Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:14

Κεφάλαιο 4. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και αφού πλησίασαν οι μαθητές, του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Επειδή σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί. Διότι σε όποιον έχει, θα του δοθεί και θα του περισσέψει· ενώ από όποιον δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, επειδή, αν και βλέπουν, δεν βλέπουν, και αν και ακούν, δεν ακούν ούτε κατανοούν. Και εκπληρώνεται σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα... Διότι συμβαίνει όπως με έναν άνθρωπο που, αναχωρώντας για ταξίδι, κάλεσε τους δούλους του και τους παρέδωσε τα υπάρχοντά του· και σε άλλον μεν έδωσε πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, και σε άλλον ένα, στον καθένα σύμφωνα με τη δική του ικανότητα, και αναχώρησε αμέσως. Τότε, εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα πήγε, εργάστηκε με αυτά και απέφερε άλλα πέντε τάλαντα. Ομοίως και εκείνος με τα δύο κέρδισε άλλα δύο. Και μετά από λίγα: Διότι σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί· ενώ από εκείνον που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί ακόμη και αυτό που έχει. Και τον άχρηστο δούλο εκδιώξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Εδώ, λοιπόν, ο λόγος απέδειξε την εμφανιζόμενη κακία ως χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας τέτοιας ασέβειας που φωλιάζει κρυφά στην ψυχή. Ο μακάριος απόστολος Παύλος, όμως, στρέφοντας με μεγαλύτερη σφοδρότητα προς τον φόβο των κριμάτων του Θεού αυτούς που έχουν χάσει την καρδιά τους, ορίζει το εξής ως τιμωρία: το να καταδικάζονται όσοι αμέλησαν την αληθινή θεογνωσία. Διότι τι λέει; «Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν τον Θεό σε επίγνωση, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πλεονεξία, κακία, μεστοί από φθόνο» και τα εξής. Και θεωρώ ότι ο Απόστολος κατενόησε αυτό το κρίμα όχι αφ' εαυτού του (διότι είχε μέσα του τον Χριστό που μιλούσε), αλλά επειδή καθοδηγήθηκε από εκείνη τη δική Του φωνή, με την οποία λέει ότι γι' αυτό τον λόγο μιλάει στα πλήθη με παραβολές, για να μην κατανοήσουν τα θεία μυστήρια του Ευαγγελίου, επειδή οι ίδιοι προηγουμένως έκλεισαν τα μάτια τους, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και πάχυνε η ασύνετη καρδιά τους· ώστε να έχουν να υπομένουν ως τιμωρία την τυφλότητα ως προς τα ανώτερα, αυτοί οι οποίοι, προτρέχοντας θεληματικά, τύφλωσαν το μάτι της ψυχής τους και σκοτίστηκαν. Αυτό ακριβώς φοβούμενος ο Δαβίδ μήπως το πάθει, έλεγε: «Φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως ποτέ υπνώσω εις θάνατον».

Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν με δυσκολία και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω.» Έχεις και την έκβαση αυτών στο πρόσωπο του Σωτήρα μας, σύμφωνα με τον Ιωάννη που αναφέρει: «παρότι δε είχε κάνει τόσα σημεία μπροστά τους, δεν πίστευαν σε αυτόν, για να εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη Ησαΐα που είπε: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Γι' αυτό δεν μπορούσαν να πιστέψουν· διότι πάλι είπε ο Ησαΐας: Τύφλωσε τα μάτια τους και πώρωσε την καρδιά τους, για να μη δουν με τα μάτια και νοήσουν με την καρδιά και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του, και μίλησε για αυτόν», ενώ σύμφωνα με τον Ματθαίο, όταν «προσήλθαν οι μαθητές του και του είπαν: Γιατί τους μιλάς με παραβολές; Και εκείνος αποκρίθηκε και είπε: Διότι σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», «γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, ώστε βλέποντας να μη βλέπουν και ακούγοντας να μην ακούν, μήπως τυχόν επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω. Τότε εκπληρώθηκε σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα που λέει: Πήγαινε, και πες σε αυτόν τον λαό, με την ακοή θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε», και τα όσα ακολουθούν αυτά.

Έπειτα, προσθέτει στα προλεχθέντα τα εξής, δια των οποίων ασφαλίζει αναγκαίως τη διάνοια των μαθητευομένων, ώστε να μην αποδίδουν στον Δημιουργό την αιτία της σκοτεινής όψης, αλλά να θεωρούν ότι η προσωπική προαίρεση του καθενός θέτει τα θεμέλια μιας τέτοιας μορφής. «Μη με βλέπετε», λέγει, «που εγώ είμαι μαυρισμένη». Διότι δεν έγινα τέτοια εξ αρχής· επειδή δεν ήταν λογικό, αφού πλάστηκα από τα φωτεινά χέρια του Θεού, να περιβληθώ με κάποια σκοτεινή και μαύρη όψη. Δεν ήμουν, λοιπόν, τέτοια, λέγει, αλλά έγινα. Διότι δεν είμαι από τη φύση μου μαυρισμένη, αλλά το αίσχος αυτό μου ήλθε επίκτητο, αφού ο ήλιος μετέβαλε το χρώμα της μορφής μου από λαμπρό σε μαύρο. «Διότι ο ήλιος», λέγει, «με παράβλεψε». Τι είναι λοιπόν αυτό που μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Λέγει ο Κύριος στα πλήθη δια παραβολής ότι αυτός που σπέρνει τον λόγο δεν σπέρνει μόνο στην αγαθή καρδιά, αλλά ακόμη κι αν κάποια είναι πετρώδης, κι αν έχει κατακλυστεί από αγκάθια, κι αν βρίσκεται στην άκρη του δρόμου και είναι καταπατημένη, σε όλους από φιλανθρωπία ρίχνει τα σπέρματα του λόγου. Και ερμηνεύοντας με τον λόγο τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς, λέγει ότι αυτό συμβαίνει στην πετρώδη ψυχή: το ότι αυτό που σπάρθηκε δεν ριζώνει σε βάθος, αλλά, ενώ παρευθύς με την επιφανειακή βλάστηση δίνει την υπόσχεση του σταχυού, όταν ο ήλιος θερμάνει πιο δυνατά το έδαφος, επειδή δεν υπάρχει υγρασία κάτω από τις ρίζες, ξεραίνεται. Και μέσω της ερμηνείας αυτής, ονομάζει τον ήλιο πειρασμό.

Διότι εκπληρώνεται σε αυτούς, λέει, η προφητεία του Ησαΐα που αναφέρει: «Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε». Είδες ότι και ο προφήτης διατυπώνει την κατηγορία με αυτήν ακριβώς την ακρίβεια; Διότι ούτε ο ίδιος είπε ότι «Δεν βλέπετε», αλλά «Θα βλέπετε και δεν θα αντιληφθείτε»· ούτε ότι «Δεν θα ακούσετε», αλλά ότι «Θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε». Επομένως, οι ίδιοι πρώτοι στέρησαν τον εαυτό τους, βουλώνοντας τα αυτιά τους, κλείνοντας τα μάτια τους και πωρώνοντας την καρδιά τους.

Αλλά σε εκείνους μεν που είναι ευπειθείς και ευγνώμονες, με αυτόν τον τρόπο παραχωρήθηκε άνωθεν η ελευθερία. Στους δε απειθούντες στην αλήθεια, τι έδωσε ο Θεός; Πνεύμα λήθαργου, μάτια για να μη βλέπουν και αυτιά για να μην ακούν. Επειδή ήρθαν σε πλήρη αντίθεση με εκείνους στα πάντα. Διότι άκουσαν με την ακοή τους και δεν κατάλαβαν, και βλέποντας έβλεψαν και δεν είδαν. Διότι πωρώθηκε η καρδιά τους, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους. Διότι, όταν έφτασε ο καιρός κατά τον οποίο επικράτησε το ψεύδος, αυτοί που προηγουμένως είχαν φωτιστεί από το φως της αλήθειας, τύφλωσαν εκούσια τα μάτια της διάνοιάς τους, και έφραξαν τα αυτιά της καρδιάς τους, και προσχώρησαν στην ενέργεια της πλάνης, ώστε να μην ανέχονται να ακούν ούτε καν τα προφητικά λόγια που έχουν προφανές και σε όλους γνωστό νόημα. Διότι τι είναι πιο σαφές ή πιο ξεκάθαρο από όσα έχουν ειπωθεί ή πρόκειται να ειπωθούν; Έχουν δε ως εξής: Αυτά λέει Κύριος ο Θεός του Ισραήλ.

Ναι, αλλά έκαναν τους εαυτούς τους τυφλούς και τον κατηγορούσαν. Αυτό ακριβώς σημαίνει το «ενώ βλέπουν, δεν βλέπουν». Φέρνει, λοιπόν, και τον προφήτη ως μάρτυρα: «Και εκπληρώνεται σε αυτούς η προφητεία του Ησαΐα, η οποία λέει: Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι έγινε αναίσθητη η καρδιά του λαού τούτου, και με τα αυτιά τους άκουσαν με δυσκολία, και τα μάτια τους τα έκλεισαν, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια τους και ακούσουν με τα αυτιά τους και κατανοήσουν με την καρδιά τους και επιστρέψουν, και εγώ τους θεραπεύσω». Βλέπεις τι λέει η προφητεία;