Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:44

Λέγει ο Κύριος: «Η βασιλεία των ουρανών ομοιάζει με θησαυρό κρυμμένο σε αγρό, τον οποίο, όταν τον βρήκε ένας άνθρωπος, χάρηκε, και έπειτα πηγαίνει και πωλεί όλα όσα έχει και αγοράζει τον αγρό εκείνο». Έπειτα, ωσάν να ίστατο μέσα στην καρδιά μου, μου ομιλούσε προσηνά και έλεγε: Άνθρωπε, έστω και αν είναι πολλές οι αμαρτίες σου, κράτει στερεά την ευσέβεια προς το Θείον. Διότι, διά μέσου αυτής, και η άφεση των αμαρτιών δίδεται από τον Θεό, και ο θάνατος νικάται, και ο άνθρωπος θα δυνηθεί άριστα να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Προς τούτοις, έλαβα ως υπενθύμιση και το εξής: «Γνωρίζει ο Θεός να λυτρώνει τους ευσεβείς και να φυλάσσει τους ανόμους για την ημέρα της κρίσεως, προκειμένου να κολαστούν στο αιώνιο πυρ». Διότι ο άνομος τυγχάνει να είναι ταυτοχρόνως και ασεβής· από δε την ασέβεια προέρχεται η αμαρτία. Μητέρα, λοιπόν, όλων των κακών είναι η ασέβεια, και τροφός όλων των κατακριτέων τυγχάνει η αφροσύνη. Μακάριος, επομένως, είναι ο υιός της ευσέβειας, διότι αυτός θα κληθεί υιός του Χριστού.

Περί του Ασήρ. «Του Ασήρ ο άρτος θα είναι παχύς, και ο ίδιος θα δώσει τροφή σε άρχοντες». Πλούτος, λοιπόν, σημαίνει πάλι ο Ασήρ. Διότι αυτή είναι η εξήγηση της σημασίας του. Και θα μπορούσε, νομίζω, και εδώ να νοηθεί εκείνος «στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης», δηλαδή ο Χριστός, «ο κρυμμένος σε αγρό θησαυρός», ο πολύτιμος μαργαρίτης, ο οποίος δια του προσώπου της σοφίας λέγει ολοκάθαρα: «Πλούτος και δόξα υπάρχουν σε εμένα, και απόκτηση πολλών αγαθών και δικαιοσύνη». Αυτός είναι που επισκέφθηκε τη γη, όπως λέει ο Δαβίδ: «Την πλούτισες υπερβολικά». Γράφει δε κάπου και ο σοφότατος Παύλος σε εμάς για αυτόν: «Ευχαριστώ τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, διότι σε όλα πλουτίσατε σε αυτόν, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». Διότι έγινε φτωχός για εμάς, αν και ήταν πλούσιος ο Θεός, ώστε εμείς με τη δική του πτώχεια να πλουτίσουμε. Σε αυτόν, λοιπόν, ανήκει οπωσδήποτε και ο παχύς άρτος, δηλαδή ο εξαιρετικά λιπαρός και θρεπτικότατος.

Χαίρετε, εσείς που βρήκατε τον θησαυρό που ήταν κρυμμένος στον αγρό, εσείς που δείξατε στη γυναίκα τη δραχμή που είχε χάσει, εσείς που προσφέρατε διπλάσια στον Χριστό τα τάλαντα του κηρύγματος που σας εμπιστεύθηκαν, εσείς που ρίξατε στο βάθος της οικουμένης τη σαγήνη που συγκέντρωσε ανθρώπους από κάθε γένος, εσείς που αλιεύσατε ψάρια, με τα οποία μέχρι και σήμερα δειπνώντας στους ουρανούς ευφραίνεται ο Βασιλεύς, εσείς που διδάξατε τη σοφή να ζυμώσει τα τρία μέτρα του αλευριού και να φτιάξει μία ζύμη, εσείς που ερευνήσατε τους φραγμούς, κοπιάσατε στους δρόμους, θηρεύσατε στις ερήμους και γεμίσατε τις παστάδες του νυμφικού γάμου με καλεσμένους. Χαίρετε, εσείς που βρήκατε τον ακρογωνιαίο λίθο και ανεγείρατε πάνω σε αυτόν τόσους βασιλικούς νυμφώνες, που χτίσατε πάνω στη γη τόσες εκκλησίες όμοιες με τους ουρανούς, και ιδρύσατε τόσα θυσιαστήρια για τη ζωοτόκο θυσία.

