Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:28

Όταν όμως ο «εχθρός άνθρωπος», ενώ οι άνθρωποι κοιμούνταν, έσπειρε το «κτίσμα» και το «υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε» και το «πώς λοιπόν είναι δυνατόν;», τότε πλέον σαν ζιζάνιο φύτρωσε η κακούργα αίρεση των Χριστομάχων. Και αμέσως, σαν να αποστερήθηκαν κάθε ορθό φρόνημα, σαν ληστές περιεργάζονται τα πάντα και τολμούν να λένε: «Πώς λοιπόν είναι δυνατόν ο Υιός να συνυπάρχει αϊδίως με τον Πατέρα; Διότι και οι άνθρωποι, μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, γίνονται υιοί από ανθρώπους· και ο μεν πατέρας είναι τριάντα ετών, ο δε υιός λαμβάνει αρχή τότε που γεννιέται. Και γενικά, κανένας υιός ανθρώπου δεν υπήρχε πριν γεννηθεί». Και πάλι ψιθυρίζουν: «Πώς είναι δυνατόν ο Υιός να είναι Λόγος ή ο Λόγος εικόνα του Θεού; Διότι ο λόγος των ανθρώπων, επειδή συντίθεται από συλλαβές, φανερώνει απλώς το θέλημα εκείνου που τον εκφέρει, και αμέσως παύει να υπάρχει και εξαφανίζεται».

Είδες την υπερβάλλουσα προετοιμασία της ψυχής, πώς περιτείχισε τον εαυτό της με την αναίδεια! Η γενναία γυναίκα δεν φοβήθηκε τον θόρυβο των υπηρετών, ούτε τη σκληρή επίπληξη των παρευρισκομένων, σκεπτόμενη τούτο: ότι αν δεν κάνω το πρόσωπό μου σχεδόν σιδερένιο ή χάλκινο, δεν μπορώ να σωθώ. Ή πάλι: όπως ακριβώς πριν, έχοντας τα εξωτερικά μου μάτια αμετακίνητα, δεν ένιωθα καμία ντροπή για την καταστροφή των πολλών, έτσι και τώρα, αν δεν εισέλθω μεταβάλλοντας τα εσωτερικά μάτια της καρδιάς μου σε πολλή αυστηρότητα και αναίδεια, δεν μπορώ να επιτύχω τον κρυφό μου πόθο, ούτε βέβαια να καθαριστώ από την αισχρή πλημμύρα της ασελγείας μου. Τώρα είναι αναγκαίο να προτιμήσω αυτή την αναίδεια έναντι της προηγούμενης ντροπής μου· τώρα είναι καιρός να μετατρέψω τα της προηγούμενης αισχύνης σε ευπρέπεια· τώρα είναι καιρός για μεγάλο αγώνα, να λησμονήσω τα πρόσκαιρα και ρυπαρά αρώματα, με τα οποία φθάρθηκα στα βάθη της αμαρτίας· τώρα είναι καιρός να αναλογιστώ, να ζητήσω από τη μια τον αρχηγό του φωτός και της ζωής, μέσω του οποίου θα μπορέσω να αποκτήσω αγγελική χάρη, και να αποβάλω από την άλλη την πικρή αλαζονεία της σκοτεινής νύχτας, μέσα στην οποία έπραξα τα απρεπή. Πρέπει τώρα να επαναστατήσω ενάντια στον μεγάλο και δεινό Εχθρό και σπορέα, αυτόν που έσπειρε μέσα μου τον σπόρο της ακαθαρσίας και των ζιζανίων, ώστε βγαίνοντας νικήτρια από αυτόν τον πόλεμο, να λάβω το ένδυμα της αγνείας μαζί με το βραβείο της νίκης από τον Φιλάνθρωπο.

Διότι εκείνοι που πράττουν το πονηρό, είτε μέσα σε κοινόβιο είτε σε οποιονδήποτε τόπο, αυτοί είναι οι υιοί του Πονηρού, που εξομοιώθηκαν με τα ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι. Γίνε λοιπόν σιτάρι, για να συναχθείς στις αποθήκες του Κυρίου, και όχι ζιζάνιο για να κατακαείς σε άσβεστο πυρ. Αλλά και ας μην κρίνουμε κανέναν, διότι δεν γνωρίζουμε πώς διάγει στο κελί του, ούτε τι πόνο καταβάλλει προς τον Θεό.

Όταν δε ήλθε ο μέγας φωστήρας, «το φως το αληθινόν, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν· σε όσους όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Και βλέπεις αυτό το φως μέσα σε ποιο σκοτάδι φέγγει και ποιο σκοτάδι δεν το κατέλαβε; Διότι το αγαθό, το οποίο πάντοτε στέλνεται από τον Θεό στη διάνοια των ανθρώπων και φωτίζει μέσα στον κόσμο, δεν νικήθηκε από την αμαρτία. 65. Το ίδιο δε πάλι επιχειρεί να εκμεταλλευτεί ο ίδιος ο Μάνης από το ότι ο Σωτήρας είπε: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος έσπειρε στον αγρό του καλό σπόρο. Ενώ δε οι άνθρωποι κοιμούνταν, ήλθε ένας εχθρός και έσπειρε ζιζάνια. Έπειτα οι δούλοι του τού είπαν: δεν έσπειρες καλό σπόρο στον αγρό; Εκείνος δε είπε, ναι. Από πού λοιπόν προήλθαν τα ζιζάνια; Και εκείνος αποκρινόμενος είπε: άνθρωπος εχθρός το έκανε αυτό. Οι δούλοι τότε του είπαν: θέλεις λοιπόν να πάμε να ξεριζώσουμε τα ζιζάνια; Αυτός δε τους είπε: όχι, μήπως, καθώς θα ξεριζώνετε τα ζιζάνια, ξεριζώσετε μαζί και τον σίτο. Αλλά αφήστε τα έως τον καιρό του θερισμού, και θα πω στους θεριστές: μαζέψτε τα ζιζάνια και δέστε τα σε δεμάτια, τον δε σίτο αποθηκεύστε τον στην αποθήκη, και ετοιμάστε τα ζιζάνια για να κατακαούν σε άσβεστο πυρ».

Αλλά «ο κηδεμόνας των πάντων», λέει, «με τον νόμο της δημιουργίας έκρινε ορθό να τα ενσπείρει στις δικές μας ψυχές». Και αν αυτά ενσπάρθηκαν στις ψυχές των ανθρώπων, πώς από τον Αδάμ μέχρι τη δική σου παράβαση δεν βλάστησε ο καρπός αυτής της ματαιότητας, ο οποίος, όπως ισχυρίζεσαι, είναι τοποθετημένος στις ψυχές των ανθρώπων, ώστε το όνομα της ουσίας του Πατρός να κληθεί «αγεννησία»; Διότι θα το είχε πει αυτό και ο Αδάμ και όλοι οι μετέπειτα από εκείνον, εάν βέβαια κάτι τέτοιο είχε ενσπαρεί στη φύση από τον Θεό. Όπως ακριβώς, δηλαδή, όσα φυτρώνουν τώρα από τη γη, μέσω της σπερματικής διαδοχής από την πρώτη δημιουργία, παραμένουν για πάντα και κανένας νέος σπόρος δεν καινοτομείται στο παρόν από τη φύση, έτσι και αυτός ο λόγος, αν είχε πράγματι, όπως εσύ λες, ενσπαρεί στη φύση από τον Θεό, θα είχε βλαστήσει μαζί με την πρώτη φωνή των πρωτοπλάστων και θα συμπορευόταν με τη διαδοχή των επιγενόμενων γενεών. Αλλά επειδή αυτό δεν υπήρχε εξαρχής (διότι κανείς από τους ανθρώπους, από τους πρώτους μέχρι σήμερα, πριν από εσένα δεν πρόφερε κάτι τέτοιο), είναι φανερό ότι αναφύηκε ως κάτι νόθο και επινοημένο από τη σπορά των ζιζανίων, και όχι από εκείνους τους καλούς σπόρους τους οποίους, για να μιλήσουμε ευαγγελικά, έσπειρε ο Θεός στον αγρό της φύσης.

