Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 12:39

Έτσι και σε άλλα σημεία των Ευαγγελίων ο Σωτήρας έλεγξε τους Φαρισαίους που ζητούσαν σημείο, λέγοντας: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητάει σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά· διότι όπως ο Ιωνάς ήταν στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του Ανθρώπου στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες». Ό,τι λοιπόν είπε σε εκείνους, αυτό λέει και σε αυτούς με μικρή παραλλαγή· διότι ζητούν σημείο, όπως εκείνοι, για να τον πειράξουν. Και δεν θα δινόταν καθόλου ούτε αυτό το σημείο σε όσους είχαν τέτοιο φρόνημα, αν δεν έπρεπε οπωσδήποτε να γίνει για τη σωτηρία όλων μας.

Αυτό θα μπορούσες να δεις να το λέει ξεκάθαρα και κάπου αλλού. Διότι, ενώ είχαν επιδειχθεί από αυτόν πολλά και αναρίθμητα θαύματα, τον πλησίασαν κάποτε οι Φαρισαίοι προσπαθώντας να τον πειράξουν και του έλεγαν: «Δάσκαλε, θέλουμε να δούμε από σένα κάποιο σημείο». Εκείνος όμως, επειδή έβλεπε τους διαλογισμούς που περνούσαν από μέσα τους και δεν αγνοούσε ότι σκέπτονταν με κακία, λέει: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητάει σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά. Διότι, όπως ο Ιωνάς ήταν στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του ανθρώπου στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες». Ακούς πώς, στους Ιουδαίους που ζητούν σημείο ως απόδειξη ότι είναι αληθινά Θεός (παρόλο που το έλεγαν για να τον πειράξουν), λέει ότι δεν θα τους επιδειχθεί άλλο παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά, δηλαδή ο τριήμερος θάνατος και η εκ νεκρών ανάσταση; Διότι, ποιο θα μπορούσε να γίνει τόσο μεγάλο και περίλαμπρο σημείο της θεοπρεπούς εξουσίας, όσο το να καταλύσει τον θάνατο και να ανατρέψει τη φθορά, παρόλο που αυτός είχε κυριαρχήσει επί της ανθρώπινης φύσης με θεϊκή απόφαση; Επειδή η ανθρώπινη φύση, στο πρόσωπο του Αδάμ, άκουσε: «Χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις». Αλλά ήταν στην εξουσία του Σωτήρος Χριστού και το να θέσει τέλος στη δική του οργή, και με τις ευλογίες να ανατρέψει τον θάνατο που είχε ισχύσει εξαιτίας της δικής του κατάρας.

Ματθ. 12, 39. «Πονηροί» ονομάζονται, επειδή αναλώνουν το εξαίρετο χάρισμα της διάνοιας όχι στη φιλοθεΐα, αλλά στο να πράττουν και να λέγουν κάτι εναντίον του Θεού. Τους αποκάλεσε δε «μοιχαλίδα», δηλώνοντας και την προηγούμενη και την τωρινή απιστία τους· διότι ούτε στον Πατέρα πίστεψαν και αποστάτησαν από τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος νυμφεύθηκε την ανθρωπότητα και τη μνηστεύθηκε κατά την ανθρώπινη φύση σύμφωνα με το γραφικό: «και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου εις τον αιώνα», αλλά προσκολλήθηκαν στον σατανά, φανερώνοντας τον τρόπο της νοητής πορνείας. Επιδεικνύει πάλι τον εαυτό του στον Πατέρα — «το σημείο του Ιωνά του προφήτη».

«Επειδή επέβλεψε ο Κύριος στην ταπείνωση του Ισραήλ που ήταν πάρα πολύ πικρή· και ότι ήταν ελάχιστοι, καταπιεσμένοι, λιγοστοί και εγκαταλελειμμένοι· και δεν υπήρχε βοηθός για τον Ισραήλ· και δεν είπε ο Κύριος να εξαλείψει το σπέρμα του κάτω από τον ουρανό· και τους έσωσε εκ χειρός Ιεροβοάμ υιού του Ιωάς». Το δε «εκ χειρός» το λέει αντί του «δια χειρός». Διότι ο Ιεροβοάμ, όπως είπα, ο γιος του Ιωάς, πολέμησε εναντίον των αλλοφύλων και επανέφερε υπό την εξουσία του πόλεις της ιουδαϊκής γης που είχαν αρπαγεί, και βοήθησε όχι λίγο τους Ισραηλίτες, με τον Θεό να τους υπερασπίζεται και να θέλει να τους διασώσει, αν και είχαν φτάσει στο έσχατο σημείο της ταλαιπωρίας. Λοιπόν, υπήρξαν και άλλοι προφητικοί λόγοι κατά καιρούς στον μακάριο Ιωνά, αλλά αυτά που τον αφορούν έχουν καταγραφεί τώρα για λόγους ωφέλειας και θείας οικονομίας. Διότι είναι αξιοπρόσεκτο το γεγονός, εννοώ το να κηρύξει στους Νινευίτες, και να υποστεί τα ενδιάμεσα γεγονότα. Και προδιαγράφει κατά κάποιον τρόπο, σαν σε σκιές, και το μυστήριο της οικονομίας του Σωτήρος μας. Γι' αυτό άλλωστε και ο ίδιος ο Χριστός είπε απευθυνόμενος στους Ιουδαίους: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητάει σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί παρά μόνο το σημείο του Ιωνά του προφήτη. Διότι όπως ο Ιωνάς ήταν στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του ανθρώπου στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες».

