Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 12:5

Ή γιατί μόνο οι Λευίτες στερούνται τον αγιασμό, ενώ προσφέρουν, σφάζουν και παραθέτουν τις θυσίες κατά την ημέρα του Σαββάτου; Διότι τόσο πολύ απέχουν από το να αμαρτάνουν, ώστε μάλιστα εξιλεώνουν τον Θεό υπέρ εκείνων που προσφέρουν τις θυσίες. Επομένως, το Σάββατο δεν σημαίνει αργία, αλλά από τη μια πλευρά σημαίνει τη γνώση του Δημιουργού, και από την άλλη την παύση του σχήματος της παρούσας κτίσης, όπως ακριβώς διακηρύσσει ο Θεός στο βιβλίο του Ιεζεκιήλ λέγοντας: «Και τα Σάββατά μου έδωσα σε αυτούς για να είναι σημείο ανάμεσα σε εμένα και σε αυτούς, ώστε να γνωρίσουν ότι εγώ είμαι ο Κύριος που τους αγιάζω». Άρα το Σάββατο δόθηκε για χάρη της γνώσης και όχι της αργίας· καθώς η γνώση είναι περισσότερο αναγκαία από την αργία. Γι' αυτό ο Κύριος έλεγε σε εκείνους που κατηγορούσαν τους μαθητές επειδή έκοβαν στάχυα: «Εάν γνωρίζατε τι σημαίνει, Έλεος θέλω και όχι θυσία». Διότι, ενώ εκείνοι τηρούσαν την αργία του Σαββάτου, τους κατηγορούσε λέγοντας ότι «δεν έχετε το χαρακτηριστικό γνώρισμα του Σαββάτου, το οποίο είναι η γνώση της αλήθειας». Γι' αυτό και γύρω από την Ιεριχώ, αυτοί που έλαβαν τον νόμο του Σαββάτου, λαμβάνουν την εντολή να σαλπίζουν επί επτά ημέρες, μέσα στις οποίες επτά εμπίπτει και το Σάββατο. Εάν λοιπόν το Σάββατο δόθηκε χάριν της αργίας, γιατί προστάζονται να εργάζονται σαλπίζοντας;

Επομένως, ακατηγόρητα και κατά το Σάββατο θα εισαχθεί η ωφέλεια από την περιτομή, επειδή, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα, «οι ιερείς βεβηλώνουν το Σάββατο μέσα στον ναό» ιερουργώντας σε αυτόν και μη παύοντας τα συνήθη, «και είναι αναίτιοι», όπως ακριβώς ο Ίδιος ο Κριτής μαρτύρησε για αυτούς, πολύ σωστά και απολύτως δικαιολογημένα. Διότι, ποιος θα ήταν εκείνος ο καιρός που θα υποδείκνυε ότι πρέπει να απέχουμε από τα ιερά έργα και από όσα ευφραίνουν το θείο; Το να παύει κανείς τον ζήλο του για την ευσέβεια σε ποιον χρόνο δεν είναι επιζήμιο; Επομένως, η αργία του Σαββάτου συνιστά απολύτως αξιέπαινη κατάπαυση και ανακωχή μόνο της φαυλότητας και της βδελυρής αμαρτίας, αλλά καθόλου δεν εμποδίζει το να χαιρόμαστε με τα ιερά έργα, και ό,τι νομίζει κάποιος ότι θα είναι προς ωφέλεια της δικής του ψυχής, αυτό επιτρέπει ακατηγόρητα να σπεύδει να το εκπληρώνει ορθά. Αυτό ακριβώς θα μπορούσες να δεις ότι εισάγεται ως ωφέλιμο και μέσω της δυνάμεως της περιτομής. Διότι, με το να αποκόπτει κανείς τις φαύλες ηδονές, φαίνεται να γεννάται η αποχή από τις αμαρτίες, και η αρχή της εν πνεύματι λατρείας και του ιερότατου τρόπου ζωής. Όμως η διαφορά ανάμεσα σε αυτά, αν και μικρή, είναι εντούτοις αναγκαία. Διότι το να προστάζεται να μην τελούνται και τα δύο την έβδομη ημέρα, ούτε βέβαια την όγδοη, μας δίνει να εννοήσουμε ότι το βαθύτερο νόημα του καθενός έχει κάπως διαχωριστεί. Αλλά και αυτό κρύβει κάποιο νόημα, καθόλου άκομψο, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται.

ΑΛΛΟ. «Ή δεν διαβάσατε στον νόμο, ότι τα Σάββατα οι ιερείς στο ιερό βεβηλώνουν το Σάββατο και είναι αναίτιοι; Σας λέω δε ότι είναι μεγαλύτερος από το ιερό.» Και περισσότερο σεβασμό από τον κατασκευασμένο από λίθους ναό έχει ο Θεός που κατοικεί σε αυτόν και τον αγιάζει, προς δόξα του οποίου έγινε και η κατασκευή του ιερού.

Είναι βέβαιο, λοιπόν, ότι θα καταπαύσουμε από κάθε έργο το Σάββατο, σύμφωνα με την άποψη του νομοθέτη. ΚΥΡ. Όχι από κάθε έργο απλώς, ω Παλλάδιε· διότι η υποχρέωση να φρονούμε και να πράττουμε αυτά με τα οποία θα ευαρεστούνταν ο Θεός, και τα οποία έχουν όχι μικρή ωφέλεια, δεν θα δεχόταν ως επαινετή την κατάπαυσή τους. Διότι δεν πρόσθεσε μάταια, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, το Ιερό Γράμμα, ότι πρέπει να αγιάζεται από εμάς η ημέρα του Σαββάτου· «Διότι να θυμάσαι», λέει, «την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις». Και θα το εκπληρώσουμε αυτό με τον καλύτερο τρόπο, εάν φανεί ότι επιμελούμαστε άγια έργα, σαββατίζοντας νοητώς· και σαφής απεικόνιση αυτού του πράγματος θα ήταν το ότι το Σάββατο οι ιερείς βεβηλώνουν το Σάββατο μέσα στο ιερό, και εκτελούν άμεμπτα τα ιερά καθήκοντα, και προσφέρουν θυσίες, και σφάζουν πρόβατα, και πράττουν ακώλυτα όλα όσα συντελούν στη δόξα του Θεού. Ή μήπως δεν παρέθεσε ακριβώς αυτό ο Χριστός απαντώντας στις μομφές των Ιουδαίων, όταν τον κατηγορούσαν για κατάλυση του νόμου επειδή θεράπευσε τον παράλυτο το Σάββατο; ΠΑΛΛ. Το θυμάμαι. ΚΥΡ.

Όμως, εκείνοι που ήταν στεφανωμένοι με τη θεία λειτουργία και είχαν ταχθεί να υπηρετούν στην άγια σκηνή, εξακολουθούσαν να τελούν τα ιερά· και, παρόλο που βεβήλωναν το Σάββατο, σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα, ήταν αθώοι, χωρίς να υφίστανται την κατηγορία για την κατάλυση του νόμου. Επομένως, και εμείς οι ίδιοι θα παύσουμε τις επίγειες ενασχολήσεις εν Χριστώ, εκπληρώνοντας τον νοητό σαββατισμό, δεν θα απέχουμε όμως από τα ιερά έργα, εννοώ από το καθήκον να προσφέρουμε στον Θεό πνευματικές θυσίες και νοητές δωροφορίες.

Αν όμως κάποιος θελήσει να ακούσει την ερμηνεία λέξη προς λέξη με κάθε λεπτομέρεια, δεν θα διστάζαμε να το κάνουμε και αυτό, αλλά εκπληρώνοντας απόλυτα το καθήκον μας απέναντι σε όσους θέλουν να ακούσουν λεπτομερώς αυτά ακριβώς τα λόγια του και τις ερμηνείες τους, θα τα παραθέσουμε το ένα απέναντι στο άλλο, και έχουν ως εξής: αβάρ, ας παρέλθει· ανίδ, ταπείνωση· μωΐβ, η προερχόμενη από τους πατέρες μου· νωχιλέ, της κατακρίσεώς τους· δαασίμ, και του καταπατήματός τους· ανή, και του πόνου τους· δαασίμ, με καταπάτημα· νωχιλέ, εν κατακρίσει· μωΐβ, δια των πατέρων μου· ανίδ, από ταπείνωση· αβάρ, παρελθούσης· σελάμ, σε αποστολή τελειώσεως. 5. Αυτή λοιπόν η προαναφερθείσα αίρεση των Οσσηνών, η οποία πολιτεύεται μεν σύμφωνα με τον τρόπο ζωής των Ιουδαίων ως προς την τήρηση του Σαββάτου, την περιτομή και την εφαρμογή όλων των διατάξεων του νόμου· μόνο δε με το να απορρίπτει τα βιβλία του Μωυσή, παρόμοια με τους Νασαραίους, δημιουργεί σχίσμα, διαφοροποιούμενη από τις υπόλοιπες έξι από αυτές τις επτά αιρέσεις. Θα αρκέσει, λοιπόν, για την ανατροπή της το γεγονός ότι είναι αποξενωμένη από τον Θεό, αφού ο Κύριος λέγει σαφώς ότι «οι ιερείς στο ιερό βεβηλώνουν το Σάββατο». Και ποια είναι αυτή η βεβήλωση του Σαββάτου, παρά το ότι, ενώ κανένας δεν εργαζόταν το Σάββατο, στο ιερό οι ιερείς προσφέροντας θυσίες κατέλυαν το Σάββατο, βεβηλώνοντάς το με την αδιάκοπη θυσία των ζώων;