Είπα λοιπόν αυτά προηγουμένως, αλλά δεν τα απέδειξα, παρά υποσχέθηκα, εάν ο Θεός έδινε την ευκαιρία και τον λόγο, να παρουσιάσω την απόδειξη, η οποία θα αποδοθεί τώρα επαρκώς μέσω αυτής της παραβολής του Κυρίου: «Διότι όταν είδαν», λέει, «οι δούλοι του Κυρίου τα ζιζάνια στον αγρό, είπαν στον Κύριο: θέλεις να πάμε να τα μαζέψουμε; Εκείνος όμως είπε: Όχι, μήπως μαζεύοντας τα ζιζάνια ξεριζώσετε μαζί τους και το σιτάρι. Στον καιρό δε του θερισμού θα πω στους θεριστές: μαζέψτε πρώτα τα ζιζάνια και δέστε τα σε δεμάτια για να τα κατακάψετε, το δε σιτάρι συγκεντρώστε το στην αποθήκη μου». Τα μεν ζιζάνια λοιπόν είναι, όπως λέει και ο Κύριος, οι υιοί του πονηρού. διότι, φέροντας τον δικό του χαρακτήρα από την ομοιότητα των έργων, παραμένουν δικά του σπέρματα και υιοθετημένα τέκνα του. Ο δε καιρός του θερισμού είναι η συντέλεια αυτού του αιώνα. διότι, αν και ξεκίνησε από παλιά και τώρα ενεργείται μέσω του θανάτου, τότε όμως όλα θα λάβουν το τέλος τους. Οι δε θεριστές είναι άγγελοι. διότι αυτοί είναι, και μάλιστα τότε, οι διάκονοι του επουράνιου βασιλιά. «Διότι όπως ακριβώς», λέει, «μαζεύονται τα ζιζάνια και κατακαίγονται στη φωτιά, έτσι θα γίνει στη συντέλεια αυτού του αιώνα. θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου» (αυτός δε είναι και Υιός του Ύψιστου Πατέρα). θα αποστείλει λοιπόν αυτός «τους αγγέλους του και θα μαζέψουν από τη βασιλεία του όλα τα σκάνδαλα».

Θα αποστείλει λοιπόν αυτός τους αγγέλους του, και θα συλλέξουν από την βασιλεία του αυτή όλα τα σκάνδαλα και αυτούς που διαπράττουν την ανομία, δηλαδή τους αιρετικούς και αυτούς που δεν απομακρύνθηκαν από την αμαρτία με τη μετάνοια των έργων (διότι κάθε αμαρτία είναι ανομία). Αφού λοιπόν τους συλλέξουν, θα τους ρίξουν στο καμίνι της φωτιάς, εκεί θα είναι το κλάμα και το τρίξιμο των δοντιών. Βλέπετε, αδελφοί, θερισμό και χωρισμό πραγματικά φρικωδέστατο και δεινότατο; Αληθινά λοιπόν και οι άγγελοι είναι οι θεριστές αυτού του θερισμού, και εμείς λέγαμε ότι έχουν κάτι περισσότερο από τους Αποστόλους. Αφού λοιπόν είδαν οι δούλοι του Κυρίου, δηλαδή οι άγγελοι του Θεού, τα ζιζάνια στον αγρό, δηλαδή τους ασεβείς και πονηρούς ανθρώπους να ζουν μαζί με τους αγαθούς, και να συμβιώνουν κι αυτοί στην Εκκλησία του Χριστού, είπαν στον Κύριο: «Θέλεις να πάμε να τα συλλέξουμε;», δηλαδή να τους εξαλείψουμε από τη γη διά του θανάτου; «Ο δε Κύριος τους είπε: όχι, μήπως τυχόν μαζεύοντας τα ζιζάνια ξεριζώσετε μαζί τους και το σιτάρι».

ΡϟΔ΄. Στον μοναχό Ωρίωνα. Περί της παραβολής των ζιζανίων. Από πού, ρώτησες, εξέρχονται από την καρδιά οι πονηροί λογισμοί και μολύνουν τον άνθρωπο; Από το ότι κοιμούνται οι γεωργοί, ενώ οφείλουν να αγρυπνούν και να φυλάσσουν τον καρπό του καλού σπέρματος που βλαστάνει. Διότι, εάν δεν είχαμε προδώσει τη φύλαξη του εαυτού μας εξαιτίας του κορεσμού και του λήθαργου, μολύνοντας τη θεία εικόνα, δηλαδή νοθεύοντας το καλό σπέρμα, ο σπορέας των ζιζανίων δεν θα έβρισκε δίοδο για να εισχωρήσει και δεν θα παρήγαγε μέσα μας ζιζάνια άξια για τη φωτιά.

195. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Για το ίδιο θέμα. «Θέλεις να πάμε να μαζέψουμε τα ζιζάνια;» λένε οι αγγελικές δυνάμεις, επειδή επιθυμούν πάντα να διακονούν με προθυμία το θείο θέλημα, καθώς βλέπουν και τη δική μας αμέλεια και την πολλή μακροθυμία του Θεού. Αλλά εμποδίζονται να το πράξουν, για να μην ξεριζωθεί ο σίτος μαζί με τα ζιζάνια, μήπως και αρπαγεί κάποιος αμαρτωλός που αποβλέπει στη διόρθωση, μήπως μαζί με τους πονηρούς γονείς αποκοπούν και τα αθώα τέκνα, τα οποία πολλές φορές βρίσκονται ακόμη στην οσφύ του πατέρα τους, αλλά έχουν υπόσταση για τον Θεό που βλέπει τα κρυπτά. Διότι οι τάξεις των αγγέλων, ως σύνδουλοι της δημιουργίας, αγνοούν αυτά που δεν είναι ακόμη παρόντα. Ο Κύριος όμως και τα κατανοεί, και πολλές φορές ενήργησε αναλόγως. Δεν θέρισε τον Ησαύ άτεκνο όταν αμάρτανε, για να μην ξεριζώσει μαζί του και τον Ιώβ που θα προερχόταν από αυτόν· δεν θανάτωσε τον Ματθαίο όταν ήταν τελώνης, για να μην εμποδίσει το Ευαγγέλιο· δεν νέκρωσε τις πόρνες που ασελγούσαν, για να μην ακυρωθούν τα πρότυπα της μετάνοιας· δεν εκδικήθηκε την άρνηση του Πέτρου, επειδή προέβλεπε το θερμό του δάκρυ· δεν εξολόθρευσε με θάνατο τον Παύλο όταν ήταν διώκτης, για να μην στερηθούν τη σωτηρία τα πέρατα της οικουμένης. Όσα ζιζάνια λοιπόν περιμένουν τον θερισμό, και δεν στρέφονται προς τον καρπό της μετάνοιας, ετοιμάζονται για το μεγάλο πυρ, καθώς νοσούν από παντελή ακαρπία.

Όταν δε βλάστησαν τα σπαρτά και έδωσαν καρπό, τότε φάνηκαν και τα ζιζάνια. Προσήλθαν τότε οι δούλοι του οικοδεσπότη και του είπαν: «Κύριε, δεν έσπειρες καλό σπόρο στο χωράφι σου; Από πού λοιπόν έχει ζιζάνια;» Εκείνος τους είπε: «Κάποιος εχθρός το έκανε αυτό». Οι δούλοι του είπαν: «Θέλεις λοιπόν να πάμε να τα μαζέψουμε;» Εκείνος όμως είπε: «Όχι, μήπως μαζεύοντας τα ζιζάνια, ξεριζώσετε μαζί τους και το σιτάρι. Αφήστε να συναυξάνονται και τα δύο μαζί μέχρι τον θερισμό».

Μτ 13, 24-52 «Βασιλεία των ουρανών» και βασιλεία του Θεού ονομάζεται αφενός η πρώτη παρουσία του Δεσπότου Χριστού, καθώς λέει: «αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία». Και πάλι: «ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του». Διότι καθένα από αυτά υπονοεί την πρώτη παρουσία. Ονομάζεται βασιλεία η ανάσταση, καθώς λέει: «έως ότου το πίνω καινούργιο στη βασιλεία». Ονομάζεται βασιλεία και το ίδιο το κήρυγμα, ως πρόξενος της βασιλείας, καθώς λέει: ωμοιώθη η «βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού» και «όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι». Διότι μέσα από καθεμία από τις δύο παραβολές υπονοείται το κήρυγμα. Επειδή, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιναπιού, που είναι πάρα πολύ μικρός όταν σπέρνεται, απλώνεται και εκτείνεται σε μεγάλο δέντρο, έτσι και ο λόγος του κηρύγματος, που ήταν πολύ μικρός και σπερνόταν και φαινόταν στην αρχή μόνο στην Ιουδαία, αργότερα από εκεί εξαπλώθηκε και διέτρεξε όλη την οικουμένη. Και όπως ακριβώς το προζύμι, αν και μικρό, ζυμώνει όλο το φύραμα, έτσι και η χάρη του κηρύγματος, αφού εναποτέθηκε στο ανθρώπινο φύραμα, το μετέστησε ολόκληρο στην υπακοή του Χριστού, ζυμώνοντάς το ως άρτο, συσφίγγοντας και ενοποιώντας τη διασκορπισμένη μέσα στην πλάνη, διαμελισμένη και διαλυμένη φύση μας. Έτσι και το ίδιο το κήρυγμα ονομάζεται βασιλεία των ουρανών.

Από τον τρίτο λόγο. Ότι ο Κύριος απαγορεύει, λέει, στον παρόντα βίο να διαχωρίζονται οι αμαρτωλοί από τους δικαίους· και αυτό είναι φανερό, λέει, από την παραβολή που αναφέρει: «Ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο» και τα εξής μέχρι το: «Θέλεις να πάμε να τα μαζέψουμε;» Και εκείνος λέει: «Όχι, μήπως μαζεύοντας τα ζιζάνια ξεριζώσετε μαζί τους και το σιτάρι. Αφήστε τα να συναυξάνονται μέχρι τον θερισμό» και τα λοιπά. Αυτή λοιπόν η παραβολή, λέει, απαγορεύει πριν από τη συντέλεια του αιώνος να διαχωρίζουμε τους αμαρτωλούς από τους δικαίους, έστω κι αν όσοι νοσούν από την πλάνη του Ναυάτου ισχυρίζονται τούτο, θεωρώντας τους εαυτούς τους καθαρούς σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους.

Ας υπομείνουμε λοιπόν, αγαπητοί, τις θλίψεις της φυλακής, τους πειρασμούς που ακόμη προσδοκώνται, αυτό το ίδιο, το να πεθαίνουμε καθημερινά, να μαρτυρούμε, να αγωνιζόμαστε, μέχρι να έρθει ο καιρός της ειρήνης, τον οποίο ο Κύριος έκρινε επαρκή ως δοκιμασία όσων ομολογούν και ως ανταπόδοση όσων απειθούν. Η μία ημέρα ας οδηγεί στην άλλη με υπομονή και προθυμία, το χέρι ας εργάζεται οποιοδήποτε έργο, το στόμα ας ψάλλει, το σώμα ας δουλαγωγείται, ο νους ας προσέχει τον εαυτό του ώστε να μην ανοίγει τη θύρα στα πάθη, προκειμένου η φυλακή να είναι ευρύχωρη, ευχάριστη, γλυκιά, παλάτι του Χριστού· διότι το αντίθετο είναι προφανές. Υπάρχει πίστη από τους ανθρώπους εκτός φυλακής προς εσάς, τόσο ανδρών όσο και γυναικών, μοναζουσών και λαϊκών. Και δικαιολογημένα· επειδή με τη χάρη του Θεού είστε το φως του Βυζαντίου, για να μην πω όλου του κόσμου. Αλλά ας προσέχουμε τον διάβολο που σπέρνει ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι, και με το κόσκινο του νου ας αποδεχόμαστε την πίστη, ενώ ας αποτινάζουμε τις κοσμικές προσκολλήσεις, για να μην καταστρέφεται ο αγρός της ψυχής. Είχε και ο μέγας Παύλος αγαπητές γυναίκες· την Απφία, την Περσίδα, και παρακαλεί την Ευοδία και τη Συντύχη να έχουν το ίδιο φρόνημα εν Κυρίω, καθώς κοπίασαν, αγωνίστηκαν και διακόνησαν μαζί του. Και είναι πάντως αναγκαίο να έχουμε τέτοιες σχέσεις, αλλά να τις έχουμε όπως τις είχε εκείνος· διότι λέει για την Πρίσκιλλα και τον Ακύλα, ότι αυτοί για τη ζωή μου υπέβαλαν σε κίνδυνο τον ίδιο τους τον τράχηλο.

Η βασιλεία των ουρανών παρομοιάστηκε με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στο χωράφι του, ενώ όμως οι άνθρωποι κοιμούνταν, ήρθε ο εχθρός του και έσπειρε ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι και έφυγε. Όταν δε βλάστησε το σπαρτό και έκανε καρπό, τότε φάνηκαν και τα ζιζάνια. Προσήλθαν τότε οι δούλοι του οικοδεσπότη και του είπαν: Κύριε, δεν έσπειρες καλό σπόρο στο χωράφι σου; Από πού λοιπόν έχει τα ζιζάνια; Εκείνος δε τους είπε: Εχθρός άνθρωπος το έκανε αυτό. Οι δε δούλοι του είπαν:

Θέλεις, λοιπόν, να πάμε να τα μαζέψουμε; Εκείνος όμως είπε: Όχι, μήπως μαζεύοντας τα ζιζάνια, ξεριζώσετε μαζί τους και το σιτάρι. Αφήστε, λοιπόν, να μεγαλώσουν και τα δύο μαζί μέχρι τον θερισμό, και την εποχή του θερισμού θα πω στους θεριστές: Μαζέψτε πρώτα τα ζιζάνια και δέστε τα σε δεμάτια για να τα κάψετε, το δε σιτάρι συγκεντρώστε το στην αποθήκη μου.» Στην προηγούμενη παραβολή είπε ότι το τέταρτο μέρος του σπόρου έπεσε στην καλή γη, ενώ στην παρούσα δείχνει ότι ούτε αυτό που έπεσε στην καλή γη δεν το άφησε αδιάφθορο ο εχθρός, εξαιτίας του ότι εμείς κοιμόμαστε και ραθυμούμε. Αγρός, λοιπόν, είναι ο κόσμος ή η ψυχή του καθενός. Αυτός που έσπειρε, είναι ο Χριστός. Καλός σπόρος, οι αγαθοί άνθρωποι ή λογισμοί. Ζιζάνια, οι αιρέσεις ή οι πονηροί λογισμοί. Εκείνος που τα έσπειρε αυτά, είναι ο διάβολος. Και άνθρωποι που κοιμούνται, είναι εκείνοι που, εξαιτίας της αμέλειάς τους, δίνουν έδαφος στους αιρετικούς και στους πονηρούς λογισμούς.