Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:21

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εκείνος δε που σπάρθηκε στα πετρώδη, αυτός είναι που ακούει τον λόγο και αμέσως τον δέχεται με χαρά. Δεν έχει όμως ρίζα μέσα του, αλλά είναι πρόσκαιρος· όταν δε προκύψει θλίψη ή διωγμός εξαιτίας του λόγου, αμέσως σκανδαλίζεται.

Ματθ. 13, 19-22. Ας δούμε με απλά παραδείγματα τι σημαίνει το να πέσει ο σπόρος στον δρόμο. Κάθε δρόμος είναι σκληρός και άγονος επειδή πατιέται από τα πόδια όλων, και κανένας σπόρος δεν χώεται μέσα του, αλλά μάλλον μένει στην επιφάνεια και είναι έτοιμος για αρπαγή από τα πτηνά που το επιθυμούν. Επομένως, όσοι έχουν τον νου τους σκληρό και σαν συμπιεσμένο, αυτοί δεν αποδέχονται τον θείο σπόρο, αλλά έχουν γίνει πατημένος δρόμος για τα ακάθαρτα πνεύματα· διότι αυτά είναι «τα πετεινά του ουρανού». Ως ουρανό εδώ εννοούμε τον αέρα, στον οποίο περιφέρονται τα πνεύματα της πονηρίας, από τα οποία αρπάζεται και χάνεται ο καλός σπόρος. Ποιοι είναι πάλι εκείνοι που συμβολίζονται με τον σπόρο πάνω στην πέτρα; Είναι κάποιοι που κρατούν την πίστη μέσα τους επιφανειακά, χωρίς να βυθίζουν τον νου τους στην εμβριθή εξέταση του μυστηρίου. Αυτοί έχουν την ευσέβεια προς τον Θεό κούφια και χωρίς ρίζες. Και αν τα πράγματα των Χριστιανών προχωρούν με ούριο άνεμο, χωρίς να τα ταλαιπωρεί κανένας πειρασμός, τότε με δυσκολία διατηρούν εκείνοι την πίστη μέσα τους, αν όμως ξεσπάσει ταραχή διωγμού, η ψυχή τους αποδεικνύεται απρόθυμη για αγώνα.

Ματθ. 13, 19-23. Ο Ματθαίος έγραψε «πονηρός», ο Μάρκος «σατανάς» και ο Λουκάς «διάβολος». Δεν είναι το ίδιο το «παρά την οδόν» και το «εν τη οδώ», και χρειαζόμαστε αυτή τη διάκριση λόγω του «εγώ είμαι η οδός»· ωστόσο και οι τρεις έγραψαν «παρά την οδόν». Πολύ εύστοχα δε ο Ματθαίος και ο Μάρκος γράφουν «επί τα πετρώδη», δεν λέει ότι ο λόγος σπάρθηκε πάνω σε πέτρα. Για όλο το «παρά την οδόν» έχει ειπωθεί ότι αφορά αυτόν που «δεν κατανοεί». Για δε το «της καλής γης, αυτός είναι που ακούει τον λόγο και κατανοεί»· μήπως λοιπόν εκείνοι του «επί τα πετρώδη» και του «εις τας ακάνθας» βρίσκονται ενδιάμεσα στους ασύνετους και σε αυτούς που κατανοούν; Αποτελεί δε προτροπή στο να επιμελείται κανείς την κατανόηση· διότι εάν ο σπόρος αρπάζεται από αυτόν που «δεν κατανοεί», πρέπει να αναλάβουμε την κατανόηση και να καλύψουμε τον σπόρο μέσα στη γη, δηλαδή στη μνήμη, ώστε να ριζοβολήσει και να μην αρπαχθεί, εάν βρεθεί γυμνός, από τα πνεύματα της πονηρίας.

ΙΑ΄. Μία μερίδα, ένα γένος ψυχών αποκλείω από την πανήγυρη, στενάζοντας βέβαια και πονώντας, πενθώντας ίσως γι' αυτούς που δεν κατανοούν, και οδυρόμενος γι' αυτούς που ούτε καν αντιλαμβάνονται τη δική τους απώλεια· διότι αυτό είναι το πιο αξιοθρήνητο της πληγής τους. Τους αποκηρύσσω όμως, αυτούς που σπάρθηκαν όχι επάνω στη στερεή και άσειστη πέτρα, αλλά επάνω στην ξηρή και άγονη. Αυτοί είναι εκείνοι που προσήλθαν στον Λόγο επιπόλαια και είναι ολιγόπιστοι, και οι οποίοι, επειδή δεν έχουν βάθος γης, φύτρωσαν αμέσως και ξεπρόβαλαν, για να αρέσουν στους διπλανούς τους· έπειτα, από μια μικρή επίθεση του πονηρού και από τον ελαφρύ καύσωνα των πειρασμών, ξεράθηκαν και πέθαναν. Και ακόμη χειρότεροι από αυτούς, και εκείνοι που πρέπει περισσότερο να αποκηρυχθούν από την πανήγυρη, είναι όσοι δεν αντιστάθηκαν ούτε για λίγο στις περιστάσεις και σε εκείνους που μας υποδουλώνουν στην κακή αιχμαλωσία, αποσπώντας μας από Εκείνον που ανέβηκε στα ύψη και μας αιχμαλώτισε με την καλή αιχμαλωσία· απεναντίας, αποδείχθηκαν στο έπακρο πονηροί και ευτελείς, χωρίς να αντέξουν ούτε για λίγο, ούτε καν επειδή υπέστησαν κάποια θλίψη ή πειρασμό σκανδαλίστηκαν εξαιτίας του Λόγου, αλλά για ένα πρόσκαιρο κέρδος, ή για κάποια περιποίηση, ή για μια μικρή εξουσία, απεμπόλησαν οι άθλιοι τη δική τους σωτηρία.

Έπειτα, προσθέτει στα προλεχθέντα τα εξής, δια των οποίων ασφαλίζει αναγκαίως τη διάνοια των μαθητευομένων, ώστε να μην αποδίδουν στον Δημιουργό την αιτία της σκοτεινής όψης, αλλά να θεωρούν ότι η προσωπική προαίρεση του καθενός θέτει τα θεμέλια μιας τέτοιας μορφής. «Μη με βλέπετε», λέγει, «που εγώ είμαι μαυρισμένη». Διότι δεν έγινα τέτοια εξ αρχής· επειδή δεν ήταν λογικό, αφού πλάστηκα από τα φωτεινά χέρια του Θεού, να περιβληθώ με κάποια σκοτεινή και μαύρη όψη. Δεν ήμουν, λοιπόν, τέτοια, λέγει, αλλά έγινα. Διότι δεν είμαι από τη φύση μου μαυρισμένη, αλλά το αίσχος αυτό μου ήλθε επίκτητο, αφού ο ήλιος μετέβαλε το χρώμα της μορφής μου από λαμπρό σε μαύρο. «Διότι ο ήλιος», λέγει, «με παράβλεψε». Τι είναι λοιπόν αυτό που μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Λέγει ο Κύριος στα πλήθη δια παραβολής ότι αυτός που σπέρνει τον λόγο δεν σπέρνει μόνο στην αγαθή καρδιά, αλλά ακόμη κι αν κάποια είναι πετρώδης, κι αν έχει κατακλυστεί από αγκάθια, κι αν βρίσκεται στην άκρη του δρόμου και είναι καταπατημένη, σε όλους από φιλανθρωπία ρίχνει τα σπέρματα του λόγου. Και ερμηνεύοντας με τον λόγο τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς, λέγει ότι αυτό συμβαίνει στην πετρώδη ψυχή: το ότι αυτό που σπάρθηκε δεν ριζώνει σε βάθος, αλλά, ενώ παρευθύς με την επιφανειακή βλάστηση δίνει την υπόσχεση του σταχυού, όταν ο ήλιος θερμάνει πιο δυνατά το έδαφος, επειδή δεν υπάρχει υγρασία κάτω από τις ρίζες, ξεραίνεται. Και μέσω της ερμηνείας αυτής, ονομάζει τον ήλιο πειρασμό.

Διότι είναι δυνατόν η πέτρα να μεταβληθεί και να γίνει γη εύφορη· και ο δρόμος να μην καταπατείται πλέον, ούτε να είναι εκτεθειμένος σε όλους τους διαβάτες, αλλά να γίνει εύφορος αγρός· και τα αγκάθια να εξαφανιστούν, και να απολαμβάνουν οι σπόροι μεγάλη ασφάλεια. Διότι, αν δεν ήταν δυνατόν αυτό, εκείνος δεν θα έσπερνε. Εάν πάλι δεν συνέβη η μεταβολή σε όλους, αυτό δεν οφείλεται στον σπορέα, αλλά σε εκείνους που δεν θέλησαν να μεταβληθούν. Διότι αυτός έκανε το χρέος του· αν όμως εκείνοι πρόδωσαν τα όσα έλαβαν από αυτόν, παραμένει ανεύθυνος εκείνος που επέδειξε τόση φιλανθρωπία. Εσύ όμως πρόσεξέ μου τούτο, ότι ο δρόμος της απώλειας δεν είναι ένας, αλλά διάφοροι και μάλιστα απέχουν μεταξύ τους. Διότι αυτοί που μοιάζουν με τον δρόμο, είναι οι βάναυσοι, οι ράθυμοι και οι αμελείς· ενώ αυτοί που βρίσκονται στην πέτρα, είναι απλώς οι πιο αδύναμοι. Διότι, λέγει, «εκείνος που σπάρθηκε στα πετρώδη, είναι αυτός που ακούει τον λόγο, και αμέσως τον δέχεται με χαρά· δεν έχει όμως ρίζα μέσα του, αλλά είναι πρόσκαιρος· και όταν προκύψει θλίψη ή διωγμός εξαιτίας του λόγου, αμέσως σκανδαλίζεται». «Σε καθέναν», λέγει, «που ακούει τον λόγο της αλήθειας και δεν τον κατανοεί, έρχεται ο Πονηρός και αρπάζει ό,τι έχει σπαρθεί στην καρδιά του. Αυτός είναι εκείνος που σπάρθηκε κοντά στον δρόμο».

Όσοι παραβαίνουν τις μεταξύ τους συμφωνίες δεν μένουν ατιμώρητοι από τους νόμους. Εμείς λοιπόν που έχουμε αθετήσει τις συνθήκες με τον Θεό, πόσο μεγάλη τιμωρία θα υποστούμε; Αλλά ας συνέλθουμε, αγαπητοί, ας γρηγορήσουμε και, έστω και αργά, ας βρούμε τον εαυτό μας. Διότι γι' αυτόν τον λόγο μας αναγινώσκεται πάλι σήμερα το έγγραφο των συνθηκών, ώστε, αφού αναλογιστούμε όλα αυτά - τα πάθη του Χριστού, τις δικές μας υποσχέσεις, τις πράξεις της ζωής μας - και αφού τα εντυπώσουμε καλά στους λογισμούς μας, να εγερθούμε αφενός από την κατάσταση όπου κοιμόμαστε δείχνοντας ολιγωρία, αφετέρου να αποφύγουμε τις παγίδες της απάτης και της πλάνης και να ακολουθήσουμε τον πλέον αλάνθαστο δρόμο των πατέρων, όπου δεν παραμονεύει φίδι για να δαγκώσει τη φτέρνα. Και αφού βάλουμε βαθιά στην καρδιά μας τη διδασκαλία του Πνεύματος και τη θερμάνουμε καλά με τη συνεχή μελέτη, και αφού από την ενασχόληση με τη μελέτη καταστήσουμε ανεμπόδιστη την ορμή προς την πράξη, ας καλλιεργήσουμε για τους εαυτούς μας τον άφθονο καρπό της σωτηρίας. Ας μην παρομοιάσουμε τον εαυτό μας με τους πετρώδεις και σκληρόκαρδους, οι οποίοι, ενώ δέχονται με χαρά τον σπόρο του λόγου, δεν αφήνουν αυτό που σπάρθηκε να βγάλει βαθιά ρίζα, και αμέσως, μόλις επέλθει μια μικρή θλίψη, ξηραίνονται μαζί με το ίδιο το βλαστάρι, έχοντας ανθοφορήσει τη σωτηρία για ελάχιστο μόνο χρόνο.

«Σε καθέναν που ακούει τον λόγο της βασιλείας και δεν τον κατανοεί, έρχεται ο πονηρός και αρπάζει αυτό που έχει σπαρθεί στην καρδιά του· αυτός είναι εκείνος που σπάρθηκε κοντά στον δρόμο.» Μας προτρέπει να κατανοούμε τα λεγόμενα των διδασκάλων, για να μην είμαστε και εμείς όμοιοι με αυτούς που βρίσκονται κοντά στον δρόμο· και ίσως, επειδή η οδός είναι ο Χριστός, «κοντά στην οδό» είναι εκείνοι που βρίσκονται έξω από τον Χριστό. Αυτοί που δεν βρίσκονται μέσα στην οδό, αλλά έξω από αυτήν. «Εκείνος δε που σπάρθηκε στα πετρώδη, είναι αυτός που ακούει τον λόγο και αμέσως τον δέχεται με χαρά, αλλά δεν έχει ρίζα μέσα του, παρά είναι πρόσκαιρος.» Όταν δε υπάρξει θλίψη ή διωγμός εξαιτίας του λόγου, αμέσως σκανδαλίζεται. Είπε «θλίψης», επειδή πολλοί που θλίβονται από τους γονείς τους ή από άλλες συμφορές, αμέσως βλασφημούν· «διωγμού» δε, εξαιτίας εκείνων που υποπίπτουν σε σφάλμα επί των ημερών των τυράννων. «Εκείνος δε που σπάρθηκε στα αγκάθια, είναι αυτός που ακούει τον λόγο, αλλά η μέριμνα αυτού του αιώνα και η απάτη του πλούτου συμπνίγουν τον λόγο, και γίνεται άκαρπος.» Δεν είπε ότι αυτός ο αιώνας τον συμπνίγει, αλλά η μέριμνα του αιώνα· ούτε ο πλούτος, αλλά η απάτη του πλούτου. Διότι ο πλούτος, όταν σκορπίζεται σε ελεημοσύνες, δεν συμπνίγει, αλλά αυξάνει τον λόγο· αγκάθια δε είναι οι μέριμνες και οι απολαύσεις, διότι ανάβουν το πυρ και της επιθυμίας και της γέεννας.