Και όχι μόνο αυτό, αλλά επτά λύχνους είχε η λυχνία του αγιάσματος στη σκηνή του μαρτυρίου, και κάθε ημέρα οι επτά λύχνοι άναβαν εξίσου και σε καμία απολύτως ημέρα δεν έμενε σβηστός κανένας από αυτούς, αλλά κάθε ημέρα υπήρχε το ίδιο φως. Διότι το Σάββατο δεν δημιουργήθηκε για αποκλεισμό, αλλά για αγαθό έργο. Και ενώ απολύτως κανένας δεν εργαζόταν στις δώδεκα φυλές, μόνο το θυσιαστήριο δεν αργούσε, όπως λέει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο: «οι ιερείς σας βεβηλώνουν το Σάββατο μέσα στον ναό και είναι αναίτιοι». Το δε «βεβηλώνουν το Σάββατο» σημαίνει ότι το καταλύουν. Και πώς το καταλύουν, παρά προσφέροντας θυσία στον Θεό, ώστε να μην μείνει σε αργία το θυσιαστήριο; Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ο ήλιος ανατέλλει και δύει, και η σελήνη αυξάνεται και φθίνει, και οι άνεμοι πνέουν και οι καρποί βλαστάνουν και οι μητέρες γεννούν, και τα πάντα γίνονται κατά το Σάββατο. Γι' αυτό και ο Κύριος, όταν ήλθε, δεν εργάστηκε ως τέκτονας το Σάββατο, ούτε ως χαλκουργός, ούτε έκανε κάτι άλλο, αλλά ως Θεός που είναι, επιτέλεσε έργο Θεού. Και λέει: «σήκωσε το κρεβάτι σου και περπάτα», ώστε από εκείνον που το σηκώνει να φανεί το έργο που έγινε, για να αναγνωρίσουν όλοι αυτόν που ήλθε από τον ουρανό για να βοηθήσει τους υιούς των ανθρώπων. Διότι, πράγματι, ήλθε για να καταλύσει το Σάββατο, αλλά δεν θα μπορούσε να το καταλύσει, εάν αυτό του ήταν κάτι ξένο.

ΟΒʹ. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Πώς κατά τα Σάββατα οι ιερείς μέσα στον ναό βεβηλώνουν το Σάββατο. «Οι ιερείς μέσα στον ναό βεβηλώνουν το Σάββατο και είναι αναίτιοι.» Επειδή, αν και κάθε χειρωνακτικό έργο απαγορεύεται το Σάββατο, αυτοί κόβουν ξύλα, ανάβουν φωτιά και τεμαχίζουν τα κρέατα των θυσιών· τα οποία, ως κοινές εργασίες, δεν επιτρέπεται να εκτελούνται το Σάββατο, ενώ ως θυσίες, δεν εμποδίζονται να τα επιτελούν, αλλά και διατάσσονται από τον ίδιο τον νόμο να το πράττουν. Έτσι συμβαίνει αφενός να βεβηλώνεται το Σάββατο με την εργασία, αφετέρου δε οι ιερείς να είναι αναίτιοι λόγω της διαφορετικής φύσεως της εργασίας.

Ποια δε ήταν αυτή; Δεν γνωρίζετε ότι στον ναό οι ιερείς βεβηλώνουν το Σάββατο και είναι αναίτιοι; Διότι εκεί μεν, λέγει, η περίσταση προκάλεσε την κατάλυση· εδώ δε, η κατάλυση γίνεται και χωρίς περίσταση. Αλλά δεν το κατέλυσε αμέσως με αυτόν τον τρόπο· παρά πρώτα με συγκατάβαση, και έπειτα με ένσταση.

