Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:46

Όταν πλησίασα στην Καισάρεια προκειμένου να πληροφορηθώ την κατάσταση, μη επιθυμώντας να επισκεφθώ την ίδια την πόλη, κατέφυγα στο παρακείμενο πτωχοκομείο, ώστε να μάθω εκεί όσα επιθυμούσα. Έπειτα, όταν ο θεοφιλέστατος επίσκοπος προσήλθε εκεί κατά τη συνήθειά του, του έθεσα υπ’ όψιν όσα μας παρήγγειλε η λογιότητά σου. Αυτά που απάντησε, ούτε στη μνήμη μας είναι δυνατόν να διατηρηθούν, αλλά και υπερβαίνουν την έκταση μιας επιστολής. Συνοπτικά όμως, σχετικά με την ακτημοσύνη, ανέφερε ότι το μέτρο της είναι τούτο: να περιορίζει ο καθένας την ιδιοκτησία του μέχρι και τον απολύτως απαραίτητο χιτώνα. Και μας παρέθετε αποδείξεις από το Ευαγγέλιο: πρώτον, τον λόγο του Ιωάννη του Βαπτιστή, ο οποίος είπε: «Εκείνος που έχει δύο χιτώνες ας δώσει σε εκείνον που δεν έχει», και δεύτερον, την εντολή του Κυρίου, ο οποίος απαγόρευσε στους μαθητές να έχουν δύο χιτώνες. Σε αυτά προσέθετε και το εξής: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, ύπαγε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς.» Έλεγε, επίσης, ότι σε αυτό αποσκοπεί και η παραβολή του μαργαρίτη, ότι δηλαδή ο έμπορος που βρήκε τον πολύτιμο μαργαρίτη, αναχώρησε, πώλησε όλα του τα υπάρχοντα και τον αγόρασε. Και προσέθετε σε αυτά ότι δεν πρέπει κανείς να αναθέτει στον εαυτό του τη διανομή των χρημάτων, αλλά σε εκείνον που έχει επιφορτιστεί με τη διαχείριση των πραγμάτων των πτωχών.

Όταν έφθασα κοντά στην Καισάρεια, για να πληροφορηθώ την κατάσταση, και επειδή απέφυγα να εισέλθω στην ίδια την πόλη, κατέφυγα στο πλησιέστερο πτωχοκομείο, ώστε να μάθω εκεί αυτά που επιθυμούσα. Έπειτα, όταν ο θεοφιλέστατος επίσκοπος, κατά τη συνήθειά του, επισκέφθηκε τον τόπο, του ανέφερα τα όσα μας πρόσταξε η λογιότητά σου. Και τα όσα αποκρίθηκε, ούτε είναι δυνατόν να διατηρηθούν στη μνήμη μας, αλλά και υπερβαίνουν το μέτρο μιας επιστολής. Εν συντομία, όμως, σχετικά με την ακτημοσύνη, είπε ότι το μέτρο είναι το εξής: να περιορίζει ο καθένας την ιδιοκτησία του μέχρι και τον τελευταίο χιτώνα. Και μας παρέθετε τις αποδείξεις από το Ευαγγέλιο: αφενός μεν, ότι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής είπε: «όποιος έχει δύο χιτώνες, ας δώσει σε εκείνον που δεν έχει»· αφετέρου δε, ότι ο Κύριος απαγόρευσε στους μαθητές του να έχουν δύο χιτώνες. Και προσέθετε σε αυτά και το εξής: «εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς». Έλεγε επίσης ότι και η παραβολή του μαργαρίτη σε αυτό κατατείνει: ότι ο έμπορος που βρήκε τον πολύτιμο μαργαρίτη, έφυγε, πούλησε όλα του τα υπάρχοντα και τον αγόρασε. Προσέθετε δε σε αυτά, ότι δεν πρέπει κανείς να επιτρέπει στον εαυτό του να κάνει ο ίδιος τη διανομή των χρημάτων, αλλά να την αναθέτει σε εκείνον που έχει αναλάβει την ευθύνη να διαχειρίζεται τα των φτωχών. Και αυτό το επιβεβαίωνε από τις Πράξεις των Αποστόλων.

Διότι, εάν (για να πω κάτι τολμηρό μεν, αλλά αληθινό), τα πιο απορριπτέα και αξιοκαταφρόνητα στοιχεία του σώματος, από τα οποία επειγόμαστε το συντομότερο να απαλλαγούμε, εάν με αυτά παρομοίασε τα ίδια τα νομικά προνόμια που δόθηκαν προσωρινά από τον Θεό, ως εμπόδια για τη γνώση του Χριστού, για τη δικαιοσύνη που υπάρχει σε Αυτόν, και για τη συμμόρφωση προς τον θάνατό Του, τι θα μπορούσε να πει κανείς για εκείνα που έχουν καθιερωθεί από τους ανθρώπους; Και προς τι η ανάγκη να επιβεβαιώνουμε τα λεγόμενά μας με δικούς μας συλλογισμούς και με τα παραδείγματα των αγίων, εφόσον μπορούμε να παραθέσουμε τα ίδια τα λόγια του Κυρίου, και μέσω αυτών να πείσουμε την έμφοβη ψυχή, καθώς Εκείνος διαμαρτύρεται σαφώς και αναντιρρήτως λέγοντας: «Έτσι λοιπόν, καθένας από εσάς που δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· και αλλού, μετά το «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος», αφού είπε πρώτα: «Πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς», έπειτα πρόσθεσε το: «Έλα, ακολούθει με». Αλλά και η παραβολή του εμπόρου είναι απολύτως σαφής σε κάθε καλοπροαίρετο άνθρωπο, ότι αποβλέπει ακριβώς σε αυτό το νόημα. «Διότι μοιάζει», λέει, «η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο έμπορο, που ζητά καλούς μαργαριτάρια, ο οποίος, αφού βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε και πούλησε όλα όσα είχε, και το αγόρασε».

Διότι είναι προφανές ότι ο πολύτιμος μαργαρίτης έχει ληφθεί προς παρομοίωση της επουράνιας βασιλείας, την οποία, όπως καταδεικνύει ο λόγος του Κυρίου, είναι αδύνατο να αποκτήσουμε, εάν δεν εγκαταλείψουμε όλα μαζί τα υπάρχοντά μας, και τον πλούτο, και τη δόξα, και την καταγωγή, και οτιδήποτε άλλο από όσα επιδιώκουν με πάθος οι πολλοί, προς ανταλλαγή με αυτήν.

«Ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε, πούλησε όλα όσα είχε, και το αγόρασε.» Είναι αναγκαίο, λοιπόν, να αναζητούμε εκ των προτέρων από την πλευρά μας καλά μαργαριτάρια. Διότι έτσι θα βρούμε το ένα και πολύτιμο μαργαριτάρι, δηλαδή τον Χριστό. Και ποια μπορεί να είναι τα καλά μαργαριτάρια, που αποτελούν αξιόλογο απόκτημα, η αναζήτηση των οποίων φέρνει στο προσκήνιο το ένα; Θα έλεγα εξάπαντος και οπωσδήποτε ότι είναι οι άγιοι, για τους οποίους έχει ειπωθεί μέσω προφητικής φωνής ότι «Λίθοι άγιοι κυλούν πάνω στη γη.» Πρέπει, λοιπόν, να εξετάσουμε πολύ προσεκτικά τα όσα έχουν ειπωθεί και πραχθεί ειδικά από τον καθένα από τους αρχαιοτέρους. Διότι θα διακρίνουμε μέσα σε αυτά το βαθύ μυστήριο της ευσεβείας, δηλαδή τον Χριστό, να σκιαγραφείται ακόμα μέσω τύπων με σοφία και τέχνη.

Ούτε παρέμεινε ο Χριστός στον Άδη, αλλά μάλλον τον άδειασε. «Διότι είπε στους δεσμίους: Βγείτε έξω.» Επειδή δε ανασύρθηκε, και όχι μετά από πολύ καιρό ο θεσπέσιος Ιωσήφ αναχώρησε για τη χώρα των Αιγυπτίων, αφού τον εξαγόρασαν οι Ισμαηλίτες, οι οποίοι ήταν έμποροι αρωμάτων. Έτσι και ο Χριστός αναστήθηκε και ανέβηκε από τον λάκκο. Μετοίκησε δε, εγκαταλείποντας την Ιουδαία, στη χώρα των εθνών, καθώς τον μετέφεραν οι νοητοί Ισμαηλίτες, δηλαδή εκείνοι που βρίσκονται σε υπακοή προς τον Θεό, διότι έτσι ερμηνεύεται η λέξη. Ποιοι άραγε να είναι αυτοί; Και πάλι οι μακάριοι μαθητές, οι οποίοι προσήλωσαν το αυτί τους στις διδασκαλίες του Χριστού, και έγιναν η απαρχή εκείνων που διαπρέπουν στην υπακοή και στην πίστη, καθώς και στα καυχήματα που υπερβαίνουν τον νόμο. Διότι οι τέτοιοι εύλογα θα μπορούσαν να θεωρηθούν και έμποροι αρωμάτων, αναδίδοντας την ευωδία του μυστηρίου του Χριστού, και αποτυπώνοντας γενικά στις ψυχές τους την ιδέα κάθε αρετής. Αυτοί κατά κάποιον τρόπο εξαγόρασαν τον Ιησού, αφήνοντας πίσω τους όλα τα λαμπρά στοιχεία του νόμου, και εμπορευόμενοι τον ένα και «πολύτιμο μαργαρίτη», σύμφωνα με την παραβολή του ίδιου του Σωτήρα. Αυτοί μετέφεραν τον Χριστό στα έθνη, ιερουργώντας το Ευαγγέλιο, και κηρύσσοντάς Τον σε όλη την υφήλιο ως Θεό και Κύριο, και ως λίθο εκλεκτό, ο οποίος αποδοκιμάστηκε μεν από εκείνους που ανήκουν στον νόμο και είναι νοητοί οικοδόμοι, αλλά είναι εκλεκτός και έντιμος ενώπιον του Θεού, και έχει τεθεί ως κεφαλή γωνίας.

Περί του Ασήρ. «Του Ασήρ ο άρτος θα είναι παχύς, και ο ίδιος θα δώσει τροφή σε άρχοντες». Πλούτος, λοιπόν, σημαίνει πάλι ο Ασήρ. Διότι αυτή είναι η εξήγηση της σημασίας του. Και θα μπορούσε, νομίζω, και εδώ να νοηθεί εκείνος «στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης», δηλαδή ο Χριστός, «ο κρυμμένος σε αγρό θησαυρός», ο πολύτιμος μαργαρίτης, ο οποίος δια του προσώπου της σοφίας λέγει ολοκάθαρα: «Πλούτος και δόξα υπάρχουν σε εμένα, και απόκτηση πολλών αγαθών και δικαιοσύνη». Αυτός είναι που επισκέφθηκε τη γη, όπως λέει ο Δαβίδ: «Την πλούτισες υπερβολικά». Γράφει δε κάπου και ο σοφότατος Παύλος σε εμάς για αυτόν: «Ευχαριστώ τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, διότι σε όλα πλουτίσατε σε αυτόν, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». Διότι έγινε φτωχός για εμάς, αν και ήταν πλούσιος ο Θεός, ώστε εμείς με τη δική του πτώχεια να πλουτίσουμε. Σε αυτόν, λοιπόν, ανήκει οπωσδήποτε και ο παχύς άρτος, δηλαδή ο εξαιρετικά λιπαρός και θρεπτικότατος.

«Αλλά όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημιά για χάρη του Χριστού, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά τη δικαιοσύνη διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό». Βλέπεις πώς απαρνήθηκε όλα τα καυχήματα του νόμου, για να κερδίσει τον Χριστό; Αυτό ακριβώς μας διδάσκει και ο ίδιος ο Σωτήρας με τη μορφή παραβολής, λέγοντας: «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια· και όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε και πούλησε όλα όσα είχε, και το αγόρασε». Επομένως, εάν τα εγκατέλειψε όλα για τον Χριστό, και λέει ότι το έπραξε αυτό για τον Θεό, πώς δεν είναι Θεός κατά φύσιν ο Υιός;

«Διότι, λέει, η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια. Και όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε, πούλησε όλα όσα είχε και το αγόρασε.» Μας ένωσε δε, μέσω του εαυτού του, με τον Θεό και Πατέρα, καταργώντας την έχθρα με το σώμα του, όπως είναι γραμμένο· και μάλιστα είπε προς τον επουράνιο Πατέρα και Θεό, σχετικά με αυτούς που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης σε αυτόν: «Πατέρα, θέλω, όπως εγώ και εσύ είμαστε ένα, έτσι και αυτοί να είναι ένα σε εμάς.» Για τον λόγο αυτό έχει ονομαστεί κασσιτέρινος λίθος, διότι με τον κασσίτερο συγκολλούνται όσα ενώνονται. Είπε δε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του Ζαχαρία, υποδεικνύοντάς μας τον δικό του Υιό, ότι στους καθορισμένους καιρούς θα ερχόταν και θα πορευόταν: «Και θα χαρούν, και θα δουν τον κασσιτέρινο λίθο στο χέρι του Ζοροβάβελ.» Έτσι, λοιπόν, και εδώ τον ονομάζει τάλαντο μολύβδου.

