Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:25

Ποιος, όταν εμφανίστηκε η μιαρή αίρεση των Αρειανών, ακούγοντας αυτά που λένε, δεν παραξενεύτηκε αμέσως, επειδή έλεγαν πράγματα ξένα και έσπερναν καινούργιους σπόρους πάνω στον λόγο που είχε σπαρθεί εξαρχής; Διότι αυτό που σπέρνεται εξαρχής σε κάθε ψυχή είναι ότι ο Θεός έχει Υιό τον Λόγο, τη σοφία, τη δύναμη, και αυτά αποτελούν εικόνα και απαύγασμά Του. Αναφύεται δε αμέσως από τα λεγόμενα το «πάντοτε», το «εκ του Πατρός», το «όμοιο», το αΐδιο του γεννήματος της ουσίας, και καμία απολύτως έννοια περί κτίσματος ή δημιουργήματος δεν υπάρχει σε αυτά. Όταν όμως, ενώ οι άνθρωποι κοιμούνταν, ο εχθρός άνθρωπος έσπειρε από πάνω το «κτίσμα», και το «υπήρξε κάποτε καιρός που δεν υπήρχε», και το «πώς λοιπόν είναι δυνατόν;», τότε πλέον, σαν ζιζάνιο, φύτρωσε η κακούργα αίρεση των χριστομάχων. Και αμέσως, σαν να έχουν στερηθεί από κάθε ορθό φρόνημα, δίκην ληστών περιεργάζονται τα πράγματα και τολμούν να λένε: «Πώς λοιπόν δύναται ο Υιός να συνυπάρχει αϊδίως με τον Πατέρα; Διότι και οι άνθρωποι γεννιούνται υιοί από ανθρώπους μετά από κάποιο χρονικό διάστημα· και ο μεν πατέρας είναι τριάντα ετών, ο δε υιός έχει αρχή όταν γεννηθεί τότε· και γενικώς κανένας υιός ανθρώπου δεν υπήρχε πριν να γεννηθεί». Και πάλι ψιθυρίζουν: «Πώς δύναται ο Υιός να είναι Λόγος, ή ο Λόγος να είναι εικόνα του Θεού; Διότι ο λόγος των ανθρώπων, καθώς συντίθεται από συλλαβές, απλώς φανέρωσε το βούλημα εκείνου που μίλησε, και αμέσως έπαυσε να υπάρχει και εξαφανίστηκε».

Όταν όμως ο «εχθρός άνθρωπος», ενώ οι άνθρωποι κοιμούνταν, έσπειρε το «κτίσμα» και το «υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε» και το «πώς λοιπόν είναι δυνατόν;», τότε πλέον σαν ζιζάνιο φύτρωσε η κακούργα αίρεση των Χριστομάχων. Και αμέσως, σαν να αποστερήθηκαν κάθε ορθό φρόνημα, σαν ληστές περιεργάζονται τα πάντα και τολμούν να λένε: «Πώς λοιπόν είναι δυνατόν ο Υιός να συνυπάρχει αϊδίως με τον Πατέρα; Διότι και οι άνθρωποι, μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, γίνονται υιοί από ανθρώπους· και ο μεν πατέρας είναι τριάντα ετών, ο δε υιός λαμβάνει αρχή τότε που γεννιέται. Και γενικά, κανένας υιός ανθρώπου δεν υπήρχε πριν γεννηθεί». Και πάλι ψιθυρίζουν: «Πώς είναι δυνατόν ο Υιός να είναι Λόγος ή ο Λόγος εικόνα του Θεού; Διότι ο λόγος των ανθρώπων, επειδή συντίθεται από συλλαβές, φανερώνει απλώς το θέλημα εκείνου που τον εκφέρει, και αμέσως παύει να υπάρχει και εξαφανίζεται».

Είδες την υπερβάλλουσα προετοιμασία της ψυχής, πώς περιτείχισε τον εαυτό της με την αναίδεια! Η γενναία γυναίκα δεν φοβήθηκε τον θόρυβο των υπηρετών, ούτε τη σκληρή επίπληξη των παρευρισκομένων, σκεπτόμενη τούτο: ότι αν δεν κάνω το πρόσωπό μου σχεδόν σιδερένιο ή χάλκινο, δεν μπορώ να σωθώ. Ή πάλι: όπως ακριβώς πριν, έχοντας τα εξωτερικά μου μάτια αμετακίνητα, δεν ένιωθα καμία ντροπή για την καταστροφή των πολλών, έτσι και τώρα, αν δεν εισέλθω μεταβάλλοντας τα εσωτερικά μάτια της καρδιάς μου σε πολλή αυστηρότητα και αναίδεια, δεν μπορώ να επιτύχω τον κρυφό μου πόθο, ούτε βέβαια να καθαριστώ από την αισχρή πλημμύρα της ασελγείας μου. Τώρα είναι αναγκαίο να προτιμήσω αυτή την αναίδεια έναντι της προηγούμενης ντροπής μου· τώρα είναι καιρός να μετατρέψω τα της προηγούμενης αισχύνης σε ευπρέπεια· τώρα είναι καιρός για μεγάλο αγώνα, να λησμονήσω τα πρόσκαιρα και ρυπαρά αρώματα, με τα οποία φθάρθηκα στα βάθη της αμαρτίας· τώρα είναι καιρός να αναλογιστώ, να ζητήσω από τη μια τον αρχηγό του φωτός και της ζωής, μέσω του οποίου θα μπορέσω να αποκτήσω αγγελική χάρη, και να αποβάλω από την άλλη την πικρή αλαζονεία της σκοτεινής νύχτας, μέσα στην οποία έπραξα τα απρεπή. Πρέπει τώρα να επαναστατήσω ενάντια στον μεγάλο και δεινό Εχθρό και σπορέα, αυτόν που έσπειρε μέσα μου τον σπόρο της ακαθαρσίας και των ζιζανίων, ώστε βγαίνοντας νικήτρια από αυτόν τον πόλεμο, να λάβω το ένδυμα της αγνείας μαζί με το βραβείο της νίκης από τον Φιλάνθρωπο.

Διότι εκείνοι που πράττουν το πονηρό, είτε μέσα σε κοινόβιο είτε σε οποιονδήποτε τόπο, αυτοί είναι οι υιοί του Πονηρού, που εξομοιώθηκαν με τα ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι. Γίνε λοιπόν σιτάρι, για να συναχθείς στις αποθήκες του Κυρίου, και όχι ζιζάνιο για να κατακαείς σε άσβεστο πυρ. Αλλά και ας μην κρίνουμε κανέναν, διότι δεν γνωρίζουμε πώς διάγει στο κελί του, ούτε τι πόνο καταβάλλει προς τον Θεό.

Μην γίνεσαι προπετής, για να μη μισηθείς από όλους. Μην προξενείς στον εαυτό σου αυθάδεια. Μη δώσεις ποτέ άνεση στη σάρκα σου, για να μη γίνει βάρος στην ψυχή σου. Μην αφήσεις τη βλασφημία να κυριεύσει την επιθυμία σου. Μην αφήσεις την απόγνωση να σε αποκλείσει από τη μετάνοια. Μην αφήσεις την απόνοια να σε γκρεμίσει από τους ουρανούς. Μην αφήσεις τη μεγαλορρημοσύνη να φανερώσει τα κρυφά σου. Μην αφήσεις τη βασκανία να αμαυρώσει κανέναν. Μην αφήσεις την αφροσύνη να τυφλώσει τη σύνεσή σου. Μην αφήσεις τη μωρία να σκοτίσει τη φρόνησή σου. Μην αφήσεις την άνοια να κυριεύσει τον νου σου. Μην αφήσεις την αδιακρισία να αλλοιώσει τη διάκρισή σου, μήτε κάποιο άλλο από τα απαγορευμένα να διαφύγει της προσοχής του νου και να εισχωρήσει στην καρδιά σου, και να σε αιχμαλωτίσει στερώντας σου τη βασιλεία των ουρανών. Αλλά να νήφεις, όπως είναι γραμμένο, μελετώντας ημέρα και νύχτα, μήπως βρει ο εχθρός τον νου σου να αργεί από τη μελέτη των εντολών του Θεού και σπείρει εκεί τα ζιζάνιά του.

Όταν δε ήλθε ο μέγας φωστήρας, «το φως το αληθινόν, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν· σε όσους όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Και βλέπεις αυτό το φως μέσα σε ποιο σκοτάδι φέγγει και ποιο σκοτάδι δεν το κατέλαβε; Διότι το αγαθό, το οποίο πάντοτε στέλνεται από τον Θεό στη διάνοια των ανθρώπων και φωτίζει μέσα στον κόσμο, δεν νικήθηκε από την αμαρτία. 65. Το ίδιο δε πάλι επιχειρεί να εκμεταλλευτεί ο ίδιος ο Μάνης από το ότι ο Σωτήρας είπε: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος έσπειρε στον αγρό του καλό σπόρο. Ενώ δε οι άνθρωποι κοιμούνταν, ήλθε ένας εχθρός και έσπειρε ζιζάνια. Έπειτα οι δούλοι του τού είπαν: δεν έσπειρες καλό σπόρο στον αγρό; Εκείνος δε είπε, ναι. Από πού λοιπόν προήλθαν τα ζιζάνια; Και εκείνος αποκρινόμενος είπε: άνθρωπος εχθρός το έκανε αυτό. Οι δούλοι τότε του είπαν: θέλεις λοιπόν να πάμε να ξεριζώσουμε τα ζιζάνια; Αυτός δε τους είπε: όχι, μήπως, καθώς θα ξεριζώνετε τα ζιζάνια, ξεριζώσετε μαζί και τον σίτο. Αλλά αφήστε τα έως τον καιρό του θερισμού, και θα πω στους θεριστές: μαζέψτε τα ζιζάνια και δέστε τα σε δεμάτια, τον δε σίτο αποθηκεύστε τον στην αποθήκη, και ετοιμάστε τα ζιζάνια για να κατακαούν σε άσβεστο πυρ».

Πάλι δε, ομοίως, το αγαθό σπέρμα που ο οικοδεσπότης έσπειρε στον δικό του αγρό, λέει ότι είναι οι αγαθοί άνθρωποι. Και δεν είπε τις ψυχές αυτών, αλλά αγαθούς ανθρώπους, με σώμα και ψυχή. Επομένως, μέσω της διδασκαλίας ο Θεός σπέρνει το αγαθό στους ανθρώπους, και μέσω της κακομηχανίας ο διάβολος υποσπείρει τα πονηρά έργα στους ανθρώπους. Και από εδώ και από εκεί δεν θα βρούμε κάποια ρίζα της κακίας, παρά μόνο έργα που επιτελούνται από εμάς· και σε καμία περίπτωση ο Θεός δεν είναι ο αίτιος των σπαρμένων ζιζανίων. Διότι αμέσως το διευκρινίζει λέγοντας «όταν κοιμούνταν οι άνθρωποι», και δεν είπε «όταν κοιμόταν ο οικοδεσπότης». Διότι, όταν εμείς αποκοιμηθούμε από τα αγαθά έργα, όταν αμελήσουμε τη δικαιοσύνη, όταν δεν κρατήσουμε τον νου σε εγρήγορση ως προς την εντολή του Θεού, τότε σπέρνονται μέσα μας τα αμαρτήματα. Βλέπεις ότι οι θεριστές ετοιμάζουν τα δεμάτια για το αιώνιο πυρ; Πες μου, Μάνη, ψυχές δένουν εκεί, ή σώματα χωρίς ψυχές καίνε, ή και τις ψυχές; Διότι δεν θα σταθεί πλέον ο ισχυρισμός σου περί καθαρισμού των ψυχών, εφόσον θα παραδοθούν σε τιμωρία και κρίση. Αλλά αρκούν όσα ειπώθηκαν για αυτά μέχρις εδώ. Διότι στους συνετούς είναι φανερά τα λόγια της αλήθειας. 66.

ΙΔʹ. Είθε να αφανιζόταν η κακία, και η πρώτη της καταβολή, και ο Πονηρός που έσπειρε τα ζιζάνια ενώ εμείς κοιμόμασταν, ώστε η αρχή του κακού να είναι η αμέλεια για το αγαθό, όπως ακριβώς και το σκοτάδι είναι η υποχώρηση του φωτός. Αυτά τα προκάλεσαν το ξύλο, και η πικρή γεύση, και ο βάσκανος όφις, και η παρακοή που μας καταδίκασε να ζούμε με τον ιδρώτα του προσώπου μας. Έκτοτε έγινα γυμνός και άσχημος, και συνειδητοποίησα τη γύμνια μου, και ντύθηκα τον δερμάτινο χιτώνα, και εξέπεσα από τον παράδεισο, και επέστρεψα στη γη από την οποία ελήφθηκα, έχοντας μόνο τούτο αντί για την τρυφή: το να γνωρίζω τα δικά μου δεινά. Και καταδικάστηκα σε αδιάκοπη λύπη αντί για τη σύντομη ηδονή, και σε πόλεμο εναντίον εκείνου με τον οποίο κακώς συνήψα φιλία, και ο οποίος με παρέσυρε μέσω της γεύσης.

Επειδή λοιπόν όλα τα άλλα, όσα διακρίνονται γύρω από τη θεία φύση, υπερβαίνουν το μέτρο της ανθρώπινης φύσης· η ταπεινότητα, αντιθέτως, είναι κατά κάποιον τρόπο έμφυτη σε εμάς και συνοδοιπόρος όσων βαδίζουν πάνω στη γη, και από τη γη έχουν λάβει τη σύστασή τους, και στη γη καταλήγουν· εσύ, μιμούμενος τον Θεό σε ό,τι είναι για σένα φυσικό και εφικτό, ντύθηκες ο ίδιος τη μακάρια μορφή. Και ας μη νομίζει κανείς ότι το κατόρθωμα της ταπεινοφροσύνης είναι άκοπο και ότι αποκτάται με ευκολία. Τουναντίον, σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο από τα έργα της αρετής, το συγκεκριμένο είναι περισσότερο κοπιαστικό. Γιατί; Διότι, ενώ κοιμόταν ο άνθρωπος, ο οποίος είχε δεχθεί τα καλά σπέρματα, ρίζωσε από τον εχθρό της ζωής μας, ως αποκορύφωμα της αντίθετης σποράς, το ζιζάνιο της υπερηφάνειας. Επειδή, με τα ίδια μέσα με τα οποία εκείνος κατακρημνίστηκε στη γη, με τον ίδιο τρόπο συμπαρέσυρε μαζί του στην κοινή πτώση το ταλαίπωρο ανθρώπινο γένος· και δεν υπάρχει κανένα άλλο παρόμοιο κακό στη φύση μας, όσο αυτό που προέρχεται από την υπερηφάνεια.

Επειδή, βέβαια, σε εκείνους που έχουν εξασκηθεί στις τεχνικές μεθόδους των αποδείξεων, ο συλλογισμός φαίνεται ικανός για να τους πείσει· για εμάς όμως έχει ομολογηθεί ότι από κάθε κτήση τεχνικών συμπερασμάτων είναι πιο αξιόπιστο εκείνο που φανερώνεται μέσα από τις ιερές διδασκαλίες της Γραφής. Συνεπώς, νομίζω πως οφείλουμε να ερευνήσουμε, σε σχέση με όσα ειπώθηκαν, αν η θεόπνευστη διδασκαλία συμφωνεί με αυτά. — Εκείνη δε απάντησε: «Και ποιος θα μπορούσε να φέρει αντίρρηση, ώστε να μην αναζητά την αλήθεια μόνο σε εκείνο στο οποίο έχει τεθεί η σφραγίδα της μαρτυρίας των Γραφών; Επομένως, αν πρέπει να παραλάβουμε και κάτι από τη διδασκαλία του Ευαγγελίου για την υπεράσπιση αυτού του δόγματος, δεν θα ήταν άκαιρη για εμάς η θεώρηση της παραβολής των ζιζανίων. Διότι εκεί, ο οικοδεσπότης έσπειρε τον καλό σπόρο (και εμείς βεβαίως είμαστε ο οίκος)· ο δε εχθρός, αφού καραδόκησε όταν οι άνθρωποι κοιμούνταν, έσπειρε μέσα στο θρεπτικό είδος το άχρηστο, τοποθετώντας το ζιζάνιο ακριβώς στη μέση του ίδιου του σιταριού».

Εξάλλου, για όσους αγαπούν τον Θεό, ο κόπος των εντολών είναι εύκολος και γλυκύς, καθώς η αγάπη προς Εκείνον κάνει τον αγώνα μας ελαφρύ και ελκυστικό. Γι' αυτόν τον λόγο και ο πονηρός αγωνίζεται με κάθε τρόπο να εκβάλει τον φόβο του Κυρίου από τις ψυχές μας και να διαλύσει την αγάπη προς Αυτόν, πολεμώντας με παράνομες ηδονές και τερπνά δολώματα, ώστε, αφού πιάσει την ψυχή γυμνή από τα πνευματικά όπλα και αφρούρητη, να καταστρέψει τους κόπους μας, παρεισάγοντας την επίγεια δόξα στη θέση της επουράνιας και θολώνοντας τα αληθινά αγαθά με εκείνα που φαντάζουν ωραία στη φαντασία των εξαπατημένων. Διότι είναι επιδέξιος, εάν βρει τους φύλακες να ραθυμούν, να αρπάξει την ευκαιρία, να παρεισφρήσει στους κόπους της αρετής και να σπείρει μαζί με το σιτάρι τα δικά του ζιζάνια, εννοώ τη λοιδορία, την αλαζονεία, την κενοδοξία, την επιθυμία για τιμές, την έριδα και τα υπόλοιπα δημιουργήματα της κακίας. Πρέπει λοιπόν να αγρυπνούμε και να παρακολουθούμε από παντού τον εχθρό, ώστε, ακόμη και αν από την αναίδειά του μετέλθει κάποιο τέχνασμα, να αποκρουστεί προτού καν αγγίξει την ψυχή.

Αλλά «ο κηδεμόνας των πάντων», λέει, «με τον νόμο της δημιουργίας έκρινε ορθό να τα ενσπείρει στις δικές μας ψυχές». Και αν αυτά ενσπάρθηκαν στις ψυχές των ανθρώπων, πώς από τον Αδάμ μέχρι τη δική σου παράβαση δεν βλάστησε ο καρπός αυτής της ματαιότητας, ο οποίος, όπως ισχυρίζεσαι, είναι τοποθετημένος στις ψυχές των ανθρώπων, ώστε το όνομα της ουσίας του Πατρός να κληθεί «αγεννησία»; Διότι θα το είχε πει αυτό και ο Αδάμ και όλοι οι μετέπειτα από εκείνον, εάν βέβαια κάτι τέτοιο είχε ενσπαρεί στη φύση από τον Θεό. Όπως ακριβώς, δηλαδή, όσα φυτρώνουν τώρα από τη γη, μέσω της σπερματικής διαδοχής από την πρώτη δημιουργία, παραμένουν για πάντα και κανένας νέος σπόρος δεν καινοτομείται στο παρόν από τη φύση, έτσι και αυτός ο λόγος, αν είχε πράγματι, όπως εσύ λες, ενσπαρεί στη φύση από τον Θεό, θα είχε βλαστήσει μαζί με την πρώτη φωνή των πρωτοπλάστων και θα συμπορευόταν με τη διαδοχή των επιγενόμενων γενεών. Αλλά επειδή αυτό δεν υπήρχε εξαρχής (διότι κανείς από τους ανθρώπους, από τους πρώτους μέχρι σήμερα, πριν από εσένα δεν πρόφερε κάτι τέτοιο), είναι φανερό ότι αναφύηκε ως κάτι νόθο και επινοημένο από τη σπορά των ζιζανίων, και όχι από εκείνους τους καλούς σπόρους τους οποίους, για να μιλήσουμε ευαγγελικά, έσπειρε ο Θεός στον αγρό της φύσης.

Ας ακολουθήσουμε λοιπόν, αδελφοί, τον καλό ποιμένα Χριστό, ο οποίος μας εισάγει σε βοσκές και μάνδρες αιώνιας ζωής. Ας διαφυλάξουμε μέσω των αρετών την προς αυτόν εικόνα και ομοίωση, για να μην εκπέσουμε από το ζωοπάροχο χέρι του. Ας καρποφορήσουμε σε αυτόν με αγαθά έργα, ώστε να γίνουμε αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ και αγαπημένο νεόφυτο. Ας πράττουμε το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο, για να έχουμε πλούτο μας αυτόν ως πατέρα. Ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, ώστε να γίνουμε οίκος του Θεού· ο οποίος, έχοντας το γένος μας όχι μόνο ως αμπελώνα και οίκο, αλλά και ως δικό του αγρό και σπαρμένο χωράφι, λέει: «παρομοιάζεται η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του, αλλά ενώ οι άνθρωποι κοιμούνταν, ήρθε ο εχθρός του και έσπειρε ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι, και έφυγε».

Ο μεν Κύριος έσπειρε καλό σπόρο στον δικό Του αγρό —«και ο αγρός είναι ο κόσμος»—· «ενώ όμως κοιμούνταν οι άνθρωποι, ήρθε ο εχθρός, έσπειρε ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι και έφυγε». Διότι από τότε ο άγγελος αυτός είναι αποστάτης και εχθρός, από τη στιγμή που φθόνησε το πλάσμα του Θεού και επιχείρησε να το καταστήσει εχθρό του Θεού. Γι' αυτό και ο Θεός, εκείνον μεν που έσπειρε κρυφά από τον εαυτό του το ζιζάνιο, δηλαδή εκείνον που εισήγαγε την παράβαση, τον απέκοψε από τη δική Του μετοχή· τον άνθρωπο, όμως, που από αμέλεια μεν αλλά χωρίς κακία αποδέχθηκε την παρακοή, τον ελέησε και αντέστρεψε την έχθρα —την οποία εκείνος θέλησε να προκαλέσει προς τον Θεό— εναντίον του ίδιου που την προκάλεσε, απομακρύνοντας από τον Εαυτό Του την έχθρα προς τον άνθρωπο, και αντανακλώντας και στέλνοντάς την πίσω προς τον όφι, όπως λέει η Γραφή ότι είπε ο Θεός στον όφι: «Και θα θέσω έχθρα ανάμεσα σε σένα και στη γυναίκα». Και αυτή την έχθρα ο Κύριος την ανακεφαλαίωσε στο πρόσωπό Του, όταν έγινε άνθρωπος «γεννημένος από γυναίκα» και καταπάτησε το κεφάλι του.

ΡϟΔ΄. Στον μοναχό Ωρίωνα. Περί της παραβολής των ζιζανίων. Από πού, ρώτησες, εξέρχονται από την καρδιά οι πονηροί λογισμοί και μολύνουν τον άνθρωπο; Από το ότι κοιμούνται οι γεωργοί, ενώ οφείλουν να αγρυπνούν και να φυλάσσουν τον καρπό του καλού σπέρματος που βλαστάνει. Διότι, εάν δεν είχαμε προδώσει τη φύλαξη του εαυτού μας εξαιτίας του κορεσμού και του λήθαργου, μολύνοντας τη θεία εικόνα, δηλαδή νοθεύοντας το καλό σπέρμα, ο σπορέας των ζιζανίων δεν θα έβρισκε δίοδο για να εισχωρήσει και δεν θα παρήγαγε μέσα μας ζιζάνια άξια για τη φωτιά.

Πράγμα που και αλλού δείχνοντας έλεγε: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο. Και ενώ αυτός κοιμόταν, έρχεται ο εχθρός και σπέρνει ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι». Την τρίτη ημέρα έγινε γάμος στην Κανά της Γαλιλαίας. Και κλήθηκε ο Ιησούς στον γάμο. Ήταν δε εκεί και η μητέρα του Ιησού, και οι αδελφοί του. Ανέφερα και προηγουμένως ότι στη Γαλιλαία ήταν περισσότερο γνωστός· γι' αυτό και τον καλούν στον γάμο, και εκείνος παρευρίσκεται. Διότι δεν απέβλεπε στη δική του αξιοπρέπεια, αλλά στη δική μας ευεργεσία. Επειδή εκείνος που δεν απαξίωσε να λάβει μορφή δούλου, πολύ περισσότερο δεν θα απαξίωνε να προσέλθει σε γάμο δούλων· αυτός που συνέφαγε με τελώνες και αμαρτωλούς, πολύ περισσότερο δεν θα αρνιόταν να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τους παρευρισκομένους στον γάμο. Βέβαια, εκείνοι που τον κάλεσαν δεν είχαν σχηματίσει την πρέπουσα κρίση γι' αυτόν, ούτε τον καλούσαν ως κάποιο σπουδαίο πρόσωπο, αλλά απλώς ως έναν από τους πολλούς και ως γνώριμο. Και αυτό το υπονόησε ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Ήταν δε εκεί η μητέρα του Ιησού, και οι αδελφοί του». Όπως ακριβώς, λοιπόν, κάλεσαν εκείνην και τους αδελφούς, έτσι κάλεσαν και τον Ιησού. Και όταν τελείωσε το κρασί, λέει η μητέρα του προς αυτόν: «Δεν έχουν κρασί». Αξίζει στο σημείο αυτό να ερευνήσουμε, από πού δημιουργήθηκε στη μητέρα η σκέψη να φανταστεί κάτι τόσο σπουδαίο για το παιδί της. Διότι δεν είχε τελέσει ακόμη κανένα θαυμαστό σημείο. Επειδή, όπως αναφέρει, «αυτή ήταν η αρχή των σημείων που έκανε ο Ιησούς στην Κανά της Γαλιλαίας».

Εκείνη λοιπόν η παραβολή αναφέρει ότι δεν τον αποδέχθηκαν· αυτή όμως, ότι δέχθηκαν και τους διαφθορείς. Διότι είναι και αυτό ίδιον της μεθοδείας του διαβόλου, να παρεισάγει πάντοτε την πλάνη δίπλα στην αλήθεια, προσδίδοντάς της πολλές ομοιότητες, ώστε να ξεγελάσει εύκολα τους ευεξαπάτητους. Γι' αυτόν τον λόγο δεν αναφέρει κάποιο άλλο σπέρμα, αλλά τα ονομάζει ζιζάνια, τα οποία στην όψη μοιάζουν κάπως με το σιτάρι. Έπειτα αναφέρει και τον τρόπο της επιβουλής. Διότι, λέει, ενώ κοιμούνταν οι άνθρωποι. Από αυτό επισείει διόλου μικρό κίνδυνο στους άρχοντες, και μάλιστα σε εκείνους στους οποίους έχει εμπιστευθεί τη φύλαξη του αγρού· όχι μόνο στους άρχοντες, όμως, αλλά και στους αρχομένους. Δείχνει δε και ότι η πλάνη εμφανίζεται μετά την αλήθεια· πράγμα που μαρτυρεί και η έκβαση των πραγμάτων. Διότι μετά τους προφήτες, εμφανίστηκαν οι ψευδοπροφήτες· και μετά τους αποστόλους, οι ψευδαπόστολοι· και μετά τον Χριστό, ο αντίχριστος. Επειδή ο διάβολος, αν δεν δει τι να μιμηθεί ή ποιους να επιβουλευθεί, ούτε επιχειρεί κάτι, ούτε γνωρίζει πώς να ενεργήσει. Και τώρα λοιπόν, επειδή είδε ότι ο ένας απέδωσε εκατό, ο άλλος εξήντα και ο άλλος τριάντα, ακολουθεί πλέον άλλη οδό. Καθώς δεν μπόρεσε να αρπάξει αυτό που ρίζωσε, ούτε να το αποπνίξει, ούτε να το κατακάψει, επιβουλεύεται μέσω άλλης απάτης, παρεμβάλλοντας τα δικά του σπέρματα. Και σε τι διαφέρουν, λέει, αυτοί που κοιμούνται από εκείνους που παρομοιάζονται με την οδό; Στο ότι εκεί τον άρπαξε αμέσως· διότι δεν τον άφησε καν να ριζώσει· ενώ εδώ χρειάστηκε μεγαλύτερη μεθόδευση.

Αυτό όμως συνέβη εξαιτίας της αγνωμοσύνης εκείνων που τον δέχθηκαν. Έτσι λοιπόν και εδώ, το «ἵνα» δεν εκφράζει αιτία, αλλά έκβαση. Διότι, για να κατανοήσεις ότι κάποια άλλη είναι η αιτία των αιρέσεων, και ότι δεν δημιουργήθηκαν γι' αυτόν τον λόγο, δηλαδή για να γίνουν φανεροί οι δοκιμασμένοι στην πίστη, αλλά από αλλού έλαβαν τις αφορμές, άκουσε τον Χριστό που μας το καθιστά σαφές: «Η βασιλεία των ουρανών», λέει, «παρομοιάστηκε με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο στο χωράφι του· και, ενώ κοιμούνταν οι άνθρωποι, ήρθε ένας εχθρικός άνθρωπος και έσπειρε τα ζιζάνια». Βλέπεις ότι γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν οι αιρέσεις, επειδή οι άνθρωποι κοιμήθηκαν, επειδή κυριεύθηκαν από ραθυμία; Επειδή δεν πρόσεξαν με ακρίβεια τα όσα τους ελέχθησαν; Για να μην πει, λοιπόν, κάποιος: «Για ποιον λόγο το παραχώρησε αυτό ο Χριστός;», απαντά ο Παύλος, ότι αυτή η παραχώρηση δεν σε βλάπτει καθόλου· εάν είσαι δόκιμος, θα γίνεις μάλλον φανερότερος. Διότι δεν είναι το ίδιο πράγμα το να παραμένει κανείς σταθερός στην ορθή πίστη χωρίς να τον υποσκελίζει ή να τον εξαπατά κανείς, με το να μένει ασάλευτος και αμετακίνητος, ενώ ξεσπούν εναντίον του αμέτρητα κύματα. Όπως ακριβώς, λοιπόν, οι ριπές των ανέμων που χτυπούν από παντού τα δέντρα τα κάνουν πιο δυνατά, εφόσον είναι καλά και γερά ριζωμένα, έτσι ακριβώς και τις ψυχές που είναι στερεωμένες στο θεμέλιο της ορθής πίστεως, όσες αιρέσεις κι αν τις προσβάλλουν, δεν τις ανατρέπουν, αλλά τις κάνουν ισχυρότερες. «Τι συμβαίνει όμως», λέει, «με εκείνους που είναι ασθενείς και ανατρέπονται και υποσκελίζονται εύκολα;»