Διότι, όταν δεν κατηγορείται εκείνος που έπραξε κάτι, το τόλμημά του γίνεται κανόνας απολογίας. Όμως δεν αρκέστηκε σε αυτό, αλλά προσθέτει και το κυριότερο, λέγοντας ότι αυτό που έγινε δεν είναι καν αμάρτημα· πράγμα που αποτελούσε την πιο λαμπρή νίκη, το να δείξει δηλαδή ότι ο ίδιος ο νόμος καταλύει τον εαυτό του, και το κάνει αυτό διπλά, και ως προς τον τόπο και ως προς το Σάββατο· μάλλον δε και τριπλά, επειδή και το έργο έγινε διπλό, και μαζί με αυτό προστέθηκε και ένα άλλο, το ότι τελέστηκε από τους ιερείς· και το πιο σημαντικό, ότι δεν συνιστά καν έγκλημα· διότι, λέγει, είναι αναίτιοι. Είδες πόσα στοιχεία παρέθεσε; Τον τόπο· διότι λέγει «μέσα στον ναό». Το πρόσωπο· διότι πρόκειται για «τους ιερείς». Τον χρόνο· διότι αναφέρει «το Σάββατο». Το ίδιο το γεγονός· διότι λέγει «βεβηλώνουν»· επειδή δεν είπε «καταλύουν», αλλά το βαρύτερο, «βεβηλώνουν»· το ότι όχι μόνο δεν τιμωρούνται, αλλά και ότι έχουν απαλλαγεί από κάθε κατηγορία· διότι «είναι αναίτιοι». Μην νομίσετε λοιπόν, λέγει, ότι αυτό είναι όμοιο με το προηγούμενο.

Δ΄. Για τον λόγο αυτόν δεν απολογείται ως κάποιος που αποτελεί μέρος της κτίσεως, αλλά ως γνήσιο γέννημα Εκείνου. Και για να βεβαιωθείς ότι τα λεγόμενα δεν αποτελούν αυθαίρετο στοχασμό, κάποτε κατέλυσαν και οι μαθητές το Σάββατο, όταν έκοβαν στάχυα και έτρωγαν· και όταν οι Ιουδαίοι τους κατηγορούσαν και έλεγαν: «Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί την ημέρα του Σαββάτου;», πουθενά εκεί δεν μνημόνευσε τον Πατέρα, αλλά τι λέει; «Δεν διαβάσατε τι έκανε ο Δαβίδ όταν πείνασε; Πώς εισήλθε και έφαγε τους άρτους της προθέσεως, τους οποίους δεν επιτρεπόταν να φάει ούτε ο ίδιος ούτε αυτοί που ήταν μαζί του; Δεν διαβάσατε ότι οι ιερείς μέσα στο ιερό βεβηλώνουν το Σάββατο, και όμως είναι αναίτιοι;»

Αν όμως ισχυριστούν ότι αυτό συνέβη πριν από τον νόμο, τι θα πουν για τον Θεσβίτη Ηλία, ο οποίος διήνυσε δρόμο σαράντα ημερών με μία μόνο τροφή; Διότι αυτός, όχι μόνο με τη νηστεία, αλλά και με την οδοιπορία κατά τα σάββατα αυτών των σαράντα ημερών, ταλαιπωρώντας τον εαυτό του κατέλυσε το σάββατο, και εκείνος που έδωσε τον νόμο δεν οργίστηκε μαζί του, αλλά μάλιστα, ως έπαθλο για την αρετή του, εμφανίστηκε σε αυτόν στο Χωρήβ. Τι θα πουν δε για τον Δανιήλ; Δεν πέρασε τρεις εβδομάδες εντελώς νηστικός; Και τι ισχύει για ολόκληρο τον Ισραήλ; Δεν περιτέμνουν το παιδί το σάββατο, αν τύχει να συμπληρώνει την όγδοη ημέρα; Δεν νηστεύουν επίσης τη μεγάλη νηστεία, η οποία τους έχει νομοθετηθεί, εάν αυτή συμπέσει με το σάββατο; Δεν βεβηλώνουν το σάββατο και οι ιερείς και οι Λευίτες με τις εργασίες της Σκηνής, και παρ' όλα αυτά είναι αναίτιοι; Αλλά ακόμη και ένα ζώο, αν πέσει σε λάκκο την ημέρα του σαββάτου, εκείνος που θα το ανασύρει είναι αναίτιος, ενώ εκείνος που θα αδιαφορήσει γι' αυτό είναι κατακριτέος. Και τι να πούμε για ολόκληρο τον Ισραήλ; Δεν περιφέρονταν γύρω από τα τείχη της Ιεριχούς περιφέροντας την κιβωτό του Θεού επί επτά ημέρες, μεταξύ των οποίων οπωσδήποτε περιλαμβανόταν και το σάββατο;

Επειδή δεν έκαναν διάκριση ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο, ούτε κατάλαβαν ότι δεν υπάρχει καμία συμφωνία μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων, ούτε κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι. Γι' αυτό τον λόγο περιβλήθηκαν τη δική τους αδικία και ασέβεια, σκέφτηκαν και μίλησαν με πονηρία, μίλησαν για αδικία προς τα ύψη· πάσχοντας άδοξα από τη φιληδονία μέσα στον κόσμο, όχι περισσότερο απ' όσο φλυαρούν άκοσμα με τη γλώσσα τους από αγάπη για τα είδωλα. Και έχοντας κλείσει εντελώς τα αυτιά τους σε κάθε τι καλό, δεν ανέχονται ούτε τα ευαγγελικά λόγια να ακούσουν, με τα οποία ο Σωτήρας επιπλήττοντας τους Φαρισαίους, επειδή εξαιτίας νομικών τηρήσεων κατηγορούσαν τους θεσπέσιους μαθητές, έλεγε: «Ή δεν διαβάσατε στον νόμο ότι τα Σάββατα οι ιερείς μέσα στο ιερό βεβηλώνουν το Σάββατο και είναι αναίτιοι; Σας λέω δε ότι κάτι μεγαλύτερο από το ιερό βρίσκεται εδώ». [Και επιπλέον:] «Σας λέω δε ότι και οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνουν, διότι μετανόησαν με το κήρυγμα του Ιωνά, και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Ιωνά βρίσκεται εδώ». Και επιπλέον, ότι: «Και η βασίλισσα του νότου θα εγερθεί κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνει, διότι ήρθε από τα πέρατα της γης για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα· και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα βρίσκεται εδώ».

«Ιδού, οι μαθητές σου κάνουν αυτό που δεν επιτρέπεται να κάνουν το Σάββατο. Αυτός δε τους είπε: Δεν διαβάσατε τι έκανε ο Δαβίδ, όταν πείνασε αυτός και όσοι ήταν μαζί του; πώς εισήλθε στον οίκο του Θεού και έφαγε τους άρτους της προθέσεως, τους οποίους δεν επιτρεπόταν να φάει ούτε ο ίδιος ούτε αυτοί που ήταν μαζί του, παρά μόνο οι ιερείς;» Πάλι οι Φαρισαίοι επικρίνουν το φυσικό πάθος, την πείνα, ενώ οι ίδιοι αμαρτάνουν χειρότερα· ο δε Κύριος τους ελέγχει μέσα από την ιστορία του Δαβίδ. Διότι εκείνος, λέει, εξαιτίας της πείνας τόλμησε κάτι ακόμη μεγαλύτερο. Άρτοι δε της προθέσεως είναι αυτοί που παρατίθενταν κάθε ημέρα· διότι τοποθετούνταν πάνω στην τράπεζα δώδεκα άρτοι, έξι από το δεξί μέρος και έξι από το άλλο. Και μολονότι ο Δαβίδ ήταν προφήτης, ούτε έτσι έπρεπε να φάει· διότι επιτρεπόταν μόνο στους ιερείς. Αλλά πολύ περισσότερο δεν επιτρεπόταν σε εκείνους που ήταν μαζί του, όμως εξαιτίας της πείνας, είναι άξιος συγγνώμης· έτσι λοιπόν και οι μαθητές. «Ή δεν διαβάσατε στον νόμο, ότι τα Σάββατα οι ιερείς μέσα στο ιερό βεβηλώνουν το Σάββατο, και είναι αναίτιοι; Σας λέω δε, ότι εδώ υπάρχει κάτι μεγαλύτερο από το ιερό.» Ο νόμος απαγόρευε την εργασία το Σάββατο· οι ιερείς λοιπόν το Σάββατο και ξύλα έσχιζαν και φωτιά άναβαν, ώστε βεβήλωναν το Σάββατο, δηλαδή το μόλυναν, όπως νομίζετε εσείς. Αλλά μου λες, ότι εκείνοι ήταν ιερείς, ενώ οι μαθητές όχι.