Δεν απέχουν από εμάς οι όσιοι πατέρες, επειδή ο πόθος τους είναι πάντοτε μαζί μας. Ας μην τους ξεχωρίζουμε από εμάς σαν να ήταν ξένοι, διότι πάντοτε προσεύχονται για τα πταίσματά μου. Διότι δεν είναι ευτελείς, αλλά αντίθετα είναι ένδοξοι, ούτε είναι ελάχιστοι, καθώς είναι έντιμοι, ούτε πάλι αμαθείς, αλλά είναι δάσκαλοι όλων των ανθρώπων με τα αγαθά τους έργα· διότι οι ίδιοι διδάσκονται από τον ίδιο τον Δεσπότη. Περιπλανώνται στα όρη, τρεφόμενοι σαν τα θηρία. Είναι τέλειοι, πλήρεις δικαιοσύνης, επειδή τυγχάνουν μέλη της Εκκλησίας. Δεν αποχωρίζουν τους εαυτούς τους από το ποίμνιο, επειδή είναι τέκνα του Αγίου Πνεύματος. Δεν καταλύουν τον νόμο, τηρούν την ιεροσύνη, φυλάσσουν τις εντολές· δεν εναντιώνονται στον νόμο, όντας θερμοί στην πίστη. Και όταν παρίστανται οι τίμιοι ιερείς στην αγία τράπεζα για να τελέσουν τη λειτουργία, αυτοί πρώτοι, εκτείνοντας τα χέρια τους, δέχονται με πίστη το σώμα του Δεσπότη, ο οποίος είναι πάντοτε μαζί τους. Είναι σαν περιστέρια που πέταξαν στα ύψη και έστησαν τις σκηνές τους στον σταυρό. Σε ερημικούς τόπους περιπλανώνται σαν πρόβατα· και μόλις άκουσαν τη φωνή του Ποιμένα, αμέσως αναγνώρισαν τον αγαθό Δεσπότη. Αυτοί είναι έμποροι, που εξήλθαν για να αναζητήσουν το καλό μαργαριτάρι. Αυτοί είναι δόκιμοι αθλητές της ευσέβειας.

Γνωρίζω κάποιον πλούσιο στην Αγία Γραφή, ο οποίος όμως, όντας φρόνιμος, όταν σε είδε, ονόμασε τον εαυτό του φτωχό. Εάν ο πλούσιος απέδωσε στον εαυτό του φτώχεια, ατενίζοντας τη δύναμή σου, εγώ τι να πω ή τι να συλλογιστώ; Τον γνωρίζετε εσείς αυτόν τον άνθρωπο· μας διηγήθηκε το Ευαγγέλιο την παραβολή που ειπώθηκε γι' αυτόν. Όλος ο μόχθος των Αγίων έχει γίνει για τον άνθρωπο. Διότι λέει: υπήρχε κάποιος πλούσιος, και όταν ανακάλυψε έναν θησαυρό σε ένα χωράφι, πούλησε τα πάντα και αγόρασε το χωράφι. Ένας άλλος πάλι κάνει το ίδιο για ένα πολύτιμο μαργαριτάρι. Και οφείλουμε και στις δύο περιπτώσεις να διακρίνουμε τη διαφορά και να ερμηνεύσουμε τη σημασία της καθεμιάς. Οι δύο είναι ένα. Αλλά το νόημα του μαργαριταριού επιδέχεται σύντομη εξήγηση. Γι' αυτό ας εξετάσουμε πρώτα αυτό.

