Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 11:7

Διότι δεν νομίζω ότι πρέπει μόνο να επιπλήττουμε αυτούς που πιστεύουν ότι ο Χριστός θα είναι μεγαλύτερος από τον Ιωάννη σε κάποια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, επειδή δεν σκέφτονται ορθά, αλλά και με την ίδια την παράθεση των πιο αληθινών εννοιών να τους αντικρούουμε, ώστε να μη φανεί ότι τους επικρίνουμε άδικα. Εμπρός λοιπόν, ας προχωρήσουμε στο ίδιο το ανάγνωσμα, και ανακεφαλαιώνοντας την αιτία όσων ειπώθηκαν από τον Σωτήρα μας Χριστό, ας διδάξουμε τους ακροατές ποιος είναι τελικά ο σκοπός των λόγων αυτών. Λοιπόν, από εδώ θα κάνουμε την αρχή: ο Ιωάννης, ακούγοντας στη φυλακή τα έργα του Χριστού, έστειλε δύο από τους μαθητές του και του είπε: «Εσύ είσαι εκείνος που πρόκειται να έλθει, ή να περιμένουμε κάποιον άλλον;» Σε αυτά ο Χριστός αποκρίθηκε: «Πηγαίνετε και πείτε στον Ιωάννη αυτά που ακούσατε και βλέπετε», και απαριθμεί τα μεγαλειώδη θαύματα. Όταν δε οι μαθητές επέστρεφαν και πάλι στον μακάριο Βαπτιστή, λέγει ο Σωτήρας προς το συγκεντρωμένο πλήθος των Ιουδαίων: «Τι βγήκατε στην έρημο να δείτε; Ένα καλάμι που σαλεύεται από τον άνεμο; Μήπως έναν άνθρωπο ντυμένο με μαλακά ρούχα; Ή μήπως έναν προφήτη;»

Διότι το φρόνημά τους γεννούσε μέσα τους όχι μικρή αλαζονεία, ώστε να μην καθοδηγούνται τόσο από τις βουλές του διδασκάλου, αλλά από τις δικές τους. Επομένως, κατ' οικονομίαν, και για να το πούμε έτσι, σαν να φορούσε το προσωπείο εκείνων που αγνοούν όπως ακριβώς στη σκηνή ενός θεάτρου, έστειλε από τους δικούς του μαθητές αυτούς που ήταν οι πιο συνετοί, και μάλιστα τους διέταξε να ρωτήσουν και να μάθουν από τη ζωντανή φωνή του Σωτήρα αν Αυτός είναι ο προσδοκώμενος. Όταν πλέον έφτασαν στον Ιησού οι απεσταλμένοι, Εκείνος το κατάλαβε αυτό, ως αληθινός Θεός που είναι, και επέδειξε πλουσιότερη την ευσπλαχνία του προς τους ασθενείς, και αναδείχθηκε δημιουργός θαυμάτων τότε περισσότερο από πριν. Και τα ενεργούσε αυτά κατ' οικονομίαν ιδίως εκείνο τον καιρό, τα οποία οι προφήτες είχαν εξαγγείλει ότι Αυτός θα επιτελούσε όταν θα ερχόταν σε εμάς. Όταν ρωτήθηκε λοιπόν, δεν απάντησε αμέσως λέγοντας το «Εγώ είμαι», αλλά παραβάλλοντας στα προφητικά κηρύγματα τη μεγαλουργία αυτών που είχαν επιτελεστεί είπε: «Πηγαίνετε και αναγγείλετε στον Ιωάννη αυτά που είδατε και ακούσατε». Διότι τα ακούσατε μεν μέσω των προφητών, τα είδατε δε να εκπληρώνονται από εμένα. Και καθώς αυτοί έφευγαν, όπως λέει ο ίδιος ο ευαγγελιστής, άρχισε ο Χριστός να λέει στα πλήθη για τον Ιωάννη: «Τι βγήκατε να δείτε;» και τα όσα ακολουθούν. Και ήταν αναγκαίος ο λόγος που έκανε πάλι ο Χριστός γι' αυτόν.

