Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 12:48

Ευχαρίστησε, λοιπόν, τον Θεό που σε έφερε σε τέτοια κατάσταση. Αν όμως είχαμε την ταπείνωση του Ιησού, θα μπορούσαμε να πούμε: «Ποια είναι η Μητέρα μου, και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;» και τα εξής. Ένας αδελφός, όταν άκουσε από κάποιον άλλον αδελφό για τον πόλεμο που δεχόταν, τον συμβούλευσε όπως μπόρεσε για την ωφέλειά του, χωρίς να έχει φτάσει σε τέτοιο μέτρο. Και αμέσως ήρθε ο πόλεμος πάνω του. Και όταν είδε τον εαυτό του να καταβαρύνεται και κατάλαβε ότι το υπέστη αυτό επειδή δεν ομολόγησε στον αδελφό τη δική του αδυναμία και ότι θα έπρεπε μάλλον να ρωτούν τους Πατέρες, ανέφερε το γεγονός στον άλλο Γέροντα.

Σχετικά με τους αδελφούς σου, δεν γνωρίζω να έχω άλλον αδελφό εκτός από τον Ιησού. Έχεις αδελφούς; Κάνε μαζί τους ό,τι θέλεις, δεν με αφορά το ζήτημα. Εάν Εκείνος είπε: «Ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;», εγώ θα σου πω να παραβείς την εντολή του Θεού και να έχεις φιλία με τους κατά σάρκα αδελφούς; Εάν πάλι έχουν ανάγκη από ρούχα, γιατί δεν θυμήθηκες τους φτωχούς; «Γυμνός ήμουν και με ντύσατε.» Αλλά, χλευαζόμενος από τους δαίμονες, θυμάσαι πάλι αυτά που άφησες για τον Θεό, ώστε να γίνεις παραβάτης. Αλίμονό μας αδελφέ, πώς εργάζονται εναντίον μας. Θέλεις όμως την αγάπη τους, την οποία οφείλεις και προς κάθε άνθρωπο; Προσευχήσου γι' αυτούς, ώστε να σωθούν και αυτοί με τη χάρη του Χριστού. Αμήν. Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, ώστε να μην χλευαστείς ξανά. Διότι, ενώ αφήσαμε τις συλλαβές, επιστρέψαμε πίσω στο αλφάβητο. Αγωνίσου μέχρι θανάτου. Τι θέλεις;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΠΗ΄. Πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε αυτούς που κάποτε συγκατοικούσαν μαζί μας ή τους συγγενείς μας, όταν έρχονται σε εμάς; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Όπως έδειξε και δίδαξε ο Κύριος, όταν του ανήγγειλαν ότι: «Η μητέρα σου και οι αδελφοί σου στέκονται έξω, θέλοντας να σε δουν»· προς τους οποίους αποκρίθηκε με κάπως επιπληκτικό τρόπο, λέγοντας: «Ποια είναι η μητέρα μου, και ποιοι είναι οι αδελφοί μου; Διότι όποιος πράξει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς, αυτός είναι αδελφός μου, και αδελφή, και μητέρα μου».

Διότι ποια είναι, λέγει, η μητέρα μου, και ποιοι είναι οι αδελφοί μου, παρά μόνον εκείνοι που πράττουν το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς; Επομένως, ο Θεός ονομάζεται Πατέρας μας όχι καταχρηστικά ούτε μεταφορικά, αλλά κυρίως, πρωτίστως και αληθινά· διότι μέσω των σωματικών μας γονέων μάς έφερε στην ύπαρξη από το μη ον, και με την πρόνοιά Του μας καθιστά οικείους Του.

Μτ. 8, 21 Όπου δεν τίθεται ζήτημα για την τιμή προς τον Θεό, είναι δίκαιο να τιμούμε τους γονείς μας. Όταν όμως προβάλλουν και τα δύο ταυτόχρονα, πρέπει στο ένα να προσηλωνόμαστε και το άλλο να το παραβλέπουμε, ειδικά εάν η τιμή προς τους γονείς εμποδίζει το να είμαστε αρεστοί στον Θεό. Διότι πρέπει να δοξάζουμε τον Θεό προσφέροντάς Του τα πρωτεία, ώστε να μη βρεθούμε, σαν τον Κάιν, να απονέμουμε στον Θεό τα δευτερεία. Ομοίως και ο Παλαιός Νόμος εμπόδιζε τους ιερείς να πλησιάζουν τους νεκρούς, προκειμένου να αφοσιώνονται στην ιερατική τους λειτουργία και να μην παρασύρονται από τις σαρκικές συμπάθειες. Αλλά εκείνος μεν το έκανε αυτό μέσα από σκιές, ενώ ο Χριστός διδάσκει απροκάλυπτα ότι όποιος θέλει να υπηρετεί τον Θεό, δεν πρέπει να λαμβάνει υπόψη του καμία συγγένεια, προκειμένου να αφοσιωθεί αποκλειστικά στο να βρίσκεται μαζί με τον Χριστό. Διότι και ο Ίδιος, για την ωφέλεια εκείνων που βρίσκονταν κοντά Του, παραμέρισε τη μητέρα και τους αδελφούς Του λέγοντας: «Ποια είναι η μητέρα μου, και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;» και «Μητέρα μου είναι».

