Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:17

Ποιος, λοιπόν, θα μου δώσει τη χάρη να δω αυτό το μεγάλο θέαμα, τον Θεό να επιδημεί ανάμεσα στους ανθρώπους; Αυτό είναι εκείνο που έχει ειπωθεί από τον Κύριο: ότι «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν». Δώσε μας βοήθεια εκ θλίψεως. Ας μη ζητήσουμε τη βοήθεια από την ισχύ· ούτε από την καλοπέραση της σάρκας· από κανένα από εκείνα που θεωρούνται λαμπρά στους ανθρώπους ας μην αξιώσουμε να επιτύχουμε την προστασία. Δεν κατορθώνεται η επικράτηση με την αφθονία των χρημάτων, ούτε με τον όγκο της δύναμης, ούτε με το ύψος της δόξας, αλλά μέσα από την υπερβολική θλίψη ο Κύριος χαρίζει τη βοήθεια σε όσους τον εκζητούν.

Αυτά τα κατόρθωσε η δύναμη του Σωτήρα, η οποία κατήργησε τον Ασσούρ, δηλαδή τον Σατανά, και κατακρήμνισε μαζί με αυτόν και τις πονηρές δυνάμεις που ήταν μαζί του, και τις περιέκλεισε σαν με χαράκωμα, και τις κατέστησε ανενεργές, και τις φυλάκισε στα βάθη του άδη για να τιμωρηθούν. <Αυτά λέγει ο Κύριος: Μακάριος είναι εκείνος που έχει σπέρμα στη Σιών, και οικείους στην Ιερουσαλήμ. Διότι ιδού, ένας δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα κυβερνήσουν με κρίση. Και θα υπάρχει ένας άνθρωπος που θα κρύβει τα λόγια του· και θα κρυφτεί σαν σε νερό που φέρεται ορμητικά, και θα φανεί στη Σιών, σαν ορμητικός και ένδοξος ποταμός, σε γη διψασμένη.> Φανερά μέσα σε αυτά τα λόγια ο μακάριος προφήτης διακηρύσσει το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς. Διότι λέγει ότι θα είναι μακάριοι όσοι κατοικήσουν εκείνο τον καιρό στη Σιών· και είναι φανερό ότι εννοεί τη νοητή Σιών, η οποία είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού. Διότι είναι αληθινά μακάριοι, και γι' αυτό θα μας βεβαιώσει ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας σε όσους πίστεψαν σε αυτόν: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, ότι πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν.» Όμως, τα δικά σας μάτια είναι μακάρια επειδή βλέπουν, και τα αυτιά σας επειδή ακούνε.

Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας· ο Θεός τη θεμελίωσε στον αιώνα. Οι παλαιότεροι, βεβαίως, τα άκουγαν αυτά μόνο από τις προφητικές φωνές μέσα από τα ιερά αναγνώσματα· τώρα όμως, βλέποντας με τα ίδια τους τα μάτια στην ίδια την πραγματικότητα την εκπλήρωση των προρρήσεων, λένε: Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε. Γι' αυτό, σε όσους έλεγαν αυτά έλεγε ο Σωτήρας: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε»· και, «Μακάρια είναι τα δικά σας μάτια, διότι βλέπουν». Θα άρμοζε δε και σε εμάς ένας τέτοιος λόγος, καθώς έχουμε δει παρόμοια γεγονότα στους δικούς μας χρόνους· τα οποία μάλιστα εκπληρώνονταν στην προαναφερθείσα πόλη, την οποία δεν θεμελίωσε άνθρωπος, αλλά ο ίδιος ο Θεός στον αιώνα. Διότι, κυρίως τότε φαίνεται να είναι αιώνιο το θεμέλιό της, και το οικοδόμημά της ιδρυμένο όχι από ανθρώπους αλλά από τον ίδιο τον Θεό, όταν, παρότι την πολιορκούν τόσοι εχθροί, εκείνη παραμένει αήττητη και ακαθαίρετη.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΥΠΕΡ ΜΑΕΛΕΘ, ΣΥΝΕΣΕΩΣ ΤΩ ΔΑΥΙΔ ΝΒʹ Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός. Διαφθάρηκαν και έγιναν βδελυροί με τις ανομίες τους, δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το αγαθό. Ο μεν 50ος ψαλμός περιείχε την εξομολόγηση ενός ανθρώπου που μετανόησε για όσα αμάρτησε· ενώ ο επόμενός του, την αλαζονεία εκείνου που ήταν ισχυρός στην κακία και είχε άθεο τρόπο ζωής· καθώς και ποιο τέλος ακολούθησε τον έναν και ποιο τον άλλον. Διότι, σε εκείνον που καυχιόταν για τα δικά του κακά, αναφερόταν: Γι' αυτό ο Θεός θα σε καθαιρέσει ολοκληρωτικά, θα σε ξεριζώσει και θα σε εκδιώξει από το σκήνωμά σου· ενώ εκ μέρους εκείνου που εξομολογήθηκε, προσθέτονταν αμέσως μετά τα εξής: Εγώ όμως, σαν την κατάκαρπη ελιά στον οίκο του Θεού, ήλπισα στο έλεός Του στον αιώνα. Ο παρών όμως, μη όντας ψαλμός —διότι δεν φέρει τέτοια επιγραφή— ούτε ωδή, ούτε κάτι παρόμοιο, περιέχει την προφητεία της σωτήριας θεοφάνειας, την οποία πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν. Έτσι λοιπόν και ο προκείμενος, εξαιτίας της πτώσης όλων των ανθρώπων, σαν να βρίσκεται σε ένα κοινό ναυάγιο, προσεύχεται και λέει: Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία του Ισραήλ;