Και ποιο είναι το τελευταίο σημείο; Ο επί του ξύλου θάνατος και η άμεση αναβίωση του Χριστού, που είναι συνεζευγμένη και ακολουθεί ευθύς τον θάνατο.» Το ότι δε δόθηκε ως σημείο στους υιούς του Ισραήλ ο θάνατος του Σωτήρα, και αυτό το ίδιο το μέγα και αξιοθαύμαστο μυστήριο της εκ νεκρών αναστάσεως, καθίσταται σαφές από τα ίδια τα λόγια του Σωτήρα. Διότι τον πλησίασαν κάποτε οι Φαρισαίοι, έπειτα από την επίδειξη αναρίθμητων σημείων, ειρωνευόμενοι και λέγοντας: «Δάσκαλε, θέλουμε να δούμε από εσένα ένα σημείο.» Εκείνος δε τους απάντησε: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητάει σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά. Διότι όπως ο Ιωνάς ήταν στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του ανθρώπου στην καρδιά της γης, τρεις ημέρες και τρεις νύχτες.» Είναι δε εύκολο να δει κανείς ότι ο θάνατος του Εμμανουήλ κέρδισε πολλούς, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη. Διότι είπε πάλι, άλλοτε μεν ότι «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τα πάντα προς τον εαυτό μου», και άλλοτε πάλι, «Αμήν, αμήν σας λέγω, εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στη γη και πεθάνει, μένει αυτός μόνος· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύ καρπό.» Βλέπεις πώς μέσω ενός σαφούς παραδείγματος μας υπέδειξε τον καρπό που προέρχεται από τον θάνατο;

Διότι είπε πάλι με αυτόν τον τρόπο ο Θεός προς τον Μωυσή: «Εάν όμως δεν σε πιστέψουν και δεν εισακούσουν τη φωνή του πρώτου σημείου, θα σε πιστέψουν λόγω της φωνής του δεύτερου σημείου». Και εξήγησε τι είναι αυτό, λέγοντας: «Και εάν δεν πιστέψουν ούτε σε αυτά τα δύο σημεία και δεν εισακούσουν τη φωνή σου, θα πάρεις από το νερό του ποταμού και θα το χύσεις στην ξηρά, και το νερό που θα πάρεις από τον ποταμό θα γίνει αίμα πάνω στην ξηρά». Διότι το τελευταίο σημείο για τον κόσμο έγινε ο θάνατος του Χριστού, και η κάθαρση μέσω του ύδατος και του αίματος, με την προσθήκη προφανώς και του αγίου σώματος, το οποίο υποδηλώνεται μέσω της ξηράς· το ότι βγήκε για εμάς ύδωρ και αίμα από την αγία πλευρά, όταν λογχίστηκε, θα παραλείψω να το αναφέρω, επειδή είναι σε όλους ευρύτατα γνωστό. Πλην όμως, το ότι ο θάνατος του Σωτήρος ονομάστηκε σημείο, μπορεί κανείς να το μάθει σαφώς και αυτό από τις ιερές Γραφές. Διότι οι πάντολμοι Φαρισαίοι, αν και είχαν ήδη επιτελεστεί πολλά θαύματα, σαν να μην είχε γίνει κανένα, πλησίασαν λέγοντας στον Χριστό: «Διδάσκαλε», είπαν, «θέλουμε να δούμε από εσένα κάποιο σημείο». Εκείνος όμως τους απάντησε: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητεί σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά. Διότι, όπως ο Ιωνάς ήταν στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του ανθρώπου στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες».

Αλλά δεν φάνηκε να σκέφτονται σωστά αυτοί που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ. Αντιπαρατάσσοντας δηλαδή το δικό τους θέλημα εναντίον του, τον χτυπούσαν με διάφορους τρόπους με τα βέλη του φθόνου, χωρίς να συγκρατούν πλέον ούτε τη γλώσσα, ούτε το θράσος, ούτε τα παράλογα επιχειρήματά τους, καταστρέφοντας οι άθλιοι τους ίδιους τους εαυτούς τους, και στο τέλος τον σταύρωσαν. Όμως, βλάστησε η ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί. Διότι ανέτειλε και αναστήθηκε ο Χριστός, λύνοντας τις οδύνες του θανάτου, όπως έχει γραφτεί. Εφόσον λοιπόν ήταν ζωή κατά φύσιν ως Θεός, πώς ήταν φυσικό να κρατηθεί από τον θάνατο και να μην καταβάλει μάλλον τη φθορά; Και όπως ακριβώς το ότι φύτρωσε η ράβδος και βλάστησε απροσδόκητα το ήδη ξερό ξύλο, αποτελούσε διαρκές σημείο για τους παλαιότερους ότι ο Ααρών είχε χειροτονηθεί αρχιερέας με άνωθεν απόφαση, έτσι λέμε ότι λαμπρή, ξεκάθαρη και υπεραρκετή απόδειξη του ότι ο Εμμανουήλ είναι Θεός κατά φύσιν, είναι το ότι πάτησε τον θάνατο και αναστήθηκε θεοπρεπώς. Γι' αυτό και ο ίδιος ο Χριστός, αν και μπορούσε να επιτελέσει αβίαστα και εύκολα οτιδήποτε υπερβαίνει τη φυσική τάξη και τη λογική, έλεγε σε αυτούς που του ζητούσαν σημείο: «Η γενεά αυτή είναι πονηρή. Ζητά σημείο, αλλά σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά. Διότι, όπως ακριβώς ο Ιωνάς ήταν στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του ανθρώπου στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες.»

