Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 12:33

Διότι ο μεν Πατέρας είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος, και βρίσκεται πάντοτε στην ίδια κατάσταση, και είναι ο ίδιος· ο δε Υιός, εάν σύμφωνα με εκείνους είναι τρεπτός και όχι πάντοτε ο ίδιος, αλλά έχει φύση που διαρκώς αλλοιώνεται, πώς ένας τέτοιος μπορεί να είναι εικόνα του Πατέρα, εφόσον δεν κατέχει την ομοιότητα της ατρεψίας; Πώς δε είναι καθόλου δυνατόν να βρίσκεται μέσα στον Πατέρα, εάν έχει αμφίβολη την προαίρεση; Και ίσως, όντας τρεπτός και προκόπτοντας καθημερινά, δεν είναι ακόμη τέλειος. Αλλά τέτοιου είδους μανία των Αρειανών ας εξαλειφθεί, η δε αλήθεια ας λάμψει, και ας αποδείξει ότι αυτοί παραφρονούν. Διότι πώς δεν είναι τέλειος Εκείνος που είναι ίσος με τον Θεό; Ή πώς δεν είναι άτρεπτος Εκείνος που είναι ένα με τον Πατέρα, και είναι γνήσιος Υιός της ουσίας Του; Εφόσον δε η ουσία του Πατέρα είναι άτρεπτη, άτρεπτο θα πρέπει να είναι και το γνήσιο γέννημα που προέρχεται από αυτήν. Εάν δε, παρόλο που έτσι έχουν τα πράγματα, διαδίδουν ψεύδη περί τροπής του Λόγου, ας μάθουν σε ποιο σημείο κινδυνεύει ο ισχυρισμός τους· διότι από τον καρπό αναγνωρίζεται και το δέντρο· γι' αυτό και όποιος έχει δει τον Υιό έχει δει τον Πατέρα, και η γνώση του Υιού είναι γνώση του Πατέρα.

Πώς όμως αυτός που έχει δει τον τρεπτό θα θεωρήσει ότι έχει δει τον άτρεπτο; Σε ποια κατάσταση άραγε εάν βρεθεί, θα μπορέσει κάποιος να δει τον Πατέρα μέσα σε αυτόν; Διότι είναι φανερό ότι δεν θα βλέπει κανείς πάντοτε μέσα του τον Πατέρα, εξαιτίας του ότι ο Υιός θα μεταβάλλεται πάντοτε και η φύση του θα είναι αλλοιούμενη. Διότι ο μεν Πατέρας είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος και παραμένει πάντοτε ίδιος και απαράλλακτος· ο δε Υιός, εάν σύμφωνα με εκείνους είναι τρεπτός και δεν είναι πάντοτε ο ίδιος, αλλά έχει πάντοτε αλλοιούμενη φύση, πώς μπορεί ένας τέτοιος να είναι εικόνα του Πατέρα, εφόσον δεν έχει την ομοιότητα της ατρεψίας; Και πώς είναι γενικώς «μέσα στον Πατέρα», όταν έχει αμφίβολη την προαίρεση; Τάχα δε, εφόσον είναι τρεπτός και προκόπτει καθημερινά, δεν είναι ακόμη τέλειος. Αλλά ας χαθεί μια τέτοια μανία των Αρειανών, και η αλήθεια ας λάμψει και ας αποδείξει ότι αυτοί παραφρονούν. Διότι πώς δεν είναι τέλειος αυτός που είναι «ίσος με τον Θεό»; Ή πώς δεν είναι άτρεπτος αυτός που είναι ένα με τον Πατέρα και είναι γνήσιος Υιός της ουσίας Του; Και εφόσον η ουσία του Πατέρα είναι άτρεπτη, άτρεπτο θα είναι και το γνήσιο γέννημα που προέρχεται από αυτήν. Εάν δε κατηγορούν ψευδώς για μεταβλητότητα τον Λόγο που όντως υπάρχει, ας μάθουν πού κινδυνεύει ο συλλογισμός τους· «διότι από τον καρπό αναγνωρίζεται και το δέντρο»· γι' αυτόν τον λόγο και «αυτός που έχει δει τον Υιό, έχει δει τον Πατέρα» και η γνώση του Υιού είναι γνώση του Πατέρα.

Πόσοι παρίστανται εδώ προερχόμενοι από πορνεία, πόσοι από κλοπή! Πόσοι κρύβοντας δόλο, πόσοι ψευδολογία στις καρδιές τους! Νομίζουν ότι ψάλλουν, ενώ στην πραγματικότητα δεν ψάλλουν. Διότι ο λόγος προσκαλεί σε ψαλμωδία τον όσιο. Δεν είναι δυνατόν ένα πονηρό δέντρο να παραγάγει αγαθούς καρπούς, ούτε μία πονηρή καρδιά να βγάλει ρήματα ζωής. Κάντε, λοιπόν, το δέντρο καλό και τους καρπούς του καλούς. Καθαρίστε τις καρδιές σας, ώστε να καρποφορήσετε εν πνεύματι και να μπορέσετε, αφού γίνετε όσιοι, να ψάλλετε με σύνεση στον Κύριο.

