τον απέβαλα τον δόλο», αλλά ότι «Ούτε υπήρξε ποτέ, ούτε ανέβηκε στη γλώσσα μου αυτή η νόσος, αλλά έμεινε απλησίαστη από εμένα αυτή η πονηρία». «Ιδού, Κύριε, εσύ γνωρίζεις τα πάντα, τα έσχατα και τα αρχαία».

Ονομάζει «εξομολόγηση» τη σάρκα που προέρχεται από εμάς, επειδή μέσω αυτής προσέφερε στον Θεό την εξομολόγηση υπέρ ημών, ώστε να αναφωνεί προς τον Πατέρα: «Εξομολογούμαι σε σένα, Κύριε του ουρανού και της γης, ότι απέκρυψες αυτά από σοφούς και συνετούς», και όλα τα παρόμοια· και (την ονομάζει) «μεγαλοπρέπεια», επειδή ακριβώς άρμοζε να διασώσει το δικό μας φύραμα με τρόπο μεγαλειώδη και άκρως υπερβατικό.

Στη δε Καινή ο ίδιος, άλλοτε μεν απαντώντας άμεσα προς αυτόν «και εδόξασα και πάλι θα δοξάσω»· άλλοτε δε λέγοντας για αυτόν προς εμάς, «αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα, αυτόν να ακούτε». Έδωσε μαρτυρία και για το Πνεύμα, στη μεν Παλαιά λέγοντας «θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα»· στη δε Νέα, «μεριμνώντας ώστε αυτό να φανεί ωσεί περιστερά, και να κατέλθει, και να παραμείνει πάνω στον ίδιο τον Υιό». Έδωσε μαρτυρία και ο Υιός για τον Πατέρα κατά την ένσαρκη οικονομία· άλλοτε μεν λέγοντας σε αυτόν «σε δοξολογώ, Πατέρα, κύριε του ουρανού και της γης· και δόξασέ με εσύ, Πατέρα, κοντά σου, με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν να υπάρξει ο κόσμος»· και, «Πατέρα άγιε, ο κόσμος δεν σε γνώρισε»· και όσα είναι παρόμοια με αυτά· άλλοτε δε λέγοντας για αυτόν σε εμάς «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και «αυτός που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· και όσα έχουν αυτήν την έννοια.

Γι' αυτό και ο Δαβίδ χρησιμοποιεί μυριάδες φορές αυτή τη λέξη, και ίσως ο Χριστός ο Κύριος, χρησιμοποιώντας αυτόν τον τρόπο έκφρασης, είπε: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψας αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς και τα απεκάλυψας στα νήπια», αντί του «σε ευλογώ» και «σε ευχαριστώ». Διότι ποια λογική ακολουθία εξομολόγησης αμαρτιών υπάρχει σε αυτά που είπε, παρά μάλλον είναι ύμνος και ευχαριστία; «Ποιος θα εξαγγείλει τα δυνατά έργα του Κυρίου, κάνοντας ακουστές όλες τις αινέσεις του;» Αδυνατεί, λέει, κάθε γλώσσα να εξαγγείλει τις δυνάμεις και τις αινέσεις του. «Μακάριοι όσοι τηρούν την κρίση», δηλαδή όσοι θυμούνται την κρίση, «και πράττουν τη δικαιοσύνη σε κάθε καιρό. Θυμήσου μας, Κύριε, και επισκέψου μας με το σωτήριο έργο σου, για να δούμε την αγαθότητα των εκλεκτών σου και να ευφρανθούμε με την ευφροσύνη του έθνους σου». Διότι ανάμεσα σε όλα τα έθνη, εκλεκτοί του Θεού θεωρούνταν οι Ιουδαίοι, επειδή είχαν γνωρίσει τον αληθινό Θεό. Επειδή όμως και αυτοί, αμαρτάνοντας, παρανομούσαν παρόμοια με τα άθεα έθνη: «Αμαρτήσαμε», λέει, «μαζί με τους πατέρες μας, παρανομήσαμε, αδικήσαμε». Έτσι πρέπει να λέμε και εμείς, όταν κυριευόμαστε από τις αμαρτίες και επιστρέφουμε στον Θεό. Έπειτα, περιγράφει δραματικά την ασυνεσία του λαού τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην έρημο.

