Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:34

Είδες την υπερβάλλουσα προετοιμασία της ψυχής, πώς περιτείχισε τον εαυτό της με την αναίδεια! Η γενναία γυναίκα δεν φοβήθηκε τον θόρυβο των υπηρετών, ούτε τη σκληρή επίπληξη των παρευρισκομένων, σκεπτόμενη τούτο: ότι αν δεν κάνω το πρόσωπό μου σχεδόν σιδερένιο ή χάλκινο, δεν μπορώ να σωθώ. Ή πάλι: όπως ακριβώς πριν, έχοντας τα εξωτερικά μου μάτια αμετακίνητα, δεν ένιωθα καμία ντροπή για την καταστροφή των πολλών, έτσι και τώρα, αν δεν εισέλθω μεταβάλλοντας τα εσωτερικά μάτια της καρδιάς μου σε πολλή αυστηρότητα και αναίδεια, δεν μπορώ να επιτύχω τον κρυφό μου πόθο, ούτε βέβαια να καθαριστώ από την αισχρή πλημμύρα της ασελγείας μου. Τώρα είναι αναγκαίο να προτιμήσω αυτή την αναίδεια έναντι της προηγούμενης ντροπής μου· τώρα είναι καιρός να μετατρέψω τα της προηγούμενης αισχύνης σε ευπρέπεια· τώρα είναι καιρός για μεγάλο αγώνα, να λησμονήσω τα πρόσκαιρα και ρυπαρά αρώματα, με τα οποία φθάρθηκα στα βάθη της αμαρτίας· τώρα είναι καιρός να αναλογιστώ, να ζητήσω από τη μια τον αρχηγό του φωτός και της ζωής, μέσω του οποίου θα μπορέσω να αποκτήσω αγγελική χάρη, και να αποβάλω από την άλλη την πικρή αλαζονεία της σκοτεινής νύχτας, μέσα στην οποία έπραξα τα απρεπή. Πρέπει τώρα να επαναστατήσω ενάντια στον μεγάλο και δεινό Εχθρό και σπορέα, αυτόν που έσπειρε μέσα μου τον σπόρο της ακαθαρσίας και των ζιζανίων, ώστε βγαίνοντας νικήτρια από αυτόν τον πόλεμο, να λάβω το ένδυμα της αγνείας μαζί με το βραβείο της νίκης από τον Φιλάνθρωπο.

Διότι εκείνοι που πράττουν το πονηρό, είτε μέσα σε κοινόβιο είτε σε οποιονδήποτε τόπο, αυτοί είναι οι υιοί του Πονηρού, που εξομοιώθηκαν με τα ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι. Γίνε λοιπόν σιτάρι, για να συναχθείς στις αποθήκες του Κυρίου, και όχι ζιζάνιο για να κατακαείς σε άσβεστο πυρ. Αλλά και ας μην κρίνουμε κανέναν, διότι δεν γνωρίζουμε πώς διάγει στο κελί του, ούτε τι πόνο καταβάλλει προς τον Θεό.

Γι' αυτό φέρει την επιγραφή «συνέσεως», ώστε να κατανοήσουμε ποιος είναι αυτός που τα λέει αυτά, και ποιος είναι ο λαός του, και ποιος ο νόμος· διότι φαίνεται πως είναι διαφορετικός από τον νόμο του Μωυσή. Αυτά όμως τα αποσαφηνίζει το Ευαγγέλιο, στο οποίο αναφέρεται: «Όλα αυτά τα είπε ο Ιησούς στα πλήθη με παραβολές, και χωρίς παραβολή δεν τους μιλούσε· για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε μέσω του προφήτη, ο οποίος λέει: Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές· θα εξαγγείλω πράγματα κρυμμένα από την καταβολή».

Γι' αυτό προσθέτει: «Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολή, θα εκστομίσω αινίγματα απ' αρχής»· πράγμα που βεβαίως διδάσκει και η γραφή των ιερών Ευαγγελίων, μέσω της οποίας έχει αναφερθεί ότι: «Όλα αυτά τα είπε ο Ιησούς στα πλήθη με παραβολές, και χωρίς παραβολή δεν τους μιλούσε· για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη, ο οποίος λέει: Θα ανοίξω με παραβολές το στόμα μου· θα αναγγείλω όσα είναι κρυμμένα από καταβολής».