Επειδή το πλήθος των ακροατών που στεκόταν γύρω αντιλαμβανόταν ότι εκείνοι που έθεταν την ερώτηση ήταν μαθητές του Ιωάννη, και ότι είχαν έρθει όχι ζητώντας απαλλαγή από κάποια δική τους άγνοια, αλλά εκείνου που τους είχε στείλει και τους είχε προτρέψει να ρωτήσουν, ο Ιησούς κατάλαβε, ως γνωρίζων τις καρδιές και όσα υπάρχουν μέσα στον άνθρωπο, ότι οπωσδήποτε κάποιοι θα πουν και θα σκεφτούν μέσα τους: «Αν μέχρι σήμερα ο μακάριος Ιωάννης αγνοεί τον Ιησού, πώς μας τον υπεδείκνυε λέγοντας: Ίδε ο Αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου;». Και ήταν αναμενόμενο να υποθέσει κανείς ότι από αυτό η βλάβη για τα πλήθη δεν θα ήταν μικρή. Επομένως, θεραπεύοντας το πάθος που τους είχε δημιουργηθεί και ξεριζώνοντας τη ζημιά από το σκάνδαλο, τους λέει: «Τι βγήκατε να δείτε στην έρημο; Κάλαμο να σαλεύεται από τον άνεμο;». Θαυμάσατε, λέει, τον μακάριο Βαπτιστή, και μάλιστα κοπιάσατε πολλές φορές να ταξιδέψετε προς αυτόν, διανύοντας τους τόσο μακρινούς δρόμους της ερήμου, και αποκτώντας με πολύ ιδρώτα την ωφέλεια από αυτό. Άραγε μάταια και επιπόλαια, λέει, τον θαυμάζατε, αν νομίζετε ότι έχει τόσο ελαφρύ νου, ώστε να μοιάζει με κάλαμο που γέρνει πολύ εύκολα προς την κατεύθυνση που τον σπρώχνει ο άνεμος;

Διότι πώς δεν θα αποδειχθεί ότι είναι τέτοιος, εάν πράγματι, αυτόν που γνωρίζει, ομολογεί ότι τον αγνοεί, έχοντας πάθει αυτό από κάποια μεγάλη ελαφρότητα; Αλλά δεν είναι βέβαια καλάμι· «Τι όμως βγήκατε να δείτε; Άνθρωπο ντυμένο με μαλακά ρούχα; Ιδού, αυτοί που φορούν τα μαλακά βρίσκονται στους οίκους των βασιλέων.» Στους οποίους, λέει, θα ταίριαζε μάλλον περισσότερο η ελαφρότητα του νου. Διότι πώς είναι δυνατόν αυτός που είναι τόσο αυστηρός ως προς την άσκηση, σταθερός και ισχυρός στο να καταπολεμά και τα ίδια τα πάθη της σάρκας, να καταλήξει σε τέτοια αμάθεια; Διότι το να διακατέχεται κανείς από τέτοια ελαφρότητα διανοίας, θα ήταν γνώρισμα ψυχής, λέει, που δεν ευφραίνεται με τις σκληραγωγίες, αλλά με τις κοσμικές τρυφές. Εάν λοιπόν τον θαυμάζετε επειδή δεν είναι ντυμένος με μαλακά ρούχα, αναγνωρίστε στην άσκηση την αξιοπιστία που της ταιριάζει. Εάν όμως στον άριστο βίο δεν υπάρχει κανένα πλεονέκτημα, και θέσετε στην ίδια μοίρα αυτόν που κοπιάζει με αυτόν που ζει τρυφηλά, γιατί, αφήνοντας το να δοξάζετε αυτούς που φορούν μαλακά ενδύματα και ζουν στις αυλές των βασιλέων, θαυμάζετε τη διαμονή στην έρημο, και το ευτελές ένδυμα, και μάλιστα τις τρίχες της καμήλας;