Αιτία για τη σπορά των κακών είναι η ραθυμία των ανθρώπων. Διότι, «ενώ οι άνθρωποι κοιμούνταν», λέει, «ήλθε ο εχθρός και έσπειρε τα ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι». Όλα όσα εποίησε ο Θεός, τα εποίησε καλά, όντας ο ίδιος γνώστης των πάντων. Διότι ούτε ο δίκαιος θα έπραττε κάτι άδικο, ούτε ο αγαθός κάτι φαύλο, όπως ακριβώς και ο κατέχων τη γνώση δεν θα ενεργούσε με άγνοια. Ο Θεός, λοιπόν, είναι δίκαιος, αγαθός και γνώστης των πάντων· επομένως, ο Θεός δεν εποίησε τίποτα το άδικο ούτε το φαύλο.

Γνώριζε λοιπόν ότι και εσύ ο ίδιος είσαι άνθρωπος ομοιοπαθής, και συμμετέχεις στην ίδια φύση των παθημάτων· και αν ο Θεός σε κατέστησε βασιλιά, αν δηλαδή έχεις τη βασιλεία από τον Θεό, και όχι ο αρχέκακος και πονηρός διάβολος, όπως ακριβώς ζήτησε και έλαβε τον Ιώβ, έτσι και εσένα ζήτησε και έλαβε εναντίον μας ο παμπόνηρος, για να κοσκινίσει το σιτάρι του Χριστού και να επισπείρει ζιζάνια· αλλά μάταιο είναι το εγχείρημά του, διότι δεν έχει πλέον ισχύ όπως πρωτύτερα.

Δ'. Και τελευταίο, αφότου φυτέψεις αυτές τις αρετές στην καρδιά σου, πρέπει να τις φυλάττεις όσο μπορείς, έως ότου να πιάσουν ρίζες, δηλαδή έως ότου να γίνουν με τη συνήθεια έξεις σε εσένα, καθώς έγιναν πρωτύτερα έξεις σε εσένα τα πάθη και οι αμαρτίες· και έως ότου να ανθίσουν και να κάνουν καρπό σωτηρίας, και αληθινής μετάνοιας και συγχωρήσεως των αμαρτιών σου· διότι αν δεν τις φυλάττεις, και αν δεν τις επιμελείσαι, ο σπορέας των ζιζανίων, ο διάβολος, έρχεται τον καιρό που εσύ κοιμάσαι και αμελείς, και τις ξεριζώνει, και φυτεύει πάλι τα ζιζάνια και τις δικές του κακίες, σύμφωνα με την παραβολή του Ευαγγελίου που λέει: «Ομοιώθηκε η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο στον αγρό του· αλλά ενώ οι άνθρωποι κοιμούνταν, ήλθε ο εχθρός του, και έσπειρε ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι, και έφυγε»· και διότι, αν δεν φυλάττεις αυτές τις αρετές με επιμέλεια, επιστρέφουν πάλι τα πάθη στην καρδιά σου. Γι' αυτό οι Πατέρες ονόμασαν τα πάθη φιλεπίστροφα· και επιστρέφοντας αυτά και βρίσκοντας τον τόπο της καρδιάς καλλιεργημένο και δουλεμένο, ριζώνουν βαθύτερα από πριν σε αυτόν, και έτσι «Γίνονται τα έσχατά σου χειρότερα από τα πρώτα», όπως είπε ο Κύριος· πράγμα που ας μη σου συμβεί ποτέ, αγαπητέ.