Γνωρίζω κάποιον πλούσιο στην Αγία Γραφή, ο οποίος όμως, όντας φρόνιμος, όταν σε είδε, ονόμασε τον εαυτό του φτωχό. Εάν ο πλούσιος απέδωσε στον εαυτό του φτώχεια, ατενίζοντας τη δύναμή σου, εγώ τι να πω ή τι να συλλογιστώ; Τον γνωρίζετε εσείς αυτόν τον άνθρωπο· μας διηγήθηκε το Ευαγγέλιο την παραβολή που ειπώθηκε γι' αυτόν. Όλος ο μόχθος των Αγίων έχει γίνει για τον άνθρωπο. Διότι λέει: υπήρχε κάποιος πλούσιος, και όταν ανακάλυψε έναν θησαυρό σε ένα χωράφι, πούλησε τα πάντα και αγόρασε το χωράφι. Ένας άλλος πάλι κάνει το ίδιο για ένα πολύτιμο μαργαριτάρι. Και οφείλουμε και στις δύο περιπτώσεις να διακρίνουμε τη διαφορά και να ερμηνεύσουμε τη σημασία της καθεμιάς. Οι δύο είναι ένα. Αλλά το νόημα του μαργαριταριού επιδέχεται σύντομη εξήγηση. Γι' αυτό ας εξετάσουμε πρώτα αυτό.

Προσέρχονται οι Άγγελοι με μεγάλη χαρά για να δοξάσουν τους Αγίους και τους διηγούνται την πολιτεία τους, την άσκηση, την εγκράτεια, την αγρυπνία και την προσευχή, την εκούσια πενία, την πλήρη ακτημοσύνη, την υπομονή στη δίψα, την καρτερία στην πείνα, την επιμονή στις προσευχές, τη χαρά μέσα στη γύμνια χάριν της τέλειας εν Χριστώ αγάπης· με μεγάλη χαρά τα λέγουν αυτά στους δικαίους. Αποκρίνονται όμως σε αυτούς οι δίκαιοι λέγοντας: «Ούτε ένα καλό κατόρθωμα δικό μας επί της γης, ούτε καν μιας ημέρας, δεν βρέθηκε απολύτως σε εμάς»· και πάλι οι Άγγελοι τους υπενθυμίζουν τον τόπο και τον χρόνο, και εκείνοι, απορώντας με τον εαυτό τους, δοξάζουν τον Θεό, βλέποντας στον ουρανό τα σώματα των Αγίων να λάμπουν περισσότερο από το φως, επειδή εκούσια υπέφεραν θλίψεις επί της γης. Διότι βρήκαν στον αγρό τον κρυμμένο θησαυρό και, αφού πούλησαν όλα τα υπάρχοντά τους επί της γης, τον απέκτησαν· και μέσω της υπομονής έκρυψαν μέσα τους τον καλό μαργαρίτη και το ασύλητο ένδυμα.

Σύμφωνα βέβαια με τον Ματθαίο, αφού προηγουμένως μίλησε για τη βασιλεία των ουρανών ως κρυμμένο προζύμι, μέσω του οποίου φανέρωνε τη χορηγία του Αγίου Πνεύματος και την ωφέλεια από τον ευαγγελικό λόγο, στην επόμενη παραβολή αναφέρει ότι η ίδια αυτή βασιλεία μοιάζει με θησαυρό. Μεγάλος θησαυρός, λοιπόν, θα ήταν αυτός που φυλάσσεται για τους αξίους σύμφωνα με τις ουράνιες επαγγελίες, τον οποίο οφθαλμός δεν είδε και ο οποίος παραμένει άγνωστος στους πολλούς. Εκείνος δε που τον κατανόησε, διασώζοντας μέσα του το κατ' εικόνα του Θεού, γεμάτος χαρά σαν να έχει βρει το τέλειο των αγαθών, θέτει όλα τα υπόλοιπα σε δεύτερη μοίρα και αποκτά αυτόν. Πολύ εύστοχα δε, αναφέροντας θησαυρό και αγρό, συνέδεσε με αυτόν τον άνθρωπο που τον βρήκε· υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τον θεοφιλή νου του ανθρώπου. Η προαναφερθείσα, λοιπόν, παραβολή μέσω του κρυμμένου θησαυρού φανέρωνε τις υπέρτατες ουράνιες επαγγελίες –διότι υπάρχουν πολλές μονές κοντά στον Πατέρα– καθώς και τον πλούτο εν τω Θεώ, ο οποίος αποτελεί θησαυρό κάθε αγαθού.