Γι' αυτόν τον λόγο ο Σωτήρας χρησιμοποίησε το παράδειγμα του Ιωνά προς εκείνους που του ζήτησαν σημείο, λέγοντας: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα αναζητά σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά. Διότι, όπως ακριβώς ο προφήτης Ιωνάς βρέθηκε στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, έτσι θα βρίσκεται και ο Υιός του ανθρώπου στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες.» Ως καρδιά δε της γης ονομάζει αυτά που εδώ αναφέρονται ως βάθη της θάλασσας, υπονοώντας τους τόπους του άδη. Γι' αυτό και στο βιβλίο του Ιώβ, ομιλώντας ο ίδιος ο Κύριος, παρουσιάζει τα ίδια πράγματα λέγοντας: «Ήλθες δε στην πηγή της θάλασσας, και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου.»

Ψ. Από τον Ιωνά. — ΙΣΤ΄. Ειδική επιμέρους προφητεία περί του Χριστού δεν βρήκαμε στο προκείμενο· επειδή όμως προς τη γενεά που ζητούσε σημείο από τον Σωτήρα, Εκείνος είπε ότι κανένα άλλο δεν πρόκειται να της δοθεί παρά το σημείο του προφήτη Ιωνά, προσθέτοντας το εξής, διότι όπως ακριβώς ήταν ο Ιωνάς στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύκτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του ανθρώπου στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύκτες· για τον λόγο αυτόν, αναγκαστικά, σημειώσαμε και αυτή τη Γραφή μεταξύ των μαρτυριών περί του Χριστού.

Εάν, λοιπόν, όλοι είχαν τη δύναμη, όπως ο Μωυσής, να βρεθούν μέσα στον γνόφο, όπου ο Μωυσής είδε τα αθέατα· ή όπως ο υψιπετής Παύλος να ανυψωθούν πάνω από τρεις ουρανούς και μέσα στον παράδεισο να διδαχθούν τα άρρητα περί των υπέρλογων πραγμάτων· ή όπως ο ζηλωτής Ηλίας να συναρπαγούν με τη φωτιά προς τον αιθέριο χώρο και να μην καταβαρυνθούν από το φορτίο του σώματος· ή όπως ο Ιεζεκιήλ και ο Ησαΐας να δουν επί του θρόνου της δόξης Εκείνον που ανυψώνεται πάνω στα Χερουβίμ ή που δοξάζεται από τα Σεραφείμ—δεν θα υπήρχε απολύτως καμία ανάγκη της ένσαρκης επιφάνειας του Θεού μας, εφόσον όλοι θα βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση. Επειδή όμως, καθώς λέγει ο Κύριος, η γενεά εκείνη ήταν πονηρή και μοιχαλίδα (πονηρή αφενός, διότι, όπως αναφέρει το Ευαγγέλιο, ολόκληρος ο κόσμος τότε βρισκόταν στην εξουσία του πονηρού, και μοιχαλίδα αφετέρου, διότι, αφού αποστάτησε από τον αγαθό Νυμφίο, ενώθηκε με εκείνον που μέσω της κακίας μοιχεύει τις ψυχές)—για τον λόγο αυτόν, ο αληθινός Ιατρός, Εκείνος που θεραπεύει τους πάσχοντες, προσέφερε στον ασθενή τη φροντίδα ακριβώς με τον τρόπο που απαιτούσε η νόσος τη θεραπεία της, κατά κάποιον τρόπο συνασθενώντας με την αρρώστια της δικής μας φύσης και γινόμενος σάρκα, η οποία στην ίδια της τη φύση έχει συνυφασμένη την ασθένεια, καθώς διδάσκει η θεία φωνή ότι: «Το πνεύμα πρόθυμον, η δε σαρξ ασθενής».

Σε τέτοιου είδους υπηρέτες εμπιστεύεται κανείς χωρίς καχυποψία τον πλούτο του κυρίου τους. Και ποιος ήταν αυτός, μάθε το αμέσως από τα ακόλουθα: Κάνε μαζί μου σημείο αγαθό, και ας το δουν εκείνοι που με μισούν και ας ντροπιαστούν, επειδή εσύ, Κύριε, με βοήθησες και με παρηγόρησες. Δεν ζητά απλώς ένα σημείο, αλλά «αγαθό», δηλαδή, να γίνει προς ευεργεσία του γένους, όπως είναι εκείνο που ο Ησαΐας εξέθεσε λέγοντας στον Άχαζ εκ μέρους του Θεού: Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο είτε σε βάθος είτε σε ύψος. Και μετά από αυτό πρόσθεσε: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ. Το να γεννήσει παρθένος, αυτό είναι ολοφάνερα σημείο, αλλά βέβαια και εκείνο που ο ίδιος ο Κύριος έλεγε: Η γενεά αυτή ζητάει σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά.

Αυτό ακριβώς ονομάζει πλήρη αποκαθαρισμό των ρυτίδων και εξαφάνιση εκείνων των στιγμάτων, το οποίο αποδεχόμενη με πίστη η Εκκλησία του Χριστού, έχει την πεποίθηση ότι δεν έπραξε τίποτα το άτοπο, έχοντας εξασφαλίσει μέσω του λουτρού τη συγχώρεση των προηγουμένων. Ότι δε ο Κύριος ονομάζει «μοιχαλίδα» κάθε άπιστο φρόνημα που είναι αντίθετο στις εντολές Του, θα το βρεις σε πολλά σημεία των θείων λογίων, όπως στο: «Μοίχευσαν με το ξύλο και την πέτρα», και στο: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητεί σημείο».

Πέμπτον, από την ανάσταση του Κυρίου· διότι αυτός πρώτος και μόνος ανέστησε τον εαυτό του. Αυτό άλλωστε και ο ίδιος δήλωσε πως είναι, περισσότερο από κάθε άλλο, ικανό σημείο για να αποστομώσει ακόμη και τους αναίσχυντους. Διότι λέει: «Καταστρέψτε τον ναό αυτόν, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· και, «Όταν με υψώσετε από τη γη, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι»· και πάλι, «Η γενεά αυτή ζητάει σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του Ιωνά». Τι σημαίνει, λοιπόν, το «ορισθέντος»;

Πράγματι, γεννήματα εχιδνών και όφεις, και αν υπάρχει κάτι χειρότερο από αυτά. Γενεά πονηρή, μοιχαλίδα και διεστραμμένη, αφού βαπτίστηκες, τότε περιεργάζεσαι και ανακρίνεις τον βαπτιστή; Και τι θα μπορούσε να είναι πιο παράλογο από αυτήν την αλογία; Πώς εξήρχεσθε; Πώς εξομολογούσασταν τα αμαρτήματα; Πώς προστρέχατε σε αυτόν που βάπτιζε; Πώς τον ρωτούσατε για το τι έπρεπε να πράξετε;

Ιδού, τον αποκαλεί και Πατέρα, και δεν οργίζονται· διότι νόμιζαν ότι το έλεγε με την απλή έννοια. Επειδή όμως, προχωρώντας, μιλούσε πιο καθαρά, ώστε να παραστήσει την έννοια της ισότητας, τότε αγριεύουν. Τι λένε λοιπόν εκείνοι; «Τι σημείο μας δείχνεις», λέει, «για το ότι τα κάνεις αυτά;» Ω, της έσχατης μανίας! Υπήρχε άραγε ανάγκη από σημείο, για να σταματήσει τα κακώς κείμενα και να απαλλάξει τον οίκο από τόση ντροπή; Το να επιδείξει τέτοιο ζήλο για τον οίκο του Θεού, δεν ήταν το μέγιστο σημείο αρετής; Οι καλοπροαίρετοι, άλλωστε, αποδεικνύονταν και από αυτό. Διότι θυμήθηκαν τότε οι μαθητές του, λέει, ότι είναι γραμμένο: «Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε». Εκείνοι όμως δεν θυμήθηκαν την προφητεία, αλλά έλεγαν: «Τι σημείο μας δείχνεις;», αφενός επειδή δυσανασχετούσαν που ανακοπτόταν η δική τους αισχροκέρδεια, προσδοκώντας με αυτό τον τρόπο να τον εμποδίσουν, και θέλοντας να τον προκαλέσουν να κάνει θαύμα, για να κατακρίνουν τα όσα συνέβαιναν. Γι' αυτόν τον λόγο δεν τους δίνει κανένα σημείο. Επειδή και παλαιότερα, όταν τον πλησίασαν και του ζητούσαν σημείο, το ίδιο τους απάντησε: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίς αναζητά σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του Ιωνά». Αλλά τότε μεν μίλησε πιο ξεκάθαρα, ενώ τώρα πιο αινιγματικά.

γʹ. Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν έλυσε το αίνιγμα και δεν είπε: «Δεν μιλώ γι' αυτόν τον ναό, αλλά για τη σάρκα μου», παρά ο μεν ευαγγελιστής, γράφοντας αργότερα το Ευαγγέλιο, ερμηνεύει αυτό που ειπώθηκε, ενώ ο ίδιος τότε σιώπησε; Για ποιον λόγο, λοιπόν, σιώπησε; Διότι δεν θα αποδέχονταν τον λόγο του. Επειδή, αν ούτε καν οι μαθητές δεν ήταν ικανοί να κατανοήσουν κατά κάποιον τρόπο αυτό που ειπώθηκε, πολύ περισσότερο τα πλήθη. «Διότι, όταν», λέει, «αναστήθηκε ο Ιησούς από τους νεκρούς, τότε θυμήθηκαν και πίστεψαν στον λόγο και στη Γραφή». Διότι δύο πράγματα ήταν αυτά που τους παρουσίαζαν δυσκολία έως τότε· το ένα ήταν το ζήτημα της αναστάσεως, και το άλλο, το σπουδαιότερο από αυτό, το αν ήταν Θεός εκείνος που κατοικούσε μέσα σε αυτόν τον ναό· τα οποία και τα δύο υπονόησε λέγοντας: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· πράγμα που και ο Παύλος λέει ότι αποτελεί όχι μικρό σημείο της θεότητας, λέγοντας τα εξής: «Ο οποίος αποδείχθηκε Υιός Θεού με δύναμη, σύμφωνα με το Πνεύμα της αγιωσύνης, διά της αναστάσεώς του εκ νεκρών, δηλαδή ο Ιησούς Χριστός». Γιατί όμως και εκεί και εδώ δίνει αυτό το σημείο, και παντού, άλλοτε μεν λέγοντας: «Όταν υψωθώ», και, «Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι»· άλλοτε πάλι: «Δεν θα σας δοθεί κανένα σημείο, παρά μόνο το σημείο του Ιωνά»· και εδώ πάλι: «Σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»;

ΟΜΙΛΙΑ ΜΓ΄. Τότε του αποκρίθηκαν μερικοί από τους γραμματείς και τους Φαρισαίους λέγοντας: «Διδάσκαλε, θέλουμε να δούμε από εσένα κάποιο σημείο». Εκείνος όμως τους αποκρίθηκε και είπε: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητάει σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά». α΄. Άραγε θα μπορούσε να υπάρξει κάτι πιο ανόητο από αυτούς, και όχι απλώς πιο ασεβές; Οι οποίοι, έπειτα από τόσα σημεία, σαν να μην είχε γίνει κανένα, λένε: «Θέλουμε να δούμε από εσένα κάποιο σημείο».

Τότε, πότε; Όταν έπρεπε να υποκύψουν, όταν έπρεπε να θαυμάσουν· όταν έπρεπε να εκπλαγούν και να υποχωρήσουν, τότε δεν απομακρύνονται από την πονηρία τους. Παρατήρησε δε και τα λόγια τους, που είναι γεμάτα κολακεία και ειρωνεία. Διότι προσδοκούσαν να τον προσελκύσουν μέσω αυτών. Και τη μια στιγμή υβρίζουν, ενώ την άλλη κολακεύουν· τη μια στιγμή τον αποκαλούν δαιμονισμένο και την άλλη δάσκαλο· και τα δύο προέρχονται από πονηρή διάθεση, μολονότι τα λεγόμενα είναι αντίθετα μεταξύ τους. Για τον λόγο αυτόν και τους επιπλήττει σφοδρότατα. Και όταν μεν τον ρωτούσαν με τραχύτητα και τον ύβριζαν, εκείνος τους μιλούσε με επιείκεια· όταν όμως τον κολάκευαν, τους μιλούσε επιτιμητικά και με πολλή σφοδρότητα, δείχνοντας ότι είναι ανώτερος και από τα δύο πάθη, και ούτε στην πρώτη περίπτωση παρασύρεται σε οργή, ούτε τώρα μαλακώνει από την κολακεία. Παρατήρησε επίσης ότι ο οξύς αυτός χαρακτηρισμός δεν αποτελεί απλώς λοιδορία, αλλά εμπεριέχει την απόδειξη της πονηρίας τους. Διότι, τι λέει; «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητάει σημείο». Και αυτό που λέει, έχει την εξής έννοια: Τι το θαυμαστό υπάρχει, αν κάνετε αυτά σε εμένα, τον οποίο έως τώρα αγνοούσατε, από τη στιγμή που τα ίδια ακριβώς κάνατε και στον Πατέρα, για τον οποίο αποκτήσατε τόση πείρα; Εγκαταλείποντάς τον, τρέχατε στους δαίμονες, προσελκύοντας πονηρούς εραστές· πράγμα για το οποίο συνεχώς τους ονείδιζε και ο Ιεζεκιήλ. Και τα έλεγε αυτά, δείχνοντας ότι ο ίδιος βρίσκεται σε πλήρη συμφωνία με τον Πατέρα, και ότι αυτοί δεν κάνουν τίποτα το καινοφανές, αποκαλύπτοντας τις κρυφές τους προθέσεις· και αποδεικνύοντας ότι ζητούσαν το σημείο με υποκρισία και ως εχθροί.

Γι' αυτό τους ονόμασε γενεά πονηρή, επειδή υπήρξαν πάντοτε αχάριστοι προς τους ευεργέτες τους, επειδή, ενώ ευεργετούνται, γίνονται χειρότεροι· πράγμα που αποτελεί την έσχατη πονηριά. Την ονόμασε δε μοιχαλίδα, φανερώνοντας και την παλαιότερη και την τωρινή τους απιστία. Από αυτό αποδεικνύει πάλι τον εαυτό του ίσο με τον Πατέρα, εφόσον και το να μην πιστέψουν σε αυτόν καθιστά τη γενεά μοιχαλίδα. Έπειτα, αφού τους ήλεγξε αυστηρά, τι λέει; «Και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά». Ήδη προαναγγέλλει τον λόγο περί της αναστάσεως, και τον επιβεβαιώνει μέσα από τον τύπο. Τι λοιπόν; Δεν της δόθηκε κανένα σημείο; λέει. Δεν της δόθηκε την ώρα που το ζητούσε. Διότι δεν επιτελούσε τα σημεία για να προσελκύσει αυτούς (επειδή γνώριζε ότι ήταν πωρωμένοι), αλλά για να διορθώσει τους άλλους. Ή, λοιπόν, αυτό πρέπει να πούμε, ή ότι δεν πρόκειται να λάβουν τέτοιο σημείο, σαν και εκείνο. Διότι αποτέλεσε σημείο για αυτούς το γεγονός ότι γνώρισαν τη δύναμή του μέσα από τη δική τους τιμωρία. Εδώ, λοιπόν, ομιλεί απειλητικά και αυτό ακριβώς αφήνει να εννοηθεί, σαν να έλεγε: «Επέδειξα αμέτρητες ευεργεσίες· τίποτα από αυτά δεν σας προσέλκυσε, ούτε θελήσατε να προσκυνήσετε τη δύναμή μου. Θα γνωρίσετε, λοιπόν, μέσα από τα αντίθετα την ισχύ μου, όταν θα δείτε την πόλη γκρεμισμένη στο έδαφος, όταν τα τείχη θα έχουν κατεδαφιστεί, όταν ο ναός θα έχει γίνει ερείπιο, όταν θα εκπέσετε και από το πολίτευμα και από την προηγούμενη ελευθερία σας, και θα περιπλανιέστε παντού και πάλι άστεγοι και φυγάδες». Διότι όλα αυτά συνέβησαν μετά τον σταυρό.

Γι' αυτό έλεγε και αλλού: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· και, «Θα έρθουν ημέρες, όταν θα αφαιρεθεί από αυτούς ο νυμφίος»· και εδώ, «Δεν θα της δοθεί σημείο, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά»· φανερώνοντας ότι θα πάθει για χάρη τους, και ότι εκείνοι δεν θα κερδίσουν τίποτα· διότι αυτό το φανέρωσε στη συνέχεια. Αλλά όμως, αν και τα γνώριζε αυτά, πέθανε· τόσο μεγάλη ήταν η μέριμνά του. Διότι, για να μη νομίσεις ότι και όσα θα ακολουθήσουν θα είναι για τους Ιουδαίους τέτοια, όπως ήταν για τους Νινευίτες, και ότι θα μετανοήσουν, και όπως ακριβώς σε εκείνους στερέωσε την πόλη που συγκλονιζόταν και έφερε σε μετάνοια τους βαρβάρους, έτσι και αυτοί μετά την ανάσταση θα μετανοήσουν, άκουσε πώς φανερώνει εντελώς το αντίθετο. Διότι το ότι δεν θα καρπωθούν τίποτα από αυτά για τη δική τους ωφέλεια, αλλά αντίθετα θα υποστούν ανήκεστα δεινά, το φανέρωσε στη συνέχεια μέσω του παραδείγματος με τον δαίμονα. Προς το παρόν όμως απολογείται για όσα πρόκειται να πάθουν αργότερα, δείχνοντας ότι δίκαια θα τα υποστούν. Διότι τις συμφορές και την ερήμωσή τους τα παρουσιάζει μέσα από εκείνο το παράδειγμα· προς το παρόν όμως δείχνει ότι δίκαια θα τα υπομείνουν όλα αυτά· πράγμα που έκανε και στην Παλαιά Διαθήκη. Διότι και όταν επρόκειτο να καταστρέψει τα Σόδομα, απολογήθηκε προηγουμένως στον Αβραάμ, δείχνοντας την πνευματική ερήμωση και τη σπάνη της αρετής, αφού δεν βρέθηκαν ούτε δέκα άνδρες σε τόσες πόλεις που να έχουν επιλέξει να ζουν με σωφροσύνη.

Α'. Αυτό είναι το σημείο το οποίο προηγουμένως υποσχέθηκε να δώσει σε όσους το ζητούσαν, λέγοντας: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα επιζητεί σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά»· εννοώντας τον σταυρό και τον θάνατο, και τον τάφο και την ανάσταση.