Επομένως, για κάθε λόγο είναι αναγκαία η επιμέλεια του εσωτερικού ανθρώπου, ώστε ο νους να παραμένει απερίσπαστος και απολύτως προσηλωμένος στον σκοπό της δόξας του Θεού, προκειμένου, τηρώντας το πρόσταγμα του Κυρίου που είπε: «Κάντε το δέντρο καλό και τον καρπό του καλό»· και πάλι: «Τυφλέ Φαρισαίε, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού, και τότε και το εξωτερικό του θα είναι όλο καθαρό», να καρποφορούμε από το περίσσευμα της αγαθής καρδιάς, άλλος εκατό, άλλος εξήντα και άλλος τριάντα, είτε με έργα είτε με λόγια, προς δόξαν του Θεού και του Χριστού Του, προσέχοντας παντού να μη λυπούμε το Άγιο Πνεύμα. Και έτσι να αποφύγουμε την καταδίκη του ίδιου του Κυρίου, ο Οποίος είπε: «Αλίμονό σας, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους, οι οποίοι εξωτερικά μεν φαίνονται ωραίοι, εσωτερικά όμως είναι γεμάτοι από οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία· έτσι και εσείς εξωτερικά μεν φαίνεστε στους ανθρώπους δίκαιοι, εσωτερικά όμως είστε γεμάτοι από υποκρισία και ανομία».

Γι' αυτό παρακαλώ, όπως διδάσκει ο Κύριος, ας κάνουμε το δέντρο καλό και τον καρπό του καλό, και ας καθαρίσουμε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και της παροψίδας, και τότε το εξωτερικό του θα είναι ολόκληρο καθαρό. Και αφού διδαχθούμε από τον Απόστολο, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, και τότε ας επιτελούμε αγιοσύνη με την αγάπη του Χριστού, ώστε να γίνουμε ευάρεστοι στον Θεό και ευπρόσδεκτοι στον Κύριο στη βασιλεία των ουρανών.

Διότι είναι αναγκαίο να θεωρείται η κεφαλή ομοφυής με το υπόλοιπο σώμα. Αν λοιπόν νομίζουν ότι ο Λόγος που γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα πρέπει να εκπέσει από τα όρια της θεότητας και να υποβιβαστεί στο μέτρο των κτισμάτων, ας ακούσουν ξεκάθαρα: «Ή κάνετε το δέντρο καλό και τον καρπό του καλό, ή κάνετε το δέντρο σάπιο και τον καρπό του σάπιο». Β. Πολύ σωστά μίλησες. Α. Διότι αποτελεί πραγματικά σαφή απόδειξη της έσχατης παραφροσύνης και της υπερβολικής ανοησίας το να θαυμάζει κανείς το φυτό ως άριστο και ευγενές, αλλά να του αποδίδει καρπό ετεροφυή. Διότι ο Θεός οπωσδήποτε θα γεννήσει Θεό, ή δεν θα πεις ότι έτσι έχουν τα πράγματα; Β. Εγώ τουλάχιστον αυτό λέω. Α. Πώς λοιπόν δεν είναι Θεός, και μάλιστα αληθινός, εκείνος μέσω του οποίου και μόνο θα μπορούσε κανείς να γνωρίσει ότι ο Πατέρας είναι Θεός κατά φύση και αληθινά; Διότι γράφει τα εξής στους πιστούς ο Παύλος: «Χάρις δε στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο, διότι είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό». Εφόσον λοιπόν εν Χριστώ έχει φανερωθεί η οσμή του Θεού και Πατέρα και μέσω αυτού γνωρίζεται, πώς άραγε πρέπει να υποθέσουμε ότι πραγματοποιείται αυτό; Φυτρώνουν βέβαια σε λιβάδια και κήπους τα εποχιακά φυτά, και ας πούμε ότι αυτά είναι το μήλο και το κρίνο.