Διότι, όταν πάλι καταληφθούν από μανία μεταξύ τους, έχοντας λερώσει τα χέρια τους με την αισχρότητα της εκκρίσεώς τους, σηκώνονται και, έχοντας τα χέρια τους μολυσμένα, προσεύχονται εντελώς γυμνοί στο σώμα, νομίζοντας ότι με αυτήν την πράξη βρίσκουν παρρησία ενώπιον του Θεού. Τα σώματά τους τα περιποιούνται νύχτα και μέρα, γυναικάρια και ανθρωπάρια, αλειφόμενοι με μύρα, κάνοντας λουτρά και συμπόσια, επιδιδόμενοι σε σαρκικές συνευρέσεις και μεθύσια. Και καταρώνται αυτόν που νηστεύει, λέγοντας: «Δεν πρέπει να νηστεύετε· διότι η νηστεία ανήκει σε τούτον τον άρχοντα που δημιούργησε τον αιώνα (τον κόσμο). Πρέπει να τρέφεστε για να είναι τα σώματα ισχυρά, ώστε να μπορούν να αποδίδουν τον καρπό στον καιρό του». 6. Χρησιμοποιούν δε και την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, αλλά απορρίπτουν Εκείνον που μίλησε στην Παλαιά Διαθήκη. Και όταν βρουν κάποιο ρητό, το νόημα του οποίου μπορεί να στρέφεται εναντίον τους, λένε ότι αυτό ειπώθηκε από το κοσμικό πνεύμα· εάν όμως κάποιος λόγος μπορεί να προσαρμοστεί στην επιθυμία τους, όχι σύμφωνα με το πραγματικό του νόημα, αλλά σύμφωνα με τον απατημένο τους νου, διαστρέφοντάς τον προς τη δική τους επιθυμία, ισχυρίζονται ότι ειπώθηκε από το πνεύμα της αλήθειας. Και αυτό είναι, λένε, εκείνο που είπε ο Κύριος για τον Ιωάννη: «Τι εξήλθατε να δείτε στην έρημο; Κάλαμο που σαλεύεται από τον άνεμο;»

Ή μήπως φαίνεται ορθό να αντιπαραβάλουμε τον Ιωάννη με τον διδάσκαλο; Αλλά εφόσον η θεία φωνή μαρτυρεί ότι εκείνος κατέχει τα πρωτεία μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες και είναι ανώτερος από προφήτη, θα ήταν ταυτόχρονα τρέλα και ασέβεια το να αντιπαραθέσει κανείς κάποιον άλλον σε έναν τέτοιο βίο μέσω σύγκρισης· ωστόσο, το να ακολουθεί κανείς μετά από έναν τόσο σπουδαίο και τέτοιου είδους άνδρα, αποτελεί απόδειξη της ύψιστης μακαριότητας. Ας κατανοήσουμε λοιπόν το ζήτημα ως εξής. Ο Ιωάννης ούτε φορούσε μαλακά ενδύματα, ούτε ήταν κάλαμος που σαλεύεται από τους ανέμους. Ασπαζόταν την έρημο περισσότερο από τις κατοικημένες περιοχές, και παρ' όλα αυτά σύχναζε ξανά στους κατοικημένους τόπους. Μήπως λοιπόν θα επικρίνει κανείς τον λόγο μας, εάν η αλήθεια επιμαρτυρήσει και για τον δικό μας διδάσκαλο ότι σε αυτά τα ζητήματα δεν υστερούσε από τον μεγάλο Ιωάννη; Διότι ποιος δεν γνωρίζει πώς θεώρησε εχθρικό τον μαλακό και τρυφηλό τρόπο ζωής, επιδιώκοντας σε καθετί το καρτερικό και το ανδρείο αντί για τις απολαύσεις, θερμαινόμενος από τον ήλιο, εκτεθειμένος στο κρύο, ασκώντας το σώμα του με νηστείες και εγκράτεια, διαμένοντας στις πόλεις σαν να βρισκόταν σε ερήμους χωρίς να βλάπτεται στο παραμικρό ως προς την αρετή από τη συναναστροφή, και μετατρέποντας τις ερήμους σε πόλεις; Διότι ούτε και η διαβίωση ανάμεσα στο πλήθος τον παρέκκλινε στο ελάχιστο από την ακριβή και ασφαλή πνευματική του πολιτεία.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΖ΄. Καθώς αυτοί αναχωρούσαν, άρχισε ο Ιησούς να λέει στα πλήθη για τον Ιωάννη: Τι βγήκατε στην έρημο να δείτε; Καλάμι που σαλεύεται από τον άνεμο; Αλλά τι βγήκατε να δείτε; Άνθρωπο ντυμένο με μαλακά ενδύματα; Ιδού, εκείνοι που φορούν τα μαλακά βρίσκονται στους οίκους των βασιλέων.

Αποδεικνύοντας δε αυτά, δεν τα αποδεικνύει ευθέως από τη δική του κρίση, αλλά πρώτα από τη δική τους μαρτυρία· όχι μόνο μέσω όσων είπαν, αλλά και μέσω όσων έπραξαν, δείχνοντας ότι οι ίδιοι επιβεβαιώνουν τη σταθερότητά του. Γι' αυτό λέει: «Τι βγήκατε στην έρημο για να δείτε;». Σαν να έλεγε: Γιατί, αφού εγκαταλείψατε τις πόλεις και τα σπίτια, συγκεντρωθήκατε όλοι στην έρημο; Για να δείτε κάποιον αξιολύπητο και ευμετάβλητο άνθρωπο;

Διότι βέβαια δεν βγήκατε να δείτε καλάμι που σαλεύεται από τον άνεμο. Επειδή εκείνοι που είναι ευμετάβολοι και εύκολα παρασύρονται, και πότε λέγουν αυτά και πότε εκείνα, και σε τίποτα δεν στέκονται σταθεροί, μοιάζουν πάρα πολύ με αυτό. Και πρόσεξε πώς, αφήνοντας κατά μέρος κάθε άλλη κακία, προβάλλει αυτήν που κατεξοχήν υποφώλευε μέσα τους τότε, και αναιρεί την υπόνοια της ασταθούς συμπεριφοράς: «Αλλά τι βγήκατε να δείτε; Άνθρωπο ντυμένο με μαλακά ενδύματα; Ιδού, αυτοί που φορούν τα μαλακά βρίσκονται στα ανάκτορα των βασιλέων». Αυτό δε που λέγει έχει το εξής νόημα: ότι από τη φύση του δεν ήταν άστατος· και αυτό το αποδείξατε εσείς με την προθυμία σας. Αλλά ούτε και το άλλο θα μπορούσε να πει κανείς, ότι δηλαδή ήταν μεν σταθερός, αλλά υποδουλωνόμενος στην τρυφή, αργότερα έγινε μαλθακός. Διότι, από τους ανθρώπους, άλλοι μεν είναι από τη φύση τους τέτοιοι, άλλοι δε γίνονται· για παράδειγμα, άλλος είναι εκ φύσεως οξύθυμος, ενώ άλλος, επειδή περιέπεσε σε μακροχρόνια αρρώστια, αποκτά αυτό το πάθος. Πάλι, άλλοι είναι εκ φύσεως ευμετάβολοι και επιπόλαιοι, ενώ άλλοι γίνονται έτσι επειδή υποδουλώνονται στην τρυφή και ζουν μαλθακά. Αλλά ο Ιωάννης, λέγει, ούτε από τη φύση του ήταν τέτοιος· διότι δεν βγήκατε να δείτε καλάμι· ούτε, αφού παραδόθηκε στην τρυφή, έχασε το πλεονέκτημα που κατείχε.

Ματθ. 10, 38 «Όποιος δεν σηκώνει τον σταυρό» μου, λέει, «δεν είναι άξιός μου»· δηλαδή, όποιος δεν έχει πάντοτε στην ψυχή του τον θάνατο για χάρη μου και δεν τον μελετά συνεχώς, «δεν είναι άξιός μου». Ματθ. 11, 7-10 Επειδή ήταν φυσικό κάποιοι από το πλήθος να σκανδαλιστούν με την ερώτηση που υπέβαλαν οι μαθητές του Ιωάννη, διαλύει το σκάνδαλό τους όχι από αλλού, αλλά χρησιμοποιώντας τους ίδιους ως μάρτυρες. Εσείς, λέει, γνωρίζετε αυτά που μαρτυρούσε ο Ιωάννης για εμένα, και εσείς αποδείξατε έμπρακτα πόσο θαυμαστός άνθρωπος είναι, βγαίνοντας προς αυτόν στην έρημο του Ιορδάνη για να βαπτιστείτε από αυτόν. Αφού λοιπόν και όσα μαρτυρεί γνωρίζετε και την αξιοπιστία του εσείς οι ίδιοι μαρτυρήσατε έμπρακτα, μην νομίσετε ότι τώρα έχει αλλάξει και ότι υπονοεί ή λέει άλλα για εμένα αντί για εκείνα. Διότι, ως επί το πλείστον, εκείνοι που μεταβάλλονται από την αρετή στην κακία και από την αλήθεια στο ψέμα, μεταβάλλονται είτε λόγω ελαφρότητας της διάνοιας είτε από επιθυμία για δόξα και χρήματα, αλλά εσείς δεν υπονοήσατε τίποτα τέτοιο για τον Ιωάννη. Διότι δεν θα βγαίνατε «στην έρημο» για να δείτε έναν άνθρωπο ελαφρύ και ευμετάβολο και που, σαν «καλάμι», περιφέρεται από κάθε άνεμο, ούτε πάλι κάποιον κενόδοξο ή φιλοχρήματο. Διότι τέτοιου είδους άνθρωποι δεν επιδιώκουν τις ερήμους, αλλά τα βασιλικά ανάκτορα.