Εκείνος, λοιπόν, που πρόκειται να αξιωθεί τη βασιλεία των ουρανών παρομοιάζεται ταιριαστά με κάποιον έμπορο φιλόκαλο και φιλομαθή, δοκιμαστή ποικίλων λόγων, ο οποίος, περιφερόμενος, ανακάλυψε μεν πολλούς μαργαρίτες, δηλαδή κάθε είδους αγίους ανάμεσα στους ανθρώπους· στο τέλος όμως, όταν βρήκε τον έναν πολύτιμο, τον οποίο παρουσίασε ο Λόγος, τον αντάλλαξε με όλα όσα είχε προηγουμένως αποκτήσει, πράττοντας το ίδιο με τον προηγούμενο (εκείνον που πούλησε όλα όσα είχε και αγόρασε τον αγρό εκείνο). Και αυτό θα αποτελούσε τον τελικό σκοπό της άκρας μακαριότητας: το να κατακοσμηθεί με τον πολυτίμητο μαργαρίτη, δηλαδή με το φως της θεότητας του μονογενούς Λόγου. Διότι αρχή μεν ήταν ο σπόρος· έπειτα η αύξηση της καρποφορίας του σιταριού· τρίτον, ο διαχωρισμός από τα ζιζάνια· τέταρτον, η βλάστηση του σπόρου σε μεγάλο δέντρο· πέμπτον, η ζύμωση διά του Αγίου Πνεύματος· έκτον, ο θησαυρός των ουράνιων επαγγελιών· και έβδομον, η απόκτηση αυτού τούτου του Θεού Λόγου, με τον οποίο κατακοσμείται καθένας που είναι άξιος της βασιλείας των ουρανών.

Ε'. Αυτό προσφέρω στον Θεό, αυτό του αφιερώνω, το οποίο είναι το μόνο που κράτησα για τον εαυτό μου, με το οποίο μονάχα πλουτίζω. Διότι όλα τα άλλα τα εγκατέλειψα χάριν της εντολής και του Πνεύματος· και απέκτησα τον πολύτιμο μαργαρίτη σε αντάλλαγμα όλων όσων είχα ποτέ, και έγινα μεγαλέμπορος, ή μάλλον εύχομαι να γίνω, αγοράζοντας με τα μικρά και οπωσδήποτε φθαρτά τα μεγάλα και άφθαρτα· προσκολλώμαι όμως μόνο στον Λόγο, ως υπηρέτης του Λόγου, και ποτέ δεν θα παραμελούσα με τη θέλησή μου αυτό το απόκτημα· αλλά και τον τιμώ, και τον ασπάζομαι, και χαίρομαι με αυτόν περισσότερο από ό,τι με όλα τα άλλα μαζί, με τα οποία χαίρονται οι πολλοί· και τον καθιστώ σύντροφο όλης της ζωής μου, και καλό σύμβουλο και συνομιλητή, και οδηγό της πορείας προς τα άνω, και πρόθυμο συναγωνιστή· και επειδή περιφρονώ κάθε τι τερπνό που παραμένει κάτω στη γη, σε αυτόν έχει διοχετευθεί όλη μου η αγάπη μετά τον Θεό· ή μάλλον και σε Αυτόν· διότι οδηγεί με σύνεση προς τον Θεό, μέσω του οποίου και μόνο ο Θεός κατανοείται γνήσια, και διαφυλάσσεται, και αυξάνεται μέσα μας.

Ένας είναι ο Χριστός· κείται όμως για πτώση και για ανάσταση· για πτώση μεν για τους απίστους, για ανάσταση δε για εκείνους που πιστεύουν. Και για τους μεν είναι πέτρα προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, για όσους δεν γνώρισαν ούτε κατανόησαν, αλλά πορεύονται στο σκοτάδι, είτε λατρεύοντας τα είδωλα είτε βλέποντας μόνο μέχρι το γράμμα του νόμου, και δεν θέλουν ούτε έχουν τη δύναμη να φωτιστούν πέρα από αυτό. Για τους άλλους όμως, είναι λίθος ακρογωνιαίος και πέτρα επαινετή, για όσους ενώνονται με τον Λόγο και πατούν σταθερά πάνω της· ή, αν θέλεις, είναι εκείνο το πολύτιμο μαργαριτάρι, το οποίο ο καλός έμπορος αγοράζει δίνοντας όλα τα υπάρχοντά του. Εμείς όμως κάτι τέτοιο παθαίνουμε, αδελφοί, μη διορθώνοντας τα δικά μας σφάλματα, αλλά δυσφορώντας ενάντια στην εξουσία· σαν να κατηγορούσε κάποιος τον αγωνοθέτη ως μοχθηρό, ενώ ο ίδιος αποτυγχάνει στην πάλη· ή σαν να κατηγορούσε τον ιατρό ως αμαθή και θρασύ επειδή χρησιμοποιεί τομές και καυτηριασμούς, ενώ ο ίδιος βρίσκεται σε κακή κατάσταση και έχει ανάγκη από τα πιο δραστικά φάρμακα. Αυτά λέω προς τους ποιμαινομένους, ως παρηγοριά και ταυτόχρονα ως νουθεσία· αυτά λέει ο φτωχός ποιμένας καταρτίζοντας το μικρό ποίμνιο, για το οποίο ο νόμος της δικής μου ποιμαντικής επιτάσσει να χαίρομαι μαζί του όταν αυτό χαίρεται, και να συστενάζω μαζί του όταν αυτό θλίβεται.