Αν πάλι, αποκτώντας νου που δεν είναι εντελώς δυσμαθής και ανόητος, δεν θα τον αρνηθούν -αποστρεφόμενοι, νομίζω, τη βλασφημία- και ενώ αποφασίζουν να τον ομολογήσουν ως Θεό, τον υποβιβάζουν από την ουσία του Θεού και Πατέρα, υποστηρίζοντας πως είναι κατά κάποιον τρόπο ανώτερος από τα κτίσματα, τοποθετώντας τον σαν σε ένα μεταίχμιο μεταξύ αγένητης και γενητής φύσης, ας ακούσουν το εξής: πώς θα μπορούσε να νοηθεί διαφορετική η φύση της θεότητας; Διότι Θεός ως προς Θεό δεν θα μπορούσε να διαφέρει ως προς το γεγονός ότι είναι Θεός, όπως ακριβώς θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει και στην περίπτωσή μας. Διότι λέμε ότι η φύση της ανθρωπότητας είναι μία, και ο ορισμός της ουσίας είναι ένας, και δεν παραλλάσσει στο καθολικό ούτε στο κάθε επιμέρους άτομο. Ή λοιπόν, πιστεύοντας πως είναι Θεός, ας τον απαλλάξουν εντελώς από την κατάταξή του στα γενητά· ή, αν δεν πείθονται να φρονούν κάτι τέτοιο, ας μην τον ομολογούν πλέον ούτε καν ως Θεό. Διότι τότε θα τους πούμε γελώντας πλατιά: «Ή κάντε το δέντρο καλό και τον καρπό του καλό· ή κάντε το δέντρο σάπιο και τον καρπό του σάπιο· διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο». Άραγε δεν θα γνωρίζαμε σαφώς και αλάνθαστα το τι είναι το κάθε ον κατά φύση, από όσα πιστεύουμε αληθώς ότι είναι, φίλε μου; Β. Και βέβαια. Α.

Πώς λοιπόν, λέει, μπορείτε καν να συγκαταλέγεσθε στα τέκνα του Θεού, όταν όχι μόνο δεν έχετε μάθει να αγαπάτε, αλλά και ήδη ατιμάζετε, όχι με έναν, αλλά με πολλούς τρόπους, Εκείνον που έχει φανερωθεί από τον Θεό και μεταπλάθει προς τη δική Του μορφή αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν; Και αυτοί που δεν δέχθηκαν τον χαρακτήρα του Θεού και Πατέρα, πώς θα μπορούσαν καν να μορφωθούν σύμφωνα με Αυτόν; Εξάλλου, λέει, δεν θα επιτραπεί στον καθένα ακατηγόρητα να αποκαλεί πατέρα τον Θεό, αλλά σε όσους λάμπει η ομορφιά της ευσέβειας προς Αυτόν, σε εκείνους νομίζω, και όχι σε άλλους, θα ταιριάξει. Εγώ έχω έρθει από τον ουρανό για να συμβουλεύσω τα καλύτερα, και ο δικός μου λόγος βρίσκεται να σας καλεί προς τη μόρφωση του Θεού. Αλλά αν πραγματικά ήταν δική σας φροντίδα και επιθυμία το να έχετε πατέρα τον Θεό, οπωσδήποτε θα είχατε αγαπήσει και εμένα, τον καθοδηγητή και δάσκαλο αυτής της οδού, που δίνει τις αφορμές για την ομοιότητα προς τον έναν και αληθινό Υιό, που καθιστά σύμμορφους με τον εαυτό Του μέσω του Αγίου Πνεύματος όσους Τον δέχονται. Εκείνος, λέει, που καυχιέται γενικά για την οικειότητά του με τον Θεό, πώς δεν θα αγαπούσε εκείνον που προέρχεται από τον Θεό; Πώς δηλαδή, πες μου, θα τιμήσει το δέντρο αυτός που ανόητα αποστρέφεται με βδελυγμία τον καρπό που γεννήθηκε από αυτό; «Ή λοιπόν», λέει, «κάντε το δέντρο καλό και τον καρπό του καλό, ή κάντε το δέντρο σαπρό και τον καρπό του σαπρό».

Αληθινός είναι λοιπόν ο λόγος των προφητών: «Διότι ποιος μέσα στα σύννεφα θα εξισωθεί με τον Κύριο, ή ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο ανάμεσα στους υιούς του Θεού;» <Εκείνος που μισεί εμένα μισεί και τον Πατέρα μου.> Καθορίζει σαφώς ως έγκλημα αθεΐας την πράξη εκείνων που, από ανόσια γνώμη και διασαλευμένο νου, επιλέγουν να τον μισούν. Και πράγματι είναι αλήθεια· διότι δεν θα απέχουν από το αμάρτημα απέναντι στον Πατέρα εκείνοι που ατιμάζουν τον Υιό, δηλαδή εκείνοι που έχουν σκεφτεί ότι πρέπει να τον μισούν. Διότι με τον ίδιο τρόπο που εκείνοι οι οποίοι διασύρουν τη λάμψη του ήλιου, ισχυριζόμενοι ότι λάμπει και υπάρχει χωρίς να εξυπηρετεί καμία ανάγκη, ανάγουν τις αιτίες της αχρηστίας και την αντίστοιχη καταδίκη στον ίδιο τον ήλιο από τον οποίο προέρχεται· και σε όποιον φαίνεται κακό να κατηγορήσει την ευωδία των λουλουδιών, οπωσδήποτε θα αποδώσει το σφάλμα σε εκείνο από το οποίο γεννιέται· με τον ίδιο νομίζω τρόπο θα συμβεί και με τον Μονογενή και Εκείνον που τον εγέννησε. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι καθόλου δυνατόν, να κατηγορεί κάποιος αυτό που γεννήθηκε από κάτι και ταυτόχρονα να επαινεί αυτό από το οποίο προέρχεται. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Χριστός είπε στους Ιουδαίους: «Δεν μπορεί ένα καλό δέντρο να κάνει κακούς καρπούς, ούτε ένα σάπιο δέντρο να κάνει καλούς καρπούς·» όταν μάλιστα τους προέτρεπε να κάνουν τη διάκριση για αυτό το θέμα με τρόπο ακριβή και αλάνθαστο: «Ή κάντε το δέντρο σάπιο και τον καρπό του σάπιο.» Διότι ό,τι τυχόν αποδεικνύεται αληθές για το ένα από αυτά, αυτό νομίζω πως κάποια λογική αναγκαιότητα θα το κάνει να επεκτείνεται οπωσδήποτε και στα δύο.

