Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:22

Ματθ. 13, 19-22. Ας δούμε με απλά παραδείγματα τι σημαίνει το να πέσει ο σπόρος στον δρόμο. Κάθε δρόμος είναι σκληρός και άγονος επειδή πατιέται από τα πόδια όλων, και κανένας σπόρος δεν χώεται μέσα του, αλλά μάλλον μένει στην επιφάνεια και είναι έτοιμος για αρπαγή από τα πτηνά που το επιθυμούν. Επομένως, όσοι έχουν τον νου τους σκληρό και σαν συμπιεσμένο, αυτοί δεν αποδέχονται τον θείο σπόρο, αλλά έχουν γίνει πατημένος δρόμος για τα ακάθαρτα πνεύματα· διότι αυτά είναι «τα πετεινά του ουρανού». Ως ουρανό εδώ εννοούμε τον αέρα, στον οποίο περιφέρονται τα πνεύματα της πονηρίας, από τα οποία αρπάζεται και χάνεται ο καλός σπόρος. Ποιοι είναι πάλι εκείνοι που συμβολίζονται με τον σπόρο πάνω στην πέτρα; Είναι κάποιοι που κρατούν την πίστη μέσα τους επιφανειακά, χωρίς να βυθίζουν τον νου τους στην εμβριθή εξέταση του μυστηρίου. Αυτοί έχουν την ευσέβεια προς τον Θεό κούφια και χωρίς ρίζες. Και αν τα πράγματα των Χριστιανών προχωρούν με ούριο άνεμο, χωρίς να τα ταλαιπωρεί κανένας πειρασμός, τότε με δυσκολία διατηρούν εκείνοι την πίστη μέσα τους, αν όμως ξεσπάσει ταραχή διωγμού, η ψυχή τους αποδεικνύεται απρόθυμη για αγώνα.

Ματθ. 13, 19-23. Ο Ματθαίος έγραψε «πονηρός», ο Μάρκος «σατανάς» και ο Λουκάς «διάβολος». Δεν είναι το ίδιο το «παρά την οδόν» και το «εν τη οδώ», και χρειαζόμαστε αυτή τη διάκριση λόγω του «εγώ είμαι η οδός»· ωστόσο και οι τρεις έγραψαν «παρά την οδόν». Πολύ εύστοχα δε ο Ματθαίος και ο Μάρκος γράφουν «επί τα πετρώδη», δεν λέει ότι ο λόγος σπάρθηκε πάνω σε πέτρα. Για όλο το «παρά την οδόν» έχει ειπωθεί ότι αφορά αυτόν που «δεν κατανοεί». Για δε το «της καλής γης, αυτός είναι που ακούει τον λόγο και κατανοεί»· μήπως λοιπόν εκείνοι του «επί τα πετρώδη» και του «εις τας ακάνθας» βρίσκονται ενδιάμεσα στους ασύνετους και σε αυτούς που κατανοούν; Αποτελεί δε προτροπή στο να επιμελείται κανείς την κατανόηση· διότι εάν ο σπόρος αρπάζεται από αυτόν που «δεν κατανοεί», πρέπει να αναλάβουμε την κατανόηση και να καλύψουμε τον σπόρο μέσα στη γη, δηλαδή στη μνήμη, ώστε να ριζοβολήσει και να μην αρπαχθεί, εάν βρεθεί γυμνός, από τα πνεύματα της πονηρίας.

Η'. Αυτά να πράττετε και με αυτά να μας δοξάζετε, είτε είστε παρόντες είτε απόντες, είτε ενστερνιζόμενοι τους δικούς μας λόγους, είτε θεωρώντας κάτι άλλο προτιμότερο. Και να γίνετε τέκνα Θεού καθαρά και άμωμα, εν μέσω γενεάς σκολιάς και διεστραμμένης. Και ας μη σας περιπλέξουν τα σχοινιά των ασεβών που περιφέρονται ολόγυρα, ούτε να περισφίγγεστε από τα δεσμά των δικών σας αμαρτιών, ούτε να συμπνιγεί μέσα σας ο λόγος από τις βιωτικές μέριμνες και γίνετε άκαρποι. Αντιθέτως, να πορεύεστε τη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνετε προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά, καθοδηγούμενοι από το Πνεύμα μέσα από τη στενή οδό σαν να ήταν πλατιά. Και έτσι τα δικά μας θα έχουν καλώς, τόσο τώρα όσο και κατά την εκείθεν εξέταση, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Και ορθά παρομοίασε τη μέριμνα τούτου του αιώνα με τα αγκάθια. Διότι, όπως ακριβώς τα αγκάθια δεν αφήνουν τον σπόρο να βλαστήσει, αλλά με την πυκνότητά τους συμπνίγουν αυτό που σπάρθηκε, έτσι και οι βιοτικές μέριμνες δεν επιτρέπουν στον πνευματικό σπόρο, όταν σπαρθεί στην ψυχή, να φέρει καρπό, αλλά κατακαίγοντάς τον και συμπνίγοντάς τον, όπως ακριβώς τα αγκάθια, δεν αφήνουν τον πνευματικό σπόρο να αναπτυχθεί. «Και η απάτη», λέει, «του πλούτου». Ορθώς μίλησε για την απάτη του πλούτου· διότι πράγματι είναι απάτη. Επειδή ποιο είναι το όφελος από τα τόσα τάλαντα και από την τόση συσσώρευση χρημάτων; «Ναι», υποστηρίζει κάποιος, «το να τα κατέχει κανείς προσφέρει πολλή ευφροσύνη». Ποια ευφροσύνη;

«Διότι περίμενα», λέει, «να βγάλει σταφύλια, αλλά έβγαλε αγκάθια». Βλέπεις ότι παντού η Γραφή ονομάζει τα αμαρτήματα αγκάθια; Διότι και ο Δαβίδ λέει: «Στράφηκα στην ταλαιπωρία, όταν καρφώθηκε μέσα μου το αγκάθι». Επειδή η αμαρτία δεν έρχεται απλώς, αλλά καρφώνεται βαθιά· και αν απομείνει έστω και ένα μικρό μέρος της, και δεν την βγάλουμε ολόκληρη, αυτό το μικρό μέρος πονάει το ίδιο, όπως ακριβώς συμβαίνει με το αγκάθι. Και τι λέω για αυτό το μικρό μέρος; Ακόμη και μετά την αφαίρεσή του, αφήνει για πολύ καιρό τον πόνο της πληγής· και γι' αυτό χρειάζεται πολλή θεραπεία και ιατρική φροντίδα, ώστε να ελευθερωθεί κανείς εντελώς από αυτήν. Διότι δεν αρκεί μόνο να αφαιρέσουμε την αμαρτία, αλλά πρέπει να θεραπεύσουμε και το μέρος που πληγώθηκε. Αλλά φοβάμαι μήπως αυτό που λέγεται απευθύνεται περισσότερο σε εμάς παρά σε άλλους, δηλαδή το: «Γη που ήπιε τη βροχή η οποία έρχεται πολλές φορές πάνω της». Διότι συνεχώς πίνουμε, συνεχώς ακούμε, αλλά αμέσως χάνουμε την υγρασία μόλις ανατείλει ο ήλιος, και γι' αυτό βγάζουμε αγκάθια. Ποια είναι λοιπόν τα αγκάθια; Ας ακούσουμε τον Χριστό που λέει, ότι η μέριμνα τούτου του αιώνα και η απάτη του πλούτου συμπνίγουν τον λόγο, και γίνεται άκαρπος. Διότι «γη που ήπιε τη βροχή», λέει, «η οποία έρχεται πολλές φορές πάνω της, και που βλαστάνει χορτάρι χρήσιμο».

Διότι είναι δυνατόν και να πλουτεί κανείς και να μην εξαπατάται· και να βρίσκεται σε τούτον τον αιώνα και να μην αποπνίγεται από τις μέριμνες. Επειδή ο πλούτος έχει δύο αντίθετα ελαττώματα: το ένα, που καταπονεί και συσκοτίζει, δηλαδή τη μέριμνα· το άλλο, που καθιστά τους ανθρώπους μαλθακότερους, δηλαδή την τρυφή. Και ορθώς είπε: «Η απάτη του πλούτου». Διότι όλα τα του πλούτου είναι απάτη, επειδή πρόκειται μόνο για ονόματα, τα οποία δεν ανταποκρίνονται σε πραγματικότητες. Διότι και η ηδονή, και η δόξα, και ο καλλωπισμός, και όλα αυτά, είναι κάποιου είδους φαντασία, και όχι αληθινά πράγματα. Αφού λοιπόν ανέφερε τους τρόπους της απώλειας, στη συνέχεια παραθέτει την καλή γη, χωρίς να επιτρέπει την απελπισία, αλλά δίνοντας ελπίδα μετάνοιας, και δείχνοντας ότι είναι δυνατόν, από όσα προαναφέρθηκαν, να μεταστραφεί κανείς προς αυτήν.