Εκείνος, λοιπόν, που πρόκειται να αξιωθεί τη βασιλεία των ουρανών παρομοιάζεται ταιριαστά με κάποιον έμπορο φιλόκαλο και φιλομαθή, δοκιμαστή ποικίλων λόγων, ο οποίος, περιφερόμενος, ανακάλυψε μεν πολλούς μαργαρίτες, δηλαδή κάθε είδους αγίους ανάμεσα στους ανθρώπους· στο τέλος όμως, όταν βρήκε τον έναν πολύτιμο, τον οποίο παρουσίασε ο Λόγος, τον αντάλλαξε με όλα όσα είχε προηγουμένως αποκτήσει, πράττοντας το ίδιο με τον προηγούμενο (εκείνον που πούλησε όλα όσα είχε και αγόρασε τον αγρό εκείνο). Και αυτό θα αποτελούσε τον τελικό σκοπό της άκρας μακαριότητας: το να κατακοσμηθεί με τον πολυτίμητο μαργαρίτη, δηλαδή με το φως της θεότητας του μονογενούς Λόγου. Διότι αρχή μεν ήταν ο σπόρος· έπειτα η αύξηση της καρποφορίας του σιταριού· τρίτον, ο διαχωρισμός από τα ζιζάνια· τέταρτον, η βλάστηση του σπόρου σε μεγάλο δέντρο· πέμπτον, η ζύμωση διά του Αγίου Πνεύματος· έκτον, ο θησαυρός των ουράνιων επαγγελιών· και έβδομον, η απόκτηση αυτού τούτου του Θεού Λόγου, με τον οποίο κατακοσμείται καθένας που είναι άξιος της βασιλείας των ουρανών.

Γι' αυτό λέει: «Η καρδιά μου είδε πολλά, σοφία και γνώση», όχι επειδή η γνώση τέτοιων πραγμάτων προήλθε αυτόματα και ακοπίαστα, αλλά επειδή, όπως λέει, «Έδωσα την καρδιά μου στο να γνωρίσει σοφία και γνώση», αφού δεν θα τα είχε μάθει αυτά, εάν δεν είχε προηγηθεί ο μόχθος και η μελέτη για τη γνώση τους. Αλλά λέει: «Γνώρισα και παραβολές και επιστήμη», δηλαδή την κατανόηση του υπερβατικού που επιτυγχάνεται αναλογικά, μέσω της παράθεσης των ήδη γνωστών πραγμάτων. Και αναφέρει ότι τα έχει διδαχθεί αυτά· διότι λέει: «Γνώρισα παραβολές και επιστήμη», όπως ακριβώς και στο Ευαγγέλιο ο Κύριος, διδάσκοντας τους ακροατές του, παρουσιάζει τον λόγο περί της βασιλείας χρησιμοποιώντας ως διήγηση το μαργαριτάρι, τον θησαυρό, τον γάμο, τον σπόρο, το προζύμι ή κάτι παρόμοιο, όχι λέγοντας ότι αυτά τα ίδια είναι η βασιλεία, αλλά μέσω της ομοιότητας των εννοιών που αυτά υποδηλώνουν, υποδεικνύει παραβολικά στους ακροατές ορισμένα εναύσματα και αινίγματα για τα πράγματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη κατανόηση. Και σε αυτόν τον σκοπό, λέει, κατευθύνθηκε η προαίρεση του πνεύματός μου, στο να αποκτήσω πλήθος σοφίας, ώστε, με το να γίνω σοφός, να μην αποτύχω να γνωρίσω τα όντα ούτε να μείνω μακριά από την ανακάλυψη του ωφέλιμου. Διότι η γνώση πηγάζει από τη σοφία, και η γνώση μάς καθιστά ευκολότερη την κρίση για τα ανώτερα πράγματα.

Δεν υπήρχε προηγουμένως σε αυτήν ο Λόγος του Θεού, τώρα όμως πλουτίζει τόσο πολύ, ώστε τα δόγματά της να διαδίδονται σε όλη την οικουμένη· στα οποία είναι μακάριο να φυτευτεί κανείς. Διότι βρίσκεται σαν το δέντρο που δίνει τον καρπό του στην εποχή του και ποτέ δεν ρίχνει το φύλλωμά του, όπως αναγράφεται στα προοίμια των Ψαλμών. «Και οικοδόμησαν πόλεις για να κατοικήσουν.» Όχι μία πόλη, αλλά πόλεις. Διότι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη έχει διάφορους τρόπους ζωής (πολιτείες), στους οποίους έχει αποκτήσει κατοικίες αρετών, οι οποίες προστατεύουν τον εσωτερικό μας άνθρωπο. «Και έσπειραν αγρούς.» Αγρός, λοιπόν, είναι η φιλοσοφία που οδηγεί προς τη βασιλεία των ουρανών. Διότι έτσι λέει ο Κύριος: Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με θησαυρό κρυμμένο σε αγρό, τον οποίο, όταν τον βρήκε ένας άνθρωπος τον έκρυψε, και από τη χαρά του πηγαίνει και πουλάει όλα όσα έχει, και αγοράζει τον αγρό εκείνο. Την ίδια παρουσίασε και ως αμπελώνα μέσω της παραβολής των εργατών που μισθώθηκαν. Είναι δε ολοφάνερο ότι καρπό σοδειάς, τριάντα και εξήντα και εκατό, καλλιεργούν εκείνοι που ασκήθηκαν στην εν Χριστώ φιλοσοφία και φύτεψαν σε αυτήν τις αρετές. «Και τους ευλόγησε, και πληθύνθηκαν.» Διότι από δώδεκα ή ίσως εβδομήντα, έφτασαν σε τρεις χιλιάδες, έπειτα σε πέντε, και έπειτα προόδευσαν σε αναρίθμητες μυριάδες όπως βλέπουμε· τους οποίους εύλογα ονόμασε κτήνη των αποστόλων, καθώς μαθήτευσαν κοντά τους. «Ξεχύθηκε περιφρόνηση πάνω στους άρχοντές τους.»

Είδες ότι η κόλαση είναι διπλή, αφενός στο ότι κατακαίγεται κανείς, και αφετέρου στο ότι εκπίπτει από εκείνη τη δόξα; Αλλά για ποιον λόγο, λοιπόν, αφού αναχώρησαν εκείνοι, μιλάει και σε αυτούς με παραβολές; Διότι έγιναν σοφότεροι από όσα ειπώθηκαν, ώστε να μπορούν να τα κατανοούν. Γι' αυτό εξάλλου τους λέει μετά από αυτά: «Τα κατανοήσατε όλα αυτά;». Του απαντούν: «Ναι, Κύριε». Έτσι, μαζί με τα άλλα, η παραβολή κατόρθωσε και τούτο: να τους κάνει πιο διορατικούς. Τι λέει, λοιπόν, πάλι; «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με θησαυρό κρυμμένο στο χωράφι, τον οποίο, όταν τον βρήκε ένας άνθρωπος, τον έκρυψε, και από τη χαρά του πηγαίνει, πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει το χωράφι εκείνο». «Ομοιάζει πάλι η βασιλεία των ουρανών με έμπορο που αναζητά καλούς μαργαρίτες· ο οποίος, όταν βρήκε έναν πολύτιμο μαργαρίτη, πήγε, πούλησε όλα όσα είχε, και τον αγόρασε». Όπως ακριβώς εκεί, ο κόκκος του σιναπιού και το προζύμι έχουν μικρή διαφορά μεταξύ τους, έτσι συμβαίνει και εδώ με αυτές τις δύο παραβολές, του θησαυρού και του μαργαρίτη. Διότι και μέσα από τις δύο υποδηλώνεται τούτο, ότι πρέπει να προτιμά κανείς το κήρυγμα περισσότερο από όλα. Και εκείνες μεν, του προζυμιού και του σιναπιού, ειπώθηκαν για να φανερώσουν τη δύναμη του κηρύγματος, και ότι οπωσδήποτε θα επικρατήσει σε όλη την οικουμένη· αυτές δε εδώ, προβάλλουν την αξία και το πόσο πολύτιμο είναι. Διότι εξαπλώνεται μεν όπως το σινάπι, και επικρατεί όπως το προζύμι, αλλά είναι πολύτιμο όπως ο μαργαρίτης, και παρέχει άπειρο πλούτο όπως ο θησαυρός.