Διότι νομίζω ότι δεν θα επέλεγαν να φρονήσουν τίποτε άλλο πέρα από αυτό. Α— Ορθώς, φίλε μου. Έχει γράψει άλλωστε κάπου και ο πάνσοφος Ιωάννης: «Εκείνος που έρχεται άνωθεν είναι πάνω από όλους». Τότε πώς, ενώ ο Πατέρας θέλει να αναστήσει καθετί που του έχει δοθεί, και εφόσον τούτο είναι αγαθό και επιπλέον θεοπρεπές —διότι το να σώζει προσιδιάζει στον Θεό— ο ίδιος είπε ότι κατέβηκε, όχι για να κάνει το δικό του θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα; Άραγε θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς από εμάς ότι ο Υιός που γεννήθηκε από αυτόν υπολείπεται της ημερότητας του Θεού και Πατέρα, και ότι ελάχιστα είναι αγαθός, και ότι το να αναστήσει αυτό που του δόθηκε και να το απαλλάξει από τη φθορά δεν συνάδει με αυτόν; Β— Κινδυνεύουμε να το σκεφτούμε. Α— Αν και θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε, και μάλιστα πολύ εύλογα, πως, εφόσον είναι γνήσιο γέννημα αγαθού Πατέρα, θα νοούνταν ότι είναι και ο ίδιος αγαθός, ή μάλλον η ίδια η αγαθότητα. «Διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο», σύμφωνα με τα δικά του λόγια. Και θα λέει την αλήθεια όταν λέει τα εξής: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα. Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». Β— Πολύ σωστά μίλησες. Διασάφηνισε λοιπόν ο ίδιος αυτό που φαίνεται να έχει ειπωθεί ασαφώς. Α— Λέμε, λοιπόν, ότι δεν ήταν αντίθετο προς το θέλημα του Υιού το να καταργήσει τον θάνατο και να αποδιώξει τη φθορά από τα ανθρώπινα σώματα. «Διότι δεν τέρπεται με την απώλεια των ζωντανών, και είναι σωτήριες οι γενέσεις του κόσμου», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. «Όμως με τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο».

ΑΛΛΟ. Εάν το δέντρο γνωρίζεται από τον καρπό, και καρπός της ουσίας του Πατρός είναι ο Λόγος που προήλθε από αυτόν, δηλαδή ο Υιός· τότε, ή ας κάνουν και το δέντρο σάπιο, λέγοντας ότι είναι τρεπτής φύσεως (διότι έτσι θέλουν τον καρπό), ή, εάν θεωρούν το δέντρο καλό, ας πιστέψουν ότι τέτοιος είναι και ο καρπός που προήλθε από αυτό, θεωρώντας ότι δεν είναι αλλοιούμενης, αλλά άτρεπτης φύσεως, όπως ακριβώς και το δέντρο.

ΑΛΛΟ. «Ή κάντε το δέντρο καλό, και τον καρπό του καλό, ή κάντε το δέντρο σάπιο, και τον καρπό του σάπιο· διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο.» Καρπός δε του Πατρός είναι ο Υιός· τέτοιος θα είναι οπωσδήποτε ο ίδιος, όπως ακριβώς είναι αυτό που γεννήθηκε από αυτόν. Επομένως, εάν ο Υιός είναι κτίσμα και δημιούργημα, τέτοιος θα είναι και ο Πατέρας. Εάν όμως ο Πατέρας είναι αγένητος, αγένητος θα είναι και ο Υιός, επειδή κατά κάποιον τρόπο από τον καρπό θα αναγνωριστεί το δέντρο.

