Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:10

Κεφάλαιο 4. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και αφού πλησίασαν οι μαθητές, του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Επειδή σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί. Διότι σε όποιον έχει, θα του δοθεί και θα του περισσέψει· ενώ από όποιον δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, επειδή, αν και βλέπουν, δεν βλέπουν, και αν και ακούν, δεν ακούν ούτε κατανοούν. Και εκπληρώνεται σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα... Διότι συμβαίνει όπως με έναν άνθρωπο που, αναχωρώντας για ταξίδι, κάλεσε τους δούλους του και τους παρέδωσε τα υπάρχοντά του· και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, και σε άλλον ένα, στον καθένα σύμφωνα με τη δική του ικανότητα, και αναχώρησε αμέσως. Τότε, εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα πήγε, εργάστηκε με αυτά και απέφερε άλλα πέντε τάλαντα. Ομοίως και εκείνος με τα δύο κέρδισε άλλα δύο. Και μετά από λίγα: Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί· ενώ από εκείνον που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Και τον άχρηστο δούλο εκδιώξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν με δυσκολία και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω.» Έχεις και την έκβαση αυτών στο πρόσωπο του Σωτήρα μας, σύμφωνα με τον Ιωάννη που αναφέρει: «παρότι δε είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα που είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν· διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: Τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μίλησε για αυτόν», ενώ σύμφωνα με τον Ματθαίο, όταν «προσήλθαν οι μαθητές του και του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Και εκείνος αποκρίθηκε και είπε: Διότι σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», «γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, ώστε βλέποντας να μη βλέπουν και ακούγοντας να μην ακούν, μήπως τυχόν επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Τότε εκπληρώθηκε σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα που λέει: Πήγαινε, και πες σε αυτόν τον λαό, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», και τα όσα ακολουθούν αυτά.

Έπειτα, προσθέτει στα προλεχθέντα τα εξής, δια των οποίων ασφαλίζει αναγκαίως τη διάνοια των μαθητευομένων, ώστε να μην αποδίδουν στον Δημιουργό την αιτία της σκοτεινής όψης, αλλά να θεωρούν ότι η προσωπική προαίρεση του καθενός θέτει τα θεμέλια μιας τέτοιας μορφής. «Μη με βλέπετε», λέγει, «που εγώ είμαι μαυρισμένη». Διότι δεν έγινα τέτοια εξ αρχής· επειδή δεν ήταν λογικό, αφού πλάστηκα από τα φωτεινά χέρια του Θεού, να περιβληθώ με κάποια σκοτεινή και μαύρη όψη. Δεν ήμουν, λοιπόν, τέτοια, λέγει, αλλά έγινα. Διότι δεν είμαι από τη φύση μου μαυρισμένη, αλλά το αίσχος αυτό μου ήλθε επίκτητο, αφού ο ήλιος μετέβαλε το χρώμα της μορφής μου από λαμπρό σε μαύρο. «Διότι ο ήλιος», λέγει, «με παράβλεψε». Τι είναι λοιπόν αυτό που μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Λέγει ο Κύριος στα πλήθη δια παραβολής ότι αυτός που σπέρνει τον λόγο δεν σπέρνει μόνο στην αγαθή καρδιά, αλλά ακόμη κι αν κάποια είναι πετρώδης, κι αν έχει κατακλυστεί από αγκάθια, κι αν βρίσκεται στην άκρη του δρόμου και είναι καταπατημένη, σε όλους από φιλανθρωπία ρίχνει τα σπέρματα του λόγου. Και ερμηνεύοντας με τον λόγο τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς, λέγει ότι αυτό συμβαίνει στην πετρώδη ψυχή: το ότι αυτό που σπάρθηκε δεν ριζώνει σε βάθος, αλλά, ενώ παρευθύς με την επιφανειακή βλάστηση δίνει την υπόσχεση του σταχυού, όταν ο ήλιος θερμάνει πιο δυνατά το έδαφος, επειδή δεν υπάρχει υγρασία κάτω από τις ρίζες, ξεραίνεται. Και μέσω της ερμηνείας αυτής, ονομάζει τον ήλιο πειρασμό.

Και πράγματι, προσήλθαν οι μαθητές και απορούσαν λέγοντας: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Εκείνος δε απάντησε: Επειδή, ενώ βλέπουν, δεν βλέπουν. Επομένως, επειδή εσείς, αν και δεν είχατε δει, είδατε, είναι αναγκαίο να μη σας μιλήσω με παραβολή· και επειδή, ενώ ακούν, δεν ακούν.

Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου, Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Χρυσοστόμου, Υπόμνημα στον άγιο Ματθαίο τον Ευαγγελιστή. Ομιλία ΜΕ΄. Και αφού τον πλησίασαν οι μαθητές, του είπαν: «Γιατί τους μιλάς με παραβολές;» Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: «Διότι σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί».

α. Αξίζει να θαυμάσει κανείς τους μαθητές, πώς, αν και επιθυμούσαν να μάθουν, γνώριζαν πότε έπρεπε να ρωτήσουν. Διότι δεν το κάνουν αυτό ενώπιον όλων· και αυτό το φανέρωσε ο Ματθαίος λέγοντας: «Και αφού τον πλησίασαν». Και ότι το λεχθέν δεν αποτελεί εικασία, ο Μάρκος το παρουσίασε σαφέστερα, λέγοντας ότι τον πλησίασαν κατ' ιδίαν. Αυτό ακριβώς έπρεπε να είχαν κάνει και οι αδελφοί και η μητέρα του, και όχι να τον καλέσουν έξω και να επιδεικνύονται. Παρατήρησε δε και τη φιλοστοργία τους, πώς δείχνουν μεγάλο ενδιαφέρον για τους άλλους, και πρώτα ρωτούν για τα ζητήματα εκείνων, και έπειτα για τα δικά τους.

«Γιατί», αναφέρει, «τους μιλάς με παραβολές;» Δεν είπαν: «Γιατί μιλάς σε εμάς με παραβολές;» Διότι και σε άλλα σημεία φαίνεται με πολλούς τρόπους ότι διάκεινται με στοργή απέναντι σε όλους, όπως όταν λένε: «Απόλυσε τα πλήθη», και: «Γνωρίζεις ότι σκανδαλίστηκαν;» Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Διότι σε εσάς», λέει, «έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών· σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί». Αυτό δε το είπε, όχι για να εισαγάγει κάποια αναγκαιότητα, ούτε κάποια αυθαίρετη επιλογή που γίνεται απλώς και στην τύχη, αλλά για να δείξει ότι οι ίδιοι είναι υπαίτιοι όλων των κακών, και επειδή ήθελε να παραστήσει ότι το ζήτημα είναι δωρεά και χάρη που δίνεται άνωθεν. Όμως, το ότι πρόκειται για δωρεά δεν σημαίνει ότι εξαιτίας αυτού έχει αναιρεθεί το αυτεξούσιο· και αυτό είναι φανερό από τα όσα ακολουθούν.

Αυτοί είναι εκείνοι που μέσω των βιοτικών μεριμνών συμπνίγουν τον λόγο. Διότι, ακόμη και αν φαίνεται πως ο πλούσιος κάνει κάποια αγαθή πράξη, εντούτοις η πράξη του αυτή ούτε αυξάνεται ούτε προκόπτει, επειδή εμποδίζεται από τις μέριμνες. «Άλλα πάλι έπεσαν στην καλή γη και έδιναν καρπό, το ένα εκατό, το άλλο εξήντα και το άλλο τριάντα». Τα τρία μέρη του σπόρου χάθηκαν και μόνο το τέταρτο σώθηκε, διότι λίγοι είναι εκείνοι που σώζονται. Ύστερα, μιλάει για την αγαθή γη, δίνοντάς μας την ελπίδα της μετανοίας. Διότι είναι δυνατόν, ακόμη και αν κάποιος είναι πετρώδης ή βρίσκεται δίπλα στον δρόμο ή είναι γεμάτος αγκάθια, να μεταβληθεί ο ίδιος σε αγαθή γη. Βέβαια, δεν καρποφορούν εξίσου όλοι όσοι δέχθηκαν τον λόγο. Αλλά ο μεν εκατό, όπως για παράδειγμα αυτός που έχει τέλεια ακτημοσύνη και άκρα άσκηση· ο δε εξήντα, όπως τυχόν ο κοινοβιάτης μοναχός που αγωνίζεται στο πρακτικό στάδιο· ο δε τριάντα, αυτός που έχει επιλέξει τον σεμνό γάμο και καλλιεργεί τις αρετές με ζήλο, στον βαθμό που είναι εφικτό. Δες την αγαθότητα του Θεού, πώς τους δέχεται όλους: και αυτούς που επιτελούν τα μεγάλα, και αυτούς που επιτελούν τα μεσαία, και αυτούς που επιτελούν τα μικρά. «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούσει». Αυτό φανερώνει ότι αυτά πρέπει να κατανοηθούν πνευματικά από όσους διαθέτουν πνευματικά αυτιά. Διότι πολλοί διαθέτουν μεν αυτιά, αλλά όχι για να ακούν. Γι' αυτό, λοιπόν, πρόσθεσε το: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, αυτός ας ακούσει». «Και αφού τον πλησίασαν οι μαθητές, του είπαν:»

«Γιατί τους μιλάς με παραβολές;» Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί. Διότι σε όποιον έχει, θα του δοθεί και θα έχει περίσσευμα· ενώ από όποιον δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμα και αυτό που έχει.» Επειδή οι μαθητές έβλεπαν πολλή ασάφεια στα όσα έλεγε ο Χριστός, προσέρχονται ως κοινοί προστάτες του πλήθους ρωτώντας: