Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:33

Ερώτηση ιθ΄. «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με προζύμι, το οποίο πήρε μια γυναίκα και το έκρυψε μέσα σε τρία σάτα αλεύρι.» Τι είναι το προζύμι; Η πίστη. Και τι είναι τα τρία σάτα αλεύρι; Η τριήμερη ανάσταση του Σωτήρος. Ερώτηση κ΄. Γιατί ο Βαπτιστής αποκαλεί τους Ιουδαίους γεννήματα εχιδνών;

Γι' αυτό, λοιπόν, ονομαζόμαστε σώμα και μέλη του Χριστού, καθώς μέσω της ευλογίας δεχόμαστε μέσα μας τον ίδιο τον Υιό. «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, κι εγώ μέσα σε αυτόν.» Με πολλούς τρόπους μας μυσταγωγεί μέσα από αυτά τα λόγια, και επειδή ο λόγος αυτός είναι κάπως δυσνόητος για τους πιο αμαθείς, απαιτώντας περισσότερο τη σύνεση που προέρχεται από την πίστη παρά την έρευνα, επαναλαμβάνοντας συνεχώς τα ίδια πράγματα τα κάνει πιο προσιτά με διάφορους τρόπους, και από κάθε πλευρά μας φωτίζει τη χρησιμότητα που προκύπτει από το γεγονός αυτό, εγκαθιδρύοντας την πιο ωραία επιθυμία γι' αυτόν σαν ένα θεμέλιο και στήριγμα της πίστης. Διότι λέει, εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει μέσα μου, κι εγώ μέσα σε αυτόν. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος ενώσει κερί με άλλο κερί, αναμφίβολα θα δει το ένα να ενώνεται με το άλλο, με τον ίδιο τρόπο, νομίζω, και εκείνος που δέχεται τη σάρκα του Σωτήρα μας Χριστού και πίνει το τίμιο αίμα του, όπως λέει ο ίδιος, γίνεται ένα με αυτόν, συγκερασμένος και αναμειγμένος μαζί του μέσω της μετάληψης, έτσι ώστε αυτός να βρίσκεται μέσα στον Χριστό, και ο Χριστός πάλι μέσα σε αυτόν. Κάπως έτσι μας διαπαιδαγωγούσε ο Χριστός και στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο λέγοντας: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με προζύμι, το οποίο πήρε μια γυναίκα και το έκρυψε μέσα σε τρία σάτα αλεύρι, μέχρι που ζυμώθηκε όλο.»

Σαφής τύπος αυτού θα μπορούσε να είναι και ο άρτος που προσκομίζεται από τους νέους καρπούς, αλλά δεν πρόκειται για έναν άρτο, αλλά λέγει ότι πρέπει να προσάγονται δύο· διότι δύο είναι οι λαοί, έστω και αν φαίνεται να έχουν συνενωθεί προς ενότητα μέσω του μεσίτου Χριστού· «πλην όμως θα ψηθούν ενζυμωμένοι», λέγει. Και ποιο είναι το αίνιγμα, ας το εξηγήσουμε, αφού ερευνήσουμε καλά το βάθος του νόμου, όσο είναι δυνατόν. Είναι άραγε λογικό σε αυτές τις περιπτώσεις να εννοήσουμε ως ζύμη τη φαυλότητα και το ψεύδος; Έπειτα, πώς δεν θα ήταν ανοησία κάτι τέτοιο; Διότι πώς θα μπορούσαμε πλέον να θεωρήσουμε απαλλαγμένους από την κακία εκείνους που έχουν μετασκευαστεί στην καινότητα της ευαγγελικής πολιτείας; Ή πώς θα μπορούσε αυτό να νοηθεί ως καινότητα; Και πώς θα μπορούσαν κάποιοι να ονομάζονται πλέον νέο φύραμα, εάν παραμένει μέσα τους κάποιο υπόλειμμα ζύμης, και δεν έχουν απαλλαγεί εξ ολοκλήρου από την ανόσια και βδελυρή φαυλότητα; Πρέπει λοιπόν να εννοήσουμε, σύμφωνα με τον λόγο που αρμόζει σε αυτές τις θεωρίες, ένα άλλο είδος ζύμης, το οποίο δεν είναι καθαυτό αξιοκατάκριτο, αλλά μάλλον θαυμάζεται και από τη θεόπνευστη Γραφή. Με τη ζύμη λοιπόν ο Σωτήρας παρομοιάζει την ένδοξη και ωφέλιμη δύναμη της θείας και ευαγγελικής παιδείας, λέγοντας: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με προζύμι, το οποίο πήρε μια γυναίκα και το έκρυψε μέσα σε τρία σάτα αλευριού, μέχρι που ζυμώθηκε όλο». Διότι η ζωοποιός ενέργεια της ευαγγελικής παιδείας, καθώς εισδύει στον νου και την καρδιά, μεταστοιχειώνει την ψυχή και το σώμα και το πνεύμα στη δική της ιδιότητα.

Χαίρετε, εσείς που βρήκατε τον θησαυρό που ήταν κρυμμένος στον αγρό, εσείς που δείξατε στη γυναίκα τη δραχμή που είχε χάσει, εσείς που προσφέρατε διπλάσια στον Χριστό τα τάλαντα του κηρύγματος που σας εμπιστεύθηκαν, εσείς που ρίξατε στο βάθος της οικουμένης τη σαγήνη που συγκέντρωσε ανθρώπους από κάθε γένος, εσείς που αλιεύσατε ψάρια, με τα οποία μέχρι και σήμερα δειπνώντας στους ουρανούς ευφραίνεται ο Βασιλεύς, εσείς που διδάξατε τη σοφή να ζυμώσει τα τρία μέτρα του αλευριού και να φτιάξει μία ζύμη, εσείς που ερευνήσατε τους φραγμούς, κοπιάσατε στους δρόμους, θηρεύσατε στις ερήμους και γεμίσατε τις παστάδες του νυμφικού γάμου με καλεσμένους. Χαίρετε, εσείς που βρήκατε τον ακρογωνιαίο λίθο και ανεγείρατε πάνω σε αυτόν τόσους βασιλικούς νυμφώνες, που χτίσατε πάνω στη γη τόσες εκκλησίες όμοιες με τους ουρανούς, και ιδρύσατε τόσα θυσιαστήρια για τη ζωοτόκο θυσία.

Είδες την υπερβάλλουσα προετοιμασία της ψυχής, πώς περιτείχισε τον εαυτό της με την αναίδεια! Η γενναία γυναίκα δεν φοβήθηκε τον θόρυβο των υπηρετών, ούτε τη σκληρή επίπληξη των παρευρισκομένων, σκεπτόμενη τούτο: ότι αν δεν κάνω το πρόσωπό μου σχεδόν σιδερένιο ή χάλκινο, δεν μπορώ να σωθώ. Ή πάλι: όπως ακριβώς πριν, έχοντας τα εξωτερικά μου μάτια αμετακίνητα, δεν ένιωθα καμία ντροπή για την καταστροφή των πολλών, έτσι και τώρα, αν δεν εισέλθω μεταβάλλοντας τα εσωτερικά μάτια της καρδιάς μου σε πολλή αυστηρότητα και αναίδεια, δεν μπορώ να επιτύχω τον κρυφό μου πόθο, ούτε βέβαια να καθαριστώ από την αισχρή πλημμύρα της ασελγείας μου. Τώρα είναι αναγκαίο να προτιμήσω αυτή την αναίδεια έναντι της προηγούμενης ντροπής μου· τώρα είναι καιρός να μετατρέψω τα της προηγούμενης αισχύνης σε ευπρέπεια· τώρα είναι καιρός για μεγάλο αγώνα, να λησμονήσω τα πρόσκαιρα και ρυπαρά αρώματα, με τα οποία φθάρθηκα στα βάθη της αμαρτίας· τώρα είναι καιρός να αναλογιστώ, να ζητήσω από τη μια τον αρχηγό του φωτός και της ζωής, μέσω του οποίου θα μπορέσω να αποκτήσω αγγελική χάρη, και να αποβάλω από την άλλη την πικρή αλαζονεία της σκοτεινής νύχτας, μέσα στην οποία έπραξα τα απρεπή. Πρέπει τώρα να επαναστατήσω ενάντια στον μεγάλο και δεινό Εχθρό και σπορέα, αυτόν που έσπειρε μέσα μου τον σπόρο της ακαθαρσίας και των ζιζανίων, ώστε βγαίνοντας νικήτρια από αυτόν τον πόλεμο, να λάβω το ένδυμα της αγνείας μαζί με το βραβείο της νίκης από τον Φιλάνθρωπο.

Διότι εκείνοι που πράττουν το πονηρό, είτε μέσα σε κοινόβιο είτε σε οποιονδήποτε τόπο, αυτοί είναι οι υιοί του Πονηρού, που εξομοιώθηκαν με τα ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι. Γίνε λοιπόν σιτάρι, για να συναχθείς στις αποθήκες του Κυρίου, και όχι ζιζάνιο για να κατακαείς σε άσβεστο πυρ. Αλλά και ας μην κρίνουμε κανέναν, διότι δεν γνωρίζουμε πώς διάγει στο κελί του, ούτε τι πόνο καταβάλλει προς τον Θεό.

Αυτός λοιπόν κατηγορείται από κάποιους και καταγγέλλεται στον ίδιο τον Κωνστάντιο, και υφίσταται εξορία στα μέρη του Ταύρου. Στον τόπο αυτόν διέδωσε ευρέως και αποκάλυψε πλήρως όλα τα στοιχεία της κακοδοξίας του, φέρνοντάς τα στο φως με παρρησία. Διότι, έχοντας αποβάλει κάθε ίχνος ντροπής με περισσή αναισχυντία, εξέθεσε ανελλιπώς τα εμέσματα της κακοδιδασκαλίας του. Τόλμησε, δηλαδή, να πει ότι ο Υιός είναι ανόμοιος προς τον Πατέρα και ότι δεν είναι ταυτόσημος κατά τη θεότητα με τον Πατέρα. Και δεν το λέμε αυτό επειδή εμείς στηριζόμαστε στην απλή ομοιότητα· διότι γνωρίζουμε ότι ο Υιός βρίσκεται υπεράνω της ομοιότητας προς τον Πατέρα, όντας ταυτόσημος κατά τη θεότητα, ίσος και ουδόλως αλλοιωμένος. Επειδή υπάρχουν πολλά που έχουν παρομοιωθεί με τον Θεό, αλλά δεν είναι ταυτόσημα ή ίσα κατά τη θεότητα, όπως ακριβώς και ο άνθρωπος πλάστηκε «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν», αλλά δεν είναι ταυτόσημος με τον Θεό ως προς την ισότητα. Και η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με κόκκο σιναπιού (αλλά ο κόκκος δεν είναι ταυτόσημος με τη βασιλεία, ούτε μετέχει καθόλου σε αυτήν) και είναι όμοια με προζύμι και όμοια με δέκα παρθένους και με άνθρωπο οικοδεσπότη, ως προς την ομοιότητα, αλλά όχι κατά την ταυτότητα. Επειδή όμως ο Υιός είναι όμοιος με τον Πατέρα και υπέρτερος της απλής ομοιότητας, λόγω του ότι είναι ταυτόσημος προς τον Πατέρα και ίσος με τον Πατέρα, αποτελεί μέλημά μας να διακηρύττουμε όχι μόνο το όμοιο, αλλά το ταυτόσημο και το ίσο, ως Θεό από Θεό και Υιό από Πατέρα, που δεν είναι αλλοτριωμένος από την ουσία Του, αλλά έχει γεννηθεί από Αυτόν.

Τρεις ημέρες και τρεις νύχτες πέρασε ο Ιωνάς στην κοιλιά του κήτους. Τριήμερη ήταν η απόφαση κατά των Νινευιτών. Τριήμερος ήταν ο θάνατος του Σωτήρα, τριήμερη και η αυτεξούσια ανάσταση του Κυρίου από τους νεκρούς. Έπειτα από τρεις ημέρες ανέβλεψε ο Παύλος, αφού είχε τυφλωθεί· τρεις φορές παρακάλεσε τον Κύριο για τον σκόλοπα, ώστε να απομακρυνθεί από αυτόν· τρεις φορές ναυάγησε· ανέβηκε έως τον τρίτο ουρανό. Τρία σάτα αλεύρι πήρε και η γυναίκα, που παρομοιάστηκε με τη βασιλεία των ουρανών, και αφού τα έκρυψε σε λίγο προζύμι, ζύμωσε όλο το φύραμα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Η δε γυναίκα, η σοφία του Θεού, την κρύβει μέσα σε τρία σάτα αλευριού. Σε εκείνους, λοιπόν, που με πολλή επιμέλεια και με την καλλιέργεια του σπόρου προμηθεύτηκαν τα τρία σάτα αλευριού, δηλαδή τα θεία δόγματα και τη γνώση περί του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, η σοφία του Θεού χορηγεί το Άγιο Πνεύμα. Η ίδια δε [η σοφία], κατά μία άλλη έννοια, ζυμώνει κάθε άνθρωπο του Θεού, ο οποίος συνίσταται από σώμα, ψυχή και πνεύμα, μέσω της χορηγίας της θείας εμπνεύσεως, κρύβοντας την ωφέλεια που προέρχεται από αυτήν μέσα στα τρία νοητά σάτα αλευριού, έως ότου ζυμωθεί ολόκληρο. Έτσι, λοιπόν, έχοντας διαμορφωθεί και ζυμωθεί μέσω της μετοχής στο ουράνιο προζύμι, θα αναδειχθεί ουράνιος και πνευματικός άνθρωπος, και νέο φύραμα, σαν να έλαβε χώρα μια μικρή ανάμειξη, με την απόδοση των τριών μερών του αλευριού και της έμπνευσης που ενυπάρχει σε αυτά.

Σύμφωνα βέβαια με τον Ματθαίο, αφού προηγουμένως μίλησε για τη βασιλεία των ουρανών ως κρυμμένο προζύμι, μέσω του οποίου φανέρωνε τη χορηγία του Αγίου Πνεύματος και την ωφέλεια από τον ευαγγελικό λόγο, στην επόμενη παραβολή αναφέρει ότι η ίδια αυτή βασιλεία μοιάζει με θησαυρό. Μεγάλος θησαυρός, λοιπόν, θα ήταν αυτός που φυλάσσεται για τους αξίους σύμφωνα με τις ουράνιες επαγγελίες, τον οποίο οφθαλμός δεν είδε και ο οποίος παραμένει άγνωστος στους πολλούς. Εκείνος δε που τον κατανόησε, διασώζοντας μέσα του το κατ' εικόνα του Θεού, γεμάτος χαρά σαν να έχει βρει το τέλειο των αγαθών, θέτει όλα τα υπόλοιπα σε δεύτερη μοίρα και αποκτά αυτόν. Πολύ εύστοχα δε, αναφέροντας θησαυρό και αγρό, συνέδεσε με αυτόν τον άνθρωπο που τον βρήκε· υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τον θεοφιλή νου του ανθρώπου. Η προαναφερθείσα, λοιπόν, παραβολή μέσω του κρυμμένου θησαυρού φανέρωνε τις υπέρτατες ουράνιες επαγγελίες –διότι υπάρχουν πολλές μονές κοντά στον Πατέρα– καθώς και τον πλούτο εν τω Θεώ, ο οποίος αποτελεί θησαυρό κάθε αγαθού.

Γι' αυτό λέει: «Η καρδιά μου είδε πολλά, σοφία και γνώση», όχι επειδή η γνώση τέτοιων πραγμάτων προήλθε αυτόματα και ακοπίαστα, αλλά επειδή, όπως λέει, «Έδωσα την καρδιά μου στο να γνωρίσει σοφία και γνώση», αφού δεν θα τα είχε μάθει αυτά, εάν δεν είχε προηγηθεί ο μόχθος και η μελέτη για τη γνώση τους. Αλλά λέει: «Γνώρισα και παραβολές και επιστήμη», δηλαδή την κατανόηση του υπερβατικού που επιτυγχάνεται αναλογικά, μέσω της παράθεσης των ήδη γνωστών πραγμάτων. Και αναφέρει ότι τα έχει διδαχθεί αυτά· διότι λέει: «Γνώρισα παραβολές και επιστήμη», όπως ακριβώς και στο Ευαγγέλιο ο Κύριος, διδάσκοντας τους ακροατές του, παρουσιάζει τον λόγο περί της βασιλείας χρησιμοποιώντας ως διήγηση το μαργαριτάρι, τον θησαυρό, τον γάμο, τον σπόρο, το προζύμι ή κάτι παρόμοιο, όχι λέγοντας ότι αυτά τα ίδια είναι η βασιλεία, αλλά μέσω της ομοιότητας των εννοιών που αυτά υποδηλώνουν, υποδεικνύει παραβολικά στους ακροατές ορισμένα εναύσματα και αινίγματα για τα πράγματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη κατανόηση. Και σε αυτόν τον σκοπό, λέει, κατευθύνθηκε η προαίρεση του πνεύματός μου, στο να αποκτήσω πλήθος σοφίας, ώστε, με το να γίνω σοφός, να μην αποτύχω να γνωρίσω τα όντα ούτε να μείνω μακριά από την ανακάλυψη του ωφέλιμου. Διότι η γνώση πηγάζει από τη σοφία, και η γνώση μάς καθιστά ευκολότερη την κρίση για τα ανώτερα πράγματα.

Παραβολή δε είναι όπως το «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με προζύμι». «Άκουε, υιέ, την παιδεία του πατέρα σου». Δηλαδή του Θεού και Πατέρα των όλων. «Και μην απορρίψεις τους θεσμούς της μητέρας σου». Θεσμούς της μητέρας, δηλαδή της σοφίας που σε αναγέννησε, η οποία γίνεται για εμάς σαν μητέρα και τροφός, γαλουχώντας και ανατρέφοντάς μας με τους λόγους και τις εντολές του Θεού. «Διότι θα δεχθείς στεφάνι χαρίτων στην κορυφή της κεφαλής σου». Εάν δηλαδή τηρήσεις με πιστή καρδιά τον νόμο του πατέρα σου και φυλάξεις τις εντολές της μητέρας σου, «θα δεχθείς στεφάνι χαρίτων στην κορυφή της κεφαλής σου και χρυσό περιδέραιο». Πότε θα γίνει αυτό, παρά μόνο κατά την ανάσταση των δικαίων, στην επουράνια και άφθαρτη βασιλεία, όπου θα δοξάζεσαι και θα στεφανώνεσαι από τον Χριστό, εάν αγωνιστείς επάξια για το στεφάνι; Διότι κανένας αθλητής δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί με εγκράτεια και σύμφωνα με τους κανόνες. «Ας μην σε πλανήσουν ασεβείς άνδρες». Αυτό αναφέρεται στα μυστήρια που συνέβησαν στον Χριστό από τους Ιουδαίους και στο πώς ο Ιούδας απέκτησε «κοινό πουγκί» με τους Ιουδαίους, ο οποίος έσκασε στη μέση. «Και ας γίνει σε εμάς ένα κοινό πουγκί». Δηλαδή δοχείο. «Διότι δεν απλώνονται αδίκως τα δίχτυα». Διότι δεν έχει ετοιμαστεί μάταια η κρίση του πυρός. «Διότι αυτοί που μετέχουν σε αίματα». Όχι μόνο αυτοί που τα πράττουν. «Η δε καταστροφή των παράνομων ανδρών είναι κακή». Άνομος είναι αυτός που δεν γνωρίζει τον νόμο, ενώ παράνομος είναι αυτός που τον παραβαίνει. «Διότι με την ασέβεια αφαιρούν την ίδια τους την ψυχή».

Αυτό, λέει, είναι το ποτήρι, «το κόνδυ» (το κύπελλο), «με το οποίο ο βασιλιάς πίνει και οιωνίζεται», και αυτό, λέει, βρέθηκε κρυμμένο στα καλά σπέρματα του Βενιαμίν. Το ίδιο πράγμα, λέει, λένε και οι Έλληνες με «μαινόμενο στόμα» ως εξής: «Φέρε νερό, φέρε κρασί, ω παιδί, μέθυσέ με και βύθισέ με σε λήθαργο· το ποτήρι μου λέει τι λογής πρέπει να γίνω, λαλώντας άλαλα». Αυτό το ποτήρι του Ανακρέοντα, λέει, αρκούσε μόνο να κατανοηθεί από τους ανθρώπους, το άρρητο μυστήριο που λαλεί άλαλα· διότι άλαλο μυστήριο, λέει, είναι το ποτήρι του Ανακρέοντα, επειδή, όπως λέει ο Ανακρέων, του μιλά με άλαλη φωνή για το τι λογής πρέπει να γίνει, δηλαδή πνευματικός, όχι σαρκικός, εάν ακούσει το κρυμμένο μυστήριο εν σιωπή. Και αυτό, λέει, είναι το νερό σε εκείνους τους καλούς γάμους, το οποίο ο Ιησούς μετέτρεψε και έκανε κρασί, και αυτή, λέει, είναι η μεγάλη και αληθινή «αρχή των σημείων», την οποία έκανε «ο Ιησούς στην Κανά της Γαλιλαίας, και φανέρωσε» τη βασιλεία των ουρανών. Αυτή δε, λέει, είναι η βασιλεία των ουρανών που βρίσκεται κρυμμένη μέσα μας ως θησαυρός, ως «προζύμι κρυμμένο σε τρία σάτα αλευριού».

Διότι θέλησε να επιδείξει την απόδειξη του μεγέθους. Έτσι ακριβώς θα συμβεί και με το κήρυγμα, λέει. Διότι οι μαθητές ήταν οι πιο αδύναμοι και οι πιο ελάχιστοι από όλους· αλλά όμως, επειδή η δύναμη που υπήρχε μέσα τους ήταν μεγάλη, το κήρυγμα εξαπλώθηκε παντού στην οικουμένη. Έπειτα προσθέτει σε αυτήν την εικόνα και το προζύμι, λέγοντας: «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με προζύμι, το οποίο έλαβε μια γυναίκα και το έκρυψε σε τρία σάτα αλεύρι, έως ότου ζυμώθηκε όλο». Διότι, όπως ακριβώς αυτό μεταβάλλει το πολύ αλεύρι σύμφωνα με τη δική του δύναμη, έτσι και εσείς θα μεταβάλετε ολόκληρο τον κόσμο. Και παρατήρησε τη σύνεση. Διότι φέρνει ως παράδειγμα τα στοιχεία της φύσεως, δείχνοντας ότι, όπως ακριβώς είναι αδύνατον να μη συμβούν εκείνα, έτσι συμβαίνει και με αυτά. Μη μου λες, λοιπόν, τούτο: «Τι θα μπορέσουμε να καταφέρουμε εμείς, δώδεκα άνθρωποι, πέφτοντας μέσα σε τόσο μεγάλο πλήθος;» Διότι ακριβώς αυτό το γεγονός κάνει κυρίως τη δύναμή σας να λάμψει, το ότι δηλαδή θα αναμειχθείτε με το πλήθος και δεν θα το αποφύγετε. Όπως, λοιπόν, το προζύμι ζυμώνει το φύραμα τότε, όταν βρεθεί κοντά στο αλεύρι, και όχι απλώς κοντά, αλλά με τέτοιον τρόπο ώστε και να αναμειχθεί· (διότι δεν είπε απλώς «το έβαλε», αλλά «το έκρυψε»)· έτσι και εσείς, όταν προσκολληθείτε και ενωθείτε με εκείνους που σας πολεμούν, τότε θα τους υπερισχύσετε. Και όπως ακριβώς εκείνο το προζύμι καταχωνιάζεται μεν, αλλά δεν εξαφανίζεται, παρά σιγά-σιγά μεταβάλλει τα πάντα στη δική του κατάσταση· με τον ίδιο τρόπο θα συμβεί αυτό και με το κήρυγμα.

Άκουσε λοιπόν τι λέει στους μαθητές ο Χριστός: Ομοιώθηκε η βασιλεία των ουρανών με γυναίκα, η οποία, αφού πήρε προζύμι, το έκρυψε μέσα σε τρία μέτρα αλεύρι. Ώστε οι δίκαιοι έχουν τη δύναμη του προζυμιού, για να μεταβάλλουν τους πονηρούς στη δική τους ποιότητα. Αλλά οι δίκαιοι είναι λίγοι, διότι και το προζύμι είναι μικρό· όμως η μικρότητά του δεν βλάπτει καθόλου το ζυμάρι, απεναντίας εκείνη η μικρή ποσότητα μεταβάλλει όλο το αλεύρι προς τον εαυτό της, μέσω της δύναμης που εμπεριέχει. Έτσι ακριβώς και η δύναμη των δικαίων αντλεί την ισχύ της όχι από την ποσότητα του αριθμού τους, αλλά από τη χάρη του Πνεύματος. Δώδεκα ήταν οι απόστολοι· είδες πόσο μικρό ήταν το προζύμι; Όλη η οικουμένη βρισκόταν στην απιστία· είδες πόσο μεγάλο ήταν το ζυμάρι; Αλλά εκείνοι οι δώδεκα έστρεψαν όλη την οικουμένη προς τον εαυτό τους. Το προζύμι και το ζυμάρι είναι της ίδιας φύσης, αλλά όχι της ίδιας ποιότητας· γι' αυτόν τον λόγο άφησε ανάμεσα στους δικαίους τους πονηρούς, ώστε, όπως ακριβώς είναι της ίδιας φύσης με τους δικαίους, έτσι να αποκτήσουν και την ίδια προαίρεση.

Επομένως, εκείνος που επιδιώκει με ακρίβεια την αρετή και δέχεται τον έπαινο μόνο από τον Θεό, είναι αδύνατον να επαινείται από όλους τους ανθρώπους και να ακούει καλά λόγια. Διότι η κακία επιδεικνύει πάντοτε μεγάλη μανία εναντίον της αρετής· όχι μόνο όμως δεν τη βλάπτει καθόλου, αλλά και με το να την πολεμά την καθιστά ισχυρότερη. Διότι τόση είναι η ισχύς της αρετής, ώστε και όταν υποφέρει επικρατεί επί αυτών των δυσχερειών, και όταν πολεμείται καθίσταται ανώτερη από αυτούς που την πολεμούν. Αναλογίσου, για παράδειγμα, τον Άβελ· δεν δολοφονήθηκε από τον Κάιν; Όμως αυτός μεν που δολοφονήθηκε, από τότε μέχρι σήμερα δοξάζεται και στεφανώνεται, και το πέρασμα τόσου χρόνου δεν μαράζωσε τη μνήμη του. Εκείνος αντίθετα που τον σκότωσε και φάνηκε να επικρατεί, και τότε υπέμεινε ζωή βαρύτερη από τον θάνατο, και από τότε μέχρι σήμερα στηλιτεύεται και δέχεται τις κατηγορίες όλων. Και αυτά μεν συμβαίνουν στον παρόντα βίο· τα όσα όμως ανήκουν στον μέλλοντα αιώνα, ποιος λόγος και ποια διάνοια θα μπορέσει να τα παραστήσει; Άκουσε δε και τον Χριστό που λέει: «Ομοιώθηκε η βασιλεία των ουρανών με προζύμι, το οποίο πήρε μια γυναίκα και το έκρυψε μέσα σε τρία σάτα αλεύρι».

Περί μετανοίας. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, η δύναμη και η σοφία του Θεού, προνοώντας θεοπρεπώς για τη σωτηρία όλων όπως ο ίδιος γνωρίζει, θέτοντας τον νόμο της ελευθερίας με διάφορες διδασκαλίες, όρισε έναν σκοπό που αρμόζει σε όλους λέγοντας: «Μετανοείτε». Έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε ότι όλη η ποικιλία των εντολών καταλήγει σε έναν όρο, αυτόν της μετανοίας, όπως ακριβώς εντέλλεται ανακεφαλαιώνοντας και στους αποστόλους λέγοντας: «Να τους λέτε: Μετανοείτε. Γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών», χωρίς βεβαίως να εννοεί χρονική εγγύτητα της βασιλείας σαν να επίκειται άμεσα στον κόσμο —διότι η αλήθεια δεν θα καθόριζε κάτι αταίριαστο με τα πράγματα. Ιδού, και εκείνοι που ζούσαν τότε και οι μεταγενέστεροί τους κοιμήθηκαν χωρίς να προλάβουν τη γενική συντέλεια—, αλλά επειδή ο Κύριος γνώριζε ότι ο δικός του λόγος έχει τη δύναμη και της βασιλείας και της μετανοίας. «Μετανοείτε, λέει· γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών.» Διότι, εάν δεν ίσχυε αυτό, πώς «η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με προζύμι, το οποίο έλαβε μια γυναίκα και το έκρυψε μέσα σε τρία μέτρα αλεύρι, μέχρι που να ζυμωθεί όλο»;``` 400 Bad Request... Wait! I need to provide ONLY valid JSON. I won't write

Εάν δε κάποιος απαιτεί από εμάς να πούμε τι είναι η βασιλεία, ας πούμε ότι είναι αδύνατον να εκφραστεί με σαφήνεια τι είναι η βασιλεία ή τι είναι ο δικός της βασιλιάς. Διότι, όταν εμφανίστηκε στη γη ο θεάνθρωπος βασιλιάς της και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, πολλές φορές μνημονεύει παραβολικά τη βασιλεία, αλλά δεν φανέρωσε τη φύση της. Διότι έλεγε: «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο στον αγρό του»· και πάλι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού»· και: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι» και τα εξής· και πάλι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με θησαυρό κρυμμένο σε αγρό»· και πάλι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα»· και: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες για το αμπέλι του» και τα εξής· και ότι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος θέλησε να κάνει λογαριασμό με τους δούλους του»· και πάλι: «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος έκανε τους γάμους του υιού του»· και ότι: «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με δέκα παρθένους». Βλέπεις με πόσους τρόπους μνημόνευσε τη βασιλεία, και τη φύση της δεν την φανέρωσε;

Αρκετά, λοιπόν, είναι και αυτά για όσους μπορούν, έστω και ελάχιστα, να διακρίνουν το ορθό, προς αναμφισβήτητη απόδειξη του ότι πρέπει να χρησιμοποιείται στην ιεροτελεστία τέλειος άρτος, δηλαδή ένζυμος. Επειδή, όμως, διαπιστώνω ότι εσύ προσκολλάσαι ακόμη υπερβολικά στο γράμμα και προβάλλεις ξανά και ξανά την αποστολική ρήση, ως ρήση που δήθεν προφανώς κατηγορεί και απορρίπτει τη ζύμη, ενώ εξυμνεί το άζυμο με επαινετικούς χαρακτηρισμούς και το αναδεικνύει ως πρέπον για τις δικές μας εορτές, απέναντι σε αυτό εγώ σου αντιπαραθέτω καταλλήλως τη Δεσποτική φωνή, η οποία το μέγιστο και πρώτιστο, μάλλον δε περιληπτικώς κάθε αγαθό και το σύνολό τους, δηλαδή τη βασιλεία των ουρανών, την παρομοιάζει με τη ζύμη.

Διότι, λέγει, η βασιλεία των ουρανών παρομοιάστηκε με προζύμι, το οποίο πήρε μια γυναίκα και το έκρυψε σε τρία μέτρα αλεύρι, ωσότου ζυμώθηκε όλο. Άραγε λοιπόν, εξίσου ο Δεσπότης με τον δούλο, ο Διδάσκαλος με τον μαθητή, θα σε πείσει και θα σε κάνει να εντραπείς, ώστε να μην κατηγορείς έτσι απερίσκεπτα το προζύμι, προσκολλώμενος ιουδαϊκά στο γυμνό γράμμα και χωρίς να ενσκήπτεις στο βάθος του νόμου μέσω μιας πιο επισταμένης έρευνας· με αποτέλεσμα εξαιτίας αυτού όχι μόνο να απομακρύνεσαι πολύ από την αλήθεια της κάθε επιμέρους ρήσης, αλλά και να νομίζεις ότι η μία έρχεται σε διαφωνία με την άλλη, και κατ' αυτόν τον τρόπο να παρουσιάζεις το ένα και το αυτό Πνεύμα του Χριστού, το οποίο λαλεί μέσα από όλες, να διαφωνεί με τον ίδιο Του τον εαυτό. Διότι, αν με βάση την αποστολική ρήση το προζύμι είναι κατακριτέο λόγω της αναλογίας του με το χειρότερο, πώς δεν πρέπει μάλλον να εξυμνηθεί με βάση τη Δεσποτική ρήση λόγω της παρομοίωσής του με το άριστο, και συνεπώς να γίνει κυρίως αποδεκτό στη μυστική και θεία ιερουργία; Εφόσον μάλιστα πιστεύουμε ότι η κοινωνία του Δεσποτικού Σώματος είναι μετοχή στη βασιλεία των ουρανών, με την οποία αυτό έχει παρομοιαστεί, και ότι μέσω της κοινωνίας ζυμώνεται, δηλαδή μεταστοιχειώνεται σύμφωνα με αυτήν και εκθεώνεται ολόκληρη η ουσία μας: το πνεύμα, η ψυχή και η σάρκα, ή αν θέλεις, το τριμερές της ψυχής, το οποίο η παραβολή υπαινίχθηκε μέσω των τριών μέτρων του αλευριού.

Μτ 13, 24-52 «Βασιλεία των ουρανών» και βασιλεία του Θεού ονομάζεται αφενός η πρώτη παρουσία του Δεσπότου Χριστού, καθώς λέει: «αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία». Και πάλι: «ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του». Διότι καθένα από αυτά υπονοεί την πρώτη παρουσία. Ονομάζεται βασιλεία η ανάσταση, καθώς λέει: «έως ότου το πίνω καινούργιο στη βασιλεία». Ονομάζεται βασιλεία και το ίδιο το κήρυγμα, ως πρόξενος της βασιλείας, καθώς λέει: ωμοιώθη η «βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού» και «όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι». Διότι μέσα από καθεμία από τις δύο παραβολές υπονοείται το κήρυγμα. Επειδή, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιναπιού, που είναι πάρα πολύ μικρός όταν σπέρνεται, απλώνεται και εκτείνεται σε μεγάλο δέντρο, έτσι και ο λόγος του κηρύγματος, που ήταν πολύ μικρός και σπερνόταν και φαινόταν στην αρχή μόνο στην Ιουδαία, αργότερα από εκεί εξαπλώθηκε και διέτρεξε όλη την οικουμένη. Και όπως ακριβώς το προζύμι, αν και μικρό, ζυμώνει όλο το φύραμα, έτσι και η χάρη του κηρύγματος, αφού εναποτέθηκε στο ανθρώπινο φύραμα, το μετέστησε ολόκληρο στην υπακοή του Χριστού, ζυμώνοντάς το ως άρτο, συσφίγγοντας και ενοποιώντας τη διασκορπισμένη μέσα στην πλάνη, διαμελισμένη και διαλυμένη φύση μας. Έτσι και το ίδιο το κήρυγμα ονομάζεται βασιλεία των ουρανών.

Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος ζυμώσει αλεύρι, αλλά δεν προσθέσει προζύμι, όσο κι αν φαίνεται ότι το περιποιείται, το ανακατεύει και το επεξεργάζεται, το ζυμάρι παραμένει άζυμο και ακατάλληλο προς βρώση. Όταν όμως προστεθεί το προζύμι, ελκύει προς το μέρος του όλο το ζυμάρι του αλευριού και το καθιστά ολόκληρο ένζυμο, όπως ακριβώς και ο Κύριος παρομοίασε τη Βασιλεία λέγοντας: «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με προζύμι, το οποίο έλαβε μια γυναίκα και το έκρυψε σε τρία σάτα αλευριού, έως ότου ζυμώθηκε όλο». Ή όπως εάν υπάρχει κρέας και κάποιος το περιποιηθεί με κάθε τρόπο, αλλά δεν του ρίξει αλάτι, το οποίο εξολοθρεύει τα σκουλήκια και εξαφανίζει τη δυσοσμία, το κρέας βρωμάει, σαπίζει και καθίσταται άχρηστο στους ανθρώπους — με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, θεώρησε ότι ολόκληρη η ανθρωπότητα είναι κρέας και άζυμο ζυμάρι, και ως αλάτι και προζύμι από άλλον αιώνα νόησε τη θεία φύση του Αγίου Πνεύματος. Εάν, λοιπόν, δεν αναμειχθεί και δεν προστεθεί στην ταπεινωμένη φύση των ανθρώπων, από εκείνον τον αιώνα και από εκείνη την πατρίδα, το επουράνιο προζύμι του Πνεύματος και το αγαθό άγιο αλάτι της θεότητας, η ψυχή δεν πρόκειται να μεταβληθεί από τη δυσοσμία της κακίας ούτε πρόκειται να ζυμωθεί απαλλασσόμενη από το βάρος και την αζυμότητα της πονηρίας.

Διότι μόνο ο ίδιος ο Κύριος, με τη δική του χρηστότητα και ευδοκία, μπορεί να συγκεντρώσει τους διασκορπισμένους στον κόσμο λογισμούς της ψυχής σε έναν ένθεο λογισμό που να είναι στραμμένος προς τα άνω. Διότι, όπως ακριβώς το γάλα διαλύεται μέσα σε απαλότητα και χύνεται μέσα στο δοχείο με ρευστότητα, όταν όμως ριχτεί πυτιά, συγκεντρώνεται σε κάποια στερεότητα και σταθερότητα, και το αλεύρι παρομοίως χύνεται με πολλή λεπτότητα, όταν όμως ριχτεί προζύμι (όπως ο Κύριος έθεσε ως παράδειγμα για τη βασιλεία των ουρανών, παρομοιάζοντάς την με τα «τρία σάτα του αλεύρου», «έως ότου», λέει, «ζυμωθεί όλο»), το σκορπισμένο αλεύρι συνάγεται σε ενότητα μέσω του νερού, και ποιος μπορεί να το κατεργαστεί σε στερεότητα και χρησιμότητα για την τροφή των ανθρώπων, ώστε να γίνει άρτος, παρά μόνο το πυρ; Με τον ίδιο τρόπο και η ψυχή, χυμένη μέσα σε πολλή χαυνότητα και ρευστότητα του κόσμου εξαιτίας της προκατάληψης της συνήθειας προς τα πάθη και της λεπτότητας των λογισμών της, καταμερισμένη σαν το αλεύρι σε τούτο τον αιώνα — ποιος μπορεί να ενώσει τα σκορπισμένα της νοήματα και να αποκαταστήσει έναν στερεό, θείο και ευθύ λογισμό, παρά μόνο εάν, μέσω της πίστης της ψυχής, η δύναμη της χάριτος και το επουράνιο πυρ του Πνεύματος, με τη δική του δοκιμασία την αποκαταστήσει σε χρησιμότητα και σωφροσύνη για τον επουράνιο Πατέρα, και έτσι να μπορέσει να γίνει άξια της βασιλείας των ουρανών;

Ο σατανάς, όντας υλικός και γεώδης, ωθεί τον νου στην αγάπη του κόσμου και σε βδελυρά πράγματα. Αντίθετα, εκείνο που ενεργεί από τον Θεό είναι ουράνιο και αποσπά τον νου από τη γη και τα σαρκικά πράγματα, και πάντοτε ελκύει τον νου στη μνήμη του Θεού, στην αγάπη, στην προσευχή, στη δέηση και στο πένθος. Και όπως ακριβώς το προζύμι, όταν αναμειχθεί με το αλεύρι, μετατρέπει ολόκληρο το φύραμα σε ζύμη, έτσι και η χάρις ζυμώνεται με την ψυχή και δημιουργεί ένα φύραμα. Διότι λέγει ο Κύριος: «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με προζύμι, το οποίο πήρε μια γυναίκα και το έκρυψε σε τρία σάτα αλεύρι, μέχρι που ζυμώθηκε όλο». Υπάρχουν όμως φορές που ο σατανάς, μέσω της «μεθοδείας της πλάνης», παρουσιάζει κάποια λαμπρά οράματα και άλλα παρόμοια. Επειδή όμως αυτά είναι δυσάρεστα και ταραγμένα, μη έχοντας πόθο Θεού ούτε ειρήνη ούτε υπομονή ούτε χαρά, αποδοκιμάζονται και προκαλούν αηδία στην ψυχή, και της συμβαίνει πάλι να θεωρεί ευχάριστα όσα της προσφέρονται από τον Θεό, ακόμη κι αν φαίνονται πιο αμυδρά. Και ο νους σε αυτά περισσότερο αναπαύεται και ευφραίνεται, επειδή έχουν γλυκύτητα και πόθο του Κυρίου και γεύση γλυκύτατη, ενώ εκείνο που φάνηκε τόσο εκθαμβωτικό, επειδή δεν προσφέρει ανάπαυση ούτε χαρά ούτε ανακουφίζει το σώμα και την ψυχή όπως κάνει η χάρις, αλλά αντίθετα τα βαραίνει, γίνεται αμέσως φανερό ότι προέρχεται από τον σατανά. Βλέπεις λοιπόν ότι το παν είναι η ενέργεια, και εκ της ενέργειας μπορεί ο νους να διακρίνει τις οπτασίες, ποια είναι του σατανά και ποια της χάριτος;

Ας υπομείνουμε λοιπόν, αγαπητοί, τις θλίψεις της φυλακής, τους πειρασμούς που ακόμη προσδοκώνται, αυτό το ίδιο, το να πεθαίνουμε καθημερινά, να μαρτυρούμε, να αγωνιζόμαστε, μέχρι να έρθει ο καιρός της ειρήνης, τον οποίο ο Κύριος έκρινε επαρκή ως δοκιμασία όσων ομολογούν και ως ανταπόδοση όσων απειθούν. Η μία ημέρα ας οδηγεί στην άλλη με υπομονή και προθυμία, το χέρι ας εργάζεται οποιοδήποτε έργο, το στόμα ας ψάλλει, το σώμα ας δουλαγωγείται, ο νους ας προσέχει τον εαυτό του ώστε να μην ανοίγει τη θύρα στα πάθη, προκειμένου η φυλακή να είναι ευρύχωρη, ευχάριστη, γλυκιά, παλάτι του Χριστού· διότι το αντίθετο είναι προφανές. Υπάρχει πίστη από τους ανθρώπους εκτός φυλακής προς εσάς, τόσο ανδρών όσο και γυναικών, μοναζουσών και λαϊκών. Και δικαιολογημένα· επειδή με τη χάρη του Θεού είστε το φως του Βυζαντίου, για να μην πω όλου του κόσμου. Αλλά ας προσέχουμε τον διάβολο που σπέρνει ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι, και με το κόσκινο του νου ας αποδεχόμαστε την πίστη, ενώ ας αποτινάζουμε τις κοσμικές προσκολλήσεις, για να μην καταστρέφεται ο αγρός της ψυχής. Είχε και ο μέγας Παύλος αγαπητές γυναίκες· την Απφία, την Περσίδα, και παρακαλεί την Ευοδία και τη Συντύχη να έχουν το ίδιο φρόνημα εν Κυρίω, καθώς κοπίασαν, αγωνίστηκαν και διακόνησαν μαζί του. Και είναι πάντως αναγκαίο να έχουμε τέτοιες σχέσεις, αλλά να τις έχουμε όπως τις είχε εκείνος· διότι λέει για την Πρίσκιλλα και τον Ακύλα, ότι αυτοί για τη ζωή μου υπέβαλαν σε κίνδυνο τον ίδιο τους τον τράχηλο.

Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με κόκκο σιναπιού, τον οποίο πήρε ένας άνθρωπος και τον έσπειρε στον αγρό του· αυτός είναι μεν το μικρότερο από όλα τα σπέρματα. Όταν όμως αυξηθεί, είναι μεγαλύτερος από όλα τα λάχανα, και γίνεται δέντρο, ώστε να έρχονται τα πετεινά του ουρανού και να κατασκηνώνουν στα κλαδιά του.» Κόκκος σιναπιού είναι το κήρυγμα και οι απόστολοι· διότι αυτοί, αν και φαίνονταν λίγοι, περιέλαβαν ολόκληρη την οικουμένη· ώστε τα πετεινά του ουρανού, δηλαδή αυτοί που έχουν ελαφρύ και φτερωτό το φρόνημα προς τα άνω, να αναπαύονται σε αυτούς. Και εσύ λοιπόν γίνε κόκκος σιναπιού, μικρός μεν κατά το φαινόμενο (διότι δεν πρέπει να επιδεικνύεις θεατρικά την αρετή), θερμός όμως και ζηλωτής και οξύς και ελεγκτικός· διότι έτσι θα γίνεις μεγαλύτερος από τα λάχανα, δηλαδή από τους ασθενείς και τους μη τέλειους, όντας ο ίδιος τέλειος, ώστε και τα πετεινά του ουρανού, δηλαδή οι άγγελοι, να αναπαύονται σε εσένα που ζεις αγγελική ζωή. Διότι και αυτοί χαίρονται για τους δικαίους. «Άλλη παραβολή τους είπε: Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με προζύμι, το οποίο πήρε μια γυναίκα και το έκρυψε μέσα σε τρία σάτα αλεύρι, μέχρι που ζυμώθηκε όλο.» Προζύμι ονομάζει τους αποστόλους, όπως ακριβώς και κόκκο σιναπιού. Όπως λοιπόν το προζύμι, αν και είναι μικρό, μεταβάλλει όλο το αλεύρι προς τη φύση του, έτσι και εσείς θα μεταβάλετε ολόκληρο τον κόσμο, έστω και αν είστε λίγοι.