Συγκάλεσαν το συνέδριο, όχι για να υποδεχθούν με πίστη τον μαργαρίτη που λάμπει σαν το χιόνι, αλλά για να σκοτεινιάσουν με την απιστία τους τον φωτεινό λίθο, όπως νόμιζαν. Συγκάλεσαν το συνέδριο, όχι για να υποδεχθούν με ευγνωμοσύνη τον κρυμμένο στον αγρό θησαυρό, αλλά για να διαλύσουν με αγνωμοσύνη τον ναό του Θεού. Συγκάλεσαν το συνέδριο, όχι για να τρυγήσουν τους στάζοντες μέλι βότρυες της αμπέλου, αλλά για να απλώσουν την αληθινή άμπελο πάνω στο δέντρο του σταυρού, καθιστώντας τους εαυτούς τους κλήματα της απώλειας, και καθιστώντας εμάς κλήματα της σωτηρίας.

Πράγματι, οι άνθρωποι αυτοί πλανώνται. Από πού άραγε επήλθε ο ψυχοκτόνος λιμός; Μήπως όχι από το γεγονός ότι δεν ερευνούν τις Γραφές; Ω, από πόσα αγαθά στερήσαμε τους εαυτούς μας, εγκαταλείποντας τις θείες Γραφές! Διότι το πρόσταγμα είναι δεσποτικό. Ερεύνησε με κόπο, ερεύνησε και αναζήτησε, και θα βρεις άφθονο τον ανεκτίμητο πλούτο, και θησαυρό κρυμμένο στον αγρό· θα κατανοήσεις τη θεία Γραφή. Ερεύνησε, και θα βρεις, και αφού βρεις, πούλησε όλα όσα έχεις και αγόρασε εκείνον τον αγρό, την καλή γνώση των αγίων Γραφών, στις οποίες είναι κρυμμένος ο Υιός, η αληθινή Σοφία του Πατρός· τον οποίο αφού βρεις, θα είσαι μακάριος, καθώς είναι γεγραμμένο: «Μακάριος ο άνθρωπος που βρήκε τη σοφία». Ερεύνησε, αγαπητέ, είτε τυγχάνει να είσαι πλούσιος είτε φτωχός, είτε δούλος είτε ελεύθερος, είτε άνδρας είτε γυναίκα. Ερευνάτε τις Γραφές.

Είναι αδύνατον να συνυπάρχει η αγάπη προς τον κόσμο με την αγάπη προς τον Θεό, όπως είναι αδύνατον να συνυπάρχουν μεταξύ τους το φως και το σκοτάδι. ΣΤΟΙΧΕΙΟΝ Β΄. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. —Περί της βασιλείας των ουρανών. «Να ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» «Από τις ημέρες του Ιωάννη του Βαπτιστή η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και οι βιαστές την αρπάζουν.» «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με θησαυρό κρυμμένο στον αγρό, τον οποίο, όταν τον βρήκε ένας άνθρωπος, τον έκρυψε, και από τη χαρά του πηγαίνει, πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει τον αγρό εκείνο.» —«Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια· ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, έφυγε, πούλησε όλα όσα είχε, και το αγόρασε.» «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες,» και τα εξής. «Αποκρινόμενος ο Ιησούς, πάλι τους μίλησε με παραβολές, λέγοντας: Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος έκανε τους γάμους του υιού του. Και έστειλε τους δούλους του για να καλέσουν τους προσκεκλημένους στους γάμους, και εκείνοι δεν ήθελαν να έρθουν· πάλι έστειλε άλλους δούλους, λέγοντας: Πείτε στους προσκεκλημένους, Ιδού, ετοίμασα το γεύμα μου, οι ταύροι και τα θρεφτά ζώα έχουν σφαγιαστεί, και όλα είναι έτοιμα· ελάτε στους γάμους.»

Αφού δε αγκαλιάστηκαν και χαιρετήθηκαν αρκούντως, κάθισαν και συνομιλούσαν. Παίρνοντας τον λόγο ο Βαρλαάμ, έλεγε: Καλώς ήλθες, αγαπημένο τέκνο, τέκνο του Θεού και κληρονόμε της επουράνιας βασιλείας διά του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, τον οποίον αγάπησες, τον οποίον επόθησες δικαίως περισσότερο από τα πρόσκαιρα και τα φθαρτά· και, ως συνετός και σοφός έμπορος, αφού πούλησες τα πάντα, αγόρασες τον ανεκτίμητο μαργαρίτη, και αφού βρήκες τον ασύλητο θησαυρό που ήταν κρυμμένος στον αγρό των εντολών του Κυρίου, τα έδωσες όλα χωρίς να λυπηθείς τίποτα από εκείνα που πολύ σύντομα πρόκειται να παρέλθουν, για να αγοράσεις για τον εαυτό σου τον αγρό εκείνο. Είθε να σου δώσει ο Κύριος αντί για τα πρόσκαιρα τα αιώνια, αντί για τα φθαρτά τα άφθαρτα και όσα δεν παλαιώνουν ποτέ.

Και κανένας από τους ενάρετους ας μην νομίζει ότι έχει πράξει κάτι αγαθό μόνο με τη δική του δύναμη. Διότι ο αγαθός άνθρωπος δεν ενεργεί από τον εαυτό του, λέει ο Λόγος, αλλά «από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς βγάζει το αγαθό», ονομάζοντας θησαυρό το Άγιο Πνεύμα που είναι κρυμμένο στην καρδιά των πιστών. «Διότι η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με θησαυρό κρυμμένο στον αγρό, τον οποίο, όταν τον βρήκε ένας άνθρωπος, τον έκρυψε, και φεύγοντας πούλησε όλα όσα είχε και αγόρασε τον αγρό εκείνο.» Αυτό ταιριάζει απόλυτα με τα προλεχθέντα. Επειδή εκείνος που κατανόησε επακριβώς ότι έχει τον Χριστό κρυμμένο μέσα του από το βάπτισμα, σύμφωνα με τον Απόστολο, αφού εγκαταλείψει όλα τα πράγματα αυτού του κόσμου, παραμένει προσηλωμένος στην καρδιά του, φυλάσσοντάς την με κάθε προσοχή και αναζητώντας την έξοδο της ζωής, σύμφωνα με την Παροιμία.

ΟΑ΄. Αυτός είναι ο θησαυρός που είναι κρυμμένος στον αγρό της καρδιάς σου, τον οποίο δεν έχεις βρει ακόμη εξαιτίας της οκνηρίας σου· διότι, αν τον είχες βρει, τότε θα είχες πουλήσει τα πάντα και θα είχες αποκτήσει αυτόν τον αγρό. Τώρα όμως, έχοντας εγκαταλείψει τον αγρό, ασχολείσαι με όσα βρίσκονται γύρω από αυτόν, στα οποία δεν βρίσκεται τίποτε άλλο παρά αγκάθια και τριβόλια.

Εάν δε κάποιος απαιτεί από εμάς να πούμε τι είναι η βασιλεία, ας πούμε ότι είναι αδύνατον να εκφραστεί με σαφήνεια τι είναι η βασιλεία ή τι είναι ο δικός της βασιλιάς. Διότι, όταν εμφανίστηκε στη γη ο θεάνθρωπος βασιλιάς της και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, πολλές φορές μνημονεύει παραβολικά τη βασιλεία, αλλά δεν φανέρωσε τη φύση της. Διότι έλεγε: «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο στον αγρό του»· και πάλι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού»· και: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι» και τα εξής· και πάλι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με θησαυρό κρυμμένο σε αγρό»· και πάλι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα»· και: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες για το αμπέλι του» και τα εξής· και ότι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος θέλησε να κάνει λογαριασμό με τους δούλους του»· και πάλι: «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος έκανε τους γάμους του υιού του»· και ότι: «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με δέκα παρθένους». Βλέπεις με πόσους τρόπους μνημόνευσε τη βασιλεία, και τη φύση της δεν την φανέρωσε;

Χαίρε, θεόπνευστε πατέρα Ιλαρίων, διότι αφού βρήκες τον κρυμμένο στον αγρό θησαυρό, πήγες και πούλησες όλα όσα είχες, τόσο τις επιθυμίες όσο και τα υπάρχοντά σου, και αγόρασας εκείνον τον αγρό. Και αφού από εκεί απέκτησες υπερβολικό πλούτο, περιόδευσες σε πολλές χώρες και πόλεις και παρείχες άφθονα αυτόν τον πλούτο σε όσους είχαν ανάγκη, και έτσι πλούτισες πολλούς.

Μτ 13, 24-52 «Βασιλεία των ουρανών» και βασιλεία του Θεού ονομάζεται αφενός η πρώτη παρουσία του Δεσπότου Χριστού, καθώς λέει: «αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία». Και πάλι: «ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του». Διότι καθένα από αυτά υπονοεί την πρώτη παρουσία. Ονομάζεται βασιλεία η ανάσταση, καθώς λέει: «έως ότου το πίνω καινούργιο στη βασιλεία». Ονομάζεται βασιλεία και το ίδιο το κήρυγμα, ως πρόξενος της βασιλείας, καθώς λέει: ωμοιώθη η «βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού» και «όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι». Διότι μέσα από καθεμία από τις δύο παραβολές υπονοείται το κήρυγμα. Επειδή, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιναπιού, που είναι πάρα πολύ μικρός όταν σπέρνεται, απλώνεται και εκτείνεται σε μεγάλο δέντρο, έτσι και ο λόγος του κηρύγματος, που ήταν πολύ μικρός και σπερνόταν και φαινόταν στην αρχή μόνο στην Ιουδαία, αργότερα από εκεί εξαπλώθηκε και διέτρεξε όλη την οικουμένη. Και όπως ακριβώς το προζύμι, αν και μικρό, ζυμώνει όλο το φύραμα, έτσι και η χάρη του κηρύγματος, αφού εναποτέθηκε στο ανθρώπινο φύραμα, το μετέστησε ολόκληρο στην υπακοή του Χριστού, ζυμώνοντάς το ως άρτο, συσφίγγοντας και ενοποιώντας τη διασκορπισμένη μέσα στην πλάνη, διαμελισμένη και διαλυμένη φύση μας. Έτσι και το ίδιο το κήρυγμα ονομάζεται βασιλεία των ουρανών.

Ονομάζεται δε βασιλεία των ουρανών και αυτή η απόλαυση και η απόκτηση των αιώνιων αγαθών, καθώς λέει: «μοιάζει η βασιλεία των ουρανών με κρυμμένο θησαυρό»· διότι αυτή είναι κρυμμένη και ασφαλισμένη μέσα στους ιδρώτες και τους πόνους της αρετής και στους αγώνες και τους κόπους υπέρ της ευσέβειας, και μέσα σε αυτά, όντας κρυμμένη, ανακαλύπτεται· διότι η εύρεσή της δεν γίνεται χωρίς ταλαιπωρία. Και πάλι μέσα σε αυτά κρύβεται και φυλάσσεται· διότι δεν επιτρέπεται σε αυτόν που την βρήκε να επαναπαυθεί και να αμελήσει, αλλά πρέπει να κοπιάζει και να αγρυπνεί υπερβολικά για το εύρημα, έως ότου φτάσουμε στην τέλεια απόκτηση και απόλαυσή του με τρόπο ολοφάνερο και μέσω της ίδιας της εμπειρίας, και όχι με τρόπο κρυφό και μόνο με την επίγνωση και τις αγαθές ελπίδες. Σε αυτή τη σημασία της βασιλείας υπάγεται και η παραβολή του μαργαριταριού· διότι ο βίος μας μοιάζει με εμπόριο και όλοι επιζητούμε και διαπραγματευόμαστε τα επουράνια, αλλά άλλοι με τα έργα και αληθινά, ενώ άλλοι μέσω της γλώσσας και μόνο στα φαινόμενα.