Ξεκινώ, λοιπόν, το εγχείρημα όχι έχοντας θάρρος στη δική μου σοφία, ούτε φιλοδοξώντας να επιδείξω τη θύραθεν γνώση που απέκτησα από ανθρώπινη διδασκαλία (διότι δεν αγνοώ τη διπλή άγνοια που με διακρίνει, η οποία προέρχεται τόσο από φυσική αδυναμία όσο και από ραθυμία της προαιρέσεως), αλλά έχοντας επικαλεστεί τον Λόγο που ήταν εν αρχή και προς τον Θεό και ήταν Θεός, την ίδια τη Σοφία, το αληθινό φως που φωτίζει και δίνει σοφία στους τυφλούς, και έχοντας ζητήσει από Αυτόν λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός μου και έχοντας πιστέψει ότι έλαβα, σύμφωνα με την απολύτως αληθινή υπόσχεσή Του, όχι μόνο λόγο αλλά και στόμα και σοφία ακαταμάχητη. Οχυρωμένος με αυτήν ακριβώς την πίστη, προχωρώ πλέον με θάρρος στους λόγους υπέρ της αληθείας, γνωρίζοντας ξεκάθαρα ότι δεν πρόκειται να πω τίποτα δικό μου, ή μάλλον ούτε καν θα μιλήσω εγώ, αλλά, για να μιλήσω προφητικά, θα ακούσω όσα θα μου πει Εκείνος, ο οποίος είναι πιστός σε όλους τους λόγους Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, Εκείνος που συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους, του Οποίου το μωρό είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και ο οποίος εξέλεξε τα μωρά του κόσμου και μέσω αυτών καταντρόπιασε τους σοφούς, και, όπως προείπε, κατέστρεψε τη σοφία τους και αθέτησε τη σύνεση εκείνων που θεωρούνταν συνετοί, του Οποίου τα μυστήρια αποκρύφθηκαν μεν από τους σοφούς και τους συνετούς, αποκαλύφθηκαν δε στα νήπια.

Το δε «εκείνο τον καιρό αποκριθείς ο Ιησούς είπε: Σε ευχαριστώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης», είναι φανερό ότι διαφέρει από την προαναφερθείσα έννοια και επέχει θέση αρχής· διότι ούτε προηγήθηκε κάποια ερώτηση, ούτε διαδέχθηκε κάποιον που μιλούσε, αλλά ο ίδιος ο Ιησούς, κάνοντας αρχή στον λόγο, προσέφερε την ευχαριστία στον Πατέρα. Ομοίως και το «αποκριθείς ο αρχισυνάγωγος, αγανακτών επειδή ο Ιησούς θεράπευσε το Σάββατο», όπως βέβαια και το «αποκριθείς ο αρχιερέας του είπε: Σε εξορκίζω στον ζωντανό Θεό, πες μας αν εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού». Θέση αρχής λόγου θα μπορούσε να επέχει και το «αποκριθείς ο Ιησούς είπε: Όποιος δεχθεί εσάς στο όνομά μου, εμένα δέχεται· και όποιος δεχθεί εμένα, δεν δέχεται εμένα, αλλά εκείνον που με απέστειλε».

Επειδή δε η Καπερναούμ ερμηνεύεται ως τόπος παράκλησης, πρόσεξε ότι, έστω και αν αξιωθεί κάποιος να γίνει τόπος του Παρακλήτου, δηλαδή του Αγίου Πνεύματος, και έπειτα υπερηφανευθεί και εξαρθεί μέχρι τον ουρανό, καταπίπτει τελικά εξαιτίας της υψηλοφροσύνης. Φρίξε λοιπόν, ω άνθρωπε. «Εκείνο τον καιρό, λαμβάνοντας τον λόγο ο Ιησούς, είπε:

«Εξομολογούμαι σε εσένα, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από σοφούς και συνετούς και τα αποκάλυψες σε νήπια.» Αυτό που λέει, είναι το εξής: «Εξομολογούμαι», αντί του «Σε ευχαριστώ, ω Πατέρα», διότι οι Ιουδαίοι που νομίζουν ότι είναι σοφοί και έμπειροι στις Γραφές απίστησαν, ενώ οι αμαθείς και τα νήπια πίστεψαν και γνώρισαν τα μυστήρια.