Γι' αυτό λέει: «Η καρδιά μου είδε πολλά, σοφία και γνώση», όχι επειδή η γνώση τέτοιων πραγμάτων προήλθε αυτόματα και ακοπίαστα, αλλά επειδή, όπως λέει, «Έδωσα την καρδιά μου στο να γνωρίσει σοφία και γνώση», αφού δεν θα τα είχε μάθει αυτά, εάν δεν είχε προηγηθεί ο μόχθος και η μελέτη για τη γνώση τους. Αλλά λέει: «Γνώρισα και παραβολές και επιστήμη», δηλαδή την κατανόηση του υπερβατικού που επιτυγχάνεται αναλογικά, μέσω της παράθεσης των ήδη γνωστών πραγμάτων. Και αναφέρει ότι τα έχει διδαχθεί αυτά· διότι λέει: «Γνώρισα παραβολές και επιστήμη», όπως ακριβώς και στο Ευαγγέλιο ο Κύριος, διδάσκοντας τους ακροατές του, παρουσιάζει τον λόγο περί της βασιλείας χρησιμοποιώντας ως διήγηση το μαργαριτάρι, τον θησαυρό, τον γάμο, τον σπόρο, το προζύμι ή κάτι παρόμοιο, όχι λέγοντας ότι αυτά τα ίδια είναι η βασιλεία, αλλά μέσω της ομοιότητας των εννοιών που αυτά υποδηλώνουν, υποδεικνύει παραβολικά στους ακροατές ορισμένα εναύσματα και αινίγματα για τα πράγματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη κατανόηση. Και σε αυτόν τον σκοπό, λέει, κατευθύνθηκε η προαίρεση του πνεύματός μου, στο να αποκτήσω πλήθος σοφίας, ώστε, με το να γίνω σοφός, να μην αποτύχω να γνωρίσω τα όντα ούτε να μείνω μακριά από την ανακάλυψη του ωφέλιμου. Διότι η γνώση πηγάζει από τη σοφία, και η γνώση μάς καθιστά ευκολότερη την κρίση για τα ανώτερα πράγματα.

Και διδάσκοντάς μας την πρόθεση του Χριστού, ότι δηλαδή δεν τους μιλούσε με αυτόν τον τρόπο για να παραμείνουν σε άγνοια, αλλά για να τους παρακινήσει να ρωτήσουν, πρόσθεσε: «Και χωρίς παραβολή δεν τους έλεγε τίποτα»· μολονότι βέβαια είπε πολλά χωρίς παραβολή· αλλά εκείνη τη στιγμή τίποτα. Και όμως, κανείς δεν τον ρώτησε· αν και τους προφήτες πολλές φορές τους ρωτούσαν, όπως τον Ιεζεκιήλ και πολλούς άλλους· αυτοί όμως δεν έκαναν τίποτα τέτοιο.

Το ότι «παχύνεται ο Λόγος» αναφέρεται από τον θεοφόρο δάσκαλο, όπως νομίζω, με την εξής έννοια: είτε ότι, όντας Λόγος απλός και ασώματος, που τρέφει πνευματικά όλες ανεξαιρέτως τις θείες δυνάμεις στον ουρανό, καταδέχτηκε, μέσω της ένσαρκης παρουσίας του, να προέλθει από εμάς, για εμάς και όμοιος με εμάς, χωρίς όμως αμαρτία, να «παχυνθεί» και να μας εκθέσει κατανοητά με φωνές (λέξεις) και παραδείγματα τη διδασκαλία για τα απόρρητα, η οποία υπερβαίνει τη δύναμη κάθε λόγου (διότι αναφέρεται ότι τα είπε όλα με παραβολές, και χωρίς παραβολή δεν εξιστορούσε τίποτα· αφού είναι προσφιλές στους δασκάλους να ενεργούν έτσι, όταν οι ακροατές δεν μπορούν να παρακολουθήσουν τα όσα λέγονται στην πρωταρχική τους μορφή, προκειμένου να τους οδηγήσουν στην κατανόηση των λεγομένων)· είτε ότι, έχοντας κρύψει τον εαυτό του με τρόπο άρρητο για χάρη μας στους λόγους των όντων, υποδηλώνεται αναλογικά μέσω του καθενός από τα ορατά σαν μέσα από γράμματα, όντας ολόκληρος μέσα σε όλα ταυτόχρονα και πληρέστατος, και μέσα στο καθένα ξεχωριστά ολόκληρος, όλος και αμείωτος, μέσα στα διαφορετικά ο αδιαφοροποίητος που παραμένει πάντα ο ίδιος, μέσα στα σύνθετα ο απλός και ασύνθετος, μέσα σε αυτά που έχουν αρχή ο άναρχος, και ο αόρατος μέσα στα ορατά, και μέσα στα απτά ο αναφής· είτε ότι, για χάρη μας που έχουμε παχιά διάνοια, καταδέχτηκε να σωματοποιηθεί για εμάς και να τυπωθεί σε γράμματα, συλλαβές και φωνές, ώστε μέσα από όλα αυτά, ακολουθώντας τον, να μας συνάξει λίγο-λίγο κοντά του, ενοποιημένους εν Πνεύματι, και να μας αναγάγει στην απλή και ασχέτιστη έννοια περί αυτού, συστέλλοντάς μας για τον εαυτό του προς την ένωση μαζί του τόσο, όσο ο ίδιος για εμάς, λόγω συγκατάβασης, διέστειλε τον εαυτό του.

Μτ 13, 24-52 «Βασιλεία των ουρανών» και βασιλεία του Θεού ονομάζεται αφενός η πρώτη παρουσία του Δεσπότου Χριστού, καθώς λέει: «αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία». Και πάλι: «ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του». Διότι καθένα από αυτά υπονοεί την πρώτη παρουσία. Ονομάζεται βασιλεία η ανάσταση, καθώς λέει: «έως ότου το πίνω καινούργιο στη βασιλεία». Ονομάζεται βασιλεία και το ίδιο το κήρυγμα, ως πρόξενος της βασιλείας, καθώς λέει: ωμοιώθη η «βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού» και «όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι». Διότι μέσα από καθεμία από τις δύο παραβολές υπονοείται το κήρυγμα. Επειδή, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιναπιού, που είναι πάρα πολύ μικρός όταν σπέρνεται, απλώνεται και εκτείνεται σε μεγάλο δέντρο, έτσι και ο λόγος του κηρύγματος, που ήταν πολύ μικρός και σπερνόταν και φαινόταν στην αρχή μόνο στην Ιουδαία, αργότερα από εκεί εξαπλώθηκε και διέτρεξε όλη την οικουμένη. Και όπως ακριβώς το προζύμι, αν και μικρό, ζυμώνει όλο το φύραμα, έτσι και η χάρη του κηρύγματος, αφού εναποτέθηκε στο ανθρώπινο φύραμα, το μετέστησε ολόκληρο στην υπακοή του Χριστού, ζυμώνοντάς το ως άρτο, συσφίγγοντας και ενοποιώντας τη διασκορπισμένη μέσα στην πλάνη, διαμελισμένη και διαλυμένη φύση μας. Έτσι και το ίδιο το κήρυγμα ονομάζεται βασιλεία των ουρανών.

Ας υπομείνουμε λοιπόν, αγαπητοί, τις θλίψεις της φυλακής, τους πειρασμούς που ακόμη προσδοκώνται, αυτό το ίδιο, το να πεθαίνουμε καθημερινά, να μαρτυρούμε, να αγωνιζόμαστε, μέχρι να έρθει ο καιρός της ειρήνης, τον οποίο ο Κύριος έκρινε επαρκή ως δοκιμασία όσων ομολογούν και ως ανταπόδοση όσων απειθούν. Η μία ημέρα ας οδηγεί στην άλλη με υπομονή και προθυμία, το χέρι ας εργάζεται οποιοδήποτε έργο, το στόμα ας ψάλλει, το σώμα ας δουλαγωγείται, ο νους ας προσέχει τον εαυτό του ώστε να μην ανοίγει τη θύρα στα πάθη, προκειμένου η φυλακή να είναι ευρύχωρη, ευχάριστη, γλυκιά, παλάτι του Χριστού· διότι το αντίθετο είναι προφανές. Υπάρχει πίστη από τους ανθρώπους εκτός φυλακής προς εσάς, τόσο ανδρών όσο και γυναικών, μοναζουσών και λαϊκών. Και δικαιολογημένα· επειδή με τη χάρη του Θεού είστε το φως του Βυζαντίου, για να μην πω όλου του κόσμου. Αλλά ας προσέχουμε τον διάβολο που σπέρνει ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι, και με το κόσκινο του νου ας αποδεχόμαστε την πίστη, ενώ ας αποτινάζουμε τις κοσμικές προσκολλήσεις, για να μην καταστρέφεται ο αγρός της ψυχής. Είχε και ο μέγας Παύλος αγαπητές γυναίκες· την Απφία, την Περσίδα, και παρακαλεί την Ευοδία και τη Συντύχη να έχουν το ίδιο φρόνημα εν Κυρίω, καθώς κοπίασαν, αγωνίστηκαν και διακόνησαν μαζί του. Και είναι πάντως αναγκαίο να έχουμε τέτοιες σχέσεις, αλλά να τις έχουμε όπως τις είχε εκείνος· διότι λέει για την Πρίσκιλλα και τον Ακύλα, ότι αυτοί για τη ζωή μου υπέβαλαν σε κίνδυνο τον ίδιο τους τον τράχηλο.

Το σάτον, δε, ήταν κάποιο μέτρο στους Ιουδαίους, όπως και εμείς έχουμε, για παράδειγμα, τις χοίνικες ή τα δεκάλιτρα. Ορισμένοι, πάλι, εννοούν ως ζύμη το κήρυγμα· και ως τρία σάτα, τις τρεις δυνάμεις της ψυχής, δηλαδή το λογικό, το θυμικό και το επιθυμητικό· και ως γυναίκα, την ψυχή, η οποία έκρυψε το κήρυγμα σε όλες τις δυνάμεις της, και αναμείχθηκε, και ζυμώθηκε, και αγιάστηκε ολόκληρη από αυτό· διότι πρέπει όλοι μας να ζυμωθούμε και να μεταβληθούμε προς το θειότερο. Διότι λέει: «μέχρι που ζυμώθηκε όλο». «Όλα αυτά τα είπε ο Ιησούς στα πλήθη με παραβολές, και χωρίς παραβολή δεν τους μιλούσε, ώστε να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη, ο οποίος λέγει:»

Και χωρίς παραβολή δεν τους μιλούσε, τότε μόνο· διότι βέβαια δεν μιλούσε πάντοτε με παραβολές. Εξέφρασε δε ο Κύριος όσα ήταν κρυμμένα από την καταβολή του κόσμου. Διότι αυτός μας φανέρωσε τα επουράνια μυστήρια. «Τότε, αφού άφησε τα πλήθη, ήλθε στο σπίτι ο Ιησούς». Άφησε τα πλήθη τότε, όταν δεν ωφελούνταν καθόλου από τη διδασκαλία. Διότι αυτός μιλούσε με παραβολές, ώστε να τον ρωτήσουν· εκείνοι όμως, επειδή δεν φρόντισαν γι' αυτό, ούτε ζήτησαν να μάθουν κάτι, δικαιολογημένα εγκαταλείπονται από αυτόν. «Και τον πλησίασαν οι μαθητές του, λέγοντας: Εξήγησέ μας την παραβολή των ζιζανίων του χωραφιού». Μόνο γι' αυτήν ρωτούν, επειδή οι άλλες θεωρούνταν από αυτούς πιο σαφείς. Και ζιζάνια είναι όλα τα καταστρεπτικά φυτά που φυτρώνουν μαζί με το σιτάρι, η ήρα, ο όροβος, το βρώμιο και τα άλλα. «Εκείνος δε, αποκρινόμενος τους είπε: Αυτός που σπέρνει τον καλό σπόρο είναι ο Υιός του ανθρώπου· και το χωράφι είναι ο κόσμος. Και ο καλός σπόρος, αυτοί είναι οι υιοί της βασιλείας. Ενώ τα ζιζάνια είναι οι υιοί του πονηρού· και ο εχθρός που τα έσπειρε είναι ο διάβολος· ο δε θερισμός είναι η συντέλεια του αιώνος· και οι θεριστές είναι οι άγγελοι».