Μτ 13, 24-52 «Βασιλεία των ουρανών» και βασιλεία του Θεού ονομάζεται αφενός η πρώτη παρουσία του Δεσπότου Χριστού, καθώς λέει: «αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία». Και πάλι: «ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του». Διότι καθένα από αυτά υπονοεί την πρώτη παρουσία. Ονομάζεται βασιλεία η ανάσταση, καθώς λέει: «έως ότου το πίνω καινούργιο στη βασιλεία». Ονομάζεται βασιλεία και το ίδιο το κήρυγμα, ως πρόξενος της βασιλείας, καθώς λέει: ωμοιώθη η «βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού» και «όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι». Διότι μέσα από καθεμία από τις δύο παραβολές υπονοείται το κήρυγμα. Επειδή, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιναπιού, που είναι πάρα πολύ μικρός όταν σπέρνεται, απλώνεται και εκτείνεται σε μεγάλο δέντρο, έτσι και ο λόγος του κηρύγματος, που ήταν πολύ μικρός και σπερνόταν και φαινόταν στην αρχή μόνο στην Ιουδαία, αργότερα από εκεί εξαπλώθηκε και διέτρεξε όλη την οικουμένη. Και όπως ακριβώς το προζύμι, αν και μικρό, ζυμώνει όλο το φύραμα, έτσι και η χάρη του κηρύγματος, αφού εναποτέθηκε στο ανθρώπινο φύραμα, το μετέστησε ολόκληρο στην υπακοή του Χριστού, ζυμώνοντάς το ως άρτο, συσφίγγοντας και ενοποιώντας τη διασκορπισμένη μέσα στην πλάνη, διαμελισμένη και διαλυμένη φύση μας. Έτσι και το ίδιο το κήρυγμα ονομάζεται βασιλεία των ουρανών.

Από τον τρίτο λόγο. Ότι ο Κύριος απαγορεύει, λέει, στον παρόντα βίο να διαχωρίζονται οι αμαρτωλοί από τους δικαίους· και αυτό είναι φανερό, λέει, από την παραβολή που αναφέρει: «Ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο» και τα εξής μέχρι το: «Θέλεις να πάμε να τα μαζέψουμε;» Και εκείνος λέει: «Όχι, μήπως μαζεύοντας τα ζιζάνια ξεριζώσετε μαζί τους και το σιτάρι. Αφήστε τα να συναυξάνονται μέχρι τον θερισμό» και τα λοιπά. Αυτή λοιπόν η παραβολή, λέει, απαγορεύει πριν από τη συντέλεια του αιώνος να διαχωρίζουμε τους αμαρτωλούς από τους δικαίους, έστω κι αν όσοι νοσούν από την πλάνη του Ναυάτου ισχυρίζονται τούτο, θεωρώντας τους εαυτούς τους καθαρούς σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους.

Ας υπομείνουμε λοιπόν, αγαπητοί, τις θλίψεις της φυλακής, τους πειρασμούς που ακόμη προσδοκώνται, αυτό το ίδιο, το να πεθαίνουμε καθημερινά, να μαρτυρούμε, να αγωνιζόμαστε, μέχρι να έρθει ο καιρός της ειρήνης, τον οποίο ο Κύριος έκρινε επαρκή ως δοκιμασία όσων ομολογούν και ως ανταπόδοση όσων απειθούν. Η μία ημέρα ας οδηγεί στην άλλη με υπομονή και προθυμία, το χέρι ας εργάζεται οποιοδήποτε έργο, το στόμα ας ψάλλει, το σώμα ας δουλαγωγείται, ο νους ας προσέχει τον εαυτό του ώστε να μην ανοίγει τη θύρα στα πάθη, προκειμένου η φυλακή να είναι ευρύχωρη, ευχάριστη, γλυκιά, παλάτι του Χριστού· διότι το αντίθετο είναι προφανές. Υπάρχει πίστη από τους ανθρώπους εκτός φυλακής προς εσάς, τόσο ανδρών όσο και γυναικών, μοναζουσών και λαϊκών. Και δικαιολογημένα· επειδή με τη χάρη του Θεού είστε το φως του Βυζαντίου, για να μην πω όλου του κόσμου. Αλλά ας προσέχουμε τον διάβολο που σπέρνει ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι, και με το κόσκινο του νου ας αποδεχόμαστε την πίστη, ενώ ας αποτινάζουμε τις κοσμικές προσκολλήσεις, για να μην καταστρέφεται ο αγρός της ψυχής. Είχε και ο μέγας Παύλος αγαπητές γυναίκες· την Απφία, την Περσίδα, και παρακαλεί την Ευοδία και τη Συντύχη να έχουν το ίδιο φρόνημα εν Κυρίω, καθώς κοπίασαν, αγωνίστηκαν και διακόνησαν μαζί του. Και είναι πάντως αναγκαίο να έχουμε τέτοιες σχέσεις, αλλά να τις έχουμε όπως τις είχε εκείνος· διότι λέει για την Πρίσκιλλα και τον Ακύλα, ότι αυτοί για τη ζωή μου υπέβαλαν σε κίνδυνο τον ίδιο τους τον τράχηλο.

Η βασιλεία των ουρανών παρομοιάστηκε με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στο χωράφι του, ενώ όμως οι άνθρωποι κοιμούνταν, ήρθε ο εχθρός του και έσπειρε ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι και έφυγε. Όταν δε βλάστησε το σπαρτό και έκανε καρπό, τότε φάνηκαν και τα ζιζάνια. Προσήλθαν τότε οι δούλοι του οικοδεσπότη και του είπαν: Κύριε, δεν έσπειρες καλό σπόρο στο χωράφι σου; Από πού λοιπόν έχει τα ζιζάνια; Εκείνος δε τους είπε: Εχθρός άνθρωπος το έκανε αυτό. Οι δε δούλοι του είπαν: