Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:11

Κεφάλαιο 4. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και αφού πλησίασαν οι μαθητές, του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Επειδή σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί. Διότι σε όποιον έχει, θα του δοθεί και θα του περισσέψει· ενώ από όποιον δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, επειδή, αν και βλέπουν, δεν βλέπουν, και αν και ακούν, δεν ακούν ούτε κατανοούν. Και εκπληρώνεται σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα... Διότι συμβαίνει όπως με έναν άνθρωπο που, αναχωρώντας για ταξίδι, κάλεσε τους δούλους του και τους παρέδωσε τα υπάρχοντά του· και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, και σε άλλον ένα, στον καθένα σύμφωνα με τη δική του ικανότητα, και αναχώρησε αμέσως. Τότε, εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα πήγε, εργάστηκε με αυτά και απέφερε άλλα πέντε τάλαντα. Ομοίως και εκείνος με τα δύο κέρδισε άλλα δύο. Και μετά από λίγα: Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί· ενώ από εκείνον που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Και τον άχρηστο δούλο εκδιώξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Αυτοί οι οποίοι, αφού αναδείχθηκαν άξιοι της εκλογής από τον Κύριο, της διαβίωσης μαζί Του, της αποστολής από Αυτόν, της διανομής των πνευματικών χαρισμάτων, και αφού άκουσαν το «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών», έπειτα από μια τέτοια γνώση, έπειτα από την αποκάλυψη όσων ήταν απόρρητα στους υπόλοιπους, ωστόσο κάποια στιγμή αργότερα, κοντά πλέον στο ίδιο το πάθος του Κυρίου, ακούνε: «Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα».

Και λοιπόν είπε στους αγίους αποστόλους ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ότι «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί», σε αυτούς δηλαδή που απίστησαν, προς τους οποίους ο θείος λόγος διακήρυξε: «Αυτοί που με υπηρετούν θα φάνε, ενώ εσείς θα πεινάσετε. Ιδού, αυτοί που με υπηρετούν θα πιουν, ενώ εσείς θα διψάσετε.» Διότι πείνασαν και δίψασαν, επειδή έγιναν αμέτοχοι των αγαθών του Πνεύματος, και έμειναν εντελώς άγευστοι των χαρισμάτων του Χριστού, δηλαδή της θείας και ευαγγελικής παιδείας. Διότι είπε κάπου μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού εγώ φέρνω λιμό στη γη, όχι λιμό για άρτο, ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά λιμό για το να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου, και από ανατολών έως δυσμών θα περιτρέχουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν.» Διότι αφαιρέθηκε από το ποίμνιο των Ιουδαίων ο ζωοποιός και πλέον θρεπτικός λόγος του Θεού. Δόθηκε δε, όπως είπα, σε αυτούς που αγαπούν τον Χριστό, στους οποίους μάλιστα απευθύνθηκε λέγοντας: «Φάγετε, και μεθύστε οι φίλοι.» Γι' αυτό ψάλλει και ο θεσπέσιος Δαβίδ, εφόσον έγινε και αυτός μέτοχος αυτής της τόσο σεπτής και άφθονης δωρεάς: «Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα απέναντι σε αυτούς που με θλίβουν· άλειψας με έλαιο την κεφαλή μου, και το ποτήριό σου με μεθά, ως το άριστο.» Επομένως, όσοι απέκτησαν γνώση των θείων του μυστηρίων, δηλαδή χόρτασαν από αυτά, τα οστά τους αναζωογονήθηκαν.

«Και θα είναι ο άνθρωπος που θα κρύβει τους λόγους του, και θα κρύβεται σαν από ορμητικό νερό.» Το ότι δε ο λόγος του Σωτήρος ήταν πάντοτε κατά κάποιον τρόπο κρυμμένος, είναι φανερό. Έτσι και ο μακάριος Ψαλμωδός τον έχει παρουσιάσει σε εμάς να λέει: «Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές.» Παρατήρησε λοιπόν ότι αυτό που ειπώθηκε από αυτόν έχει εκπληρωθεί πλήρως. Διότι πάρα πολύ πλήθος είχε συγκεντρωθεί γύρω του από ολόκληρη την Ιουδαία· και τους μιλούσε με παραβολές· αλλά σε εκείνους, επειδή δεν ήταν άξιοι να μάθουν τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ο λόγος ήταν ασαφής. Διότι δεν θεωρούσαν καθόλου άξιο λόγου το να αποδεχθούν την πίστη σε αυτόν, αλλά αντιδρούσαν με ανόσιο τρόπο και στα δικά του κηρύγματα. Μάλιστα, επέπλητταν εκείνους που ήθελαν να βρίσκονται κοντά του και που αναζητούσαν τη μυσταγωγία από αυτόν, ασεβώντας και λέγοντας: «Έχει δαιμόνιο και είναι τρελός, γιατί τον ακούτε;» Επομένως, δεν έχει δοθεί σε εκείνους το να γνωρίσουν τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, αλλά μάλλον σε εμάς που είμαστε πιο έτοιμοι για την πίστη. Διότι ο ίδιος μας έχει δώσει τη δύναμη να κατανοούμε παραβολή και σκοτεινό λόγο, ρήσεις σοφών και αινίγματα. —(A f. 122).

Δεν είναι απίθανο, όπως νομίζω, να προσθέσουμε σε αυτά και το εξής. Οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, καθώς και οι αρχηγοί των ιουδαϊκών ταγμάτων, έχοντας τη φήμη ότι γνωρίζουν καλά τον νόμο, θεωρούνταν από κάποιους ως σοφοί· αλλά επειδή στην πραγματικότητα δεν ήταν, ελέγχονταν από τα ίδια τα πράγματα. Γι' αυτό άλλωστε και ο προφήτης Ιερεμίας λέει κάπου προς αυτούς: «Πώς θα πείτε ότι Εμείς είμαστε σοφοί και ο λόγος του Κυρίου είναι μαζί μας; Μάταια γράφει η ψευδής γραφίδα των γραμματέων· ντροπιάστηκαν οι σοφοί, τρόμαξαν και αιχμαλωτίστηκαν· ποια σοφία υπάρχει σε αυτούς, αφού απέρριψαν τον λόγο του Κυρίου;» Επειδή, λοιπόν, αυτοί απέρριψαν τον λόγο του Σωτήρα, δηλαδή το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, δηλαδή τον Λόγο του Θεού και Πατέρα, ο οποίος έγινε άνθρωπος για χάρη μας, έγιναν οι ίδιοι αδόκιμοι. Είπε λοιπόν ο Ιερεμίας γι' αυτούς: «Ασήμι απορριφθέν να τους ονομάσετε, διότι τους απέρριψε ο Κύριος.» Έχει αποκρυφθεί και από αυτούς το μυστήριο του Χριστού· γι' αυτό και ο Κύριος είπε κάπου στους μαθητές του γι' αυτούς: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών· σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί.» Σε εσάς, όμως, ποιους;

Και έτσι, στους μεν Ιουδαίους μιλούσε με παραβολές· στους αγίους αποστόλους όμως, επειδή ακριβώς είχαν καθαρή τη διάνοια και ήταν δεκτική των πιο τέλειων διδαγμάτων, λέει: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί».

Διότι παιδαγωγεί προς τον Χριστό, και φέρνει μεν αυτούς που παιδαγωγούνται προσωρινά από αυτόν στο όρος, αλλά δεν τους ανεβάζει πάνω σε αυτό. Ως όρος δε πρέπει να εννοήσεις εδώ την υπερφυή και εξυψωμένη γνώση του μυστηρίου του Χριστού. Διότι είναι πάρα πολύ υψηλή, και ελάχιστα προσιτή σε όσους βρίσκονται υπό τον νόμο· αρμόζει δε περισσότερο σε εμάς που έχουμε αγιαστεί εν πνεύματι. Όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Σωτήρας: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», εννοώ δηλαδή στους Ιουδαίους. Και απευθύνοντας τους λόγους υπέρ ημών προς τον Πατέρα και Θεό με τη μορφή προσευχής λέει: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες όλα αυτά από σοφούς και συνετούς, και τα αποκάλυψες σε νήπια. Ναι, Πατέρα, διότι έτσι φάνηκε αρεστό ενώπιόν σου». Επομένως, ο Μωυσής φέρνει μεν στο όρος, αλλά δεν ανεβάζει σε αυτό· διότι, όπως μόλις ανέφερα, το τέλειο και υψηλό στη σοφία και τη γνώση το κερδίζουμε μάλλον μέσω του Χριστού, και όχι μέσω του Μωυσή. Διότι ο μεν ήταν υπηρέτης και παιδαγωγός, ο δε, ως Κύριος των πάντων, φανερώθηκε σε εμάς χορηγός της τέλειας γνώσης. «Διότι σε αυτόν είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Έχει ειπωθεί, βέβαια, ότι το ιερό γένος ανεβαίνει στο όρος μαζί με τα πλήθη. Διότι δεν έχει δοθεί από τον Θεό το να εισχωρούν στα υψηλά και υπέρτατα δόγματα περί Αυτού σε εκείνους που παιδαγωγούνται από τον νόμο, ούτε σε όσους τελούν ακόμη τη σκιώδη λατρεία· μάλλον έχει φυλαχθεί για εκείνους που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως και έχουν κληθεί εν Χριστώ σε υπακοή και σε γνώση κατά πολύ ανώτερη της παλαιότερης. Εξάλλου, την υπεροχή της γνώσεως του Χριστού την εθαύμασε και ο θεσπέσιος Παύλος· το επιβεβαιώνει δε και ο ίδιος ο Σωτήρας, τόσο για εμάς όσο και για τον εξ αίματος Ισραήλ, λέγοντας φανερά ότι: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί».

Διότι πλησιάζει τον Θεό πρώτα ο Μωσαϊκός νόμος ως άγιος, και ύστερα ο ευαγγελικός ως ιερότατος, και συνενώνονται κατά Θεόν, δηλαδή σύμφωνα με την πνευματική θεωρία· διότι συμφωνούν ως προς το πνευματικό τους νόημα. Εμποδίζεται όμως το υπόλοιπο ιερατικό γένος να ανεβεί στην κορυφή του όρους. Διότι σε όσους τελούν ακόμη τη λατρεία υπό μορφήν σκιών δεν δίδεται από τον Θεό το να ανυψωθούν στο ύψος των δογμάτων, αλλά αυτό έχει διαφυλαχθεί για όσους λατρεύουν τον Θεό εν πνεύματι και αληθεία. «Διότι σε εσάς», λέει, «έχει δοθεί το να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί». Ο Μωυσής, αφού άφησε την πεδιάδα και έφτασε στους πρόποδες του όρους, ανέβηκε σε αυτό, και αφού διέσχισε τη νεφέλη, είδε και βίωσε τη λαμπρότητα του Θεού.

Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν με δυσκολία και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω.» Έχεις και την έκβαση αυτών στο πρόσωπο του Σωτήρα μας, σύμφωνα με τον Ιωάννη που αναφέρει: «παρότι δε είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα που είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν· διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: Τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μίλησε για αυτόν», ενώ σύμφωνα με τον Ματθαίο, όταν «προσήλθαν οι μαθητές του και του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Και εκείνος αποκρίθηκε και είπε: Διότι σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», «γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, ώστε βλέποντας να μη βλέπουν και ακούγοντας να μην ακούν, μήπως τυχόν επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Τότε εκπληρώθηκε σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα που λέει: Πήγαινε, και πες σε αυτόν τον λαό, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», και τα όσα ακολουθούν αυτά.

Έπειτα, προσθέτει στα προλεχθέντα τα εξής, δια των οποίων ασφαλίζει αναγκαίως τη διάνοια των μαθητευομένων, ώστε να μην αποδίδουν στον Δημιουργό την αιτία της σκοτεινής όψης, αλλά να θεωρούν ότι η προσωπική προαίρεση του καθενός θέτει τα θεμέλια μιας τέτοιας μορφής. «Μη με βλέπετε», λέγει, «που εγώ είμαι μαυρισμένη». Διότι δεν έγινα τέτοια εξ αρχής· επειδή δεν ήταν λογικό, αφού πλάστηκα από τα φωτεινά χέρια του Θεού, να περιβληθώ με κάποια σκοτεινή και μαύρη όψη. Δεν ήμουν, λοιπόν, τέτοια, λέγει, αλλά έγινα. Διότι δεν είμαι από τη φύση μου μαυρισμένη, αλλά το αίσχος αυτό μου ήλθε επίκτητο, αφού ο ήλιος μετέβαλε το χρώμα της μορφής μου από λαμπρό σε μαύρο. «Διότι ο ήλιος», λέγει, «με παράβλεψε». Τι είναι λοιπόν αυτό που μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Λέγει ο Κύριος στα πλήθη δια παραβολής ότι αυτός που σπέρνει τον λόγο δεν σπέρνει μόνο στην αγαθή καρδιά, αλλά ακόμη κι αν κάποια είναι πετρώδης, κι αν έχει κατακλυστεί από αγκάθια, κι αν βρίσκεται στην άκρη του δρόμου και είναι καταπατημένη, σε όλους από φιλανθρωπία ρίχνει τα σπέρματα του λόγου. Και ερμηνεύοντας με τον λόγο τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς, λέγει ότι αυτό συμβαίνει στην πετρώδη ψυχή: το ότι αυτό που σπάρθηκε δεν ριζώνει σε βάθος, αλλά, ενώ παρευθύς με την επιφανειακή βλάστηση δίνει την υπόσχεση του σταχυού, όταν ο ήλιος θερμάνει πιο δυνατά το έδαφος, επειδή δεν υπάρχει υγρασία κάτω από τις ρίζες, ξεραίνεται. Και μέσω της ερμηνείας αυτής, ονομάζει τον ήλιο πειρασμό.

Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου, Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Χρυσοστόμου, Υπόμνημα στον άγιο Ματθαίο τον Ευαγγελιστή. Ομιλία ΜΕ΄. Και αφού τον πλησίασαν οι μαθητές, του είπαν: «Γιατί τους μιλάς με παραβολές;» Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: «Διότι σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί».

«Γιατί», αναφέρει, «τους μιλάς με παραβολές;» Δεν είπαν: «Γιατί μιλάς σε εμάς με παραβολές;» Διότι και σε άλλα σημεία φαίνεται με πολλούς τρόπους ότι διάκεινται με στοργή απέναντι σε όλους, όπως όταν λένε: «Απόλυσε τα πλήθη», και: «Γνωρίζεις ότι σκανδαλίστηκαν;» Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Διότι σε εσάς», λέει, «έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών· σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί». Αυτό δε το είπε, όχι για να εισαγάγει κάποια αναγκαιότητα, ούτε κάποια αυθαίρετη επιλογή που γίνεται απλώς και στην τύχη, αλλά για να δείξει ότι οι ίδιοι είναι υπαίτιοι όλων των κακών, και επειδή ήθελε να παραστήσει ότι το ζήτημα είναι δωρεά και χάρη που δίνεται άνωθεν. Όμως, το ότι πρόκειται για δωρεά δεν σημαίνει ότι εξαιτίας αυτού έχει αναιρεθεί το αυτεξούσιο· και αυτό είναι φανερό από τα όσα ακολουθούν.

Διότι τότε, λέγει, αφού άφησε ο Ιησούς τα πλήθη, αναχώρησε για την οικία του· και κανένας από τους γραμματείς δεν τον ακολουθεί. Από αυτό καθίσταται σαφές ότι για κανέναν άλλο λόγο δεν τον ακολουθούσαν, παρά μόνο για να τον παγιδεύσουν. Επειδή όμως δεν κατανοούσαν τα λεγόμενα, τους άφησε πλέον. Και τον πλησιάζουν οι μαθητές του ρωτώντας για την παραβολή των ζιζανίων· αν και υπάρχουν περιπτώσεις όπου, ενώ επιθυμούσαν να μάθουν, φοβούνταν να ρωτήσουν. Από πού λοιπόν απέκτησαν εδώ αυτή την παρρησία; Άκουσαν ότι «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών», και πήραν θάρρος.

δ΄. Και αν είναι ζήτημα ελεύθερης προαιρέσεως, λέει, πώς στην αρχή έλεγε: «Δεν το χωρούν όλοι, αλλά εκείνοι στους οποίους έχει δοθεί»; Για να μάθεις ότι ο άθλος είναι μεγάλος, και όχι για να υποπτευθείς κάποια αναγκαστική κλήρωση. Διότι δίνεται σε εκείνους που το επιθυμούν. Μίλησε δε με αυτόν τον τρόπο, για να δείξει ότι χρειάζεται πολλή άνωθεν βοήθεια εκείνος που εισέρχεται σε αυτό το στάδιο του αγώνα, την οποία πάντως θα απολαύσει όποιος το επιθυμεί. Διότι έχει τη συνήθεια να χρησιμοποιεί αυτήν τη λέξη, όταν το κατόρθωμα είναι μεγάλο, όπως όταν λέει: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια».

Αλλά θέλω από εσένα, που είσαι βαθύτατος ερευνητής των θείων, πρώτα να αποβάλεις το χώμα από τον νου σου και έτσι να ετοιμάσεις το αυτί για την υποδοχή του λόγου και να ακούσεις τον Σωτήρα να μας λέει: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ», από τα πιο σωματικά και αισθητά προς τα νοητά κάλλη και θεάματα του λόγου. Γι' αυτό και ο σοφότατος Σολομών προτρέπει λέγοντας: «Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι δυνατών, να κατανοείς νοητά αυτά που σου παρατίθενται και να απλώνεις το χέρι σου, γνωρίζοντας ότι τέτοια πρέπει να προετοιμάσεις και εσύ». Διότι και η θεία Γραφή, επειδή κρύβει μέσα της τα βάθη του Θεού, δεν αποκαλύπτει απλώς σε όλους όσους το επιθυμούν την κατανόηση των θαυμασίων του νόμου του Θεού, «αλλά σε όσους έχει δοθεί», σύμφωνα με το ιερό λόγιο, «να γνωρίσουν τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών», γι' αυτό και ο θείος Δαβίδ προσευχόταν, λέγοντας προς τον Θεό: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Αλλά και οι μαθητές του Λόγου δεν έφτασαν πρωτύτερα σε ακριβή επίγνωση των νόμων του Θεού, έως ότου δέχθηκαν ουσιαστικά από τον Λόγο τη διάνοιξη του νου, ώστε να κατανοούν τις Γραφές. Έχουμε, λοιπόν, μεγάλη ανάγκη από το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ερευνά τα βάθη του Θεού. «Διότι το Πνεύμα», λέει ο θείος απόστολος, «ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού».

Ματθ. 13, 11-12 «Σε σας έχει δοθεί»· σε ποιους; Σε αυτούς που προετοίμασαν τον εαυτό τους με την υπακοή και την προσοχή, καθιστώντας τους άξιους του δώρου· «σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί». Σε ποιους; Σε αυτούς που δεν έχουν την προαίρεση να λάβουν, αλλά απέδειξαν τον εαυτό τους ανάξιο της δωρεάς εξαιτίας της θεληματικής τους κακίας και πώρωσης· «διότι όποιος έχει» προαίρεση και ζήλο, σε αυτόν «θα δοθεί» από τον Θεό όχι αναλόγως με το μέτρο της επιμέλειας και της προαίρεσης αυτών που αγωνίστηκαν, αλλά πιο πλουσιοπάροχα και πιο άφθονα· διότι, λέει, «θα του δοθεί και θα περισσεύσει. Όποιος όμως δεν έχει» ζήλο και επιμέλεια, ούτε συνεισφέρει τα δικά του στη χάρη του Θεού, από αυτόν, ακόμη και εκείνα που ο Θεός με άφατο πλούτο φιλανθρωπίας ήθελε να του προσφέρει και να τα κατέχει, και αυτά θα του αφαιρεθούν, όχι επειδή του τα αφαιρεί κάποιος άλλος, αλλά επειδή ο ίδιος, εξαιτίας της δικής του αμέλειας και μοχθηρίας, στερεί τη δωρεά από τον εαυτό του.

Και το να λέει προς τους αποστόλους, οι οποίοι αποτελούσαν κανόνες αρετής: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», δηλαδή στους ανάξιους. Με όλα αυτά λοιπόν που έχουν ειπωθεί, πώς δεν συγκρούεται φανερά το «δεν ήλθα να καλέσω δικαίους αλλά αμαρτωλούς», εάν κάποιος, χωρίζοντας τους ανθρώπους σε τάξη αμαρτωλών και δικαίων, εκλαμβάνει με αυτόν τον τρόπο το νόημα του ρητού; Επιπλέον, εάν τους μεν δικαίους δεν τους κάλεσε, οι δε αμαρτωλοί δεν προσέρχονται («Διότι καθένας που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως», και «ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά», και «πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε»), εάν λοιπόν τους μεν δικαίους δεν τους κάλεσε, οι δε αμαρτωλοί προτίμησαν, όπως έχει ειπωθεί, να απομακρυνθούν αντί να προσέλθουν, σε ποιους κηρύχθηκε το κήρυγμα;

ΛΟΓΟΣ ΞΓ΄. Ο λόγος της αληθείας που κηρύσσεται από τους πνευματικούς κήρυκες της αληθείας, κηρύσσεται και λέγεται στα τέκνα της βασιλείας, όπως λέει ο Κύριος: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας, ενώ στους υπολοίπους με παραβολές», και κάπου αλλού: «Το μυστήριό μου ανήκει σε εμένα και στους υιούς του οίκου μου». Ακούγοντας, λοιπόν, τον λόγο της βασιλείας και δακρύζοντας και κλαίγοντας, ας μην αρκεστούμε στα δικά μας δάκρυα και στους κλαυθμούς ούτε στη δική μας ακοή, νομίζοντας ότι δήθεν κατανοήσαμε την αλήθεια και ότι έχουμε ακούσει και γνωρίσει το θέλημα του Θεού. Διότι υπάρχουν και άλλα αυτιά και άλλα μάτια και άλλοι κλαυθμοί και άλλη διάνοια και άλλη ψυχή, δηλαδή αυτό το ίδιο το θεϊκό και επουράνιο Πνεύμα, το οποίο ακούει και κλαίει και προσεύχεται και γνωρίζει και πράττει το θέλημα του Θεού εν αληθεία. Διότι στους αποστόλους ο Κύριος, υποσχόμενος μεγάλη δωρεά, έλεγε: «Πηγαίνω και σας αποστέλλω τον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, για να είναι μαζί σας εις τον αιώνα». Εκείνος θα ακούσει και θα διδάξει τα πάντα και «θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια». «Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα· όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, εκείνος θα διδάξει πάντα όσα σας είπα και θα σας οδηγήσει σε κάθε αλήθεια». Εκείνος λοιπόν θα προσευχηθεί, εκείνος θα κλάψει. «

Γι' αυτό, λοιπόν, χρειαζόμαστε πολλή επιμέλεια, πολλή αγρυπνία, πολλές προσευχές, ώστε να μην πέσουμε σε πλάνο, απατεώνα, ψευδάδελφο και ψευδόχριστο, αλλά να συναντήσουμε δάσκαλο αληθινό και φιλόθεο, που να φέρει τον Χριστό μέσα του, ο οποίος να γνωρίζει ακριβώς και να κατανοεί βαθιά το κήρυγμα των αποστόλων, τους κανόνες και τις διατάξεις τους, τα δόγματα των πατέρων, ή μάλλον τα θελήματα και τα μυστήρια του ίδιου του Δεσπότη και δασκάλου των αποστόλων. Τέτοιον δάσκαλο, λοιπόν, πρέπει να αναζητούμε και να βρίσκουμε, εκείνον που πρώτα άκουσε και διδάχθηκε αυτά μέσω του λόγου, και έπειτα στην πράξη και με την εμπειρία μυσταγωγήθηκε μυστικά εν αληθεία από το ίδιο το Παράκλητο Πνεύμα, ώστε να αξιωθεί και ο ίδιος να ακούσει από Εκείνον που μυσταγώγησε τους αποστόλους: «Το μυστήριό μου ανήκει σε εμένα και στους δικούς μου», και το: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών». Διότι οπωσδήποτε, αναζητώντας θα βρούμε, «γιατί ο Θεός δεν είναι άδικος, ούτε χαίρεται για την απώλεια των ζωντανών», αλλά καθώς είναι γραμμένο: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια».

Εκείνους που έχουν περάσει πολύ χρόνο στην άσκηση, θα τους διδάξεις με λόγια συνέσεως την υπομονή στους πειρασμούς που προέρχονται από τον εχθρό, την ταπείνωση, τη συντριβή της καρδιάς, την κατάνυξη, τα δάκρυα, την επιμέλεια και την προσήλωση στην προσευχή, το μακάριο πένθος, καθώς και το να είναι και να γίνονται ωφέλιμοι στους υπολοίπους μέσω των λόγων και των πράξεών τους. Στους ιερείς θα διδάξεις την ευλάβεια, την ησυχία, τη μελέτη των θείων Γραφών, την ακριβή γνώση των αποστολικών κανόνων και παραδόσεων, την ορθότητα των δογμάτων, την καθαρότητα της καρδιάς, την επίμονη προσευχή και κατάνυξη, την παράσταση μπροστά στο θείο βήμα με φόβο Θεού και τρόμο, το μυστήριο της ιερουργίας, την αποκάλυψη των μυστηρίων του Θεού, επειδή σε αυτούς έχει δοθεί να γνωρίζουν τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, ώστε να είναι για όλη την αδελφότητα και για τους έξω θείο αλάτι και φως, έχοντας μέσα τους λόγο ζωής.

ΛΟΓΟΣ ΛΗ΄. Τίποτε δεν είναι ανώτερο στη ζωή από την υποταγή. Πατέρες μου, αδελφοί και τέκνα, δόξα, δόξα σε Εκείνον που μας ξεχώρισε από την κοιλιά της μητέρας μας για το ιερό αυτό λειτούργημα. Χάρη ανήκει στον Κύριο που μας κάλεσε στον θαυμαστό και μακάριο τρόπο της μοναχικής πολιτείας. Σε εμάς αληθινά έχει δοθεί, αν και είναι τολμηρό να το πω, αλλά όχι άσκοπο, το να γνωρίσουμε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών περισσότερο από εκείνους που ζουν μέσα στον κόσμο.

Κατήχηση ΚΣΤ'. Περί της άριστης υποταγής σας και του να μη θεωρείτε τίποτα ανώτερο από αυτήν. Πατέρες μου, αδελφοί και τέκνα, δόξα, δόξα στον Θεό που μας ξεχώρισε από την κοιλιά της μητέρας μας για αυτήν την ιερή αποστολή. Χάρη ανήκει στον Κύριο που μας κάλεσε στον θαυμαστό και μακάριο τρόπο της μοναχικής πολιτείας. Σε εμάς αληθινά έχει δοθεί, αν και είναι τολμηρό να το πούμε, αλλά δεν είναι άστοχο, το «να γνωρίσουμε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών» περισσότερο από εκείνους που ζουν στον κόσμο, «διότι βλέποντας δεν βλέπουν» οι περισσότεροι από αυτούς, έτσι όπως έχουν τα πράγματα. Διότι ποια και τι λογής είναι τα δικά τους έργα; Θεωρούν μακάριο τον πλούτο, την πρόσκαιρη δόξα· χαίρονται με τις τρυφές και τις απολαύσεις· αγάλλονται με τα μύρα και τις οινοποσίες, με τα μαλακά ενδύματα και τις αγέλες των αλόγων, με τα πλήθη των υπηρετών και τις κατακτήσεις πολλών εκτάσεων γης, με την ομορφιά των κατοικιών και τα στολίσματα των διάφανων πολύτιμων λίθων και με την υπόλοιπη μάταιη ποικιλία· γελούν, πηδούν, σκιρτούν σαν ερίφια και χορταίνουν και παχαίνουν σαν χοίροι έτοιμοι για σφαγή. Και ας μην αναφέρουμε το σμήνος των άλλων παθών· διότι ο λόγος προσπερνά τα γεννήματα και τα αποτελέσματα της αμαρτίας που προέρχονται από αυτά.

«Γιατί τους μιλάς με παραβολές;» Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί. Διότι σε όποιον έχει, θα του δοθεί και θα έχει περίσσευμα· ενώ από όποιον δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμα και αυτό που έχει.» Επειδή οι μαθητές έβλεπαν πολλή ασάφεια στα όσα έλεγε ο Χριστός, προσέρχονται ως κοινοί προστάτες του πλήθους ρωτώντας:

Αυτός δε λέει: Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια, δηλαδή, επειδή έχετε προθυμία και ζήλο, σας δίνεται· σε εκείνους όμως, που δεν έχουν ζήλο, δεν δίνεται. Διότι εκείνος που ζητά, λαμβάνει. Ζητάτε, λέει, και θα σας δοθεί. Δες, λοιπόν, πώς εδώ ο Κύριος είπε μεν την παραβολή, αλλά μόνο οι μαθητές που ζήτησαν έλαβαν. Επομένως, ορθά είπαμε, ότι σε εκείνον που έχει ζήλο δίνεται η γνώση και του περισσεύει. Ενώ από εκείνον που δεν έχει ζήλο και άξια διάθεση, ακόμη και αυτό που νομίζει ότι έχει, θα του αφαιρεθεί· δηλαδή, ακόμη κι αν έχει κάποιον μικρό σπινθήρα του αγαθού, τον σβήνει και αυτόν, μην αναζωπυρώνοντάς τον μέσα από το πνεύμα και τα πνευματικά έργα, για να τον ανάψει. «Γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, επειδή βλέποντας δεν βλέπουν, και ακούγοντας δεν ακούν, ούτε κατανοούν.» Πρόσεχε. Διότι από εδώ λύνεται το ζήτημα αυτών που ισχυρίζονται ότι κάποιοι είναι κακοί εκ φύσεως και από τον Θεό. Διότι, λένε, και ο Χριστός είπε ότι σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια, ενώ στους Ιουδαίους δεν έχει δοθεί. Λέμε λοιπόν προς εκείνους που ισχυρίζονται τέτοια πράγματα, με τη βοήθεια του Θεού, ότι ο μεν Θεός κάνει όλους τους ανθρώπους να κατανοούν το ορθό εκ φύσεως. Διότι φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· η δική μας προαίρεση όμως μας σκοτίζει. Αυτό λοιπόν δηλώνεται και εδώ.