Αυτά δε τα λέει ο Προφήτης, διδάσκοντας τι είδους έρωτα και πόθο είχε για όσα προφητεύονταν από αυτόν. Γι' αυτό ο Σωτήρας μας έλεγε: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν. Αναφέρει δε ότι η σάρκα μαζί με την καρδιά αγάλλεται για τον ζωντανό Θεό, υπονοώντας, όπως νομίζω, και την εκ νεκρών ανάσταση του Σωτήρα. Επειδή βέβαια οι θεωρούμενοι θεοί των εθνών τυγχάνουν να είναι νεκροί και άψυχοι· διότι τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών· αυτά λοιπόν σέβονταν οι τότε άνθρωποι· εγώ όμως, λέει, επειδή προέβλεπα όχι κάποιον τέτοιο Θεό, αλλά τον ζωντανό Θεό, ευφραίνομαι στην καρδιά μου· και αυτή η ίδια η σάρκα μου αγαλλίασε για αυτόν τον Θεό, ως για Θεό αληθινά ζωντανό και ο οποίος ζωοποιεί τους νεκρούς, ο οποίος θα ζωοποιήσει και τη δική μου σάρκα μέσω της δικής του ανάστασης. Γι' αυτό, μαζί με την ψυχή, αγαλλίασε και η σάρκα μου. Διότι και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά, όπου θα εναποθέσει τα νεογνά του: τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων. Και πώς λοιπόν δεν είναι δίκαιο, λέει, να ομολογούμε ότι είναι προσφιλή και αγαπητά τα σκηνώματά σου, ω Κύριε, εφόσον έγιναν καταφύγιο για τον καθένα που είναι σε θέση να λέει: Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών· και πάλι για εκείνον που αναφωνεί: Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου, πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν στρουθίο;

«Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το σωτήριόν σου». Ακόμη και αυτά εύχεται ο Προφήτης, ικετεύοντας να αξιωθεί και ο ίδιος να δει με τα μάτια του όσα πρόκειται να συμβούν μέσω του ελέους του Θεού, τα οποία βεβαίως προφήτευσε προηγουμένως. Παρακαλεί δε να αξιωθεί να δει και την επίλαμψη του Χριστού στους ανθρώπους, λέγοντας: «Και το σωτήριόν σου δώσε μας». Ότι δε το σωτήριο είναι ο ίδιος ο Χριστός, το δίδαξε σαφώς ο Συμεών στα Ευαγγέλια· παίρνοντας, λοιπόν, στα χέρια του τον Ιησού ενώ ήταν ακόμη βρέφος, είπε: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά τον λόγον σου εν ειρήνη. Διότι είδαν τα μάτια μου το Σωτήριόν σου». Αυτό ακριβώς, λοιπόν, εύχεται να δει και ο Προφήτης· γι' αυτό λέει ο Σωτήρας: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν». «Θα ακούσω τι θα λαλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός, διότι θα λαλήσει ειρήνη στον λαό του, και στους οσίους του, και σε αυτούς που επιστρέφουν την καρδιά τους». Έχοντας προσευχηθεί ο Προφήτης, παραδίδεται στη σιωπή, πιστεύοντας ότι θα εισακουστεί. Έπειτα, προσδοκώντας να λάβει απάντηση, λέει μέσα του: Η προσευχή μου υπήρξε τέτοια· είναι καιρός λοιπόν να ακούσω το Άγιο Πνεύμα, και να μάθω από αυτό τι πρόκειται να διακηρύξει περί της ειρήνης του λαού του, και περί εκείνων που πρόκειται να επιστρέψουν μέσω του Χριστού του.

Ονομάζει δε «οδό της ισχύος» Του την επί γης παρουσία Του· διότι ήλθε για να δέσει τον ισχυρό. Και ως «ήμισυ των ημερών» του, δηλαδή της ζωής του, εννοεί το να βρίσκεται προς το παρόν σε θεωρία της επιφανείας. Ευχόταν λοιπόν να συμπληρωθεί ολόκληρος ο χρόνος του, και τρόπον τινά να παραταθεί η ζωή του, ώστε να αξιωθεί να δει και την ίδια την έκβαση των πραγμάτων· διότι έτσι επρόκειτο να ολοκληρωθεί ολόκληρη η ζωή του. Διότι προς το παρόν, λέει, στην παρούσα κατάσταση, όταν προφητεύω αυτά και προορώ όσα πρόκειται να συμβούν, μοιάζω σαν να βρίσκομαι σε ένα τμήμα της ημέρας του Θεού· μου λείπει όμως η αυτοψία της εκβάσεως αυτών που προφητεύονται, την οποία εάν επιτύχω, θα λάβω τέλεια τη ζωή μου· εάν όμως αστοχήσω στην ευχή μου, μοιάζω με εκείνους που εγκαταλείπουν τη ζωή τους ατελή και πρόωρα στο ήμισυ των ημερών τους. Και μου φαίνεται ότι εξαιτίας τέτοιων ευχών των προφητών είπε ο Σωτήρας μας: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε, και δεν τα άκουσαν.

Θα δουν οι ευθείς και θα ευφρανθούν, και κάθε ανομία θα κλείσει το στόμα της. Τι άλλο λοιπόν θα δουν παρά τη μεταβολή από τα χειρότερα στα καλύτερα; Γι' αυτό ο Σωτήρας έλεγε σε όσους είχαν δει την εκπλήρωση των προφητειών: «Μακάρια δε είναι τα δικά σας μάτια, επειδή βλέπουν»· και, «Πολλοί προφήτες επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν». Και κάθε αδικία θα κλείσει το στόμα της· λυσσώντας και διαρρηγνυόμενη από τον φθόνο, χωρίς να μπορεί να πράξει το παραμικρό εξαιτίας του Θεού που τα θέλησε αυτά. Αυτό δε μπορεί κανείς να το δει ολοκάθαρα, πώς δηλαδή η ανομία των άπιστων και ειδωλολατρών ανδρών, η οποία λύσσαξε και πολλές φορές μάνιασε εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού, στο τέλος, εξαιτίας της αδυναμίας της να καταφέρει το παραμικρό, έκλεισε το ίδιο της το στόμα φιμωμένη από τον θείο λόγο, ο οποίος της έλεγε ακόμη και κατά τους καιρούς των διωγμών: «Σιώπα, πεφίμωσο» (σώπα, φιμώσου).

Έγινε, λοιπόν, ο αμνός του Θεού και αμαρτία και κατάρα. Αμαρτία μεν υπέρ των αμαρτωλών του κόσμου, κατάρα δε υπέρ όσων δεν εμμένουν σε όλα τα γεγραμμένα στον νόμο του Μωυσή. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας» και «εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία τον έκανε αμαρτία για χάρη μας». Διότι τι δεν επρόκειτο να γίνει το καθαρτήριο θύμα του κόσμου, το αντίλυτρο των αμαρτωλών, εκείνος που «οδηγήθηκε ως πρόβατο στη σφαγή» και ως «αρνίο που άγεται για να θυσιαστεί», και μάλιστα όλα αυτά για χάρη μας και εξαιτίας μας; Εξαιτίας αυτού, οι μεν παλαιοί και θεοφιλείς άνδρες εύλογα, λόγω της απουσίας των ανώτερων πραγμάτων, προσηλώνονταν στα σύμβολα, όπως άλλωστε διδάσκει και ο ίδιος ο Σωτήρας μας λέγοντας: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε και δεν τα άκουσαν». Εμείς, όμως, έχοντας παραλάβει τα αληθινά και τα αρχέτυπα των εικόνων μέσω της μυστηριώδους οικονομίας του Χριστού, δεν θα έχουμε πλέον ανάγκη από τα παλαιά.

Ευχή του αγίου Ευαγγελίου. Ειρήνη σε όλους. Δέσποτα Κύριε Ιησού Χριστέ, ο Θεός μας, εσύ που είπες στους αγίους σου μαθητές και ιερούς σου αποστόλους ότι πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε, και δεν τα άκουσαν· διότι τα δικά σας μάτια είναι μακάρια, επειδή βλέπουν, και τα αυτιά σας, επειδή ακούν. Είθε να αξιωθούμε τώρα να ακούσουμε και να τηρήσουμε τα άγιά σου Ευαγγέλια, με τις ικεσίες των αγίων σου.

Έπειτα, προσθέτει στα προλεχθέντα τα εξής, δια των οποίων ασφαλίζει αναγκαίως τη διάνοια των μαθητευομένων, ώστε να μην αποδίδουν στον Δημιουργό την αιτία της σκοτεινής όψης, αλλά να θεωρούν ότι η προσωπική προαίρεση του καθενός θέτει τα θεμέλια μιας τέτοιας μορφής. «Μη με βλέπετε», λέγει, «που εγώ είμαι μαυρισμένη». Διότι δεν έγινα τέτοια εξ αρχής· επειδή δεν ήταν λογικό, αφού πλάστηκα από τα φωτεινά χέρια του Θεού, να περιβληθώ με κάποια σκοτεινή και μαύρη όψη. Δεν ήμουν, λοιπόν, τέτοια, λέγει, αλλά έγινα. Διότι δεν είμαι από τη φύση μου μαυρισμένη, αλλά το αίσχος αυτό μου ήλθε επίκτητο, αφού ο ήλιος μετέβαλε το χρώμα της μορφής μου από λαμπρό σε μαύρο. «Διότι ο ήλιος», λέγει, «με παράβλεψε». Τι είναι λοιπόν αυτό που μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Λέγει ο Κύριος στα πλήθη δια παραβολής ότι αυτός που σπέρνει τον λόγο δεν σπέρνει μόνο στην αγαθή καρδιά, αλλά ακόμη κι αν κάποια είναι πετρώδης, κι αν έχει κατακλυστεί από αγκάθια, κι αν βρίσκεται στην άκρη του δρόμου και είναι καταπατημένη, σε όλους από φιλανθρωπία ρίχνει τα σπέρματα του λόγου. Και ερμηνεύοντας με τον λόγο τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς, λέγει ότι αυτό συμβαίνει στην πετρώδη ψυχή: το ότι αυτό που σπάρθηκε δεν ριζώνει σε βάθος, αλλά, ενώ παρευθύς με την επιφανειακή βλάστηση δίνει την υπόσχεση του σταχυού, όταν ο ήλιος θερμάνει πιο δυνατά το έδαφος, επειδή δεν υπάρχει υγρασία κάτω από τις ρίζες, ξεραίνεται. Και μέσω της ερμηνείας αυτής, ονομάζει τον ήλιο πειρασμό.

Γι' αυτό ακριβώς, λέει, «Σας ευλογήσαμε», επειδή απολαύσατε τέτοια δωρεά· το οποίο έλεγε και ο Χριστός: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν. «Συγκροτήστε εορτή ανάμεσα σε πυκνά κλαδιά». Τη φράση «εν τοις πυκάζουσιν» την έθεσε αντί του «πεπυκνωμένοις»· διότι το «πεπυκασμένον» το ονομάζουν «πεπυκνωμένον» και οι συγγραφείς που βρίσκονται εκτός της δικής μας παραδόσεως. «Θεός μου είσαι εσύ, και θα σε δοξολογήσω». Σε ποιον όμως τα λέει αυτά, παρά στον Κύριο που φανερώθηκε πιο πάνω; Σε Αυτόν που τον γλίτωσε από τη θλίψη, σε Αυτόν που ταπείνωσε τους εχθρούς του, σε Αυτόν που ύψωσε τον λίθο που απορρίφθηκε από τους οικοδόμους, σε Αυτόν που κατευόδωσε και έσωσε αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν. «Δοξολογείτε τον Κύριο, διότι είναι αγαθός». Από εκεί από όπου άρχισε ο Προφήτης τη μελωδία του παρόντος ψαλμού, με το ίδιο έθεσε σε αυτόν και το τέλος, για να διαφυλάξουμε τη δοξολογία καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

αʹ. «Πολλοί», λέει, «προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν». Άραγε γνώριζαν όλα τα μελλοντικά οι δίκαιοι; Και βέβαια. Διότι, κι αν ακόμη εξαιτίας της ασθένειας εκείνων που δεν μπορούσαν να τον δεχθούν δεν αποκαλυπτόταν ο Υιός, σε εκείνους όμως που έλαμπαν στην αρετή εύλογα αποκαλυπτόταν. Αυτό ακριβώς λέει και τώρα ο Παύλος, ότι δηλαδή γνώριζαν τα μελλοντικά, δηλαδή την ανάσταση του Χριστού. Είτε λοιπόν εννοεί αυτό, είτε λέγοντας «με πίστη για τα μελλοντικά», δεν μιλάει για τον μελλοντικό αιώνα, αλλά για όσα επρόκειτο να συμβούν αργότερα εδώ. Διότι, αν δεν συνέβαινε αυτό, πώς ένας άνθρωπος που κατοικούσε σε ξένη γη θα μπορούσε να δώσει τέτοιες ευλογίες; Και πώς, πάλι, κληρονόμησε την ευλογία, και όμως δεν την έλαβε; Βλέπεις ότι αυτό που είπα για τον Αβραάμ και τον Ιακώβ μπορεί να ειπωθεί και εδώ, ότι δηλαδή δεν απόλαυσε ο ίδιος την ευλογία, αλλά τα αγαθά των ευλογιών πέρασαν στους απογόνους, ενώ ο ίδιος πέτυχε τα μελλοντικά; Διότι βρίσκουμε ότι ο αδελφός του τα απόλαυσε περισσότερο. Επειδή ο ένας πέρασε όλο τον χρόνο της ζωής του σε δουλεία, σε υπηρεσία, σε κινδύνους, σε επιβουλές, σε απάτες και σε φόβους, και όταν ρωτήθηκε από τον Φαραώ είπε: «Λίγες και κακές υπήρξαν οι ημέρες της ζωής μου»· ο άλλος όμως ζούσε με μεγάλη άνεση και εξουσία, και μετέπειτα του υπήρξε και φοβερός.

Βʹ. Βλέπεις ρητά ότι και το όνομα και ο τρόπος του Ευαγγελίου βρίσκονται καταγεγραμμένα στην Παλαιά Διαθήκη; Διότι δεν το εξαγγέλλουμε, λέγει, μόνο με λόγια, αλλά και με γεγονότα· διότι δεν ήταν ανθρώπινο, αλλά και θείο και άρρητο και ξεπερνούσε κάθε φύση. Επειδή δε κατηγορούσαν το γεγονός ως καινοτομία, αποδεικνύει ότι αυτό είναι παλαιότερο των Ελλήνων και ότι έχει προδιαγραφεί από τους προφήτες. Και αν δεν το έδωσε εξ αρχής, αυτό οφείλεται σε εκείνους που δεν ήθελαν να το δεχθούν· πάντως όσοι ήθελαν, το άκουσαν. «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας», λέγει, «αγαλλίασε για να δει τη δική μου ημέρα· και την είδε και χάρηκε». Πώς λοιπόν λέγει ότι «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν»; Δεν τα είδαν έτσι, λέγει, όπως εσείς τα βλέπετε και τα ακούτε, δηλαδή την ίδια τη σάρκα και τα ίδια τα θαύματα μπροστά στα μάτια σας. Εσύ όμως πρόσεξέ μου, πριν από πόσα χρόνια προκηρύσσονταν αυτά· διότι, όταν ο Θεός πρόκειται να προετοιμάσει μεγάλα γεγονότα, τα προαναγγέλλει πριν από πολλά χρόνια, προγυμνάζοντας την ακοή για την υποδοχή της ελεύσεώς τους. «Στις άγιες Γραφές». Διότι οι προφήτες δεν τα έλεγαν μόνο, αλλά και έγραφαν αυτά που έλεγαν· και δεν τα έγραφαν μόνο, αλλά και τα προτύπωναν με πράξεις, όπως ο Αβραάμ όταν οδηγούσε τον Ισαάκ στη θυσία, και ο Μωυσής όταν ύψωνε το φίδι, και όταν άπλωνε τα χέρια του εναντίον του Αμαλήκ, και όταν θυσίαζε τον αμνό του Πάσχα. «Περί του Υιού του, ο οποίος προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα». Τι κάνεις, ω Παύλε;

Πώς λοιπόν, λέγει, ο ίδιος έλεγε: Πολλοί προφήτες επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν; Μήπως λοιπόν δεν μετείχαν στη γνώση γι' αυτόν; Βεβαιότατα μετείχαν· και αυτό θα προσπαθήσω να το καταστήσω φανερό από αυτήν ακριβώς τη ρήση, εξαιτίας της οποίας κάποιοι νομίζουν ότι (οι προφήτες) την είχαν στερηθεί. Διότι πολλοί, λέγει, επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε. Ώστε γνώριζαν ότι αυτός πρόκειται να έλθει ανάμεσα στους ανθρώπους, και να επιτελέσει το έργο της θείας οικονομίας, το οποίο και επιτέλεσε.

Διότι δεν θα επιθυμούσαν, εάν δεν γνώριζαν. Επειδή κανείς δεν είναι δυνατόν να νιώσει επιθυμία για εκείνα για τα οποία δεν έχει ούτε καν ιδέα. Επομένως, γνώριζαν τον Υιό του Θεού, και ότι θα έλθει ανάμεσα στους ανθρώπους. Ποια είναι λοιπόν αυτά τα οποία δεν γνώριζαν, και ποια εκείνα τα οποία δεν άκουσαν; Είναι αυτά που εσείς τώρα βλέπετε και ακούτε. Διότι, μολονότι και φωνή άκουσαν και τον είδαν εκείνοι, όμως δεν τον είδαν εν σαρκί, ούτε να συναναστρέφεται κατ' αυτόν τον τρόπο τους ανθρώπους, ούτε να συνομιλεί μαζί τους με τόση οικειότητα. Αυτό άλλωστε θέλοντας να δηλώσει και ο ίδιος, δεν είπε απλώς: «Επιθύμησαν να με δουν»· αλλά τι; «Αυτά που εσείς βλέπετε»· ούτε, «Να με ακούσουν»· αλλά τι; «Αυτά που εσείς ακούτε». Ώστε, αν και δεν είδαν την ένσαρκη παρουσία του, γνώριζαν ωστόσο ότι επρόκειτο να γίνει, και αυτήν ακριβώς επιθυμούσαν· και πίστευαν σε αυτόν, έστω και αν δεν τον είχαν δει εν σαρκί.

Και έπρατταν, λοιπόν, τα αντίθετα. Διότι όχι μόνο δεν πίστευαν, ούτε μόνο δεν άκουγαν, αλλά και πολεμούσαν, και αισθάνονταν σφοδρή δυσαρέσκεια για όσα λέγονταν· πράγμα για το οποίο παρουσιάζει τον προφήτη να τους κατηγορεί, λέγοντας: «Άκουσαν βαρέως». Αλλά εκείνοι δεν ήταν τέτοιοι· γι' αυτό και τους μακάριζε. Και από την άλλη πλευρά τους επιβεβαιώνει πάλι λέγοντας: «Διότι, αληθινά σας λέω, πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν»· εννοώντας τη δική μου παρουσία, λέει, τα ίδια τα θαύματα, τη φωνή, τη διδασκαλία.

Ονόμασε δε «επιφάνεια» τη θεία οικονομία, την είσοδο στην παρθενική μήτρα, το να γίνει άνθρωπος και να συναναστραφεί με τους ανθρώπους. Γι' αυτό ακριβώς λέει: «Σας ευλογήσαμε, επειδή απολαύσατε μια τέτοια δωρεά». Αυτό υπονοούσε και ο Χριστός όταν έλεγε: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν όσα εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν όσα ακούτε, και δεν τα άκουσαν». «Συγκροτήστε εορτή με πυκνά φυλλώματα, έως τα κέρατα του θυσιαστηρίου». Κάποιος άλλος ερμηνευτής λέει: «Συνδέστε τα πυκνά κλαδιά κατά την πανήγυρη».

Και μου φαίνεται πως εξαιτίας τέτοιων φωνών των προφητών έχει πει ο Σωτήρας μας: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε, και δεν τα άκουσαν. Σε γενεά γενεών τα έτη σου. Έστρεψε πάλι τον λόγο προς τον Κύριο. Διότι τα δικά Του έτη, τα οποία διήλθε εν σαρκί, βρίσκονται σε γενεά γενεών, καθώς είχε πολιτεία άρτια και ολοκληρωμένη· γι' αυτό και ο Παύλος, θέλοντας να παρουσιάσει αυτούς που βρίσκονται σε τελειότητα, έλεγε: Μέχρι να φτάσουμε όλοι στο επίπεδο του τέλειου άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Στην αρχή εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις.

Και ίσως το βρέφος σκιρτά με αγαλλίαση, επειγόμενο, αν είναι δυνατόν, να προλάβει την προθεσμία της φύσης. Είδε παρούσα τη μητέρα του Δεσπότη· δυσφορεί μέσα στη φυλακή της κοιλιάς, σκιρτά με αγαλλίαση· και επειδή δεν μπορεί ακόμη να μιλήσει, ούτε έχει γλώσσα ικανή να αρθρώσει λόγο, ούτε το στόμα του εξυπηρετεί την προθυμία του, χρησιμοποιεί τη γλώσσα της μητέρας του και προφητεύει, και μιλάει μεν η Ελισάβετ, ο Ιωάννης όμως από την κοιλιά υπαγορεύει τα λόγια. Δεν είναι λοιπόν δικαίως και περισσότερο από προφήτης; Υπάρχει και άλλος λόγος, για τον οποίο είναι περισσότερο από προφήτης. Οι προφήτες προέλεγαν το μέλλον και επιθυμούσαν να δουν αυτό που προέβλεπαν με την ψυχή τους. Γι' αυτό αναφωνούσαν: Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το σωτήριό σου. Γι' αυτό και ο Κύριος είπε γι' αυτούς: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και να ακούσουν αυτά που ακούτε· και δεν τα είδαν, ούτε τα άκουσαν. Οι προφήτες, λοιπόν, προλέγουν το μέλλον· ο Ιωάννης όμως υποδεικνύει και εκείνον που έχει προφητευθεί. Προλέγει το μέλλον από την κοιλιά, και αργότερα λέει: Εκείνος του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματός του, στέκεται ανάμεσά σας. Πώς τον υποδεικνύει; Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Αυτός, λοιπόν, ως προφήτης και περισσότερο από προφήτης, δεν ανέχθηκε την άσεμνη συμβίωση, αλλά μιλά με παρρησία υπέρ της σωφροσύνης.

Γι' αυτό, πρώτα παραθέτει τις αιτίες για τις οποίες εύλογα θα μπορούσε να λάβει υποστήριξη, εάν βέβαια ήθελε να λάβει. Έπειτα, για να μη φανεί ότι λέει αυτά διαβάλλοντας τον κύκλο του Πέτρου —διότι εκείνοι πράγματι ελάμβαναν προηγουμένως— αποδεικνύει ότι επιτρεπόταν σε αυτούς να λαμβάνουν. Έπειτα πάλι, για να μην πει κάποιος ότι «στον Πέτρο επιτρεπόταν, σε εσένα όμως δεν επιτρεπόταν», προλαβαίνει τον ακροατή πλέκοντας εγκώμια για τον εαυτό του, κάνοντας το αυτό από ανάγκη. «Δεν έχω δει τον Ιησού Χριστό τον Κύριό μας; Δεν είστε εσείς το έργο μου εν Κυρίω; Αν για άλλους δεν είμαι απόστολος, τουλάχιστον για εσάς είμαι.» Για να μην πει κάποιος πάλι: «Αλλά εκείνοι έχουν το πλεονέκτημα ότι βρέθηκαν μαζί με τον Χριστό» —διότι και αυτό δεν ήταν μικρό αξίωμα, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε: "Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν όσα βλέπετε, και δεν τα είδαν"— γι' αυτό είπε: «Δεν έχω δει τον Ιησού, τον Κύριό μας;». Και για να μην πει κάποιος: «Δεν επέδειξες κανένα αποστολικό έργο», γι' αυτό λέει: «Το έργο μου εν Κυρίω είστε εσείς». Και επειδή είπε μεγάλο λόγο, προσθέτει το «εν Κυρίω», δηλαδή ότι του Θεού είναι το έργο και όχι δικό μου. «Διότι η σφραγίδα της αποστολής μου είστε εσείς εν Κυρίω· η δική μου απολογία προς εκείνους που με ανακρίνουν είναι αυτή: Μήπως δεν έχουμε το δικαίωμα να φάμε και να πιούμε; Μήπως δεν έχουμε το δικαίωμα να παίρνουμε μαζί μας στις περιοδείες μας μια αδελφή γυναίκα, όπως οι λοιποί απόστολοι, και οι αδελφοί του Κυρίου, και ο Κηφάς; Ή μόνο εγώ και ο Βαρνάβας δεν έχουμε το δικαίωμα να μην εργαζόμαστε;»

Το «νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, δέσποτα», που ειπώθηκε από τον Συμεών, αν και θεωρείται ότι είναι απλό και ότι δεν κρύβει κανένα απολύτως βαθύτερο νόημα, ίσως δεν είναι τέτοιο ούτε έχει τόσο απλή έννοια. Διότι η λέξη «νυν», έχοντας πολλές σημασίες, μπορεί να δηλώνει πολλά πράγματα: καθώς η λέξη δηλώνει τον ενεστώτα χρόνο, αλλά και χρόνο ακαριαίο, αδιάστατο, αθρόο και γενικώς και άλλα. Σε εμένα όμως εδώ φαίνεται ότι δηλώνει πρωτίστως το ακαριαίο και το ελάχιστο σε σύγκριση με τα άλλα, διότι, λέγει, «τώρα» και «παραυτίκα απόλυσε, Δέσποτα, τον δούλο σου», ο οποίος από παλιά ποθούσε να αναχωρήσει και να βρίσκεται μαζί με σένα, τον Δεσπότη, αλλά που ωστόσο παρέμενε και βαρυνόταν μέσα στο σαρκικό σκήνωμα, εξαιτίας του ότι επρόκειτο να δω το σωτήριο. Διότι, ενώ πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να το δουν αυτό, κανείς από εκείνους ούτε το είδε ούτε το αντίκρισε, παρά μόνο σε εμένα φανερώθηκε το ποθούμενο και καθοράθηκε με τα μάτια μου το σωτήριο όλων ανθρώπων.

Για το ότι η δημιουργία και η προσκύνηση των εικόνων δεν είναι νέο εφεύρημα, αλλά αρχαία παράδοση της Εκκλησίας, δέξου το πλήθος των αγιογραφικών και πατερικών μαρτυριών. Ο Κύριος στο ιερό Ευαγγέλιο κατά τον Ματθαίο λέει τα εξής, μακαρίζοντας τους μαθητές του και μαζί με αυτούς όλους όσους ακολουθούν τον κανόνα τους και βαδίζουν στα ίχνη τους: «Μακάρια είναι τα δικά σας μάτια επειδή βλέπουν, και τα αυτιά σας επειδή ακούν. Διότι, αληθινά σας λέω, ότι πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε, και δεν τα άκουσαν.» Επιθυμούμε διακαώς λοιπόν και εμείς να δούμε, στον βαθμό που είναι δυνατόν να δούμε· «διότι βλέπουμε σαν μέσα σε καθρέπτη και με τρόπο αινιγματικό» και μέσα από την εικόνα, και μακαριζόμαστε. Ο ίδιος ο Θεός πρώτος δημιούργησε εικόνα και έδειξε εικόνες· διότι τον άνθρωπο τον έπλασε κατ' εικόνα Θεού. Και ο Αβραάμ εξάλλου, και ο Μωυσής και ο Ησαΐας και όλοι οι προφήτες είδαν εικόνες του Θεού και όχι την ίδια την ουσία του Θεού. Η βάτος ήταν εικόνα της Θεομήτορος, και όταν ο Μωυσής επρόκειτο να την πλησιάσει, ο Θεός είπε: «Λύσε το υπόδημα από τα πόδια σου· διότι η γη, στην οποία στέκεσαι, είναι γη άγια.» Αν λοιπόν η γη, στην οποία φανερώθηκε στον Μωυσή η εικόνα της Θεοτόκου, είναι γη άγια, πόσο μάλλον η ίδια η εικόνα;

Τα λόγια που εγώ σας λέω είναι πνευματικά και είναι ζωή, δηλαδή καθοδηγούν προς την αιώνια ζωή· «Διότι, αλήθεια σας λέω, ότι πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε», δηλαδή τα σημεία και τα τέρατα και την ένσαρκη παρουσία μου, «και δεν τα είδαν· και να ακούσουν αυτά που ακούτε», δηλαδή τις ζωηφόρες διδασκαλίες και το κήρυγμα της αιώνιας βασιλείας από το θείο στόμα, «και δεν τα άκουσαν».

Και πώς, λέει, επιθύμησαν να δουν και να ακούσουν αυτά που ούτε είδαν, ούτε άκουσαν; Διότι τα προείδαν και τα προάκουσαν ως προφήτες και ως δίκαιοι, αλλά επιθυμούσαν και ως αυτόπτες μάρτυρες να δουν την έκβαση των πραγμάτων. Επειδή, αν δεν τα είχαν προδεί, δεν θα επιθυμούσαν να δουν αυτοπροσώπως την ένσαρκη παρουσία του Θεού και, αν δεν τα είχαν προακούσει, δεν θα επιθυμούσαν να τα ακούσουν με τα αισθητά τους αυτιά, εφόσον κανείς δεν επιθυμεί να δει ή να ακούσει αυτά για τα οποία δεν έχει λάβει καμία αίσθηση. Όπως δηλαδή εμείς ακούμε από τα θεία Ευαγγέλια για εκείνη τη σωτήρια και ένσαρκη παρουσία του Χριστού, για τα θεία σημεία του και τα πηγαία διδάγματα, και επιθυμούμε και λέμε: «Μακάρι να ήμασταν και εμείς σε εκείνους τους χρόνους κατά τους οποίους ο Δεσπότης μας εμφανιζόταν αυτοπροσώπως και να απολαμβάναμε τη θεανδρική του πολιτεία και τη γλυκύτατη όψη του», έτσι και εκείνοι, εμπνεόμενοι από το θείο Πνεύμα, επιθυμούσαν να δουν τη θεανθρώπινη παρουσία και να ακούσουν να μιλά το πανάχραντο στόμα. Γι' αυτό και «πολλοί προφήτες», λέει, «και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν». «Όταν, λοιπόν, κάνετε όλα όσα σας έχουν διαταχθεί, να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι· ό,τι οφείλαμε να κάνουμε, το κάναμε».

«Και ιδού ένας άνθρωπος», λέει, «στην Ιερουσαλήμ, που ονομαζόταν Συμεών· και ο άνθρωπος αυτός ήταν δίκαιος και ευλαβής, περιμένοντας την παράκληση του Ισραήλ, και Άγιο Πνεύμα ήταν επάνω του». Διότι, αν δεν ήταν δίκαιος και ευλαβής και μέτοχος του Αγίου Πνεύματος, δεν θα αναγνώριζε το παιδίο, ποιο ήταν και από πού προέρχεται, ούτε θα ικέτευε ως δούλος τον Δεσπότη να τον απολύσει, ούτε θα ομολογούσε με απόλυτη σαφήνεια ότι είδε ως αυτόπτης μάρτυρας τη σωτηρία. «Και του είχε αποκαλυφθεί από το Άγιο Πνεύμα να μη δει θάνατο προτού δει τον Χριστό του Κυρίου». Αξίζει εδώ να ερευνήσουμε με ποιον τρόπο έλαβε αυτή τη θεία πληροφορία αυτός ο δίκαιος, το ότι δηλαδή «δεν θα έβλεπε θάνατο έως ότου δει τον Χριστό του Κυρίου», παρόλο που «πολλοί δίκαιοι και προφήτες», όπως λέει ο Κύριος στους αποστόλους, «επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε και δεν τα άκουσαν». Και πώς αυτός ο δίκαιος έλαβε την αποκάλυψη από το Πνεύμα «να μη δει θάνατο μέχρι να δει τον Χριστό του Κυρίου»;

Διότι, αν δεν ήταν έμφυτη η επιθυμία που διεγείρει τη φύση στο να επιθυμεί τον Θεό και τη ζωή, πώς θα επιθυμούσε ποτέ κανείς την ενάρετη πολιτεία και τον χριστομίμητο βίο και την ουράνια πολιτεία επί της γης και την αγγελική συμβίωση και την τρυφή του παραδείσου και την αθάνατη ζωή και τη βασιλεία των ουρανών και τη σωτήρια πρώτη και δεύτερη παρουσία του Χριστού; «Πολλοί», λέει, «προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν» και «με μεγάλη επιθυμία», λέει, «επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας» και «είναι πιο επιθυμητά από τον χρυσό» και τον άργυρο τα λόγια του Κυρίου, «δεν θα επιθυμήσεις όμως τη γυναίκα του πλησίον σου ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου». Δόθηκε λοιπόν η επιθυμία στη φύση, για να επιθυμούμε τον ζωντανό Θεό και την αθάνατη ζωή και την αιώνια βασιλεία και την τρυφή του παραδείσου. Ναι, λέει, αλλά ιδού, υπάρχει και επιθυμία πονηρή και ακόλαστη. Ναι, το γνωρίζω και εγώ αυτό, αλλά γνωρίζω πάλι και τούτο, ότι γι' αυτό έχεις πλαστεί λογικός όν, ώστε με τον ορθό λόγο να αποτρέπεις τις πονηρές και ακόλαστες και παράλογες και παράνομες επιθυμίες ως λογικός, ενώ να αποκτάς και να οικειώνεσαι τις εύλογες και έννομες και αγαθές. Διότι επιθυμεί και ο ταύρος και το άλογο και ο όνος και κάθε άλογη φύση, αλλά παράλογα ως άλογη και άνομα, επειδή ακριβώς ως άλογη είναι και άνομη.

Ματθ. 13, 16-17: Δηλαδή, λέγει ότι οι οφθαλμοί τους <και τα ώτα> θα είναι μακάριοι στον καιρό της αναστάσεως. Και για κάθε οφθαλμό που βλέπει τα θεία και για τα ώτα που έχουν ακούσει τους πνευματικούς λόγους, θα μπορούσαν να λεχθούν αυτά για εκείνον που κατανοεί με τα έσωθεν ώτα της καρδιάς· διότι ο απερίτμητος στην καρδιά κωφώθηκε στα έσωθεν ώτα. Γι' αυτό και αυτή η ακοή, που νόμιζαν ότι είχαν για τον νόμο και τους προφήτες, αφαιρέθηκε και δόθηκε σε αυτούς που έχουν την Καινή Διαθήκη. Το ότι βεβαίως δεν εννοεί αυτή τη σωματική όραση ούτε τη σωματική ακοή, αλλά εκείνη της διανοίας, είναι φανερό. Διότι και αυτοί Ιουδαίοι ήταν, αλλά παρόλα αυτά δεν βλάφτηκαν καθόλου από την προφητεία, επειδή είχαν την προαίρεση και τη γνώμη τους σωστά διατεθειμένη· διότι δεν θα μακαρίζονταν, εάν το κατόρθωμα δεν ήταν δικό τους. Έπειτα και με άλλον τρόπο το επιβεβαιώνει λέγοντας: <διότι αληθινά σας λέγω, ότι πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε και δεν τα είδαν>. Οι <δίκαιοι> που επιθυμούσαν <να δουν> τα επιθυμητά, έλαβαν γνώση αυτών που επιθυμούσαν. Εκείνοι λοιπόν τα είδαν μόνο με την πίστη, ενώ εσείς με την όραση· διότι αυτά που λέει ότι <οι προφήτες επιθύμησαν να δουν και δεν είδαν> επειδή δεν το επέτρεπαν οι καιροί, εσείς τώρα αξιωθήκατε να τα γευθείτε. Αναφέρει δε μεταξύ των άλλων την παρουσία Του, τα θαύματα και τη διδασκαλία Του.

Όμως δεν ήταν όλοι οι <προφήτες> ούτε όλοι οι <δίκαιοι> εκείνοι που ενώ επιθύμησαν <να δουν ή να ακούσουν, δεν είδαν ούτε άκουσαν>, αλλά <πολλοί>· διότι μερικοί, έχοντας επιθυμήσει, είδαν και άκουσαν, όπως ο Αβραάμ, ο Μωυσής και οι πιο επιφανείς. Εκείνος όμως που αποδέχεται αυτά, θα θεωρήσει ότι όσοι επιθύμησαν είναι κατώτεροι από εκείνους που δεν επιθύμησαν. Επιθυμούσαν δε <να δουν> αυτά που έβλεπαν οι απόστολοι, δηλαδή τον Θεό που ενανθρώπησε, <και να ακούσουν> τη φωνή του Θεού που ενώθηκε με τη σάρκα καθ' υπόστασιν.

Διότι, «αν γνώριζες», λέει προς τη Σαμαρείτιδα ο ίδιος ο Χριστός, η αστείρευτη πηγή της ζωής, «ποιος είναι αυτός που σου λέει: Δώσε μου να πιω, εσύ θα του ζητούσας και θα σου έδινε ύδωρ ζων» και «καθένας που πίνει από το νερό αυτό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει ποτέ στον αιώνα, αλλά το νερό που θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Ο άγιος λάκκος, η Παναγία Παρθένος, επρόκειτο αργότερα να κυοφορήσει και να γεννήσει· διότι αυτό που τελούνταν ήταν προφητεία και προτύπωση του Χριστού, του ζωντανού νερού που πηγάζει ζωή σε όλους, και του νοητού λάκκου που Τον κυοφόρησε και Τον γέννησε δίχως ρεύση, δηλαδή της άφθορης Παρθένου, γεγονός που ο Δαβίδ επιθυμούσε και λαχταρούσε διπλά να δει με τα αισθητά του μάτια, αφενός ως λαμπρότατος προφήτης και αφετέρου ως ενάρετος δίκαιος· και φλεγόμενος από την επιθυμία έλεγε: «Ποιος θα με ποτίσει νερό από τον λάκκο που βρίσκεται στη Βηθλεέμ, κοντά στην πύλη;». Και εξαιτίας αυτού παρομοιαζόμαστε με εκείνους που Τον έβλεπαν τότε με τα σαρκικά και τα νοητά τους μάτια. Το ίδιο το ζωντανό νερό, ο Χριστός, συνομιλώντας έλεγε: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε και δεν τα άκουσαν».

Διότι δεν κατανοείτε όχι επειδή εγώ έπλασα την καρδιά σας παχιά, αλλά επειδή εκείνη πάχυνε, ενώ προφανώς προηγουμένως ήταν λεπτή· διότι αυτό που παχαίνει, προηγουμένως ήταν λεπτό. Και αφού αυτή πάχυνε, έτσι έκλεισαν τα μάτια τους. Δεν είπε όμως ότι ο Θεός έκλεισε τα μάτια τους, αλλά ότι εκείνοι το έπραξαν από δική τους προαίρεση. Και αυτό το έκαναν, λέγει, για να μην επιστρέψουν και τους θεραπεύσω· διότι με τη δική τους κακή θέληση φρόντισαν να παραμείνουν αθεράπευτοι και αμετανόητοι. «Μακάρια όμως είναι τα δικά σας μάτια, επειδή βλέπουν, και τα αυτιά σας, επειδή ακούν. Διότι αληθινά σας λέω ότι πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν». Και βεβαίως τα αισθητά μάτια των αποστόλων και τα αυτιά είναι μακάρια· πλην όμως περισσότερο άξια μακαρισμού είναι τα ψυχικά μάτια και αυτιά, διότι αναγνώρισαν τον Χριστό. Τους θεωρεί δε ανώτερους από τους προφήτες, διότι αυτοί είδαν τον Χριστό και σωματικώς, ενώ εκείνοι μόνο νοερώς· αλλά και επειδή εκείνοι δεν αξιώθηκαν τόσων μυστηρίων και τέτοιας γνώσης, όσης αυτοί. Κατά δύο τρόπους λοιπόν υπερέχουν οι απόστολοι των προφητών: και κατά το ότι είδαν σωματικώς, και κατά το ότι μυήθηκαν πνευματικότερα στα θεία. Διασσαφηνίζει λοιπόν την παραβολή στους μαθητές, λέγοντας: «Εσείς λοιπόν ακούστε την παραβολή του σπορέα».