Αυτά τα λέγει, για να μη νομίσουν όσοι τον ακολουθούν ότι αρκεί μόνο η ακρόαση για τη σωτηρία. Και για ποιον λόγο, λέει, δεν προσέθεσε και τις άλλες κακίες, όπως την επιθυμία των σωμάτων και την κενοδοξία; Αναφέροντας τη μέριμνα του αιώνος τούτου και την απάτη του πλούτου, τα συμπεριέλαβε όλα. Διότι και η κενοδοξία και όλα τα άλλα ανήκουν σε αυτόν τον αιώνα και στην απάτη του πλούτου· όπως η ηδονή, η γαστριμαργία, η βασκανία, η κενοδοξία και όλα τα παρόμοια. Προσέθεσε δε και την οδό και την πέτρα, δείχνοντας ότι δεν αρκεί μόνο να απαλλαγεί κανείς από τα χρήματα, αλλά πρέπει να ασκεί και την υπόλοιπη αρετή. Διότι τι όφελος υπάρχει, αν από τη μία είσαι ελεύθερος από τα χρήματα, αλλά από την άλλη είσαι δειλός και μαλθακός; Και τι όφελος, αν δεν είσαι μεν δειλός, αλλά είσαι ράθυμος και αδιάφορος ως προς την ακρόαση του λόγου; Διότι δεν μας αρκεί ένα μόνο μέρος για τη σωτηρία, αλλά απαιτείται πρώτα μεν προσεκτική ακρόαση και συνεχής μνήμη, έπειτα ανδρεία, και στη συνέχεια περιφρόνηση των χρημάτων και απαλλαγή από όλες τις βιοτικές μέριμνες. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο τοποθετεί τούτο πριν από εκείνο, επειδή από αυτό υπάρχει πρωτίστως ανάγκη (διότι, «πώς θα πιστέψουν, αν δεν ακούσουν;»· όπως ακριβώς και εμείς, αν δεν προσέξουμε τα όσα λέγονται, δεν θα μπορέσουμε ούτε να μάθουμε τι πρέπει να πράττουμε)· έπειτα τοποθετεί την ανδρεία και την περιφρόνηση των παρόντων.

«Σε καθέναν που ακούει τον λόγο της βασιλείας και δεν τον κατανοεί, έρχεται ο πονηρός και αρπάζει αυτό που έχει σπαρθεί στην καρδιά του· αυτός είναι εκείνος που σπάρθηκε κοντά στον δρόμο.» Μας προτρέπει να κατανοούμε τα λεγόμενα των διδασκάλων, για να μην είμαστε και εμείς όμοιοι με αυτούς που βρίσκονται κοντά στον δρόμο· και ίσως, επειδή η οδός είναι ο Χριστός, «κοντά στην οδό» είναι εκείνοι που βρίσκονται έξω από τον Χριστό. Αυτοί που δεν βρίσκονται μέσα στην οδό, αλλά έξω από αυτήν. «Εκείνος δε που σπάρθηκε στα πετρώδη, είναι αυτός που ακούει τον λόγο και αμέσως τον δέχεται με χαρά, αλλά δεν έχει ρίζα μέσα του, παρά είναι πρόσκαιρος.» Όταν δε υπάρξει θλίψη ή διωγμός εξαιτίας του λόγου, αμέσως σκανδαλίζεται. Είπε «θλίψης», επειδή πολλοί που θλίβονται από τους γονείς τους ή από άλλες συμφορές, αμέσως βλασφημούν· «διωγμού» δε, εξαιτίας εκείνων που υποπίπτουν σε σφάλμα επί των ημερών των τυράννων. «Εκείνος δε που σπάρθηκε στα αγκάθια, είναι αυτός που ακούει τον λόγο, αλλά η μέριμνα αυτού του αιώνα και η απάτη του πλούτου συμπνίγουν τον λόγο, και γίνεται άκαρπος.» Δεν είπε ότι αυτός ο αιώνας τον συμπνίγει, αλλά η μέριμνα του αιώνα· ούτε ο πλούτος, αλλά η απάτη του πλούτου. Διότι ο πλούτος, όταν σκορπίζεται σε ελεημοσύνες, δεν συμπνίγει, αλλά αυξάνει τον λόγο· αγκάθια δε είναι οι μέριμνες και οι απολαύσεις, διότι ανάβουν το πυρ και της επιθυμίας και της γέεννας.