Λόγος ΛΗ΄. Περί του ότι δεν πρέπει να ντρεπόμαστε να ομολογούμε τον τίμιο σταυρό, και για το πώς δι᾽ αυτού μας έσωσε ο Χριστός, και ότι πρέπει να καυχόμαστε για αυτόν, και περί αρετής, και πώς επιθυμεί τη δική μας σωτηρία, καθώς και περί ελεημοσύνης. Αυτό είναι, αδελφοί μου, το σημείο το οποίο ο Δεσπότης υποσχέθηκε να δώσει σε όλους, λέγοντας: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητεί σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά»· εννοώντας τον σταυρό και τον θάνατο και την ταφή και την ανάσταση. Και πάλι, φανερώνοντας την ισχύ του σταυρού με διαφορετικό τρόπο, έλεγε: «Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι»· δηλαδή, όταν με σταυρώσετε, λέγει, και νομίσετε ότι με έχετε νικήσει, τότε κυρίως θα γνωρίσετε τη δύναμή μου. [Και καλώς ομίλησε ο Χριστός.] Διότι, μετά τη σταύρωση του Χριστού, τα ιουδαϊκά έθιμα έπαυσαν, το κήρυγμα άνθησε, ο λόγος εξαπλώθηκε έως τα πέρατα της οικουμένης, και γη και θάλασσα, και κατοικημένη και ακατοίκητη χώρα ανακηρύσσουν αδιαλείπτως τη δύναμή Του. Κανείς, λοιπόν, ας μην ντρέπεται για τα σεπτά σύμβολα της σωτηρίας μας και για το κεφάλαιο όλων των αγαθών, χάρη στο οποίο ζούμε και χάρη στο οποίο υπάρχουμε· αντιθέτως, σαν στέφανο, έτσι ας περιφέρουμε τον σταυρό του Χριστού.

γ΄. Έπειτα, μετά τον Ενώχ, στην περίπτωση του Νώε μάς έδειξε και πάλι με άλλον τρόπο μια εικόνα της αναστάσεως. Διότι, σε τι βρισκόταν σε καλύτερη κατάσταση από τους νεκρούς ο Νώε, όντας κλεισμένος μέσα σε τέτοιον βυθό, σε σκοτάδι και σε δεσμωτήριο; Κι όμως, εκείνα τα απέραντα πελάγη, που κάλυψαν τις κορυφές των ορέων, δεν καταπόντισαν αυτόν που βρισκόταν μέσα στην κιβωτό· αλλά, σαν να είχε αναστηθεί από τον θάνατο, έτσι βγήκε τότε ο Νώε από εκείνον τον μακρύ χειμώνα, φανερώνοντας μέσα από τη δική του σωτηρία την εικόνα της αναστάσεως. Πάλι, μετά από αυτόν (διότι όσο προχωρούσε ο χρόνος, τόσο πιο ξεκάθαρες γίνονταν οι εικόνες της αναστάσεως), το ίδιο ακριβώς ενήργησε και στην περίπτωση του Ιωνά. Διότι οι τρεις ημέρες μέσα στο κήτος ήταν σύμβολο των τριών ημερών της παραμονής στον θάνατο, και η απελευθέρωση από το κήτος αποτελούσε προαναγγελία της αναστάσεως του Δεσποτικού σώματος. Γι’ αυτό και ο Ίδιος έλεγε: «Η γενεά αυτή επιζητεί σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του Ιωνά· διότι, όπως ο Ιωνάς παρέμεινε στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του ανθρώπου στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες». Εξάλλου, και τη γέννηση του Ισαάκ δεν θα έσφαλλε κανείς εάν την αποκαλούσε τύπο της αναστάσεως.

Λόγος του ιδίου περί του να μην ντρεπόμαστε να ομολογούμε τον τίμιο σταυρό, και πώς μέσω αυτού μας έσωσε ο Χριστός, και ότι πρέπει να καυχιόμαστε για αυτόν, και περί αρετής, και πώς επιθυμεί τη σωτηρία μας, και περί ελεημοσύνης. α΄. Αυτό είναι, αδελφοί, το σημείο το οποίο ο Δεσπότης υποσχέθηκε να δώσει σε όλους, λέγοντας: Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητά σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά· εννοώντας τον σταυρό, και τον θάνατο, και την ταφή, και την ανάσταση. Και πάλι, φανερώνοντας με άλλον τρόπο τη δύναμη του σταυρού, έλεγε: Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι.

Και ότι την τρίτη ημέρα επρόκειτο να αναστηθεί μετά τη σταύρωσή του, είναι γραμμένο στα απομνημονεύματα ότι αυτοί από το γένος σας που συζητούσαν μαζί του έλεγαν: «Δείξε μας σημείο». Και εκείνος τους αποκρίθηκε: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητάει σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί παρά μόνο το σημείο του Ιωνά». Και λέγοντας αυτά, υποδείκνυε συγκαλυμμένα ώστε να κατανοηθεί από τους ακροατές ότι μετά τη σταύρωσή του, την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί. Και φανέρωνε ότι η δική σας γενεά είναι πιο πονηρή και πιο μοιχαλίδα από την πόλη των Νινευιτών, οι οποίοι, όταν ο Ιωνάς τούς κήρυξε, αφού ξεβράστηκε την τρίτη ημέρα από την κοιλιά του μεγάλου ψαριού, ότι μετά από τρεις ημέρες θα καταστραφούν όλοι μαζί, κήρυξαν απόλυτη νηστεία για όλα τα ζωντανά, ανθρώπους και άλογα ζώα, με ενδυμασία από σάκκους και εκτενή θρήνο, με αληθινή μετάνοια από τα βάθη των καρδιών τους και αποστροφή από την αδικία, πιστεύοντας ότι ο Θεός είναι ελεήμων και φιλάνθρωπος προς όλους όσους απομακρύνονται από την κακία, έτσι ώστε και ο ίδιος ο βασιλιάς εκείνης της πόλης και οι άρχοντες ομοίως ντύθηκαν με σάκκους, επέμειναν στη νηστεία και την ικεσία, και πέτυχαν να μην καταστραφεί η πόλη τους.

Σε ποιους είπε ο Κύριος: «Ω γενεά άπιστη, ζητά σημάδι, και δεν θα της δοθεί σημάδι, παρά μόνο το σημάδι του προφήτη Ιωνά»; Όχι στους απειθείς Ιουδαίους, που πάντοτε αντιμάχονται το Άγιο Πνεύμα; Ούτε πάλι να παρασύρεστε σε περίεργες και ανόητες έρευνες, οι οποίες γεννούν μάλλον λογομαχίες και φλυαρίες, παρά λόγο εύχρηστο και ωφέλιμο. Ούτε βεβαίως, όταν οδηγείστε σε αποδεικτικές ανάγκες με λογικές μεθόδους μέσω έντεχνων και σοφιστικών λόγων, να καταφεύγετε στην αληθοφάνειά τους, η οποία εξαναγκάζει βίαια τους ακροατές σε συγκατάθεση. Διότι αυτό είναι καθαρά εφεύρημα των Ελλήνων και των απίστων. Επειδή, όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι ζητούν σημάδι, έτσι και οι Έλληνες ζητούν σοφία.

Επομένως, όχι μόνο δεν είναι με κανέναν τρόπο αντίπαλός μας ο πλήρης χάριτος, σοφίας, Αγίου Πνεύματος και δυνάμεως, αλλά μάλιστα είναι ο υπέρτατος συμπαραστάτης και υπερασπιστής. Εάν, λοιπόν, ο γνήσιος μαθητής του Δεσπότη και πρώτος των μαρτύρων μας φανέρωσε δόξα με τα έργα του μετερχόμενος την ίδια οδό, είναι προφανές ότι ο εστεμμένος μάρτυρας παρέστησε λαμπρά και αναμφίβολα με τη γνησιότητα του κηρύγματος και τον μέχρις αίματος πόθο του και τον ίδιο τον Διδάσκαλο (για να μην αναφέρω τώρα το «εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας, τον διάβολο» και «γενεά πονηρή και μοιχαλίδα» και μύρια άλλα για τα οποία είναι υπόλογο το ιουδαϊκό έθνος), τον Στεφοδότη, ο οποίος έπραξε και δίδαξε τα ίδια· κι ας ανέφερε ο Σωτήρας του γένους με προσευχή και συγγνώμη, μετά από κάθε άλλη μέθοδο πρόνοιας και φιλανθρωπίας που καταβλήθηκε προηγουμένως, εκείνους που Του επέφεραν τον σταυρικό θάνατο.

Διότι από το περίσσευμα ξεχειλίζει και προς τα έξω, και αυτός που έχει κρυμμένο θησαυρό, φανερώνει ένα μικρό μέρος του. Παρομοίως και αυτός που μιλάει για αγαθά, έχει περισσότερα στην καρδιά του. «Σας λέγω δε, ότι για κάθε αργό λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο για αυτόν την ημέρα της κρίσεως· διότι από τα λόγια σου θα δικαιωθείς, και από τα λόγια σου θα καταδικαστείς.» Εδώ μας προειδοποιεί αυστηρά ότι και για τον αργό λόγο θα δώσουμε λόγο, δηλαδή για τον ψευδή, τον συκοφαντικό, ή ακόμη και για τον άτακτο και γελοίο. Έπειτα παραθέτει μαρτυρία από τη Γραφή, για να μη φανεί ότι λέει δικά του λόγια: «Από τα λόγια σου θα δικαιωθείς, και από τα λόγια σου θα καταδικαστείς.» «Τότε αποκρίθηκαν μερικοί από τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, λέγοντας: Διδάσκαλε, θέλουμε να δούμε από εσένα κάποιο σημείο.» Γεμάτος απορία ο ευαγγελιστής, πρόσθεσε το, «τότε». Διότι, ενώ έπρεπε να είχαν υποταχθεί εξαιτίας των θαυμάτων που είχαν προηγηθεί, τότε ζητούν σημείο· και μάλιστα θέλουν να δουν σημείο από τον ουρανό, όπως λέει άλλος ευαγγελιστής. Επειδή νόμιζαν ότι τα θαύματα πάνω στη γη τα επιτελεί με τη δύναμη του διαβόλου, καθώς ο διάβολος είναι κοσμοκράτορας. Τι απαντά λοιπόν ο Σωτήρας; «Εκείνος δε, αποκρινόμενος τους είπε: Γενεά πονηρή και μοιχαλίδα ζητάει σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του προφήτη Ιωνά.»