Γι' αυτό, τον πρώτο έπαινο τον προβάλλει από αυτήν την ίδια την κρίση των ακροατών, τον τρίτο από τη μαρτυρία και την προφητεία των προφητών, ενώ καθέναν από τους υπόλοιπους δύο από τη δική Του, δεσποτική κρίση. Αλλά ο δεύτερος τρόπος εκφράζει τον έπαινο ευθέως, ενώ ο τέταρτος πλέκει το εγκώμιο με βάση το άτοπο που προκύπτει για όσους από άγνοια υπέθεσαν ότι ο Βαπτιστής έθεσε την ερώτηση. Ο πρώτος λοιπόν και ο τέταρτος τρόπος των επαίνων, που συνυφαίνεται μέσα από την αναίρεση όσων καθόλου δεν ταιριάζουν στον Βαπτιστή, αν και κάποιοι μάταια τα υπέθεσαν, παίρνει τη μορφή ερώτησης και απαιτεί και διδάσκει το αντίθετο από αυτό που ρωτά. Οι ενδιάμεσοι όμως, εκφράζουν την επευφημία ευθέως και με αποφαντικό τρόπο. Διότι, όπως ακριβώς στη φράση «τι βγήκατε να δείτε στην έρημο; Ένα καλάμι που σαλεύεται από τον άνεμο;» ο λόγος που διατυπώνεται με μορφή ερώτησης διακηρύσσει ότι ο Βαπτιστής δεν είναι καλάμι, αλλά αντίθετα αποδεικνύει ότι βρίσκεται πολύ μακριά από όλους εκείνους που αμφιταλαντεύονται στη γνώμη τους σαν το καλάμι, έτσι και ο λόγος που προβάλλεται παρομοίως μέσω του «ο μικρότερος όμως στη βασιλεία των ουρανών είναι μεγαλύτερός του» αποδεικνύει όχι βέβαια ότι είναι μικρότερος, αλλά ότι κανείς δεν είναι μεγαλύτερος από τον Πρόδρομο.

Αλλά ο έπαινος που συνυφαίνεται από την κρίση των ακροατών, για να το πούμε πιο αναλυτικά, είναι κάπως έτσι: Τι βγήκατε να δείτε στην έρημο; Μήπως ένα καλάμι που σαλεύει από τον άνεμο; Ή μήπως έναν άνθρωπο ντυμένο με μαλακά ενδύματα; Είναι προφανές πως σε καμία περίπτωση· διότι εσείς οι ίδιοι, με όσα πράξατε προς αυτόν και με την πορεία σας προς την έρημο, μαρτυρήσατε τα αντίθετα από αυτή την εντύπωση, θεωρώντας τον ως κάποιον θαυμαστό, που έχει σχεδόν υπερβεί τα ανθρώπινα όρια, όπως και πραγματικά είναι. Επομένως, ούτε και τώρα ένας τόσο σπουδαίος άνθρωπος μου απηύθυνε το ερώτημα μέσω των μαθητών του από κάποια μεταβολή ή άγνοια, αλλά, αντίθετα, με σοφή μέθοδο ενήργησε ώστε εκείνα που δίδαξε με τον λόγο να τα επιβεβαιώσουν οι μαθητές του και με την ίδια την αυτοψία τους. Διότι ποια λογική υπάρχει στο να επέλθει σε έναν τέτοιο άνδρα μεταβολή ή αλλοίωση από τα ανώτερα; Από τη στιγμή που κάθε πτώση προς το χειρότερο προέρχεται, σε όσους συμβαίνει, είτε από ασθένεια της κρίσης, είτε από το πάθος της φιληδονίας, είτε από τη φιλαργυρία και τον έρωτα για αυτή την κενή δόξα· εξαιτίας των οποίων επέρχεται και η ολίσθηση προς τα υπόλοιπα πάθη, από τα οποία κυριεύονται ουκ ολίγοι άλλοι, και μάλιστα όσοι είναι προσκολλημένοι στους βασιλικούς οίκους και αιχμαλωτίζονται από εκείνη τη ματαιότητα. Από όλα αυτά ο Ιωάννης είναι τόσο αδούλωτος, που δεν είναι καν εύκολο σε όλους να το εκφράσουν· διότι δεν είναι, δεν είναι καλάμι που δέχεται τον κλονισμό των ανέμων.

Πρέπει λοιπόν, με βάση τα προλεχθέντα, να μην αναγινώσκουμε αποφαντικά το «ο δε μικρότερος εν τη βασιλεία των ουρανών μείζων αυτού εστιν», αλλά κατά τον τύπο με τον οποίο αναγινώσκεται και το «τι εξήλθετε εις την έρημον ιδείν; κάλαμον υπό ανέμου σαλευόμενον;». Και παρατήρησε με προσοχή ότι ούτε το «εν τη βασιλεία των ουρανών» αναγκαστήκαμε να το εκβιάσουμε σε κάποια άλλη επινοημένη έννοια, παρεκκλίνοντας από την άμεση και σε όλους γνωστή σημασία του, ούτε το «μικρότερος» το περιπλέξαμε με κάποιες εξεζητημένες προσθήκες για να συμφωνεί με το «μείζων εν γεννητοίς γυναικών», παρά μόνο ρυθμίζοντας το αρχικό σχήμα του λόγου σε ερωτηματικό τύπο, παρουσιάσαμε σαφώς το νόημα αυτού που δηλώνεται, έστω και πιο εκτεταμένα από ό,τι αρμόζει σε μια επιστολή.

Και αποκρινόμενος ο Ιησούς τους είπε: «Πηγαίνετε και αναγγείλετε στον Ιωάννη αυτά που ακούτε και βλέπετε: τυφλοί αναβλέπουν και κουτσοί περπατούν, λεπροί καθαρίζονται και κουφοί ακούν, νεκροί ανασταίνονται και στους φτωχούς κηρύσσεται το Ευαγγέλιο. Και μακάριος είναι όποιος δεν σκανδαλιστεί εξαιτίας μου». Δεν είπε: «Αναγγείλετε στον Ιωάννη ότι εγώ είμαι ο ερχόμενος», αλλά επειδή γνώριζε ότι ο Ιωάννης γι' αυτό έστειλε τους μαθητές, για να δουν τα θαύματα, λέει: «Αυτά που βλέπετε αναγγείλετε στον Ιωάννη», και οπωσδήποτε εκείνος, παίρνοντας αφορμή, θα μαρτυρήσει σε εσάς ακόμη περισσότερα για μένα. Ως «φτωχούς που ευαγγελίζονται» να εννοήσεις είτε αυτούς που κηρύττουν το Ευαγγέλιο, δηλαδή τους αποστόλους, διότι ήταν φτωχοί ως ψαράδες και περιφρονημένοι λόγω της αγραμματοσύνης τους, είτε αυτούς που αφουγκράζονται το Ευαγγέλιο και ακούν για τα αιώνια αγαθά. Και δείχνοντας στους μαθητές του Ιωάννη ότι δεν του διαφεύγουν αυτά που σκέφτονται, λέει: «Μακάριος είναι όποιος δεν σκανδαλιστεί εξαιτίας μου», διότι αυτοί είχαν μεγάλη αμφιβολία γι' αυτόν. «Ενώ δε αυτοί αναχωρούσαν, άρχισε ο Ιησούς να λέει στα πλήθη για τον Ιωάννη: Τι βγήκατε στην έρημο να δείτε; Καλάμι που σαλεύεται από τον άνεμο;»