Εκείνος λοιπόν που αναζητά αληθινά και από καρδιάς, με αυτόν τον τρόπο βρήκε, δηλαδή έφτασε στην επίγνωση και την κατανόηση του θησαυρού και του μαργαριταριού. Διότι αυτό σημαίνει σε καθεμία από τις παραβολές το «βρήκε», δηλαδή το να έχει κάποιος επιγνώσει, να έχει κατανοήσει με ακρίβεια και να τρέφει μεγάλη επιθυμία για αυτό, έχοντας την ελπίδα ότι θα το αποκτήσει. Διότι το «βρήκε» εδώ δεν σημαίνει ότι το απέκτησε ή το πήρε στην κατοχή του. Επειδή διαφορετικά δεν θα πρόσθετε «και από τη χαρά του πηγαίνει και πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει εκείνον τον αγρό». Και πάλι: «αφού έφυγε, πούλησε όλα όσα είχε» και τα εξής, αλλά το «βρήκε», όπως είπαμε, σημαίνει το να έχει επιγνώσει, να διακατέχεται από σφοδρή επιθυμία και να έχει την ελπίδα ότι θα το αποκτήσει. Γι' αυτό και χαίρεται, «και από τη χαρά» πουλάει όλα τα άλλα, δηλαδή τα αφήνει και τα αποβάλλει για χάρη της απόκτησης της βασιλείας των ουρανών. Βασιλεία ονομάζεται και η Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, και αυτή η σημασία είναι πολύ συχνή στη Θεία Γραφή. Σύμφωνα με αυτή τη σημασία λέγει και εδώ: Ομοιάζει η «βασιλεία των ουρανών με δίχτυ» και τα εξής. Πρόσεξε λοιπόν και τη σειρά των παραβολών. Η πρώτη βέβαια λαμβάνει αρχή από την Παρουσία, και η δεύτερη ομοίως, αλλά η πρώτη εισάγει διαφορές ως προς τον βίο, δηλαδή μεταξύ φαύλων και χρηστών, ενώ η δεύτερη εισάγει διαφορές μάλλον ως προς τα δόγματα, δηλαδή μεταξύ ορθών και αιρετικών. Η δε τρίτη και η τέταρτη φανερώνουν τη δύναμη και την ισχύ του κηρύγματος και τον τρόπο της αύξησής του.

«Πάλι, η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με θησαυρό κρυμμένο στον αγρό, τον οποίο βρήκε ένας άνθρωπος και τον έκρυψε, και από τη χαρά του πηγαίνει, πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει τον αγρό εκείνο.» Αγρός είναι ο κόσμος, θησαυρός το κήρυγμα και η γνώση του Χριστού. Και είναι κρυμμένος μέσα στον κόσμο. Διότι σοφία, λέει ο Παύλος, κηρύττουμε την αποκρυμμένη· αυτός όμως που αναζητά τη γνώση του Θεού, τη βρίσκει. Και όλα όσα έχει, είτε ελληνικά δόγματα, είτε πονηρά ήθη, είτε χρήματα, τα απορρίπτει αμέσως και αγοράζει τον αγρό, δηλαδή τον κόσμο· διότι ως δικό του κτήμα έχει τον κόσμο αυτός που κατέχει τη γνώση του Χριστού, επειδή, αν και δεν έχει τίποτα, κατέχει τα πάντα, και έχει ως δούλα του τα στοιχεία της φύσεως, προστάζοντάς τα όπως ο Ιησούς, όπως ο Μωυσής. «Πάλι, η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια, ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε και πούλησε όλα όσα είχε και το αγόρασε.» Θάλασσα είναι ο παρών βίος. Έμποροι είναι αυτοί που τον διασχίζουν και αναζητούν να βρουν κάποια γνώση. Πολλά λοιπόν φαίνονται ως μαργαριτάρια, όπως οι δοξασίες των πολλών σοφών· ένα όμως είναι το πολύτιμο. Διότι μία είναι η αλήθεια, η οποία είναι ο Χριστός.