Αυτή ήταν η διαφορά των Νασαραίων από τις άλλες, και γι' αυτό ο έλεγχος εναντίον τους είναι προφανής όχι μόνο σε ένα σημείο, αλλά σε πολλά. 2. Πρώτον μεν, στο ότι ομολογούν τους πατέρες, τους πατριάρχες και τον Μωυσή· διότι, εφόσον καμία άλλη γραφή δεν κάνει λόγο για αυτούς, από πού προήλθε σε αυτούς η γνώση των ονομάτων και των κατορθωμάτων των πατέρων, εάν όχι από τις ίδιες τις γραφές της Πεντατεύχου; Και πώς είναι δυνατόν να συνυπάρχουν στο ίδιο πράγμα η αλήθεια και το ψεύδος, και κατά ένα μέρος η γραφή να αληθεύει, ενώ κατά το άλλο να ψεύδεται, εφόσον ο Σωτήρας λέγει: «ή κάντε το δέντρο καλό και τους καρπούς του καλούς, ή το δέντρο σαπρό και τους καρπούς του σαπρούς»· «διότι δεν δύναται δέντρο καλό να κάνει καρπούς σαπρούς, ούτε δέντρο σαπρό να κάνει καρπούς καλούς». Μάταιος λοιπόν είναι ο τρόπος σκέψης και η διδασκαλία τους, εφόσον ανατρέπεται από πολλά επιχειρήματα, καθώς μέχρι σήμερα όχι μόνο εξυμνούνται όσα αναφέρονται στις γραφές, αλλά διασώζονται και οι τόποι των θαυμαστών γεγονότων· πρώτα εκεί όπου ο Αβραάμ προσέφερε το πρόβατο στον Θεό, το όρος Σιών, το οποίο μέχρι σήμερα ονομάζεται έτσι, αλλά και εκεί όπου βρίσκεται η δρυς του Μαμβρή, όπου παρατέθηκε ο μόσχος στους αγγέλους. Εάν δε ο Αβραάμ παρέθεσε στους αγγέλους ετοιμασία κρεάτων, δεν θα απείχε ούτε ο ίδιος από τη συμμετοχή σε αυτά. 3. Αλλά και για το πρόβατο που θυσιάστηκε στη χώρα των Αιγυπτίων, η παράδοση εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να διαδίδεται ανάμεσα στους Αιγυπτίους και στους ειδωλολάτρες.

Διότι τώρα τα πράγματα δεικνύονται «αινιγματικώς», ενώ εκεί «ετοιμάζονται εκείνα τα οποία οφθαλμός δεν είδε εδώ»· εκεί αποκαλύπτεται η τελειότητα, όσα «αυτί δεν άκουσε εδώ»· εκεί δίδεται το μέγα χάρισμα στους αγίους, το οποίο «σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκε» εδώ. Και βλέπεις ότι δεν προοριζόταν για τον Μάνη το να γνωρίζει τα υπερβάλλοντα. Διότι πώς θα τα γνώριζε ο Μάνης, ο οποίος εξέπεσε από τον ίδιο του τον σκοπό; Επειδή επιχείρησε να υποτάξει τον Μάρκελλο· προσήλθε στον Αρχέλαο για να τον νικήσει, και δεν τα κατάφερε. Πώς λοιπόν, αφού αγνοεί τα τωρινά, μπορεί να γνωρίζει για τα μείζονα; Και πώς δεν διέφυγε από τα χέρια του βασιλιά των Περσών, όπως όταν συνελήφθη και τιμωρήθηκε, παρά μόνο για να καταστεί φανερό σε όσους διαθέτουν σύνεση ότι ψεύδεται στα πάντα; 62. Και πάλι, όμως, θέλει να φέρει μαρτυρία, για να παρουσιάσει την αποκαλούμενη από αυτόν δυάδα και να διαχωρίσει τις δύο αρχές, επικαλούμενος μάταια τα λόγια του Σωτήρα: «Δεν μπορεί ένα αγαθό δέντρο να κάνει κακούς καρπούς, ούτε ένα σάπιο δέντρο να κάνει αγαθούς καρπούς· διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο». Και παρατήρησε την επιπόλαιη διάνοια, η οποία δεν κατανοεί καθόλου σε βάθος τα της Θείας Γραφής. Διότι, εάν είναι δέντρα, άρα έχουν και γεωργό, και, εφόσον είναι φυτά, έχουν οπωσδήποτε φυτευτεί από κάποιον. Κάθε τι όμως που έχει φυτευτεί δεν είναι άναρχο, αλλά έχει αρχή. Και αφού έχει αρχή, θα υποστεί και τέλος.