Εκείνος όμως τον εμπόδισε λέγοντας: «Άφησε, διότι έτσι είναι πρέπον να εκπληρωθούν τα πάντα». 14. Παρατήρησε δε την από παντού παραποιημένη διδασκαλία τους, πώς όλα είναι χωλά, λοξά και δεν έχουν καμία απολύτως ορθότητα. Διότι ο μεν Κήρινθος και ο Καρποκράτης, χρησιμοποιώντας δήθεν το ίδιο ευαγγέλιο με αυτούς, από την αρχή του κατά Ματθαίον ευαγγελίου μέσω της γενεαλογίας θέλουν να αποδείξουν ότι ο Χριστός προέρχεται από το σπέρμα του Ιωσήφ και της Μαρίας. Αυτοί όμως φρονούν άλλα πράγματα. Διότι, αφού απέκοψαν τις γενεαλογίες που υπάρχουν στον Ματθαίο, αρχίζουν να κάνουν την αρχή όπως προείπαμε, λέγοντας: «Συνέβη», λέει, «στις ημέρες του Ηρώδη του βασιλιά της Ιουδαίας, επί αρχιερέως Καϊάφα, να έλθει κάποιος ονόματι Ιωάννης τελώντας βάπτισμα μετανοίας στον ποταμό Ιορδάνη» και τα εξής. Διότι, επειδή θέλουν ο μεν Ιησούς να είναι πραγματικός άνθρωπος, όπως προείπα, ο δε Χριστός να έχει προκύψει μέσα του ως εκείνος που κατέβηκε με μορφή περιστεράς (όπως ήδη βρήκαμε και σε άλλες αιρέσεις) και ενώθηκε με αυτόν, και ότι αυτός ο Χριστός γεννήθηκε από σπέρμα άνδρα και γυναίκας. Και πάλι όμως αρνούνται ότι αυτός είναι άνθρωπος, ορμώμενοι δήθεν από τον λόγο που είπε ο Σωτήρας όταν του αναγγέλθηκε ότι «ιδού η μητέρα σου και οι αδελφοί σου στέκονται έξω», δηλαδή το «ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι οι αδελφοί μου;».

Τρεις είναι οι επιτιμήσεις του Μονογενούς προς την Παρθένο: «Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνώριζες ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατρός μου;». «Τι κοινό υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γύναι; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». «Ποια είναι η μητέρα μου, και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;». Τρεις είναι οι μαθητές που απολάμβαναν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη από τους άλλους: ο Πέτρος, ο Ιάκωβος, ο Ιωάννης.

Και ίσως να αισθανόταν και κάποια ανθρώπινη αδυναμία, όπως ακριβώς και οι αδελφοί του, οι οποίοι έλεγαν: «Δείξε τον εαυτό σου στον κόσμο», θέλοντας να καρπωθούν τη δόξα από τα θαύματα. Γι' αυτό και ο ίδιος απάντησε με μεγαλύτερη αυστηρότητα, λέγοντας: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και εσού, γυναίκα; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». Διότι, ως προς το ότι σεβόταν βαθύτατα εκείνην που τον γέννησε, άκουσε τον Λουκά που διηγείται πώς ήταν υποταγμένος στους γονείς του, αλλά και τον ίδιο αυτόν ευαγγελιστή να αποδεικνύει πώς προνόησε για εκείνην ακόμη και κατά την ώρα του σταυρού. Διότι, στις περιπτώσεις μεν που οι γονείς δεν εμποδίζουν ούτε παρακωλύουν τίποτε από τα έργα του Θεού, η υποχώρηση απέναντί τους είναι αναγκαία και οφειλόμενη, και η παράλειψή της συνιστά μεγάλο κίνδυνο· όταν όμως ζητούν κάτι παράκαιρα και παρεμποδίζουν τα πνευματικά ζητήματα, δεν είναι ασφαλές να τους υπακούει κανείς. Γι' αυτό, λοιπόν, και εδώ απάντησε κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά και αλλού πάλι: «Ποια είναι η μητέρα μου, και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;» Διότι δεν είχαν σχηματίσει ακόμη την αντίληψη που έπρεπε να έχουν γι' αυτόν· αλλά επειδή τον είχε γεννήσει, αξίωνε, σύμφωνα με τη συνήθεια των υπολοίπων μητέρων, να τον προστάζει σε όλα, ενώ θα έπρεπε να τον σέβεται και να τον προσκυνά ως Δεσπότη. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, απάντησε τότε κατ' αυτόν τον τρόπο.

Αναλογίσου, βέβαια, πώς ήταν το γεγονός, ενώ όλος ο λαός και το πλήθος τον είχε περιστοιχίσει, και το πλήθος των ακροατών κρεμόταν από τα χείλη του, και ενώ η διδασκαλία βρισκόταν σε εξέλιξη, να παρέμβει εκείνη στη μέση, να τον απομακρύνει από τη νουθεσία και να του μιλήσει ιδιαιτέρως, χωρίς μάλιστα να καταδεχθεί να εισέλθει μέσα, αλλά να τον τραβά μόνον έξω προς το μέρος της. Για τον λόγο αυτόν έλεγε: «Ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;», όχι για να προσβάλει αυτήν που τον γέννησε —μη γένοιτο!— αλλά για να την ωφελήσει τα μέγιστα και για να μην της επιτρέψει να τρέφει ταπεινές αντιλήψεις γι' αυτόν. Διότι, εάν φρόντιζε για τους άλλους και έπραττε τα πάντα ώστε να τους εμφυσήσει την πρέπουσα αντίληψη για το πρόσωπό του, πολύ περισσότερο θα το έκανε για τη μητέρα του. Επειδή, δηλαδή, ήταν φυσικό, ακόμη και αν το άκουγε από το παιδί της, να μη θέλει ούτε έτσι να πεισθεί, αλλά να αξιώνει παντού τα πρωτεία για τον εαυτό της, επειδή ακριβώς ήταν μητέρα· γι' αυτόν τον λόγο απάντησε έτσι προς εκείνους που του μίλησαν. Διότι με κανέναν άλλον τρόπο δεν θα μπορούσε να την ανυψώσει από αυτήν την ταπεινότητα προς εκείνο το ύψος, εάν εκείνη προσδοκούσε ότι θα τιμάται πάντοτε όπως από ένα παιδί, και δεν επρόκειτο να προσέλθει σε αυτόν ως στον Δεσπότη.

βʹ. Μερικοί ισχυρίζονται ότι ο ευαγγελιστής περιγράφει το ίδιο το είδος του χιτώνα. Επειδή δηλαδή στην Παλαιστίνη ενώνοντας δύο κομμάτια υφάσματος υφαίνουν κατ' αυτόν τον τρόπο τα ενδύματα, ο Ιωάννης, θέλοντας να φανερώσει ότι τέτοιος ήταν ο χιτώνας, αναφέρει ότι ήταν «υφαντός από πάνω έως κάτω». Κατά τη γνώμη μου, όμως, το λέει αυτό υπονοώντας την ευτέλεια των ενδυμάτων, και ότι, όπως ακριβώς σε όλα τα άλλα, έτσι και στην ενδυμασία Του επεδίωκε το λιτό σχήμα. Καί οι μεν στρατιώτες έκαναν αυτά· Εκείνος όμως, ενώ σταυρωνόταν, εμπιστεύεται τη μητέρα Του στον μαθητή, διδάσκοντάς μας να δείχνουμε κάθε μέριμνα για τους γονείς μας μέχρι την τελευταία μας πνοή. Όταν μεν, λοιπόν, παρενέβαινε άκαιρα, έλεγε: «Τι υπάρχει μεταξύ εμού και σού, γύναι;» και «Ποια είναι η μητέρα μου;»· εδώ όμως επιδεικνύει πολλή φιλοστοργία, και την εμπιστεύεται στον μαθητή τον οποίο αγαπούσε. Πάλι ο Ιωάννης αποκρύπτει τον εαυτό του από μετριοφροσύνη· διότι, αν ήθελε να καυχηθεί, θα είχε συμπεριλάβει και την αιτία για την οποία αγαπιόταν· επειδή ήταν φυσικό αυτή η αιτία να είναι κάποια μεγάλη και θαυμαστή. Για ποιον λόγο όμως δεν λέει τίποτε άλλο στον Ιωάννη, ούτε τον παρηγορεί ενώ ήταν περίλυπος;

Ομιλία ΜΔʹ. Και ενώ αυτός μιλούσε ακόμη στα πλήθη, ιδού, η μητέρα του και οι αδελφοί του στέκονταν έξω, ζητώντας να του μιλήσουν. Του είπε τότε κάποιος: «Ιδού, η μητέρα σου και οι αδελφοί σου στέκονται έξω, ζητώντας να σου μιλήσουν». Αυτός όμως αποκρίθηκε και είπε σε εκείνον που του μίλησε: «Ποια είναι η μητέρα μου, και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;» Και αφού άπλωσε το χέρι του προς τους μαθητές του, είπε: «Ιδού η μητέρα μου και οι αδελφοί μου». Αʹ. Αυτό που έλεγα προηγουμένως, ότι δηλαδή όταν απουσιάζει η αρετή όλα τα άλλα είναι περιττά, αυτό αποδεικνύεται και τώρα περίτρανα.

Τώρα όμως φαίνεται να δείχνει τόση πρόνοια γι' αυτήν, ώστε και πάνω στον ίδιο τον σταυρό την εμπιστεύθηκε στον πιο αγαπητό από όλους μαθητή, και έδωσε πολλές παραγγελίες γι' αυτήν. Αλλά τώρα δεν κάνει το ίδιο, ακριβώς επειδή φροντίζει την ίδια και τους αδελφούς. Διότι, επειδή τον αντιμετώπιζαν ως απλό άνθρωπο και κενοδοξούσαν, αποβάλλει το νόσημά τους, όχι υβρίζοντας, αλλά διορθώνοντας. Εσύ, όμως, μην εξετάζεις μόνο τα λόγια που περιέχουν τη μετρημένη επιτίμηση, αλλά και το άτοπο και την τόλμη που επέδειξαν οι αδελφοί, καθώς και ποιος ήταν εκείνος που επιτιμούσε· ότι, δηλαδή, δεν ήταν ένας απλός άνθρωπος, αλλά ο μονογενής Υιός του Θεού. Και εξέτασε με ποιον σκοπό επιτιμούσε· διότι δεν ήθελε να τους φέρει σε αμηχανία, αλλά να τους απαλλάξει από το πιο τυραννικό πάθος, και σιγά-σιγά να τους οδηγήσει στην πρέπουσα αντίληψη γι' αυτόν, και να τους πείσει ότι δεν είναι μόνο γιος της, αλλά και Δεσπότης. Και έτσι θα διαπιστώσεις ότι η επιτίμηση ταιριάζει απόλυτα και στον ίδιο, και είναι ωφέλιμη σε εκείνη, και, μαζί με αυτά, περιέχει και πολλή πραότητα. Διότι δεν είπε: «Πήγαινε να πεις στη μητέρα ότι "Δεν είσαι μητέρα μου"», αλλά απευθύνεται προς εκείνον που του μίλησε, λέγοντας: «Ποια είναι η μητέρα μου;», οικοδομώντας, μαζί με αυτά που ειπώθηκαν, και κάτι άλλο.

Ματθ. 12, 46-50 Εκείνος που διδάσκει να προτιμάται η σωτηρία της ψυχής από όλα τα άλλα, και παραγγέλλει να μην τίθεται πάνω από αυτήν ούτε πατέρας, ούτε μητέρα, ούτε αδελφός, ούτε καν ολόκληρος ο κόσμος, τώρα με τα ίδια του τα έργα, για τη δική μας διδασκαλία, αυτό ακριβώς αποδεικνύει και πράττει. Διότι, ενώ εκείνος δίδασκε τα πλήθη και μεριμνούσε για την ψυχική τους ωφέλεια, εμφανίστηκε η μητέρα και οι αδελφοί του καλώντας τον κοντά τους, και δεν γύρισε ούτε υπάκουσε, ούτε εγκατέλειψε τη διδασκαλία για να προτιμήσει τη μητέρα του από τη σωτηρία των πολλών, διδάσκοντας έτσι ότι, όταν κάποιος εργάζεται για την ψυχική σωτηρία κάποιου, οφείλει να επιτελεί το έργο του με επιμέλεια και απερίσπαστα, χωρίς να μοιράζεται η προσοχή του σε άλλες φροντίδες, έστω κι αν είναι η μητέρα ή κάποιος άλλος από τους στενότερους συγγενείς αυτός που τον αποσπά από εκεί και τον καλεί.

Στον ίδιο. Αυτό που είπε στα Ευαγγέλια ο Σωτήρας: «Ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;», δεν το λέει, όπως θα μπορούσε κάποιος άφρονα να νομίσει, επειδή ντρέπεται για τις μητρικές ωδίνες ή επειδή αποβάλλει τη μητέρα από το μητρικό κλέος και τα προνόμια. Διότι πώς θα γινόταν αυτό από εκείνον που, ακόμη και πριν από την περίοδο των θαυμάτων, από σεβασμό προς αυτήν, μετέτρεψε το νερό σε κρασί, και κατά την ίδια την ώρα του Πάθους, όταν καταπονούνταν από τα τραύματα, τη λόγχη, τον σταυρό και τα καρφιά, επέδειξε τη μέγιστη δυνατή φροντίδα για εκείνη, και πριν από αυτά, υποτασσόταν όχι μόνο σε αυτήν που τον γέννησε αληθινά, αλλά και στον νομιζόμενο πατέρα του; Διότι, λέει η Γραφή, «ήταν υποτασσόμενος σε αυτούς». Αλλά γιατί τα λέω αυτά; Εκείνος που δεν ντράπηκε να κατοικήσει σε μήτρα και με τη θέλησή του ανέλαβε αυτό το έργο, πώς θα ήταν λογικό να ντρέπεται για την προσωνυμία; Και αυτός που νομοθετεί την τιμή προς τους γονείς αμέσως μετά τον Θεό, πώς θα μπορούσε ο ίδιος να φανεί ένοχος για περιφρόνηση της μητέρας του;

Δεν μπορούμε, επομένως, δεν μπορούμε να πούμε ότι ο κοινός μας Πλάστης είπε το «ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;» για να ντροπιάσει ή να περιφρονήσει τη μητέρα του, αλλά μέσω αυτών των λόγων οικονομεί κάποια άλλα σπουδαιότερα πράγματα. Διότι, εκείνος που σε πολλά σημεία διδάσκει να προτιμούμε τη σωτηρία της ψυχής από όλα τα υπόλοιπα, και να μην προτάσσουμε αντί αυτής ούτε πατέρα, ούτε μητέρα, ούτε παιδιά, ούτε αδελφούς, αλλά ούτε καν ολόκληρο τον κόσμο, τώρα με τα ίδια του τα έργα αποδεικνύει ολοφάνερα ακριβώς αυτό. Επειδή δηλαδή, ενώ αυτός δίδασκε τα πλήθη και έσπερνε τον λόγο της σωτηρίας στις ψυχές τους, παρουσιάστηκαν η μητέρα και οι αδελφοί του, καλώντας κοντά τους τον ευεργέτη και κοινό σωτήρα, εκείνος εύλογα δεν στράφηκε προς το κάλεσμά τους ούτε υπάκουσε, ούτε εγκαταλείποντας τη διδασκαλία και παραβλέποντας τη σωτηρία των ακροατών, προτίμησε τη συνάντηση με τη μητέρα του. Αντίθετα, δίδαξε έμπρακτα ότι, όταν κάποιος καλλιεργεί τη σωτηρία των ψυχών, όπως ακριβώς αυτός που δέχεται τον σπόρο οφείλει να προσέχει μόνο τον γεωργό —εκτός εάν πρόκειται να δεχθεί τη σπορά δίπλα στον δρόμο ή πάνω σε αγκάθια ή σε πέτρες—, έτσι ακριβώς και ο γεωργός οφείλει να αφιερώνει όλο τον εαυτό του στον κόπο και την καλλιέργεια, και να μην διασπάται σε άλλες φροντίδες, ακόμα και αν αυτός που τον καλεί και τον αποσπά από εκεί είναι η μητέρα του ή κάποιος άλλος από τους πιο στενούς συγγενείς.

Νομίζω δε ότι αυτός το έπραξε αυτό, σαν να μηχανευόταν να χλευάσει τον κοινό σωτήρα του γένους με αφορμή την καταγωγή του (διότι διαφορετικά δεν θα είχε εκτοξεύσει με τόσο θράσος και εις επήκοον αυτών που διδάσκονταν τον ονειδισμό, ή για να πω ακριβέστερα την πρόκληση, κατά του Δεσπότη)· και αυτά τα μηχανευόταν και τα σκευωρούσε, κάνοντας το πλήθος, όσον αφορούσε τον ίδιο, πιο αδιάφορο ως προς την ακρόαση, και εξευτελίζοντας και υπονομεύοντας την αξιοπιστία του δασκάλου με βάση τη συγγένειά του, όπως τουλάχιστον νόμιζε. Διότι και αλλού φαίνεται το έθνος των Ιουδαίων, και μάλιστα κατά τον καιρό της διδασκαλίας και της θαυματουργίας, να καταφλέγεται από τον φθόνο και να αναφλέγεται υπερβολικά προς συκοφαντίες και ύβρεις κατά του Δεσπότη. «Δεν είναι αυτός», λένε, «ο γιος του ξυλουργού;» Και πάλι: «Εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα του και τη μητέρα του», και «Αυτόν δεν ξέρουμε από πού είναι», και «Δεν βρίσκονται ανάμεσά μας οι αδελφοί του και οι αδελφές του;» Και πολλά άλλα τέτοια λόγια φθόνου. Γι' αυτό και ο Δεσπότης Χριστός, ελέγχοντας την παράνοιά του και μέσω αυτού το σύνολο των ομοφρόνων του, διαμορφώνοντας τον λόγο της απάντησής του με το ακόλουθο περίπου νόημα, λέει: «Ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι οι αδελφοί μου;» Δηλαδή: «Γιατί σκέφτηκες να προβάλεις τη μητέρα και τους αδελφούς ως προσβολή; Μάταια μηχανεύτηκες αυτό το κακούργημα, η σκευωρία σου θα στραφεί στο αντίθετο».

Διότι εγώ τόσο πολύ απέχω από το να ντρέπομαι για την ταπεινή καταγωγή των συγγενών μου, ώστε όχι μόνο αυτήν που πραγματικά με γέννησε κατά σάρκα αναγνωρίζω ως μητέρα, αλλά και αυτούς που βλέπεις, τους ταπεινούς και άπατριδες, τους άστεγους και φτωχούς, αν και δεν έχουν καμία συγγένεια μαζί μου, δεν αρνούμαι να τους οικειοποιηθώ ως μητέρα και αδελφούς, αν μόνο εκπληρώνουν το πατρικό θέλημα μέσω των διδαγμάτων μου. Διότι όπως εκείνη, που δεν είχε καμία συγγένεια με τη θεία φύση (διότι τι κοινό υπάρχει μεταξύ του ανθρώπινου γένους και της θεότητας;), όμως, αφού σαρκώθηκα από αυτήν σύμφωνα με το πατρικό θέλημα, την ανέδειξα μητέρα και της διατήρησα όλα τα μητρικά προνόμια μαζί βέβαια με την παρθενία της, έτσι ακριβώς και αυτούς, αν και δεν διατηρούν κανένα δικαίωμα από την άμεση κατά σάρκα συγγένεια μαζί μου, αν μόνο τους βρω να εκπληρώνουν τη διδασκαλία μου και το πατρικό θέλημα, τους ανυψώνω στην κληρονομιά και στο αξίωμα των αδελφών και των μητέρων.» Από όσα ελέχθησαν λοιπόν, νομίζω ότι σου έγινε σαφώς κατανοητό πως ούτε μέσω της φράσης «ποια είναι η μητέρα μου;» και των όσων ακολουθούν, δεν έγινε καθόλου ο Δεσπότης και Σωτήρας μας ένοχος για περιφρόνηση της μητέρας του ή για κάποια αμέλεια, αλλά και μέσα από αυτά, όπως και από όλα τα άλλα, αποδεικνύεται ότι η Θεοτόκος απολαμβάνει επαξίως τα μητρικά τιμεία από Αυτόν που γεννήθηκε από αυτήν.

Πώς πρέπει να νοηθεί το «ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι είναι οι αδελφοί μου»; Διότι πολλοί το θεώρησαν αυτό ως αφορμή προσκόμματος. Δεν είναι καθόλου παράξενο αν αυτός που είναι αστήρικτος στο φρόνημα σκοντάφτει σε εκείνα μέσα από τα οποία η σωτηρία και η ωφέλεια λάμπει για πολλούς. Αλλά εκείνο είναι θαυμαστό, αν το νοητό φως ανέχεται να φωτίζει με γνώση ακόμη και αυτούς που εκούσια τυφλώνονται και δεν απαξιώνει να τους καθοδηγεί ώστε να αντικρίσουν την αλήθεια. Επειδή και ο Κύριος και Σωτήρας μας έγινε για εκείνους που χάνονται πρόσκομμα και πέτρα σκανδάλου και λίθος αποδοκιμασμένος, αυτός που έχει τεθεί ως ακρογωνιαίος λίθος, όχι επειδή έγινε ο ίδιος αυτά τα πράγματα, αλλά επειδή φάνηκε ότι έγινε τέτοιος στους πλανεμένους.

Και εδώ, λοιπόν, δεν είπε το «ποια είναι η μητέρα μου;» για να αποβάλει τη μητέρα του, όπως θέλει το άνομο φρόνημα των ασεβών· ούτε εξέφερε ο Σωτήρας αυτή τη φωνή θεωρώντας ασήμαντη αυτήν που τον γέννησε. Διότι πώς, αυτός που κατά το ατελέστερο στάδιο της ηλικίας του, υπαγόμενος ακόμη στον νόμο της φύσης, υποτασσόταν στη μητέρα και διαφύλασσε παντού τα προνόμια σε αυτήν που τον γέννησε — πώς αυτός, όταν έφτασε στην τελειότητα της ηλικίας του, θα έδειχνε ατελέστερη και πιο αχάριστη διάθεση προς τη μητέρα του; Επομένως, τα λόγια δεν είναι κάποιου που αποβάλλει τη μητέρα του, μη γένοιτο, αλλά κάποιου που ερμηνεύει κάποιο άλλο νόημα. Διότι πού είναι το λογικό και πού το αναντίρρητο, αυτήν από την οποία καταδέχτηκε από φιλανθρωπία να προέλθει σαρκικά, και από τα άχραντα αίματα της οποίας ευδόκησε να διαπλάσει και να περιβληθεί ο ίδιος τη βρότεια μορφή, να απαξιώσει να την αναγνωρίσει ως μητέρα και να της στερήσει τη λεκτική οικειότητα, έχοντας προηγουμένως συστήσει, θεμελιώσει και δωρίσει τη σχέση και την αλήθεια στην ίδια την πράξη; Και αν επρόκειτο (ω της θρασύτητας της γλώσσας!) να την απαρνηθεί, γιατί εξ αρχής την αποδέχτηκε καθόλου; Και γιατί ενδύθηκε σχήμα του οποίου τη μορφή θεωρούσε ύβρη; Διότι μέχρι αυτού του σημείου έχουν φτάσει τα τολμήματα της γλώσσας.

Γνωρίζω δε κάποιους από τους μακαρίους πατέρες μας, τους οποίους, αν και πολλές φορές έχω θαυμάσει και αποδεχθεί σε πολλά, δεν θα μπορούσα να τους θαυμάσω σε αυτήν τη γνώμη, διότι, στην προσπάθειά τους να αναιρέσουν την ασεβή δοξασία, κατήλθαν σε τέτοιο σημείο σκέψης, ώστε να υποστηρίξουν ότι η μητέρα του Ιησού, έχοντας πάθει κάτι ανθρώπινο και έχοντας επαρθεί από κενοδοξία, όπως συνηθίζεται στη γυναικεία φύση, σεμνυνόταν μεν για το παιδί της, αλλά επιζητούσε να προβληθεί δημοσίως και να ξεχειλίσει από την αγαλλίαση ότι υπήρξε μητέρα ενός τόσο σπουδαίου παιδιού. Γι' αυτό και Τον πλησίασε την ώρα που ο Υιός δίδασκε και δοξαζόταν, όπως ήταν φυσικό, για τη διδασκαλία Του, ώστε να συνδοξαστεί και να συμμεριστεί τον έπαινο. Γι' αυτό και ο Σωτήρας, ο οποίος καθάριζε και τους άλλους από τα ψυχικά πάθη, θέλοντας να απαλλάξει και τη μητέρα Του από τέτοιου είδους ελαττώματα, άφησε να ακουστεί η φωνή που επείχε θέση επιπλήξεως, λέγοντας: «Ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;». Αλλά σε όσους βέβαια ήρθε η σκέψη να πουν αυτά, έχουν ήδη ειπωθεί· η εξέταση όμως της αλήθειας, πρώτον, δεν διαπιστώνει ότι η μητέρα επέδειξε κάτι τέτοιο, ούτε ότι κατεχόταν από αλαζονικό φρόνημα.

Και από αυτό μπορεί κανείς να αντιληφθεί ότι τα προαναφερθέντα λόγια δεν έκρυβαν καμία απολύτως αχαριστία ή παραθεώρηση της μητέρας, αλλά αντίθετα προετοίμαζαν για εκείνη τη μέγιστη και πρέπουσα τιμή. Διότι της απονέμει σε τέτοιον βαθμό τον σεβασμό, την τιμή και το δικαίωμα της στοργής, ώστε εκείνους που εκτελούν το πατρικό θέλημα και έχουν υψωθεί σε τόσο μεγάλο ύψος αρετής, τους αναβιβάζει στη μητρική σχέση και προσωνυμία σαν σε κάποιο μεγάλο και εξαίρετο αξίωμα δόξας, χάρη στην οποία απολαμβάνει τώρα τιμή και η προσωνυμία των αδελφών. Διότι πώς θα ήταν δυνατόν μια σχέση που θα αποφάσιζε, αν το αποφάσιζε, να απορρίψει, και μια προσωνυμία που θα έκρινε σωστό, αν το έκρινε, να ακυρώσει, αυτήν ακριβώς να την προσφέρει και να τη χαρίζει ως κορωνίδα και κορύφωμα των αγαθών στους κληρονόμους της βασιλείας των ουρανών; Είναι λοιπόν ολοφάνερο, νομίζω, όπως έχει ήδη προλεχθεί, ότι τα λόγια «ποια είναι η μητέρα μου» και τα όσα ακολουθούν, όχι μόνο δεν αποτελούν καθόλου προσβολή της μητρικής στοργής και του σεβασμού, αλλά, αντίθετα, της προσπορίζουν από παντού την πρέπουσα δόξα και ευφημία.

Εμείς με ποια λόγια να απευθυνθούμε, προσπαθώντας να θεραπεύσουμε τον πόνο της πολυβασανισμένης σου καρδιάς; Ή με ποιες πιο ήπιες προσεγγίσεις θα μπορούσαμε να λειάνουμε την τραχύτητα της ψυχής σου; Υπέμεινες λοιπόν, για να ξεκινήσουμε τον λόγο μας από την αρχή, τον άδικο χωρισμό από τον σύζυγό σου, έχοντας αποσπαστεί βίαια και από την εξουσία, από την οποία συνταράσσεται ο κόσμος. Ελεεινό θέαμα: η μοιχαλίδα να φοράει πορφύρα και η βασίλισσα μαύρα ρούχα, η δούλη να εξουσιάζει και η δέσποινα να υπηρετεί. Και, για να παραλείψουμε τα υπόλοιπα, καθώς εσύ που τα έπαθες τα γνωρίζεις καλύτερα από εμάς που τα αγνοούμε, υπέμεινες εξορία για την αλήθεια, αποκομμένη από το γνήσιο σπλάχνο σου. Και σε αυτό ο πόνος είναι μεγάλος, αλλά και ο έπαινος για εσένα είναι πολύς, τόσο από τον Θεό όσο και από όλους τους ευσεβείς. Τρίτη πληγή είναι η τωρινή, για την οποία έχουμε λάβει εντολή να υποδείξουμε το πρέπον. Άλλοι βέβαια θα πουν άλλα, ότι δηλαδή η μητέρα πρέπει να ακολουθεί την κόρη, διότι αυτό, λένε, θα μπορούσε κανείς να το δει να συμβαίνει από φυσικό ένστικτο ακόμη και στα θηρία, εμείς όμως οι αμαρτωλοί επαναλαμβάνουμε τα λόγια του Δεσπότη: «Ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;» Και πάλι: «Αν κάποιος έρχεται σε εμένα και δεν μισεί την κόρη του, δεν είναι άξιός μου». Ποιο είναι το συμπέρασμα; Το να παραμείνει η θεοσέβειά σου στο σπίτι, ενώ η αυγούστα κατέχει τα βασίλεια. Σε αυτό έχει φανεί η ευαγγελική μάχαιρα να επιφέρει την τομή.

Διότι, όπως επτά είναι τα χαρίσματα του Πνεύματος, έτσι αντιθέτως επτά είναι και τα πνεύματα της κακίας. Και όταν εισέλθει σε βαπτισμένο, η συμφορά είναι χειρότερη. Διότι προηγουμένως υπήρχε η ελπίδα να καθαριστεί μέσω του βαπτίσματος. Έκτοτε όμως, δεν υπάρχει ελπίδα δεύτερου βαπτίσματος, παρά μόνο αυτού μέσω της μετανοίας, το οποίο είναι πάρα πολύ κοπιαστικό. «Ενώ δε εκείνος ακόμη μιλούσε στα πλήθη, ιδού, η μητέρα του και οι αδελφοί του στέκονταν έξω, ζητώντας να του μιλήσουν.» Κάτι ανθρώπινο ήθελε να επιδείξει η μητέρα του, ότι δηλαδή έχει εξουσία επί του παιδιού της. Διότι δεν είχε κατανοήσει ακόμη τίποτα μεγάλο για αυτόν. Γι' αυτό λοιπόν, ενώ ακόμη μιλούσε, θέλει να τον τραβήξει προς το μέρος της, φιλοδοξώντας να δείξει ότι ο γιος της τής υποτάσσεται. Τι κάνει λοιπόν ο Χριστός; Επειδή γνώριζε τον σκοπό της, άκουσε τι λέει. «Και κάποιος του είπε: Ιδού, η μητέρα σου και οι αδελφοί σου στέκονται έξω και ζητούν να σου μιλήσουν. Και εκείνος, αποκριθείς, είπε σε αυτόν που του μίλησε: Ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι είναι οι αδελφοί μου; Και εκτείνοντας το χέρι του προς τους μαθητές του, είπε: Ιδού η μητέρα μου και οι αδελφοί μου. Διότι όποιος κάνει το θέλημα του Πατέρα μου του εν ουρανοίς, αυτός είναι αδελφός μου και αδελφή και μητέρα.» Δεν λέει αυτά προσβάλλοντας τη μητέρα του, αλλά διορθώνοντας τη φιλόδοξη και ανθρώπινη σκέψη της.