Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:30

Είδες την υπερβάλλουσα προετοιμασία της ψυχής, πώς περιτείχισε τον εαυτό της με την αναίδεια! Η γενναία γυναίκα δεν φοβήθηκε τον θόρυβο των υπηρετών, ούτε τη σκληρή επίπληξη των παρευρισκομένων, σκεπτόμενη τούτο: ότι αν δεν κάνω το πρόσωπό μου σχεδόν σιδερένιο ή χάλκινο, δεν μπορώ να σωθώ. Ή πάλι: όπως ακριβώς πριν, έχοντας τα εξωτερικά μου μάτια αμετακίνητα, δεν ένιωθα καμία ντροπή για την καταστροφή των πολλών, έτσι και τώρα, αν δεν εισέλθω μεταβάλλοντας τα εσωτερικά μάτια της καρδιάς μου σε πολλή αυστηρότητα και αναίδεια, δεν μπορώ να επιτύχω τον κρυφό μου πόθο, ούτε βέβαια να καθαριστώ από την αισχρή πλημμύρα της ασελγείας μου. Τώρα είναι αναγκαίο να προτιμήσω αυτή την αναίδεια έναντι της προηγούμενης ντροπής μου· τώρα είναι καιρός να μετατρέψω τα της προηγούμενης αισχύνης σε ευπρέπεια· τώρα είναι καιρός για μεγάλο αγώνα, να λησμονήσω τα πρόσκαιρα και ρυπαρά αρώματα, με τα οποία φθάρθηκα στα βάθη της αμαρτίας· τώρα είναι καιρός να αναλογιστώ, να ζητήσω από τη μια τον αρχηγό του φωτός και της ζωής, μέσω του οποίου θα μπορέσω να αποκτήσω αγγελική χάρη, και να αποβάλω από την άλλη την πικρή αλαζονεία της σκοτεινής νύχτας, μέσα στην οποία έπραξα τα απρεπή. Πρέπει τώρα να επαναστατήσω ενάντια στον μεγάλο και δεινό Εχθρό και σπορέα, αυτόν που έσπειρε μέσα μου τον σπόρο της ακαθαρσίας και των ζιζανίων, ώστε βγαίνοντας νικήτρια από αυτόν τον πόλεμο, να λάβω το ένδυμα της αγνείας μαζί με το βραβείο της νίκης από τον Φιλάνθρωπο.

Διότι εκείνοι που πράττουν το πονηρό, είτε μέσα σε κοινόβιο είτε σε οποιονδήποτε τόπο, αυτοί είναι οι υιοί του Πονηρού, που εξομοιώθηκαν με τα ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι. Γίνε λοιπόν σιτάρι, για να συναχθείς στις αποθήκες του Κυρίου, και όχι ζιζάνιο για να κατακαείς σε άσβεστο πυρ. Αλλά και ας μην κρίνουμε κανέναν, διότι δεν γνωρίζουμε πώς διάγει στο κελί του, ούτε τι πόνο καταβάλλει προς τον Θεό.

Όταν δε ήλθε ο μέγας φωστήρας, «το φως το αληθινόν, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν· σε όσους όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Και βλέπεις αυτό το φως μέσα σε ποιο σκοτάδι φέγγει και ποιο σκοτάδι δεν το κατέλαβε; Διότι το αγαθό, το οποίο πάντοτε στέλνεται από τον Θεό στη διάνοια των ανθρώπων και φωτίζει μέσα στον κόσμο, δεν νικήθηκε από την αμαρτία. 65. Το ίδιο δε πάλι επιχειρεί να εκμεταλλευτεί ο ίδιος ο Μάνης από το ότι ο Σωτήρας είπε: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος έσπειρε στον αγρό του καλό σπόρο. Ενώ δε οι άνθρωποι κοιμούνταν, ήλθε ένας εχθρός και έσπειρε ζιζάνια. Έπειτα οι δούλοι του τού είπαν: δεν έσπειρες καλό σπόρο στον αγρό; Εκείνος δε είπε, ναι. Από πού λοιπόν προήλθαν τα ζιζάνια; Και εκείνος αποκρινόμενος είπε: άνθρωπος εχθρός το έκανε αυτό. Οι δούλοι τότε του είπαν: θέλεις λοιπόν να πάμε να ξεριζώσουμε τα ζιζάνια; Αυτός δε τους είπε: όχι, μήπως, καθώς θα ξεριζώνετε τα ζιζάνια, ξεριζώσετε μαζί και τον σίτο. Αλλά αφήστε τα έως τον καιρό του θερισμού, και θα πω στους θεριστές: μαζέψτε τα ζιζάνια και δέστε τα σε δεμάτια, τον δε σίτο αποθηκεύστε τον στην αποθήκη, και ετοιμάστε τα ζιζάνια για να κατακαούν σε άσβεστο πυρ».

Αλλά «ο κηδεμόνας των πάντων», λέει, «με τον νόμο της δημιουργίας έκρινε ορθό να τα ενσπείρει στις δικές μας ψυχές». Και αν αυτά ενσπάρθηκαν στις ψυχές των ανθρώπων, πώς από τον Αδάμ μέχρι τη δική σου παράβαση δεν βλάστησε ο καρπός αυτής της ματαιότητας, ο οποίος, όπως ισχυρίζεσαι, είναι τοποθετημένος στις ψυχές των ανθρώπων, ώστε το όνομα της ουσίας του Πατρός να κληθεί «αγεννησία»; Διότι θα το είχε πει αυτό και ο Αδάμ και όλοι οι μετέπειτα από εκείνον, εάν βέβαια κάτι τέτοιο είχε ενσπαρεί στη φύση από τον Θεό. Όπως ακριβώς, δηλαδή, όσα φυτρώνουν τώρα από τη γη, μέσω της σπερματικής διαδοχής από την πρώτη δημιουργία, παραμένουν για πάντα και κανένας νέος σπόρος δεν καινοτομείται στο παρόν από τη φύση, έτσι και αυτός ο λόγος, αν είχε πράγματι, όπως εσύ λες, ενσπαρεί στη φύση από τον Θεό, θα είχε βλαστήσει μαζί με την πρώτη φωνή των πρωτοπλάστων και θα συμπορευόταν με τη διαδοχή των επιγενόμενων γενεών. Αλλά επειδή αυτό δεν υπήρχε εξαρχής (διότι κανείς από τους ανθρώπους, από τους πρώτους μέχρι σήμερα, πριν από εσένα δεν πρόφερε κάτι τέτοιο), είναι φανερό ότι αναφύηκε ως κάτι νόθο και επινοημένο από τη σπορά των ζιζανίων, και όχι από εκείνους τους καλούς σπόρους τους οποίους, για να μιλήσουμε ευαγγελικά, έσπειρε ο Θεός στον αγρό της φύσης.

Είπα λοιπόν αυτά προηγουμένως, αλλά δεν τα απέδειξα, παρά υποσχέθηκα, εάν ο Θεός έδινε την ευκαιρία και τον λόγο, να παρουσιάσω την απόδειξη, η οποία θα αποδοθεί τώρα επαρκώς μέσω αυτής της παραβολής του Κυρίου: «Διότι όταν είδαν», λέει, «οι δούλοι του Κυρίου τα ζιζάνια στον αγρό, είπαν στον Κύριο: θέλεις να πάμε να τα μαζέψουμε; Εκείνος όμως είπε: Όχι, μήπως μαζεύοντας τα ζιζάνια ξεριζώσετε μαζί τους και το σιτάρι. Στον καιρό δε του θερισμού θα πω στους θεριστές: μαζέψτε πρώτα τα ζιζάνια και δέστε τα σε δεμάτια για να τα κατακάψετε, το δε σιτάρι συγκεντρώστε το στην αποθήκη μου». Τα μεν ζιζάνια λοιπόν είναι, όπως λέει και ο Κύριος, οι υιοί του πονηρού. διότι, φέροντας τον δικό του χαρακτήρα από την ομοιότητα των έργων, παραμένουν δικά του σπέρματα και υιοθετημένα τέκνα του. Ο δε καιρός του θερισμού είναι η συντέλεια αυτού του αιώνα. διότι, αν και ξεκίνησε από παλιά και τώρα ενεργείται μέσω του θανάτου, τότε όμως όλα θα λάβουν το τέλος τους. Οι δε θεριστές είναι άγγελοι. διότι αυτοί είναι, και μάλιστα τότε, οι διάκονοι του επουράνιου βασιλιά. «Διότι όπως ακριβώς», λέει, «μαζεύονται τα ζιζάνια και κατακαίγονται στη φωτιά, έτσι θα γίνει στη συντέλεια αυτού του αιώνα. θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου» (αυτός δε είναι και Υιός του Ύψιστου Πατέρα). θα αποστείλει λοιπόν αυτός «τους αγγέλους του και θα μαζέψουν από τη βασιλεία του όλα τα σκάνδαλα».

Αλλά και πολλοί, αν και ήταν πονηροί, απέκτησαν παιδιά ή εγγόνια με αγαθή προαίρεση. Γι' αυτόν τον λόγο, Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους, δεν επέτρεψε να ξεριζωθούν τα ζιζάνια πριν από τον κατάλληλο καιρό. «Τον καιρό δε του θερισμού», λέει, «θα πω στους θεριστές: μαζέψτε πρώτα τα ζιζάνια και δέστε τα σε δεμάτια για να τα κάψετε, το δε σιτάρι συγκεντρώστε το στην αποθήκη μου».

«Τότε είπε στους υπηρέτες: αφού του δέσετε τα χέρια και τα πόδια, πάρτε τον και ρίξτε τον στο σκοτάδι το εξώτερο· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών». Διότι, όπως ακριβώς εκεί συνυπήρχαν τα ζιζάνια με τους καλούς σπόρους, έτσι και εδώ καθόταν στο ίδιο τραπέζι με εκείνους που είχαν περιβληθεί τις αγαθές πράξεις ως νυφικό ένδυμα, αυτός που φορούσε τον φθαρμένο και κηλιδωμένο χιτώνα της αμαρτίας. Και όπως ακριβώς εκεί ο Κύριος προστάζει πρώτα να δεθούν τα ζιζάνια και έπειτα να ριχτούν σε εκείνο το πυρ, έτσι και εδώ, λέγοντας πρώτα «αφού του δέσετε τα χέρια και τα πόδια», έπειτα λέει «ρίξτε τον στο σκοτάδι το εξώτερο»· και πρόσθεσε ό,τι ακριβώς και εκεί, ότι εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών· επομένως, το εξώτερο σκοτάδι είναι το ίδιο με τη γέεννα του πυρός.

ΡϟΔ΄. Στον μοναχό Ωρίωνα. Περί της παραβολής των ζιζανίων. Από πού, ρώτησες, εξέρχονται από την καρδιά οι πονηροί λογισμοί και μολύνουν τον άνθρωπο; Από το ότι κοιμούνται οι γεωργοί, ενώ οφείλουν να αγρυπνούν και να φυλάσσουν τον καρπό του καλού σπέρματος που βλαστάνει. Διότι, εάν δεν είχαμε προδώσει τη φύλαξη του εαυτού μας εξαιτίας του κορεσμού και του λήθαργου, μολύνοντας τη θεία εικόνα, δηλαδή νοθεύοντας το καλό σπέρμα, ο σπορέας των ζιζανίων δεν θα έβρισκε δίοδο για να εισχωρήσει και δεν θα παρήγαγε μέσα μας ζιζάνια άξια για τη φωτιά.

Όταν δε βλάστησαν τα σπαρτά και έδωσαν καρπό, τότε φάνηκαν και τα ζιζάνια. Προσήλθαν τότε οι δούλοι του οικοδεσπότη και του είπαν: «Κύριε, δεν έσπειρες καλό σπόρο στο χωράφι σου; Από πού λοιπόν έχει ζιζάνια;» Εκείνος τους είπε: «Κάποιος εχθρός το έκανε αυτό». Οι δούλοι του είπαν: «Θέλεις λοιπόν να πάμε να τα μαζέψουμε;» Εκείνος όμως είπε: «Όχι, μήπως μαζεύοντας τα ζιζάνια, ξεριζώσετε μαζί τους και το σιτάρι. Αφήστε να συναυξάνονται και τα δύο μαζί μέχρι τον θερισμό».

«Τότε θα πω στους θεριστές: Συλλέξτε πρώτα τα ζιζάνια, και δέστε τα σε δεμάτια για να τα κατακάψετε». Πάλι τους υπενθυμίζει τα λόγια του Ιωάννη που τον παρουσιάζουν ως κριτή, και λέει ότι, όσο μεν στέκονται κοντά στο σιτάρι, πρέπει να δείχνουμε ανοχή· διότι είναι ενδεχόμενο να γίνουν και αυτά σιτάρι. Όταν όμως απέλθουν χωρίς να έχουν κερδίσει τίποτα, τότε αναγκαστικά θα τους διαδεχθεί η αμείλικτη δίκη. Διότι, λέει, «θα πω στους θεριστές, Συλλέξτε πρώτα τα ζιζάνια». Γιατί πρώτα; Για να μην φοβηθούν αυτοί, μήπως μαζί με αυτά συμπαρασυρθεί και το σιτάρι. «Και δέστε τα σε δεμάτια, για να τα κατακάψετε· το δε σιτάρι συνάξτε το στην αποθήκη». Παρέθεσε σε αυτούς άλλη παραβολή λέγοντας: «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού». Επειδή δηλαδή ανέφερε ότι από τον σπόρο τρία μέρη χάνονται και σώζεται μόνο ένα, και σε αυτό πάλι που σώζεται προκαλείται τόση βλάβη, για να μην πουν: «Και ποιοι και πόσοι θα είναι τελικά οι πιστοί;», εξαλείφει και αυτόν τον φόβο, οδηγώντας τους στην πίστη μέσω της παραβολής του σιναπιού, και αποδεικνύοντας ότι το κήρυγμα οπωσδήποτε θα εξαπλωθεί. Γι' αυτό έφερε στο μέσον την εικόνα αυτού του λαχανικού που ταιριάζει πάρα πολύ με το θέμα: «Το οποίο, λέει, είναι μεν μικρότερο από όλα τα σπέρματα· όταν όμως αυξηθεί, γίνεται μεγαλύτερο από τα λαχανικά και γίνεται δέντρο, ώστε να έρχονται τα πετεινά του ουρανού και να κατασκηνώνουν στα κλαδιά του».

Μτ 13, 24-52 «Βασιλεία των ουρανών» και βασιλεία του Θεού ονομάζεται αφενός η πρώτη παρουσία του Δεσπότου Χριστού, καθώς λέει: «αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία». Και πάλι: «ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του». Διότι καθένα από αυτά υπονοεί την πρώτη παρουσία. Ονομάζεται βασιλεία η ανάσταση, καθώς λέει: «έως ότου το πίνω καινούργιο στη βασιλεία». Ονομάζεται βασιλεία και το ίδιο το κήρυγμα, ως πρόξενος της βασιλείας, καθώς λέει: ωμοιώθη η «βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού» και «όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι». Διότι μέσα από καθεμία από τις δύο παραβολές υπονοείται το κήρυγμα. Επειδή, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιναπιού, που είναι πάρα πολύ μικρός όταν σπέρνεται, απλώνεται και εκτείνεται σε μεγάλο δέντρο, έτσι και ο λόγος του κηρύγματος, που ήταν πολύ μικρός και σπερνόταν και φαινόταν στην αρχή μόνο στην Ιουδαία, αργότερα από εκεί εξαπλώθηκε και διέτρεξε όλη την οικουμένη. Και όπως ακριβώς το προζύμι, αν και μικρό, ζυμώνει όλο το φύραμα, έτσι και η χάρη του κηρύγματος, αφού εναποτέθηκε στο ανθρώπινο φύραμα, το μετέστησε ολόκληρο στην υπακοή του Χριστού, ζυμώνοντάς το ως άρτο, συσφίγγοντας και ενοποιώντας τη διασκορπισμένη μέσα στην πλάνη, διαμελισμένη και διαλυμένη φύση μας. Έτσι και το ίδιο το κήρυγμα ονομάζεται βασιλεία των ουρανών.

Από τον τρίτο λόγο. Ότι ο Κύριος απαγορεύει, λέει, στον παρόντα βίο να διαχωρίζονται οι αμαρτωλοί από τους δικαίους· και αυτό είναι φανερό, λέει, από την παραβολή που αναφέρει: «Ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο» και τα εξής μέχρι το: «Θέλεις να πάμε να τα μαζέψουμε;» Και εκείνος λέει: «Όχι, μήπως μαζεύοντας τα ζιζάνια ξεριζώσετε μαζί τους και το σιτάρι. Αφήστε τα να συναυξάνονται μέχρι τον θερισμό» και τα λοιπά. Αυτή λοιπόν η παραβολή, λέει, απαγορεύει πριν από τη συντέλεια του αιώνος να διαχωρίζουμε τους αμαρτωλούς από τους δικαίους, έστω κι αν όσοι νοσούν από την πλάνη του Ναυάτου ισχυρίζονται τούτο, θεωρώντας τους εαυτούς τους καθαρούς σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους.

Ας υπομείνουμε λοιπόν, αγαπητοί, τις θλίψεις της φυλακής, τους πειρασμούς που ακόμη προσδοκώνται, αυτό το ίδιο, το να πεθαίνουμε καθημερινά, να μαρτυρούμε, να αγωνιζόμαστε, μέχρι να έρθει ο καιρός της ειρήνης, τον οποίο ο Κύριος έκρινε επαρκή ως δοκιμασία όσων ομολογούν και ως ανταπόδοση όσων απειθούν. Η μία ημέρα ας οδηγεί στην άλλη με υπομονή και προθυμία, το χέρι ας εργάζεται οποιοδήποτε έργο, το στόμα ας ψάλλει, το σώμα ας δουλαγωγείται, ο νους ας προσέχει τον εαυτό του ώστε να μην ανοίγει τη θύρα στα πάθη, προκειμένου η φυλακή να είναι ευρύχωρη, ευχάριστη, γλυκιά, παλάτι του Χριστού· διότι το αντίθετο είναι προφανές. Υπάρχει πίστη από τους ανθρώπους εκτός φυλακής προς εσάς, τόσο ανδρών όσο και γυναικών, μοναζουσών και λαϊκών. Και δικαιολογημένα· επειδή με τη χάρη του Θεού είστε το φως του Βυζαντίου, για να μην πω όλου του κόσμου. Αλλά ας προσέχουμε τον διάβολο που σπέρνει ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι, και με το κόσκινο του νου ας αποδεχόμαστε την πίστη, ενώ ας αποτινάζουμε τις κοσμικές προσκολλήσεις, για να μην καταστρέφεται ο αγρός της ψυχής. Είχε και ο μέγας Παύλος αγαπητές γυναίκες· την Απφία, την Περσίδα, και παρακαλεί την Ευοδία και τη Συντύχη να έχουν το ίδιο φρόνημα εν Κυρίω, καθώς κοπίασαν, αγωνίστηκαν και διακόνησαν μαζί του. Και είναι πάντως αναγκαίο να έχουμε τέτοιες σχέσεις, αλλά να τις έχουμε όπως τις είχε εκείνος· διότι λέει για την Πρίσκιλλα και τον Ακύλα, ότι αυτοί για τη ζωή μου υπέβαλαν σε κίνδυνο τον ίδιο τους τον τράχηλο.

Τι είναι λοιπόν αυτό που περιέχεται στα γράμματα, για το οποίο υπάρχει λύπη; Εμείς, λέει, ούτε συμβουλεύσαμε να φονεύονται οι Μανιχαίοι ούτε να μην φονεύονται· αν όμως το είχαμε επιτρέψει, θα είχαμε κάνει το μέγιστο των καλών. Τι λες, ω θεοτίμητε; Ο Κύριος το απαγόρευσε αυτό στα Ευαγγέλια, λέγοντας: Όχι, μήπως μαζεύοντας τα ζιζάνια ξεριζώσετε μαζί τους και το σιτάρι· αφήστε τα να αυξάνονται μαζί μέχρι τον θερισμό. Και εσύ λες ότι η άδεια του ξεριζώματος είναι το μέγιστο των καλών; Και για το ότι με τη λέξη ζιζάνια εννοούσε τους αιρετικούς, προφανώς τόσο τους τότε όσο και τους μεταγενέστερους, δηλαδή τους πάντες, ας ακούσουμε τον Χρυσόστομο, ο οποίος ερμηνεύει ακριβώς αυτό, αναφέροντας τα εξής: Γιατί λοιπόν ο Δεσπότης το εμποδίζει λέγοντας, μήπως ξεριζώσετε μαζί τους το σιτάρι; Αυτό το έλεγε για να εμποδίσει να γίνονται πόλεμοι, αίματα και σφαγές. Διότι δεν πρέπει να θανατώνουμε τους αιρετικούς, επειδή ειδάλλως ένας αμείλικτος πόλεμος επρόκειτο να εισαχθεί στην οικουμένη. Και μετά από άλλα προσθέτει: Τι άλλο λέει με το να μην ξεριζώσετε μαζί τους το σιτάρι παρά αυτό, ότι «αν πρόκειται να σηκώσετε όπλα και να κατασφάζετε τους αιρετικούς, είναι αναπόφευκτο να εξοντωθούν μαζί τους και πολλοί από τους αγίους». Το οποίο και συνέβη στους καιρούς μας· διότι και αίματα και σφαγές γέμισαν την οικουμένη μας και πολλοί από τους αγίους χάθηκαν μαζί· και ο λόγος του Κυρίου δεν διαψεύστηκε, όπως ομολογείται από πολλούς.

Θέλεις, λοιπόν, να πάμε να τα μαζέψουμε; Εκείνος όμως είπε: Όχι, μήπως μαζεύοντας τα ζιζάνια, ξεριζώσετε μαζί τους και το σιτάρι. Αφήστε, λοιπόν, να μεγαλώσουν και τα δύο μαζί μέχρι τον θερισμό, και την εποχή του θερισμού θα πω στους θεριστές: Μαζέψτε πρώτα τα ζιζάνια και δέστε τα σε δεμάτια για να τα κάψετε, το δε σιτάρι συγκεντρώστε το στην αποθήκη μου.» Στην προηγούμενη παραβολή είπε ότι το τέταρτο μέρος του σπόρου έπεσε στην καλή γη, ενώ στην παρούσα δείχνει ότι ούτε αυτό που έπεσε στην καλή γη δεν το άφησε αδιάφθορο ο εχθρός, εξαιτίας του ότι εμείς κοιμόμαστε και ραθυμούμε. Αγρός, λοιπόν, είναι ο κόσμος ή η ψυχή του καθενός. Αυτός που έσπειρε, είναι ο Χριστός. Καλός σπόρος, οι αγαθοί άνθρωποι ή λογισμοί. Ζιζάνια, οι αιρέσεις ή οι πονηροί λογισμοί. Εκείνος που τα έσπειρε αυτά, είναι ο διάβολος. Και άνθρωποι που κοιμούνται, είναι εκείνοι που, εξαιτίας της αμέλειάς τους, δίνουν έδαφος στους αιρετικούς και στους πονηρούς λογισμούς.