Κεφάλαιο 10. Ότι, σύμφωνα με όσα λέει, αποδεικνύει πως και το Άγιο Πνεύμα είναι κτίσμα. Εκείνος βέβαια που σπεύδει να υβρίσει με κάθε τρόπο τις αΐδιες ενέργειες του Πνεύματος, προσπαθεί να τις παρουσιάσει ως κτιστές επειδή ονομάζονται δωρεές και καρποί και αρετές του Πνεύματος, γράφοντας ότι «δεν είναι δυνατόν σε κανέναν να δει αλλιώς τον Θεό παρά από τα κτίσματά του, τόσο από τα υπόλοιπα όσο και από τις θεόδοτες αρετές που βρίσκονται μέσα μας, δια των οποίων καθαιρόμαστε εν Πνεύματι, και από τους καρπούς του Πνεύματος», ο άθλιος, χωρίς καν να ντραπεί από εκείνη τη θεία ρήση, ότι «από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο». Δικαίως λοιπόν θα μπορούσε κανείς να απευθύνει σε αυτόν τον δεσποτικό λόγο που ειπώθηκε προηγουμένως στους Ιουδαίους: «Άφρονα, εσύ που περιβάλλεις τον εαυτό σου με την αναπόφευκτη βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος, για την οποία δεν υπάρχει καν άφεση, ή κάνε το δέντρο καλό και τον καρπό του καλό, ή κάνε το δέντρο σαπρό και τον καρπό του σαπρό». Διότι, εάν το θείο Πνεύμα είναι άκτιστο, πώς δεν φέρει άκτιστους καρπούς; Εάν πάλι οι καρποί του είναι κτίσματα, πώς δεν είναι και το ίδιο κτίσμα;

Ας καταπιαστούμε λοιπόν έμπρακτα, αδελφοί, με το πολύτιμο αγαθό της νηστείας και της εγκράτειας, ας επιβεβαιώσουμε την αγαθή διάθεσή μας γι' αυτά, ας δείξουμε στην πράξη ποιοι είναι οι καρποί τους· «διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο», αλλά και «ο γεωργός πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς· κατάλαβε αυτά που λέω», λέει ο απόστολος. Διότι, από τις άλλες αρετές, καθεμιά καθαρίζει και στολίζει είτε την ψυχή είτε το σώμα, ή μάλλον ένα συγκεκριμένο μέρος της ψυχής ή του σώματος, όπως η προσευχή και η γνώση τον νου, η πραότητα τον θυμό, η σωφροσύνη την επιθυμία.

ΟΜΙΛΙΑ ΠΟΥ ΕΚΦΩΝΗΘΗΚΕ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ ΣΤΑ ΑΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΤΗΣ ΠΑΝΑΧΡΑΝΤΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑΣ ΗΜΩΝ ΘΕΟΤΟΚΟΥ Αν το δέντρο γνωρίζεται από τον καρπό, και το καλό δέντρο παράγει και καλό καρπό, η μητέρα της ίδιας της αγαθότητας, η γεννήτρια της αιώνιας ωραιότητας, πώς να μην υπερέχει ασυγκρίτως στην καλοκαγαθία από κάθε αγαθό εγκόσμιο και υπερκόσμιο; Διότι η δύναμη που καλλιέργησε τα πάντα, η συναΐδια και απαράλλακτη εικόνα της αγαθότητας, ο προαιώνιος και υπερούσιος και υπεράγαθος Λόγος του ανωτάτου Πατρός, επειδή θέλησε να περιβληθεί τη δική μας εικόνα από άφατη φιλανθρωπία και ευσπλαχνία προς εμάς, για να ανακαλέσει τη φύση που είχε κατασυρθεί στα βάθη του άδη και να ανακαινίσει αυτήν που είχε παλαιωθεί και να την αναβιβάσει προς το υπερουράνιο ύψος της δικής του βασιλείας και θεότητας, αφού ενώθηκε με αυτήν καθ' υπόστασιν, επειδή είχε ανάγκη από πρόσληψη σάρκας, και μάλιστα σάρκας καινής και ταυτόχρονα δικής μας, ώστε από εμάς να αναδημιουργήσει εμάς, και επιπλέον είχε ανάγκη από κυοφορία και γέννηση όμοια με τη δική μας και από τροφή μετά τον τοκετό και από κατάλληλη ανατροφή, αφού έγινε τα πάντα όπως εμείς για εμάς, βρίσκει υπηρέτρια ταιριαστή για όλα και χορηγό αμόλυντης φύσεως από μόνη της αυτήν την αειπάρθενο που εμείς υμνούμε, της οποίας την παράδοξη είσοδο στα Άγια των Αγίων εορτάζουμε σήμερα.

Επομένως, κανένα από τα τεχνάσματα του διαβόλου δεν θα σας διαφύγει, εάν, όπως ο Παύλος, έχετε τέλεια την πίστη και την αγάπη προς τον Χριστό, οι οποίες είναι αρχή και τέλος της ζωής. Αρχή της ζωής είναι η πίστη, και τέλος η αγάπη. Αυτά τα δύο, όταν ενώνονται, αναδεικνύουν τον άνθρωπο του Θεού. Όλα δε τα άλλα που αφορούν την αρετή είναι επακόλουθα. Κανείς που ομολογεί πίστη δεν πρέπει να αμαρτάνει, ούτε όποιος έχει αποκτήσει την αγάπη να μισεί τον αδελφό του. Διότι Εκείνος που είπε: «Θα αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου», είπε επίσης: «Και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Όσοι διακηρύσσουν ότι ανήκουν στον Χριστό αναγνωρίζονται όχι μόνο από αυτά που λένε, αλλά και από αυτά που πράττουν· διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο.

