Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 12:44

Και φάνηκε άλλο σημείο στον ουρανό, και ιδού, ένας δράκος μεγάλος πυρρός, που είχε επτά κεφάλια και δέκα κέρατα και πάνω στα κεφάλια του επτά διαδήματα. Θεωρούμε ότι εδώ ως ουρανός νοείται ο αέρας, και ως πυρρός δράκοντας εκείνος που πλάστηκε για να εμπαίζεται από τους αγγέλους του Θεού, όπως είναι γραμμένο στο βιβλίο του Ιώβ. [Ονομάζεται] δε πυρρός αυτός, είτε εξαιτίας του φονικού και αιμοχαρούς χαρακτήρα του, είτε εξαιτίας του πυρρώδους της αγγελικής ουσίας, έστω και αν εξέπεσε από τους αγγέλους. Τα επτά κεφάλια σημαίνουν τις επτά πλέον πονηρές του δυνάμεις και αυτές που εναντιώνονται στις πνευματικές ενέργειες, ή τα επτά πνεύματα, τα οποία στα Ευαγγέλια ο Χριστός είπε ότι εγκαθίστανται στον άνθρωπο που έχει την καρδιά του σαρωμένη και κενή από αγαθές σκέψεις και πράξεις, ή τις επτά κακίες, για τις οποίες λέει ο Σολομών ότι βρίσκονται στην καρδιά του εχθρού, ο οποίος με δυνατή φωνή παρακαλεί υποκριτικά εκείνους που τον υπακούουν. Τα δε κέρατα φανερώνουν είτε τα αμαρτήματα που αντιδιαστέλλονται προς τις δέκα νομικές εντολές, είτε τις διαιρέσεις της βασιλείας που αποτελούν γι' αυτόν στολισμό, καθώς χαίρεται με τις διχοστασίες. [Υπάρχουν] δε επτά διαδήματα στα κεφάλια του, διότι εκείνοι που νικούν τις δαιμονικές ενέργειες από εκεί λαμβάνουν τα στεφάνια τους, από όπου με κόπους και ιδρώτα κατέκτησαν τη νίκη.

Και ερχόμενο βρίσκει τον οίκο εκείνο άδειο και σαρωμένο. Ας μη γένοιτο, λοιπόν, να αφήσουμε εμείς ελεύθερο χώρο στον αντίπαλο για να εισέλθει, αλλά ας κρατήσουμε γεμάτο τον εσωτερικό μας οίκο, εγκαθιστώντας εκ των προτέρων μέσα μας τον Χριστό διά του Πνεύματος.

Ματθαίος 12, 43-45. Και πολύ δικαιολογημένα· διότι όταν κάποιος ελευθερωθεί μια φορά από τα κακά και δεν συνετιστεί, θα υποστεί πολύ χειρότερα από τα προηγούμενα. Γι' αυτόν τον λόγο είπε: «δεν βρίσκει ανάπαυση», για να δείξει ότι οπωσδήποτε και κατ' ανάγκην η επιβουλή των δαιμόνων θα καταλάβει έναν τέτοιον άνθρωπο. Διότι θα έπρεπε ένας τέτοιος άνθρωπος να συνετιστεί από αυτά τα δύο: και από το ότι υπέφερε προηγουμένως, και από το ότι απαλλάχθηκε. Μάλλον δε προστίθεται και ένα τρίτο, η απειλή ότι θα υποστεί χειρότερα, αλλά παρ' όλα αυτά με κανένα από αυτά δεν έγιναν καλύτεροι. Το πονηρό πνεύμα κατοικούσε μέσα τους και όταν ήταν δούλοι στην Αίγυπτο, και ζώντας με τα αιγυπτιακά έθιμα και τους νόμους ήταν γεμάτοι από κάθε ακαθαρσία. Επειδή όμως λυτρώθηκαν μέσω του Μωυσή και έλαβαν τον νόμο ως παιδαγωγό που τους καλούσε προς το φως της αληθινής θεογνωσίας, το βέβηλο και ακάθαρτο πνεύμα εκδιώχθηκε. Επειδή όμως δεν πίστεψαν στον Χριστό, το δαιμόνιο ήρθε πάλι σε αυτούς· διότι βρήκε την καρδιά τους γυμνή και αδειανή από κάθε ευσέβεια και σαν να ήταν σαρωμένη, και κατοίκησε μέσα τους. Διότι, όπως ακριβώς το Άγιο Πνεύμα, όταν δει την καρδιά του ανθρώπου ελεύθερη από κάθε ακαθαρσία, εισέρχεται, κατοικεί και αναπαύεται σε αυτόν, έτσι και το ακάθαρτο πνεύμα αγαπά να κατοικεί στις ψυχές των ανόμων.

Πρέπει να κατανοηθεί με έμφαση η λέξη «αυτοί»· δηλαδή, εκείνοι που διαπαιδαγωγούνται με τον θείο νόμο, που τέθηκαν υπό την εξουσία μου, που έλαβαν ως μεσίτη τον Μωυσή, εκείνοι που άκουσαν ρητά: «Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος· και δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα». Αυτοί, ενώ το πλήθος των εθνών βρισκόταν σε αγαθές ελπίδες, στράφηκαν προς τα πίσω, επιστρέφοντας ανόσια προς τους μολυσμούς της Αιγύπτου και αναλαμβάνοντας ξανά το ψεγάδι της αρχαίας απάτης. Και επαληθεύτηκε σε αυτούς ο λόγος της αληθινής παροιμίας: «Σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και γουρούνι που λούστηκε, στο κύλισμα του βούρκου». Κάτι παρόμοιο είπε και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, δείχνοντας τον Ισραήλ να παλινδρομεί στην αρχαία ασέβεια. «Διότι όταν», λέει, «το ακάθαρτο πνεύμα εξέλθει από τον άνθρωπο, πορεύεται σε άνυδρους τόπους ζητώντας ανάπαυση, και μη βρίσκοντας, επιστρέφει στον τόπο από όπου βγήκε. Και όταν έρθει, τον βρίσκει άδειο και σκουπισμένο. Τότε παραλαμβάνει επτά άλλα πνεύματα πονηρότερα από το ίδιο, και αφού εισέλθουν κατοικούν εκεί. Και γίνονται τα έσχατα του ανθρώπου εκείνου χειρότερα από τα πρώτα».

Και αυτό μας το δίδαξε ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας για αυτούς: «Όταν το ακάθαρτο πνεύμα βγει από τον άνθρωπο, περιπλανιέται σε άνυδρους τόπους αναζητώντας ανάπαυση, και δεν βρίσκει. Τότε λέει: Θα επιστρέψω στον οίκο μου, από όπου βγήκα. Και όταν έλθει, τον βρίσκει αδειανό και σκουπισμένο· τότε παραλαμβάνει, λέει, άλλα επτά πνεύματα πονηρότερα από το ίδιο, και αφού εισέλθουν κατοικούν εκεί, και η τελευταία κατάσταση του ανθρώπου εκείνου γίνεται χειρότερη από την πρώτη. Έτσι θα συμβεί», λέει, «σε αυτήν την πονηρή γενεά.» <Εάν ανοίξεις τον ουρανό, τα όρη θα κυριευθούν από τρόμο εξαιτίας σου, και θα λιώσουν, όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά· και φωτιά θα κατακάψει τους εχθρούς, και το όνομα του Κυρίου θα γίνει φανερό στους αντιπάλους. Από το πρόσωπό σου θα ταραχθούν τα έθνη, όταν επιτελέσεις τα ένδοξα.>

Αυτό ακριβώς μας δίδαξε και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας: «Όταν το ακάθαρτο πνεύμα βγει από τον άνθρωπο, διέρχεται μέσα από άνυδρους τόπους ζητώντας ανάπαυση, και δεν βρίσκει. Τότε λέει: Θα επιστρέψω στο σπίτι μου, από όπου βγήκα. Και όταν έρθει, το βρίσκει αδειανό, σκουπισμένο και στολισμένο. Τότε πηγαίνει και παίρνει μαζί του άλλα επτά πνεύματα, πονηρότερα από το ίδιο, και αφού μπουν, κατοικούν εκεί, και γίνονται τα έσχατα εκείνου του ανθρώπου χειρότερα από τα πρώτα· έτσι θα συμβεί και σε τούτη την πονηρή γενεά». Διότι, ενώ οι Ισραηλίτες διέμεναν ακόμη στην Αίγυπτο, κατοίκησε μέσα τους το πονηρό πνεύμα ως ειδωλολάτρες, αλλά εκδιώχθηκε στο μεταξύ· διότι κλήθηκαν στη θεογνωσία μέσω του Μωυσή. Επειδή όμως έγιναν κυριοκτόνοι και ένοχοι για αναρίθμητα εγκλήματα, έγιναν τα έσχατά τους χειρότερα από τα πρώτα, καθώς μια αγέλη δαιμόνων, και όχι πλέον μόνο ένα, κατοικεί μέσα τους. Διότι η ψυχή που αποβάλλει την προστασία της ουράνιας χάριτος, θα είναι πάντα και με κάθε τρόπο ευάλωτη στον σατανά. <Και θα την κάνω σαν έρημο, και θα την καταστήσω σαν γη άνυδρη, και θα την θανατώσω από τη δίψα, και τα τέκνα της δεν θα τα ελεήσω, διότι είναι τέκνα πορνείας.>

Γι' αυτό ακριβώς και ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε γι' αυτούς: «Όταν το ακάθαρτο πνεύμα βγει από τον άνθρωπο, περνά μέσα από άνυδρους τόπους, ζητώντας ανάπαυση, και δεν βρίσκει, και λέει, Θα επιστρέψω στον τόπο μου. Και όταν έρθει τον βρίσκει αδειανό, σκουπισμένο και στολισμένο· τότε πηγαίνει και παίρνει άλλα επτά πνεύματα, πονηρότερα από το ίδιο. Και μπαίνοντας κατοικούν εκεί· και γίνονται τα τελευταία εκείνου του ανθρώπου χειρότερα από τα πρώτα.» Έπειτα, προσθέτοντας σε αυτά, λέει: «Αλήθεια σας λέω, έτσι θα συμβεί σε τούτη την πονηρή γενεά.» Διότι αρχικά είχε εκδιωχθεί το πονηρό πνεύμα, όταν θυσίασαν τον αμνό ως τύπο του Χριστού· και χρίστηκαν με το αίμα, και απέφυγαν τον εξολοθρευτή. Αλλά ιδού, πάλι εισέβαλε, και πολύ χειρότερα από παλιά, εάν βέβαια είναι αληθινός αυτός που λέει για εκείνους που έχουν επιλέξει να νοσούν από τέτοια: «Καλύτερα θα ήταν γι' αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της δικαιοσύνης, παρά, αφού τη γνώρισαν, να επιστρέψουν πίσω εγκαταλείποντας την άγια εντολή που τους δόθηκε.»

Όταν λοιπόν φλεγόμαστε προς τα ψυχικά πάθη από τους δαίμονες που ενοχλούν την ψυχή, και μάλιστα προς την οίηση, η οποία είναι μητέρα όλων των κακών, αναλογιζόμενοι τη διάλυση του σώματός μας, καταντροπιάζουμε ιδιαίτερα τον όγκο της κενοδοξίας. Το ίδιο πρέπει να κάνουμε και όταν οι δαίμονες που πολεμούν το σώμα κάνουν την καρδιά μας να βράζει από αισχρές επιθυμίες. Διότι αυτή η σκέψη και μόνο, σε συνδυασμό με τη μνήμη του Θεού, μπορεί να καταργήσει όλα τα είδη των πονηρών πνευμάτων. Εάν όμως, εξαιτίας αυτής της σκέψης, οι ψυχικοί δαίμονες μας υποβάλλουν απεριόριστη απαξίωση για την ανθρώπινη φύση, σαν να μην έχει καμία απολύτως αξία εξαιτίας της σάρκας (διότι αυτό συνηθίζουν να κάνουν, όταν κάποιος θελήσει να τους βασανίσει με μια τέτοια έννοια), ας αναλογιστούμε τότε την τιμή και τη δόξα της επουράνιας βασιλείας, χωρίς να παραβλέπουμε το πικρό και σκοτεινό της κρίσεως, ώστε με το πρώτο να παρηγορούμε την αθυμία μας, και με το δεύτερο να συγκρατούμε την επιρρέπεια της καρδιάς μας. {πβ΄.} Ο Κύριος στα Ευαγγέλια μας διδάσκει ότι, όταν ο σατανάς επιστρέψει και βρει το σπίτι του, δηλαδή την άκαρπη καρδιά, σκουπισμένο και αδειανό, τότε παίρνει μαζί του άλλα επτά πνεύματα, εισέρχεται σε αυτήν και φωλιάζει εκεί, κάνοντας τα έσχατα του ανθρώπου χειρότερα από τα πρώτα.

Και όλοι οι Πατέρες λένε ότι κάθε πάθος γεννιέται από αυτά τα τρία πάθη, τη φιλοδοξία, τη φιλαργυρία και τη φιληδονία, όπως σας είπα με διάφορους τρόπους. Πρέπει, λοιπόν, κανείς όχι μόνο να αποκόψει τα πάθη, αλλά και τις αιτίες τους, και έτσι να καλλιεργήσει σωστά το ήθος του μέσω της μετάνοιας, μέσω του κλαυθμού, και τότε να αρχίσει να σπέρνει τον καλό σπόρο, που είναι τα καλά έργα. Επειδή, όπως ακριβώς είπαμε για το χωράφι, ότι αν μετά τον καθαρισμό και την περιποίησή του δεν ρίξει κανείς καλό σπόρο, βγαίνουν τα αγριόχορτα και βρίσκουν τη γη καλή και μαλακή από την καλλιέργεια, και ριζώνουν περισσότερο μέσα σε αυτήν· έτσι συμβαίνει και με τον άνθρωπο· αν μετά την καλλιέργεια του ήθους του και τη μετάνοια από τις προηγούμενες πράξεις του, αμελήσει να κάνει καλά έργα και να αποκτήσει τις αρετές, του συμβαίνει αυτό που λέει το Ευαγγέλιο: Όταν το ακάθαρτο πνεύμα βγει από τον άνθρωπο, διέρχεται μέσα από άνυδρους τόπους ζητώντας ανάπαυση, και μη βρίσκοντας, τότε λέει: Θα επιστρέψω στο σπίτι μου από όπου βγήκα. Και όταν έρθει, το βρίσκει αδειανό, δηλαδή από κάθε αρετή, σκουπισμένο και στολισμένο. Τότε πηγαίνει και παίρνει μαζί του άλλα επτά πνεύματα πονηρότερα από το ίδιο, και αφού μπουν, κατοικούν εκεί, και γίνονται τα τελευταία του ανθρώπου εκείνου χειρότερα από τα πρώτα.

Το Ευαγγέλιο ερμηνεύει το αποστολικό λόγιο: λέγει ότι, όταν έλθει το ακάθαρτο πνεύμα, βρίσκει τον άνθρωπο στολισμένο και σκουπισμένο. Επομένως, ο καλλωπισμός του σώματος γίνεται πρόξενος επιθυμιών για την ψυχή. Διήλθε μέσα από άνυδρους τόπους το ακάθαρτο πνεύμα, επειδή γνώριζε ότι ο σπόρος του χάνεται αν δεν χυθεί σε υγρό τόπο. Ερχόμενο έσπειρε, και ερχόμενο στο τέλος παρέμεινε σε αυτόν, επειδή επιστρέφοντας μετά την αποδημία του βρήκε τον σπόρο να έχει καρποφορήσει.

Αυτήν την άποψη, αφού πραγματικά την αποδοκιμάσουμε και την αναθεματίσουμε, πρέπει να την αποφύγουμε απομακρυνόμενοι πολύ από αυτούς· και όσο περισσότερο επιμένουν και χαίρονται για τις επινοήσεις τους, τόσο περισσότερο πρέπει να γνωρίζουμε ότι ενεργούνται από την ογδοάδα των πονηρών πνευμάτων, όπως ακριβώς εκείνοι που έχουν περιπέσει σε κατάσταση φρενίτιδας, οι οποίοι όσο περισσότερο γελούν και δίνουν την εντύπωση ότι είναι δυνατοί και πράττουν τα πάντα σαν να είναι υγιείς, ορισμένα μάλιστα και περισσότερο από τους υγιείς, τόσο περισσότερο πάσχουν. Παρομοίως λοιπόν και αυτοί, όσο περισσότερο νομίζουν ότι διαθέτουν υπέρτατη σοφία και καταπονούν τους εαυτούς τους τεντώνοντας υπερβολικά το τόξο, τόσο περισσότερο στερούνται σωφροσύνης. Διότι, αφού εξήλθε το ακάθαρτο πνεύμα της άνοιας, και στη συνέχεια τους βρήκε να μην ασχολούνται με τον Θεό, αλλά με κοσμικές αναζητήσεις, πήρε μαζί του άλλα επτά πνεύματα πονηρότερα από το ίδιο και, αφού χαύνωσε τη διάνοιά τους με την ψευδαίσθηση ότι μπορούν να κατανοήσουν τα υπέρ τον Θεό, και την κατέστησε έτοιμη για υπερβολική εκτροπή, εγκατέστησε μέσα τους την ογδοάδα των πονηρών πνευμάτων της άνοιας. 14. Θέλω δε να σου διηγηθώ και το πώς ισχυρίζονται ότι η ίδια η κτίση κατασκευάστηκε από τον Δημιουργό κατ' εικόνα των αοράτων μέσω της Μητέρας, ενώ ο ίδιος το αγνοούσε. Πρώτον μεν λένε ότι τα τέσσερα στοιχεία, το πυρ, το ύδωρ, η γη και ο αέρας, έχουν προβληθεί ως εικόνα της άνω πρώτης τετράδας, και ότι οι ενέργειές τους, όταν συναριθμούνται, δηλαδή το θερμό και το ψυχρό, το ξηρό και το υγρό, απεικονίζουν με ακρίβεια την ογδοάδα.

Ι΄. Διότι ο ίδιος ο Λόγος, ενώ είναι φοβερός στους ανάξιους εξαιτίας της φύσης Του, χωρείται, από φιλανθρωπία, σε εκείνους που έχουν προετοιμαστεί με αυτόν τον τρόπο· δηλαδή σε όσους, αφού εξέβαλαν το ακάθαρτο και υλικό πνεύμα από τις ψυχές τους, και αφού καθάρισαν και στόλισαν τις ψυχές τους με την επίγνωση, δεν τις άφησαν ούτε αδρανείς ούτε άπρακτες, ώστε με μεγαλύτερη ετοιμότητα να καταληφθούν πάλι από τα επτά πνεύματα της κακίας, τα οποία είναι ισάριθμα με εκείνα της αρετής (διότι εκείνο που καταπολεμάται πιο δύσκολα, επιδιώκεται και με μεγαλύτερη σπουδή)· αλλά αντίθετα, εκτός από το να αποφεύγουν την κακία, εργάζονται και την αρετή, εγκαθιστώντας μέσα τους ολόκληρο τον Χριστό, ή όσο το δυνατόν περισσότερο, ώστε η πονηρή δύναμη, μη βρίσκοντας κανένα κενό για να εισχωρήσει, να μην το γεμίσει πάλι με τον εαυτό της, και έτσι γίνουν τα έσχατα χειρότερα από τα πρώτα, εξαιτίας της πιο σφοδρής επιδρομής της και της πιο ασφαλούς και δυσάλωτης φρουράς της.

Πορεύεται μέσα από άνυδρους τόπους και ξηρούς από τη θεία επιρροή· εκεί επιθυμεί να παραμείνει· πλανάται ζητώντας ανάπαυση και δεν βρίσκει· συναντά ψυχές βαπτισμένες, των οποίων την κακία την ξέπλυνε το λουτρό· φοβάται το νερό· πνίγεται στην κάθαρση, όπως ακριβώς ο Λεγεών στη θάλασσα. Επιστρέφει πάλι στον οίκο από τον οποίο αναχώρησε. Είναι αναίσχυντο, είναι φιλόνεικο, επιτίθεται πάλι, προσπαθεί πάλι. Εάν μεν βρει τον Χριστό να έχει κατοικήσει μέσα και να έχει πληρώσει τον χώρο τον οποίο αυτό άδειασε, αποκρούστηκε πάλι, έφυγε άπρακτο, έγινε αξιοθρήνητο από την περιπλάνηση. Εάν όμως βρει τον τόπο μέσα σου σκουπισμένο και στολισμένο, κενό και αδρανή, έτοιμο εξίσου για την υποδοχή αυτού ή εκείνου που θα τον προκαταλάβει, εισόρμησε, εγκαταστάθηκε με μεγαλύτερη προετοιμασία, και γίνονται τα έσχατα χειρότερα των πρώτων, καθόσον τότε μεν υπήρχε ελπίδα διόρθωσης και ασφάλειας· τώρα όμως η κακία είναι ολοφάνερη, η οποία με τη φυγή του καλού ελκύει το πονηρό· και για τον λόγο αυτόν η κατάληψη γίνεται πιο βέβαιη για τον ένοικο.

Τα όσα ακολουθούν από εδώ και πέρα είναι αδύνατον να τα εκθέσει κανείς με ακρίβεια. Διότι, όταν ο νους αποσπασθεί από κάθε αισθητό πράγμα και αναδυθεί από τον κατακλυσμό της ταραχής που υπάρχει γύρω από αυτά, και κατοπτεύσει τον εσωτερικό άνθρωπο, τότε πρώτα, βλέποντας το άσχημο προσωπείο που του προστέθηκε από την κάτω περιπλάνηση, σπεύδει να το αποπλύνει με το πένθος. Και όταν αφαιρέσει αυτό το δύσμορφο κάλυμμα, τότε πλέον, τότε, καθώς η ψυχή δεν διασπάται με τρόπο αγενή από ποικίλες σχέσεις, με κόπο αποκτά ειρήνη και αγγίζει την όντως ησυχία· και μένει στον εαυτό της, νοώντας η ίδια τον εαυτό της —ή μάλλον, διά του εαυτού της, όσο είναι δυνατόν, τον Θεό, για τον οποίο υπάρχει. Τότε και τη δική της φύση υπερβαίνει και θεώνεται διά της μετουσίας, προκόπτοντας πάντοτε προς το καλύτερο· αρκεί μόνο να φράσσεται από παντού με σύνεση και να μη βρίσκει από πουθενά καμία δίοδο ο αρχικός εισηγητής της κακίας, ώστε να μη εισχωρήσει κρυφά και, βρίσκοντας την ψυχή σαρωμένη, παραμείνει μέσα της μαζί με τους ακολούθους του, και την καταστήσει —αλίμονο— στρατόπεδο της δικής του πονηρής φάλαγγας· και έτσι «τα έσχατα του ανθρώπου εκείνου να γίνουν χειρότερα από τα πρώτα», σύμφωνα με εκείνη την ευαγγελική φωνή.

Διότι, επιπλέον του ότι συστρέφει τον εαυτό του κυκλικά σαν από έξω, όσο είναι εφικτό, παρόμοια με την κυκλική κίνηση του νου που επιδιώκεται μέσα του, θα στείλει επίσης στο εσωτερικό της καρδιάς, μέσω αυτού του σχήματος του σώματος, τη δύναμη του νου που διαχέεται προς τα έξω μέσω της όρασης. Αν πάλι η δύναμη του νοητού θηρίου βρίσκεται στον ομφαλό της κοιλιάς, καθώς ο νόμος της αμαρτίας έχει εκεί την κυριαρχία και του παρέχει τροφή, γιατί να μην επιστήσουμε εκεί «τον νόμο του νου που του αντιστρατεύεται», οπλισμένο εκεί μέσω της προσευχής, ώστε να μην επιστρέψει το πονηρό πνεύμα, που διώχθηκε με «το λουτρό της παλιγγενεσίας», μαζί με άλλα επτά πονηρότερα πνεύματα, και κατοικήσει και πάλι εκεί, «και γίνουν τα τελευταία χειρότερα από τα πρώτα»; «Πρόσεχε τον εαυτό σου», λέει ο Μωυσής· προφανώς σε όλο σου το είναι, όχι σε κάτι δικό σου ναι και σε κάτι άλλο όχι. Μέσω τίνος; Μέσω του νου, βεβαίως.

Διότι, λέγει, όταν το ακάθαρτο πνεύμα εξέλθει από τον άνθρωπο, διέρχεται μέσα από άνυδρους τόπους ζητώντας ανάπαυση· και μη βρίσκοντας, λέγει: «Θα επιστρέψω στον οίκο μου, από όπου εξήλθα». Και όταν έλθει, τον βρίσκει κενό, σαρωμένο και στολισμένο.

Γενικώς δε, εάν θαυμάζεις τα δικά τους, ποιος κοινός λόγος υπάρχει ανάμεσα σε σένα και σε εμάς; Διότι εάν τα των Ιουδαίων είναι σεμνά και σπουδαία, τα δικά μας είναι ψευδή· εάν όμως τα δικά μας είναι αληθινά, όπως και πράγματι είναι, εκείνα είναι γεμάτα απάτη. Δεν εννοώ τις Γραφές· μη γένοιτο! Διότι εκείνες με καθοδήγησαν προς τον Χριστό· αλλά εννοώ τη δική τους ασέβεια και τη σημερινή τους μανία. Ήρθε όμως πλέον η ώρα να αποδείξω ότι και δαίμονες κατοικούν εκεί, όχι μόνο στον ίδιο τον τόπο, αλλά και μέσα στις ίδιες τις ψυχές των Ιουδαίων. Διότι, λέγει, «Όταν το ακάθαρτο πνεύμα εξέλθει, πορεύεται σε άνυδρους τόπους, ζητώντας ανάπαυση· και αν δεν βρει, λέγει: θα επιστρέψω στον οίκο μου. Και όταν έλθει τον βρίσκει αδειανό, σκουπισμένο και στολισμένο. Τότε πορεύεται και παίρνει μαζί του άλλα επτά πνεύματα, πονηρότερα από το ίδιο, και εισέρχεται σε αυτόν, και τα έσχατα του ανθρώπου εκείνου θα είναι χειρότερα από τα πρώτα. Έτσι θα συμβεί και σε αυτήν τη γενεά».

Εάν όμως, αφού λάβουμε την επίγνωση της αλήθειας, εμπλακούμε και πάλι στα προηγούμενα νεκρά έργα και επιστρέψουμε, όπως ο σκύλος, στο ίδιο του το εξέρασμα, θα μας συμβεί αυτό που έχει πει ο Κύριος. Διότι, λέει, όταν το ακάθαρτο πνεύμα εξέλθει από τον άνθρωπο (με τη χάρη δηλαδή του βαπτίσματος), διέρχεται μέσα από άνυδρους τόπους ζητώντας ανάπαυση, και δεν βρίσκει· και μη αντέχοντας να περιπλανάται για πολύ καιρό άστεγο και ανέστιο, λέει: «Θα επιστρέψω στον οίκο μου, από όπου βγήκα». Και όταν έλθει, τον βρίσκει σκουπισμένο και στολισμένο, κενό όμως και αδρανή, επειδή δεν υποδέχθηκε την εργασία της χάριτος, ούτε γέμισε τον εαυτό του με τον πλούτο των αρετών. Τότε πηγαίνει και παίρνει μαζί του άλλα επτά πνεύματα, πονηρότερα από το ίδιο· και αφού εισέλθουν, κατοικούν εκεί· και τα τελευταία εκείνου του ανθρώπου γίνονται χειρότερα από τα πρώτα. Διότι το βάπτισμα παραδίδει σε παντελή αφανισμό τα χειρόγραφα όλων των προηγούμενων αμαρτημάτων, ενταφιάζοντάς τα στο ύδωρ, και στο εξής αποτελεί για εμάς ασφαλές τείχος και προπύργιο και ισχυρό όπλο κατά της παρατάξεως του εχθρού· δεν αναιρεί όμως το αυτεξούσιο, ούτε παρέχει συγχώρηση για τα αμαρτήματα που διαπράττονται μετά το βάπτισμα, ούτε κατάδυση σε δεύτερη κολυμβήθρα.

Ματθ. 12, 43-45 Το «Όταν το ακάθαρτο πνεύμα εξέλθει από τον άνθρωπο» το επισύναψε στα προηγούμενα προς κατάκριση της άπιστης γενεάς. Το «όταν δε το ακάθαρτο πνεύμα» και τα εξής, αυτό δηλώνει: Μη νομίσετε, λέει, ότι μάταια σας έχουν απειλήσει με αυτά.

Μέσω της ευεργετικής μου δύναμης, βέβαια, απολαύσατε την απαλλαγή από ασθένειες και δαίμονες, αλλά την κολαστική και τιμωρητική μου δύναμη δεν την έχετε δοκιμάσει ακόμη· μάλλον δε, εξαιτίας των ευεργεσιών που άφθονα απολαύσατε, ακριβώς γι' αυτές θα έπρεπε, αν φανείτε αχάριστοι, να αναμένετε την τιμωρία σας σφοδρότερη και αναμφίβολη. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που απαλλάχθηκε από τον δαίμονα, όταν επαναπαυθεί, χαλαρώσει και ζει με ραθυμία, χωρίς να θυμάται το πάθος του και χωρίς να προφυλάσσει τον εαυτό του και να ευχαριστεί έμπρακτα τον ευεργέτη του, όπως λοιπόν εκείνος με όσα έπραξε έδωσε μάλλον περισσότερο θάρρος στα ακάθαρτα πνεύματα και παρέδωσε τον εαυτό του ολοκληρωτικά αιχμάλωτο στους εχθρούς, έτσι και εσείς, που απολαύσατε αμέτρητα αγαθά και απαλλαγήκατε από ανείπωτα κακά και τώρα και στο παρελθόν, εάν δεν μετανοήσετε, δεν διορθωθείτε και δεν συνεχίσετε να ευχαριστείτε αδιαλείπτως για τις ευεργεσίες, θα επισύρετε στους εαυτούς σας πολλαπλάσια και πολύ πιο φρικτά κακά. Διότι, «έτσι», λέει, «θα συμβεί σε τούτη τη γενεά», όπως ακριβώς σε εκείνον τον άνθρωπο, ο οποίος μεν απαλλάχθηκε από το ακάθαρτο πνεύμα, αλλά εξαιτίας της δικής του αμέλειας στον βίο του και της αχαριστίας του φρονήματός του, το προσέλκυσε και το έφερε πάλι πάνω του πιο σκληρό και μαζί με περισσότερα.

Διότι αυτό σημαίνει το: «Και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Ιωνά». «Η βασίλισσα του Νότου θα εγερθεί κατά την κρίση μαζί με τη γενεά αυτή και θα την κατακρίνει, διότι ήλθε από τα πέρατα της γης για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντος· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα». Η μεν βασίλισσα, λέγει, ήλθε από μακριά, αν και ήταν αδύναμη γυναίκα, για να ακούσει για δέντρα και ξύλα και κάποια φυσικά ζητήματα. Εσείς όμως, παρόλο που εγώ ήλθα σε εσάς και σας λέγω άρρητα μυστήρια, δεν με δεχθήκατε. «Όταν δε το ακάθαρτο πνεύμα εξέλθει από τον άνθρωπο, διέρχεται μέσα από άνυδρους τόπους, ζητώντας ανάπαυση, και δεν βρίσκει· τότε λέγει: Θα επιστρέψω στον οίκο μου από όπου εξήλθα. Και όταν έλθει, τον βρίσκει αδειανό, σκουπισμένο και στολισμένο. Τότε πηγαίνει και παίρνει μαζί του άλλα επτά πνεύματα, πονηρότερα από το ίδιο. Και αφού εισέλθουν, κατοικούν εκεί, και η τελευταία κατάσταση του ανθρώπου εκείνου γίνεται χειρότερη από την πρώτη· έτσι θα συμβεί και σε τούτη την πονηρή γενεά». Με αυτό δείχνει ότι θα καταλήξουν στο έσχατο σημείο της απώλειας, επειδή δεν τον αποδέχθηκαν. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που ελευθερώθηκαν από τους δαίμονες, εάν αμελήσουν, παθαίνουν χειρότερα· έτσι και η δική σας γενεά κατεχόταν από δαίμονα, όταν προσκυνούσατε τα είδωλα· αλλά εγώ μέσω των προφητών εξέβαλα αυτόν τον δαίμονα.