Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 12:41

Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης, ψαλμός του Δαβίδ. ΙΑ΄. Υπόθεση. Έχει γίνει λόγος περί της ογδόης στον έκτο ψαλμό. Προσεύχεται δε να διασωθεί από την πονηρή γενεά. Αυτή δε θα μπορούσε να είναι η γενεά της εποχής του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, για την οποία ο ίδιος έλεγε: Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή.

Δεν γνωρίζεις τι φρονείς. Αυτά είναι λόγια ανθρώπων που βρίσκονται σε παράκρουση. Τα γλυκερά της λόγια αργότερα θα σου φανούν πικρότερα και από τη χολή· το τρυφερό της βλέμμα σε κατεβάζει στα δεσμά του ταρτάρου· ενώ η αγάπη του αδελφού σού εξασφαλίζει τη βασιλεία των ουρανών. Γιατί προτιμάς την ύπουλη αγάπη της ασπιδοχελώνης από τη γνήσια αγάπη του αδελφού; Γιατί επιδιώκεις αυτό που σε καταστρέφει, απωθώντας αυτό που σε σώζει; Διότι, εάν οι άνδρες της Νινευή, οι οποίοι πίστεψαν στο κήρυγμα του προφήτη, όταν αναστηθούν κατά την κρίση θα κατακρίνουν εκείνους που παράκουσαν τα λόγια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, οπωσδήποτε λοιπόν και οι σοφοί των Ελλήνων, οι οποίοι άσκησαν τη φιλοσοφία και επέλεξαν τη μισογυνία, θα κατακρίνουν εκείνους που κατέχουν την αληθινή σοφία και όμως περιπλέκονται με άσωτα γυναικάρια· επειδή εκείνοι, για χάρη της γραμματικής γνώσης και της ρητορικής δεινότητας, η οποία είναι μωρία ενώπιον του Θεού, άσκησαν εγκράτεια, μολονότι λάτρευαν άψυχα είδωλα.

Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την καταδικάσουν, διότι μετανόησαν στο κήρυγμα του Ιωνά· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι ανώτερο από τον Ιωνά. Ότι δεν πρέπει κανείς να περιφρονεί τα μείζονα, επιδεικνύοντας ζήλο για τα ελάσσονα. Αλλά, εφαρμόζοντας κατά προτεραιότητα τα μείζονα των προσταγμάτων, να κατορθώνει συγχρόνως και τα ελάσσονα.

Προς δε εκείνους από τον λαό που δεν ήθελαν να μετανοήσουν με το κήρυγμά του, είπε: «Οι Νινευίτες θα αναστηθούν μαζί με αυτήν τη γενεά και θα την κατακρίνουν, διότι αυτοί μετανόησαν ακούγοντας το κήρυγμα του Ιωνά· και ιδού, κάτι ανώτερο από τον Ιωνά βρίσκεται εδώ, και κανείς δεν πιστεύει». Και έτσι, αντιπαραβάλλοντας σε κάθε τους ασέβεια αυτούς από τα έθνη που έπραξαν το καλό, προς κατάκριση εκείνων που ζουν με θεοσέβεια και δεν έχουν πράξει ούτε καν το ίδιο καλό με τους πλανημένους, νουθετούσε όσους διαθέτουν ορθή σκέψη να μην κάνουν μόνο ίσα καλά έργα με τα έθνη, αλλά περισσότερα. Ο λόγος μου επεκτάθηκε, παίρνοντας αφορμή από την υποχρέωση να προφυλάσσεται κανείς από τη γυναίκα σε έμμηνο ρύση και να πλένεται μετά από συζυγική συνεύρεση, ώστε να μην απαρνούμαστε τέτοιου είδους αγνεία, έστω και αν την εφαρμόζουν οι πλανημένοι, διότι όσοι βρίσκονται σε πλάνη και πράττουν σωστά, παρόλο που δεν σώζονται, αποτελούν κατάκριση για εκείνους που βρίσκονται στη θεοσέβεια· διότι η τιμή της αγνείας τους οφείλεται στην πλάνη και όχι στη λατρεία του αληθινού Πατέρα και Θεού των πάντων.

Ματθ. 12, 41 Ώστε αν ο Ιωνάς λαμβάνεται ως τύπος του Χριστού, δεν λαμβάνεται κατά πάντα, όπως για παράδειγμα ότι εστάλη στους Νινευίτες για να κηρύξει, αλλά ζήτησε να διαφύγει από το πρόσωπο του Θεού και φαίνεται να διστάζει προς την αποστολή. Απεστάλη βεβαίως και ο Υιός από τον Θεό και Πατέρα για να κηρύξει στα έθνη, αλλά δεν ήταν απρόθυμος στη διακονία. Ο προφήτης παρακαλούσε τους συνεπιβάτες του να τον ρίξουν στη θάλασσα, και καταπόθηκε από το κήτος, έπειτα βγήκε ύστερα από τρεις ημέρες και μετά από αυτό πήγε στη Νινευή και εκπλήρωσε τη διακονία του, λυπήθηκε όμως πάρα πολύ επειδή ο Θεός σπλαχνίστηκε τους Νινευίτες. Υπέστη και ο Χριστός εκουσίως τον θάνατο, έμεινε στην καρδιά της γης, αναστήθηκε και μετά από αυτό πήγε στη Γαλιλαία και πρόσταξε να γίνει η αρχή του κηρύγματος προς τα έθνη, όμως δεν λυπήθηκε βλέποντας να σώζονται όσοι είχαν κληθεί στην επίγνωση. Επομένως, όπως ακριβώς οι μέλισσες πετώντας στα λιβάδια και στα άνθη συγκεντρώνουν πάντοτε ό,τι είναι χρήσιμο για την κατασκευή των κηρηθρών, έτσι πρέπει και εμείς, ερευνώντας τη θεόπνευστη Γραφή, να συλλέγουμε και να συνθέτουμε πάντοτε ό,τι συντελεί στη διασαφήνιση των μυστηρίων του Χριστού, και να διαμορφώνουμε τον λόγο αψεγάδιαστο.

Συγχρόνως, αυτό που γινόταν αποτελούσε και κατάκριση για τον Ισραήλ· διότι ελεγχόταν ως δυσκολοδήγητος, ως απειθής, ως κάποιος που ελάχιστα φρόντιζε για τους νόμους του Θεού. Διότι οι Νινευίτες, όταν ένας μόνο προφήτης κήρυξε, χωρίς αναβολή άλλαξαν στάση επιλέγοντας να μετανοήσουν, παρόλο που νοσούσαν βαριά από πάρα πολύ μεγάλη πλάνη· αυτοί όμως, αφού αψήφησαν τον Μωυσή και τους προφήτες, περιφρόνησαν και αυτόν τον Σωτήρα όλων μας τον Χριστό, παρόλο που μαζί με τις διδασκαλίες πρόσθετε και τα θαύματα, μέσω των οποίων ήταν επόμενο να πειστούν, και μάλιστα πολύ εύκολα, ότι, όντας Θεός κατά φύση, έγινε άνθρωπος για να σώσει ολόκληρη την οικουμένη, και πριν από όλους τους άλλους αυτούς τους ίδιους. Και ότι το γεγονός αυτό θα αποτελούσε ισχυρό έλεγχο για εκείνους από τον Ισραήλ, και πολύ δικαιολογημένα, το ξεκαθαρίζει λέγοντας ο ίδιος ο Χριστός: «Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με τη γενεά αυτή και θα την κατακρίνουν, διότι μετενόησαν στο κήρυγμα του Ιωνά, και ιδού κάτι περισσότερο από τον Ιωνά είναι εδώ». Πώς όμως υπάρχει το περισσότερο στον Χριστό σε σχέση με τον Ιωνά; Διότι εκείνος μεν απείλησε μόνο τους Νινευίτες με καταστροφή, ενώ ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, προκαλώντας κατάπληξη με την ανέκφραστη θαυματουργία του, θαυμαζόταν· και το θαύμα που συνοδεύει τον λόγο είναι πάντοτε ελκυστικό προς την πίστη. Με πολύ μεγάλη οικονομία, λοιπόν, αποστέλλεται για να κηρύξει ο μακάριος Ιωνάς σε αυτούς που κατοικούσαν τη Νινευή ότι ανέβηκε η κραυγή της κακίας τους προς τον Θεό των όλων.

Μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του· με χείλη δόλια, με διπλή καρδιά μίλησαν. Κατακρίνει ολόκληρη τη γενεά της εποχής του· διότι θα πει παρακάτω: «Εσύ, Κύριε, θα μας φυλάξεις και θα μας διατηρήσεις από τη γενεά αυτή και εις τον αιώνα». Διότι τέτοια ήταν η προηγούμενη γενεά, για την οποία είπε και ο Σωτήρας: «Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την καταδικάσουν· το ίδιο και η βασίλισσα του Νότου», και τα εξής· και πάλι ως εξής: «Έτσι θα συμβεί σε αυτήν την πονηρή γενεά». Δεν την κατηγορώ όμως άδικα, λέει ο Προφήτης, αλλά διότι κανένας δεν είναι όσιος σε αυτήν, κανένας αληθινός. Επειδή, λοιπόν, δεν βρίσκω κανέναν ως αίτιο της σωτηρίας μου, γίνε Εσύ, Κύριε, αυτό για εμένα. Ελέγχει δε την απιστία των Ιουδαίων, για τους οποίους λέει και ο Μωυσής: «Υιοί, στους οποίους δεν υπάρχει πίστη». Και το ότι μιλούσαν μάταια συνωμοτώντας εναντίον του Σωτήρα και πλησιάζοντάς Τον με δόλο, το διδάσκει σαφώς η γραφή των Ευαγγελίων.

Διότι πιστεύουμε ότι, ανάλογα με το μέτρο της δύναμης του καθενός από εκείνους που δέχονταν τη θεία επιφάνεια, γινόταν πάντοτε η οπτασία της υπερέχουσας φύσης: μεγαλύτερη μεν και πιο θεοπρεπής για εκείνους που μπορούσαν να φθάσουν στο ύψος της, μικρότερη δε και πιο ταπεινή για εκείνους που δεν μπορούσαν να χωρέσουν το μεγαλύτερο. Γι' αυτόν τον λόγο, κατά την ένσαρκη οικονομία, δεν εμφανίζεται στη ζωή των ανθρώπων όμοια με τις προηγούμενες επιφάνειες, αλλά επειδή όλοι, όπως λέει ο προφήτης, παρεξέκλιναν και εξαχρειώθηκαν και δεν υπήρχε, όπως είναι γραμμένο, κανείς ικανός να κατανοήσει και να αναζητήσει το ύψος της θεότητας, για τον λόγο αυτό, εμφανιζόμενος στην πιο σαρκική γενεά, ο Μονογενής Υιός γίνεται σάρκα, συστέλλοντας τον εαυτό του ανάλογα με τη μικρότητα εκείνου που τον δέχεται, ή μάλλον, όπως λέει η Γραφή, κενώνοντας τον εαυτό του, ώστε η ανθρώπινη φύση να τον δεχθεί κατά το μέτρο που μπορεί να τον χωρέσει. Διότι το ότι η γενεά εκείνη ήταν περισσότερο κατακριτέα σε σχέση με τις προηγούμενες, το διδαχθήκαμε με σαφήνεια από τα λόγια του Κυρίου, στα οποία αποφάνθηκε ότι η μοίρα των Σοδομιτών θα είναι πιο ανεκτή από τη δική τους, και ο Κύριος όρισε ότι οι Νινευίτες και η βασίλισσα του Νότου θα κατακρίνουν τη γενεά εκείνη κατά την ανάσταση.

Και έτσι, αφού συντόνισαν θεάρεστα τη σωτήρια συμφωνία του σωτήριου πένθους, μετέβαλαν τη θεία απόφαση εναντίον τους και σταμάτησαν την άνωθεν οργή, μετατρέποντάς την σε θεία εύνοια. Επειδή, λοιπόν, και σε εμάς σχεδόν όλος ο βίος αναλίσκεται σε αμαρτίες, πρέπει, αδελφοί, αυτή τη σωτήρια λύπη και τον εν μετάνοια βίο να επιλέξουμε και όλοι εμείς· διότι εάν δεν το πράξουμε αυτό, όπως είπε ο Κύριος, οι Νινευίτες θα μας κατακρίνουν κατά την ανάσταση, επειδή μετανόησαν στο κήρυγμα του Ιωνά, ενώ εμείς δεν μετανοήσαμε στο κήρυγμα του Χριστού, ο οποίος είναι Θεός και του Ιωνά· αν και ο Ιωνάς δεν κήρυττε μετάνοια, αλλά, όπως είπαμε, απόφαση καταδίκης και αφαίρεση της ζωής και καταστροφή και θάνατο και τέλεια απώλεια. Ο δε Χριστός ήλθε για να έχουμε ζωή και να την έχουμε σε αφθονία, θεία υιοθεσία και ουράνια βασιλεία. Ο μεν Ιωνάς, λοιπόν, κηρύττοντας καταστροφή, δεν υπέδεικνυε τη μετάνοια, ούτε υποσχόταν τη βασιλεία των ουρανών· ο δε Χριστός, κηρύττοντας μετάνοια και υποσχόμενος τη βασιλεία, προείπε και την κοινή και αμετάκλητη καταστροφή· διότι όπως, λέει, ζούσαν οι άνθρωποι στην εποχή του Νώε, ασχολούμενοι χωρίς φόβο και με άνεση με τα σωματικά, και ξαφνικά ήρθε ο κατακλυσμός και τους παρέσυρε όλους, έτσι θα συμβεί και κατά τη συντέλεια αυτού του αιώνα· διότι το σχήμα αυτού του κόσμου παρέρχεται.

Πόσο, λοιπόν, ανώτερος από τον Ιωνά βρίσκεται εδώ; Διότι ο ίδιος ο προαιώνιος Λόγος του Θεού, του οποίου προτύπωση ήταν ο Ιωνάς, κατήλθε από τους ουρανούς, όπως εκείνος στην Ιόππη, αυτός στη γη, και παραδιδόμενος στους πειρασμούς και στα πάθη, όπως εκείνος στα κύματα, μέσω του θανάτου κατήλθε στα κατώτατα μέρη όλης της γης, καταπινόμενος από τον άδη, όπως εκείνος από το κήτος, και αφού αναστήθηκε τριήμερος από εκεί, υποσχέθηκε σε όσους μετανοούν την ουράνια βασιλεία και κατέστησε σαφή και κήρυξε σε όλους μας τα έργα της μετάνοιας, τα οποία όταν εμείς τα αθετούμε, δικαίως παραδιδόμαστε στον σκληρό θάνατο.

154. Προς τους Πηλουσιώτες, για το κοινόβιο. Επειδή φτάνουν στα αυτιά μας πολλές κατακραυγές για εσάς, σας απευθύνουμε καθημερινά πολλές προτροπές. «Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την καταδικάσουν», είπε ο Κύριος. Διότι εκείνοι, αν και δεν γνώριζαν τον νόμο, τρομοκρατήθηκαν από την απειλή του προφήτη, και ακούγοντας για τον τύπο και τη σκιά της Δεσποτικής ταφής, φοβήθηκαν μπροστά στο παράδοξο του γεγονότος. Εμείς όμως, ενώ είδαμε αυτόν που προφητεύθηκε και τον ψηλαφήσαμε, παραμένουμε αγνώμονες απέναντί του και ανένδοτοι στη μετάνοια. Ας μη φανούμε λοιπόν, αδελφοί, πιο άπιστοι και από τα έθνη, επισύροντας τον όλεθρο που εκείνοι απέφυγαν.

Όχι καθήμενοι και ζητώντας τους ευθύνες, αλλά καταδικάζοντας τη δική τους ραθυμία μέσω της δικής μας προθυμίας. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, φανερώνοντας έλεγε: «Καὶ εἰ ἐν ὑμῖν κρίνεται ὁ κόσμος»· δεν είπε «εφ' υμών», αλλά «δι' υμών». Όπως όταν λέει: «Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή», όχι με την έννοια ότι οι Νινευίτες θα ζητήσουν λόγο από τους τότε απιστούντες Ιουδαίους, αλλά ότι η δική τους πίστη θα καταδικάσει την απιστία τούτων. Είναι δυνατόν να ωφεληθεί κανείς τα μέγιστα από τους μάρτυρες, τόσο ως προς την αρετή όσο και ως προς την περιφρόνηση των παρόντων πραγμάτων. Διότι, όταν δεις αυτούς να καταφρονούν ολόκληρη τη ζωή τους, ακόμη και αν είσαι ο πλέον αναίσθητος και νωθρός από όλους, θα αποκτήσεις υψηλότατο φρόνημα, θα περιγελάσεις την τρυφή, θα περιφρονήσεις τα χρήματα και θα επιθυμήσεις την εκεί διαμονή· και αν υποφέρεις από αρρώστιες, θα λάβεις ως τη μεγαλύτερη αφορμή για υπομονή τα παθήματα των μαρτύρων· και αν πιέζεσαι από τη φτώχεια ή από οτιδήποτε άλλο δυσβάσταχτο, αποβλέποντας στο μέγεθος των βασάνων που επιβλήθηκαν σε εκείνους, θα αντλήσεις επαρκή παρηγοριά για όλα τα δεινά που σε έχουν βρει. Γι' αυτόν τον λόγο αγαπώ εξαιρετικά τις μνήμες των μαρτύρων, και τις αγαπώ και τις ασπάζομαι, όλες ανεξαιρέτως, αλλά προπαντός όταν τυγχάνει να αγωνίζονται γυναίκες.

Διότι και τον Θεό γνωρίζει, και μάλιστα πολύ περισσότερο από τους ανθρώπους· και όλοι οι δαίμονες Τον γνωρίζουν, και φρίττουν, και Τον ομολογούν ως κριτή. Εάν, λοιπόν, δεν πρόκειται να δώσουμε λόγο για τον βίο μας, ούτε για τις πονηρές πράξεις μας, τότε θα διαφύγουν και αυτοί από την κρίση. Δεν είναι έτσι τα πράγματα, δεν είναι· μην εξαπατάτε τους εαυτούς σας, αγαπητοί. Διότι, εάν δεν υπάρχει γέεννα, πώς θα κρίνουν οι απόστολοι τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ; Πώς λέει ο Παύλος: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον τα βιωτικά;»; Και πώς πάλι έλεγε ο Χριστός: «Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή»· και, «Ανεκτότερη θα είναι η κατάσταση για τη γη των Σοδόμων και της Γομόρρας κατά την ημέρα της κρίσεως»; Γιατί, λοιπόν, παίζεις με πράγματα που δεν χωρούν παιχνίδια; Γιατί εξαπατάς τον εαυτό σου και παραπλανάς την ψυχή σου, άνθρωπε; Και γιατί εναντιώνεσαι στη φιλανθρωπία του Θεού; Διότι ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο ετοίμασε τη γέεννα και μας απείλησε, για να μην πέσουμε μέσα σε αυτήν, γινόμενοι καλύτεροι μέσω του φόβου.

Διότι αν εκείνοι οι βάρβαροι, εννοώ τους Νινευίτες· επειδή είναι πάλι αναγκαίο να τους φέρουμε στο προσκήνιο, ώστε με αυτόν τον τρόπο να φανεί ακόμη περισσότερο αφενός η υπερβολική κακία αυτών εδώ, και αφετέρου η πολλή ευγνωμοσύνη εκείνων. Διότι και ο Δεσπότης μας, τότε, κατά την φοβερή εκείνη ημέρα, εννοώ της Κρίσεως, φέρνοντας αντιμέτωπους δούλους με δούλους, έτσι πραγματοποιεί την καταδίκη, όταν αποδεικνύεται ότι εκείνοι που απόλαυσαν τα ίδια αγαθά και συμμετείχαν στις ίδιες δωρεές δεν εφάρμοσαν την ίδια αρετή· πολλές φορές μάλιστα κάνει τις συγκρίσεις και κάτω από άνισες προϋποθέσεις, για να επιφέρει μεγαλύτερη την κατάκριση σε όσους επέδειξαν ραθυμία. Γι' αυτό και στα Ευαγγέλια έλεγε: Άνδρες Νινευίτες θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με αυτήν τη γενεά και θα την κατακρίνουν, διότι μετανόησαν με το κήρυγμα του Ιωνά· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Ιωνά· σαν να έλεγε, δηλαδή, ότι οι βάρβαροι, οι οποίοι δεν απόλαυσαν καμία φροντίδα, δεν άκουσαν προφητικές διδασκαλίες, δεν είδαν σημεία και δεν αντίκρισαν θαύματα, αλλά, αφού άκουσαν μόνο τα λόγια ενός ανθρώπου που διασώθηκε από ναυάγιο, λόγια που θα μπορούσαν να τους προκαλέσουν μεγάλη απελπισία και να τους ρίξουν σε αδιέξοδο, ώστε και να περιφρονήσουν τα λεγόμενά του, όχι μόνο δεν καταφρόνησαν τα λόγια του προφήτη, αλλά, μολονότι περιορίστηκαν στο ασφυκτικό χρονικό περιθώριο των τριών ημερών, επέδειξαν τόσο ακριβή και έντονη μετάνοια, ώστε πέτυχαν να ανακαλέσουν την απόφαση του Δεσπότη.

Αυτοί λοιπόν, λέγει, θα κατακρίνουν αυτή τη γενεά, η οποία απόλαυσε τόση φροντίδα, η οποία ανατράφηκε με τα προφητικά βιβλία, η οποία έβλεπε σημεία και τέρατα καθημερινά. Έπειτα, για να δείξει και την υπερβολή της απιστίας αυτών εδώ, καθώς και την ανείπωτη ευγνωμοσύνη εκείνων, πρόσθεσε: «Διότι μετανόησαν στο κήρυγμα του Ιωνά, και ιδού, κάτι ανώτερο από τον Ιωνά βρίσκεται εδώ»· διότι εκείνοι μεν, λέγει, βλέποντας έναν ταπεινό άνθρωπο, τον Ιωνά, αποδέχθηκαν το κήρυγμά του και επέδειξαν την πιο ακριβή μετάνοια· αυτοί δε, βλέποντας κάποιον πολύ ανώτερο του Ιωνά, και τον ίδιο τον Δημιουργό των όλων να συναναστρέφεται μαζί τους και να επιτελεί καθημερινά τόσα και τέτοια θαύματα, να καθαρίζει λεπρούς, να εγείρει νεκρούς, να διορθώνει τις αναπηρίες της φύσης, να εκβάλλει δαίμονες, να θεραπεύει νόσους και να χαρίζει άφεση αμαρτιών με πολλή εξουσία, δεν επέδειξαν ούτε καν την ίδια πίστη με τους βαρβάρους.

Αυτό λοιπόν που έπραξε στην περίπτωση των Νινευιτών, στέλνοντας τον Ιωνά, και αυτό που έπραξε στην περίπτωση της Σαμαρείτιδας και της Χαναναίας, αυτό έκανε και στην περίπτωση των μάγων. Γι' αυτό και έλεγε: «Άνδρες Νινευίτες θα αναστηθούν και θα κατακρίνουν· και, Βασίλισσα του νότου θα αναστηθεί και θα κατακρίνει τη γενεά αυτή· διότι εκείνοι μεν πίστεψαν στα μικρότερα, αυτοί δε ούτε καν στα μεγαλύτερα». Και για ποιον λόγο, λέγει, τους προσείλκυσε μέσω ενός τέτοιου θεάματος; Αλλά πώς έπρεπε να ενεργήσει; Να στείλει προφήτες; Μα οι μάγοι δεν θα ανέχονταν τους προφήτες.

Και στον Ιερεμία πάλι, όταν του έλεγε «Μην προσεύχεσαι», απολογούμενος έλεγε: «Ή μήπως δεν βλέπεις τι πράττουν αυτοί;» Και παντού κάνει αυτό ακριβώς, το οποίο βεβαίως κάνει και εδώ. Διότι, τι λέει; «Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή· διότι μετανόησαν στο κήρυγμα του Ιωνά· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι ανώτερο από τον Ιωνά».

Διότι, επειδή είπε: «Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση και θα καταδικάσουν τη γενεά αυτή»· για να μην αδιαφορήσουν εξαιτίας της χρονικής καθυστέρησης και γίνουν πιο ράθυμοι, τους παρουσιάζει από τώρα τα δεινά. Αυτό ακριβώς τους έλεγε απειλώντας τους και ο προφήτης Ωσηέ, ότι θα γίνουν «όπως ο παράφρων προφήτης, ο πνευματοφόρος άνθρωπος»· δηλαδή σαν τους μανιακούς και εκείνους που κατέχονται από μανία εξαιτίας των πονηρών πνευμάτων, τους ψευδοπροφήτες. Διότι εδώ «παράφρονα προφήτη» εννοεί τον ψευδοπροφήτη, όπως είναι οι μάντεις. Αυτό ακριβώς φανερώνει και ο Χριστός λέγοντας ότι θα υποστούν τα έσχατα δεινά. Είδες πώς από παντού τους ωθεί στο να δίνουν προσοχή στα λεγόμενα, μέσα από τα παρόντα, μέσα από τα μέλλοντα, μέσα από όσους ευδοκίμησαν (εννοώ τους Νινευίτες και τη βασίλισσα), μέσα από όσους προσέκρουσαν και τιμωρήθηκαν, τους Τυρίους και τους Σοδομίτες; Αυτό έκαναν και οι προφήτες, όταν έφερναν ως παράδειγμα τους γιους του Ρηχάβ, και τη νύφη που δεν ξεχνά τον στολισμό της και τον στηθόδεσμό της, και το βόδι που γνωρίζει τον αφέντη του, και το γαϊδούρι που αναγνωρίζει τη φάτνη του. Έτσι λοιπόν και εδώ, αφού φανέρωσε μέσω της σύγκρισης την αγνωμοσύνη τους, αναγγέλλει πλέον και την τιμωρία.

βʹ. Έπειτα, για να δεις και από άλλη πλευρά το δίκαιο της αποφάσεως, πρώτα επαινεί εκείνους που έχουν κατορθώσει την αρετή και λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου. Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω»· και όλα τα υπόλοιπα. Διότι, για να μην πουν «Δεν είχαμε», τους καταδικάζει μέσα από τη σύγκριση με τους συνδούλους τους· όπως ακριβώς καταδικάζει τις παρθένους από τις παρθένους, και τον δούλο που μεθούσε και λαιμαργούσε από τον πιστό δούλο, και αυτόν που έθαψε το τάλαντο από εκείνους που προσέφεραν τα δύο, και καθέναν από αυτούς που αμαρτάνουν από εκείνους που έχουν πράξει το αγαθό. Και αυτή η σύγκριση άλλοτε μεν γίνεται επί ίσοις όροις, όπως εδώ και στην περίπτωση των παρθένων· άλλοτε δε με βάση το πλεονάζον, όπως όταν λέει: «Άνδρες Νινευίτες θα αναστηθούν και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή, διότι πίστεψαν στο κήρυγμα του Ιωνά· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Ιωνά»· και, «Η βασίλισσα του νότου θα κατακρίνει τη γενεά αυτή, διότι ήρθε για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα»· και με βάση το ίσο πάλι, λέγοντας ότι «Αυτοί θα είναι κριτές σας»· και πάλι με βάση το πλεονάζον: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον τα βιοτικά ζητήματα;». Και εδώ βέβαια η σύγκριση γίνεται με βάση το ίσο· διότι παραβάλλει πλουσίους με πλουσίους και φτωχούς με φτωχούς.

«Οι άνδρες της Νινευή», λέγει, «θα αναστηθούν και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή». Εκείνοι που κρίνονται δεν είναι πλέον όμοιοι· διότι οι μεν είναι βάρβαροι, οι δε Ιουδαίοι. Οι μεν απόλαυσαν προφητική διδασκαλία, οι δε ουδέποτε μετείχαν σε θεία ακρόαση. Και δεν είναι μόνο αυτή η διαφορά, αλλά το ότι εκεί μεν μετέβη δούλος, εδώ δε ο Δεσπότης· και εκείνος μεν, όταν παρουσιάστηκε, κήρυττε καταστροφή, ενώ Αυτός ευαγγελιζόταν τη βασιλεία των ουρανών. Ποιοι, λοιπόν, ήταν φυσικό να πιστέψουν περισσότερο; Οι βάρβαροι και ανόητοι και όσοι ουδέποτε είχαν μετάσχει σε θεία διδασκαλία, ή εκείνοι που από την πρώτη τους ηλικία ανατράφηκαν με τα προφητικά βιβλία; Σε όλους είναι φανερό ότι μάλλον οι Ιουδαίοι· όμως συνέβη το αντίθετο. Και αυτοί μεν απίστησαν στον Δεσπότη που κήρυττε τη βασιλεία των ουρανών, εκείνοι δε πίστεψαν στον σύνδουλο που απειλούσε με καταστροφή, ώστε να φανεί εντονότερα και η δική τους ευπείθεια και η αγνωμοσύνη τούτων. Μήπως έφταιξε κάποιος δαίμονας; Μήπως ο διάβολος; Μήπως η τύχη; Μήπως η ειμαρμένη; Δεν γινόταν ο καθένας ο ίδιος αίτιος στον εαυτό του και για την κακία και για την αρετή; Διότι, εάν οι ίδιοι δεν επρόκειτο να είναι υπεύθυνοι, δεν θα έλεγε ότι «Θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή»· ούτε θα έλεγε ότι και η βασίλισσα του νότου θα κατακρίνει τους Ιουδαίους.

Επειδή δεν έκαναν διάκριση ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο, ούτε κατάλαβαν ότι δεν υπάρχει καμία συμφωνία μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων, ούτε κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι. Γι' αυτό τον λόγο περιβλήθηκαν τη δική τους αδικία και ασέβεια, σκέφτηκαν και μίλησαν με πονηρία, μίλησαν για αδικία προς τα ύψη· πάσχοντας άδοξα από τη φιληδονία μέσα στον κόσμο, όχι περισσότερο απ' όσο φλυαρούν άκοσμα με τη γλώσσα τους από αγάπη για τα είδωλα. Και έχοντας κλείσει εντελώς τα αυτιά τους σε κάθε τι καλό, δεν ανέχονται ούτε τα ευαγγελικά λόγια να ακούσουν, με τα οποία ο Σωτήρας επιπλήττοντας τους Φαρισαίους, επειδή εξαιτίας νομικών τηρήσεων κατηγορούσαν τους θεσπέσιους μαθητές, έλεγε: «Ή δεν διαβάσατε στον νόμο ότι τα Σάββατα οι ιερείς μέσα στο ιερό βεβηλώνουν το Σάββατο και είναι αναίτιοι; Σας λέω δε ότι κάτι μεγαλύτερο από το ιερό βρίσκεται εδώ». [Και επιπλέον:] «Σας λέω δε ότι και οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνουν, διότι μετανόησαν με το κήρυγμα του Ιωνά, και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Ιωνά βρίσκεται εδώ». Και επιπλέον, ότι: «Και η βασίλισσα του νότου θα εγερθεί κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνει, διότι ήρθε από τα πέρατα της γης για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα· και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα βρίσκεται εδώ».

Έτσι λοιπόν αναφέρει ο Ευλόγιος. Όμως ο ακριβής λόγος δεν επιτρέπει ούτε το να συγκαθίσουν κάποιοι ως κριτές μαζί με τον Χριστό, ούτε το να μην παραστούν όλοι στο βήμα· διότι πάντοτε και οι ασεβείς είναι αυτοκατάκριτοι. Αλλά πάντως, εφόσον τους ζητείται να δώσουν λόγο, υφίστανται την κρίση. Και το αποστολικό ρητό δεν βάζει τους αγίους να συγκαθίσουν με τον Χριστό, αλλά τους παρουσιάζει να γίνονται κριτές που θα αποτελούν έλεγχο του κόσμου και κατάκριση εκείνων που δεν έζησαν σύμφωνα με το δικό τους παράδειγμα, όπως ακριβώς λέγεται και στα ευαγγέλια ότι οι Νινευίτες και η βασίλισσα του Νότου θα κατακρίνουν τη γενεά εκείνης της εποχής που δεν πίστεψε στον Χριστό.

Διότι πέθανε την Παρασκευή, αυτή ήταν η μία ημέρα· και το Σάββατο ήταν νεκρός, ιδού και η άλλη ημέρα· και η νύχτα της Κυριακής τον βρήκε ακόμα νεκρό. Τρία λοιπόν ημερόνυχτα υπολογίζονται από τα μέρη τους. Επειδή έτσι συνηθίζουμε πολλές φορές να μετράμε. «Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με τη γενεά αυτή, και θα την καταδικάσουν, διότι αυτοί μετανόησαν με το κήρυγμα του Ιωνά, και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Ιωνά». Ο μεν Ιωνάς, λέει, μετά την έξοδό του από το κήτος, κήρυξε και τον πίστεψαν· εμένα όμως, ούτε μετά την ανάσταση θα με πιστέψετε. Γι' αυτό και θα κατακριθείτε από τους Νινευίτες, οι οποίοι πίστεψαν στον δούλο μου τον Ιωνά χωρίς σημεία, και μάλιστα όντας βάρβαροι· ενώ εσείς, που έχετε ανατραφεί με τους προφήτες και έχετε δει σημεία, δεν πιστέψατε σε εμένα τον Δεσπότη.

Διότι αυτό σημαίνει το: «Και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Ιωνά». «Η βασίλισσα του Νότου θα εγερθεί κατά την κρίση μαζί με τη γενεά αυτή και θα την κατακρίνει, διότι ήλθε από τα πέρατα της γης για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντος· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα». Η μεν βασίλισσα, λέγει, ήλθε από μακριά, αν και ήταν αδύναμη γυναίκα, για να ακούσει για δέντρα και ξύλα και κάποια φυσικά ζητήματα. Εσείς όμως, παρόλο που εγώ ήλθα σε εσάς και σας λέγω άρρητα μυστήρια, δεν με δεχθήκατε. «Όταν δε το ακάθαρτο πνεύμα εξέλθει από τον άνθρωπο, διέρχεται μέσα από άνυδρους τόπους, ζητώντας ανάπαυση, και δεν βρίσκει· τότε λέγει: Θα επιστρέψω στον οίκο μου από όπου εξήλθα. Και όταν έλθει, τον βρίσκει αδειανό, σκουπισμένο και στολισμένο. Τότε πηγαίνει και παίρνει μαζί του άλλα επτά πνεύματα, πονηρότερα από το ίδιο. Και αφού εισέλθουν, κατοικούν εκεί, και η τελευταία κατάσταση του ανθρώπου εκείνου γίνεται χειρότερη από την πρώτη· έτσι θα συμβεί και σε τούτη την πονηρή γενεά». Με αυτό δείχνει ότι θα καταλήξουν στο έσχατο σημείο της απώλειας, επειδή δεν τον αποδέχθηκαν. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που ελευθερώθηκαν από τους δαίμονες, εάν αμελήσουν, παθαίνουν χειρότερα· έτσι και η δική σας γενεά κατεχόταν από δαίμονα, όταν προσκυνούσατε τα είδωλα· αλλά εγώ μέσω των προφητών εξέβαλα αυτόν τον δαίμονα.