Ομιλία ΜΒ΄. Ή κάντε το δέντρο καλό, και τον καρπό του καλό· ή κάντε το δέντρο σάπιο, και τον καρπό του σάπιο· διότι από τον καρπό αναγνωρίζεται το δέντρο. α΄. Πάλι με άλλον τρόπο τους ντροπιάζει, και δεν αρκείται στους προηγούμενους ελέγχους. Και το πράττει αυτό, όχι για να απαλλάξει τον εαυτό του από τις κατηγορίες (διότι αρκούσε το προηγούμενο επιχείρημα), αλλά επειδή επιθυμεί να τους διορθώσει. Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Κανένας από εσάς ούτε κατηγόρησε τους θεραπευμένους ότι δήθεν δεν θεραπεύτηκαν, ούτε είπε ότι είναι κακό πράγμα η απελευθέρωση από τον δαίμονα. Διότι, έστω κι αν ήταν εξαιρετικά αναίσχυντοι, δεν μπορούσαν να πουν κάτι τέτοιο. Επειδή, λοιπόν, δεν επέκριναν μεν τα έργα, αλλά συκοφαντούσαν εκείνον που τα πραγματοποιούσε, αποδεικνύει ότι η κατηγορία αυτή είναι αντίθετη και προς την κοινή λογική και προς τη φυσική ακολουθία των πραγμάτων.

Δεν είναι κάτι σπουδαίο το να μεριμνά κανείς για έναν δίκαιο άνδρα. Αλλά λαμβάνει χάρη εκείνος που αξιώνεται να τον υπηρετεί. ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. —Περί της διαγνώσεως του καλού και του πονηρού· και ότι πρέπει να δοκιμάζουμε τον καθένα από τα έργα και όχι από τα λόγια. «Η ενδυμασία του άνδρα, και το βήμα του ποδιού, και το γέλιο των δοντιών φανερώνουν τα όσα τον αφορούν.» «Διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο.» «Να προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες. Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε.» «Κάθε δέντρο γνωρίζεται από τον δικό του καρπό.» «Αγαπητοί, μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα.» Είναι μεν ενδεχόμενο, παιδί μου, κάποιος να μιλάει καλά, αλλά να είναι φαύλος· το να πράττει όμως καλά και να είναι φαύλος είναι αδύνατον.

Διότι, όσον αφορά την ίδια τη χάρη που αναγεννά και διαπλάθει, δηλαδή τι ακριβώς είναι αυτή και με ποιον τρόπο αναπλάθει, η ζωή αυτή είναι αφανής. Φανερώνεται όμως στην πλευρά εκείνων που ζουν την πνευματική ζωή, και αυτό είναι ο άρρητος έρωτας προς τον Θεό και η εν Αυτώ χαρά. Διότι αυτά και τα ίδια καθίστανται φανερά, αλλά και αποκαλύπτουν την αφανή χάρη. Πρώτον μεν, διότι αυτά είναι καρπός της χάριτος: «Διότι ο καρπός του Πνεύματος», λέει, «είναι αγάπη, χαρά» και «από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο». Έπειτα, διότι η χάρις είναι Πνεύμα υιοθεσίας, και η αγάπη μαρτυρεί σε αυτούς αυτή τη συγγένεια, το ότι δηλαδή είναι υιοί του Θεού, χωρίς να έχουν τίποτα το μισθοφορικό ούτε το δουλικό.

Προς τον ύπατο Λύκαστο. Αυτός που φέρνει αυτό το γράμμα στην τιμιότητά σου μας ανήγγειλε τη συμφορά που σε βρήκε, και πραγματικά μας άγγιξε βαθιά η λύπη για σένα. Διότι είμαι δικός σου άνθρωπος και συγγενής, καθώς και παλαιός φίλος και συνομήλικος, και είναι αδύνατον αυτός που αγαπά γνήσια να μη συμπάσχει με τον αγαπώμενο, όπως συμβαίνει αντίστροφα και στη χαρά. Αλλά, ω της απευκταίας είδησης! Μας εγκατέλειψε η κυρία η υπάτισσα, η οποία, όπως λέγεται, ήταν γυναίκα αξιέπαινη, καθώς έχουμε ακούσει και από άλλους αλλά και οι ίδιοι αντιληφθήκαμε με τα μάτια μας: πρώτον διότι ήταν αφοσιωμένη στον σύζυγό της, πράγμα που από τον Απόστολο περιγράφεται ως το άριστο μέσα στη συζυγία, φρόνιμη, οικουρός, προσηνής, ευπροσήγορη, ευσεβής, φιλόπτωχη και, το κυριότερο, στολισμένη με σωφροσύνη και λαμπρυσμένη από την ορθοδοξία. Της οποίας και οι καρποί, τα τέκνα της, αποτελούν μαρτυρία του ενάρετου βίου και των δυο σας. Διότι, όπως ακριβώς από τον καρπό αναγνωρίζεται το δέντρο, έτσι και από τα παιδιά αναγνωρίζονται οι γονείς, τι λογής και πόσο σπουδαίοι είναι. Και αφού δεν είχα βαθιά γνωριμία με τη μακαρία εκείνη, πώς θα μπορούσα να εξυμνήσω τα προτερήματά της; Αλλά, αν και μόλις δύο φορές συναντήθηκα και συνομίλησα μαζί της, κατάλαβα ότι ο Θεός σου χάρισε μια γυναίκα που ήταν πραγματική βοηθός, όχι σαν την παλαιά προμήτορα που υπήρξε αιτία απάτης, αλλά μια γυναίκα που έγινε για σένα αφορμή σωτηρίας σε όλη σου τη ζωή.

Και χάρις στον δυνατό Θεό, ο οποίος σας ενδυνάμωσε για να φέρετε εις πέρας την ολοκλήρωση του έργου. Αυτό λοιπόν το παράδειγμα ας λάβουμε, αδελφοί, και κατά το τέλος της παρούσας ζωής, όταν θα καταπαύσει ο καθένας από τα έργα του, «Όταν ο Χριστός, που είναι η ζωή μας, φανερωθεί», «Όταν παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα, όπως έχει γραφτεί: όταν καταργήσει κάθε αρχή και κάθε εξουσία και δύναμη», ότι και τότε οι άγιοι δεν θα έχουν καμία αίσθηση των παθημάτων και των αγώνων τους υπέρ της αρετής, αλλά θα απολαμβάνουν αιώνια μια ανέκφραστη αγαλλίαση χωρίς καμία λύπη. Και ποιοι είναι αυτοί; Οι ένδοξοι πατέρες και προφήτες πριν από τον Νόμο και κατά τη διάρκεια του Νόμου, εκείνοι της εποχής του Αβραάμ, εκείνοι της εποχής του Μωυσή· στην εποχή της χάριτος, οι μακάριοι απόστολοι, οι νικηφόροι μάρτυρες και ολόκληρος ο χορός των αγίων· επιπλέον, και πριν από αυτούς, ο μέγας Πρόδρομος, του οποίου μιμητής αξιώθηκε να γίνει, ελέγχοντας τον μοιχεύσαντα βασιλιά, ο όσιος πατέρας μας Πλάτων, τη μνήμη του οποίου αξιωθήκαμε σήμερα να εορτάζουμε. Αλλά επειδή οι μαθητές του καλού δασκάλου οφείλουν να είναι και αυτοί καλοί, ώστε από τον καρπό να γνωρίζεται το δέντρο, παρακαλώ και δέομαι, με τον ίδιο κανόνα, στα ίδια ίχνη στα οποία περπάτησαν και εκείνος και οι υπόλοιποι πατέρες και αδελφοί μας, να περπατήσουμε και εμείς, χωρίς να υποχωρούμε καθόλου ούτε από την άσκηση ούτε από την προκείμενη ομολογία.

Δεν θα συγχωρεθεί, λοιπόν, σε αυτόν ούτε εδώ ούτε εκεί· αλλά και εδώ και εκεί θα τιμωρηθεί. Διότι πολλοί μεν εδώ τιμωρούνται, εκεί όμως καθόλου, όπως ο φτωχός Λάζαρος. Άλλοι δε, και εδώ και εκεί, όπως οι Σοδομίτες, και αυτοί που βλασφημούν το Άγιο Πνεύμα. Μερικοί δε, ούτε εδώ, ούτε εκεί, όπως οι απόστολοι και ο Πρόδρομος. Διότι, έστω κι αν φαίνεται ότι τιμωρούνται επειδή διώκονται, εκείνα δεν είναι τιμωρίες για αμαρτήματα, αλλά δοκιμασίες και στέφανοι. "Ή κάντε το δέντρο καλό, και τον καρπό του καλό, ή κάντε το δέντρο σάπιο, και τον καρπό του σάπιο. Διότι από τον καρπό αναγνωρίζεται το δέντρο." Επειδή οι Ιουδαίοι δεν μπορούσαν να συκοφαντήσουν τα θαύματα ως κακά, αλλά βλασφημούσαν τον Χριστό που τα έκανε ως δαιμονισμένο, λέει: Ή πείτε ότι και εγώ το δέντρο είμαι καλός, και οπωσδήποτε θα είναι και τα θαύματά μου, τα οποία είναι ο καρπός, καλά· ή αν πείτε εμένα σάπιο δέντρο, είναι ολοφάνερο ότι και ο καρπός, δηλαδή τα θαύματα, θα είναι σάπιος. Εφόσον όμως λέτε ότι τα θαύματα, δηλαδή ο καρπός, είναι καλά, άρα και εγώ, το δέντρο, είμαι καλός.