Το ίδιο λέει και ο Ησαΐας: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω το πρόσωπό μου από εσάς». «Θα με αναζητήσουν οι κακοί και δεν θα με βρουν». Διότι εκείνοι που αναζητούν τον Χριστό με απιστία και υποκρισία καρδιάς δεν μπορούν να βρεθούν δίκαιοι ενώπιόν του, επειδή δεν τον ζητούν όπως πρέπει και όταν πρέπει. «Γιε μου, ας μη σε κυριεύσει κακή βουλή που εγκαταλείπει τη διδασκαλία της νεότητος και ξεχνά τη θεία διαθήκη». Ως κακή βουλή εννοεί τον διάβολο, η οποία βουλή, αφού κυρίευσε τον Αδάμ, τον απομάκρυνε από τη νέα και μη παλαιούμενη διδασκαλία του Θεού. Και ως «θεία διαθήκη ξεχασμένη» εννοεί αυτήν που (δόθηκε) στον Αδάμ και τον Νώε, τον Αβραάμ και τον Μωυσή 〈...〉 την οποία στα ευαγγέλια ο Χριστός υποσχέθηκε να αποδώσει σε όσους νικούν τον διάβολο, και την οποία και οι άγγελοι επιθυμούν στη βασιλεία των ουρανών, όταν αυτή έλθει. «Διότι είναι προτιμότερο να εμπορεύεται κανείς αυτήν, παρά θησαυρούς χρυσού και αργύρου». Όπως λέει και ο Κύριος: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια, ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε και πούλησε όλα όσα είχε και το αγόρασε». Διότι πάνω από κάθε κοσμικό πλούτο είναι ασυγκρίτως ανώτερος ο Λόγος του Θεού, ο οποίος παραμένει στη δόξα του Πατρός, όντας πιο πολύτιμος από τους πολύτιμους λίθους, δηλαδή από τους προφήτες και τους αποστόλους. «Μην προσέχεις σε φαύλη γυναίκα, διότι θα στάξει μέλι». Δηλαδή στην αίρεση και την ειδωλολατρία, ή αλλιώς στα φαύλα και μάταια λόγια.

ΡΠΒ΄. ΣΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΗΡΑΚΛΕΙΔΗ. Γιατί ονομάζεται ο Κύριος μαργαριτάρι, και γιατί η βασιλεία των ουρανών παρομοιάστηκε με έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια. Εκείνος που αναζήτησε το πολυτίμητο μαργαριτάρι, και το αντιστάθμισε με όλα τα υπάρχοντά του, είναι ο νέος λαός του Κυρίου, ο οποίος περιφρονεί την πατρική περιουσία και θρησκεία, και αναζητά τον Κύριο της δόξης. Έχει δε ονομαστεί μαργαριτάρι, επειδή είναι ενωμένος με τον βυθό της θεότητας, και έχει γίνει γνωστός μόνο στους αλιείς και στους κήρυκές του.

Είδες ότι η κόλαση είναι διπλή, αφενός στο ότι κατακαίγεται κανείς, και αφετέρου στο ότι εκπίπτει από εκείνη τη δόξα; Αλλά για ποιον λόγο, λοιπόν, αφού αναχώρησαν εκείνοι, μιλάει και σε αυτούς με παραβολές; Διότι έγιναν σοφότεροι από όσα ειπώθηκαν, ώστε να μπορούν να τα κατανοούν. Γι' αυτό εξάλλου τους λέει μετά από αυτά: «Τα κατανοήσατε όλα αυτά;». Του απαντούν: «Ναι, Κύριε». Έτσι, μαζί με τα άλλα, η παραβολή κατόρθωσε και τούτο: να τους κάνει πιο διορατικούς. Τι λέει, λοιπόν, πάλι; «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με θησαυρό κρυμμένο στο χωράφι, τον οποίο, όταν τον βρήκε ένας άνθρωπος, τον έκρυψε, και από τη χαρά του πηγαίνει, πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει το χωράφι εκείνο». «Ομοιάζει πάλι η βασιλεία των ουρανών με έμπορο που αναζητά καλούς μαργαρίτες· ο οποίος, όταν βρήκε έναν πολύτιμο μαργαρίτη, πήγε, πούλησε όλα όσα είχε, και τον αγόρασε». Όπως ακριβώς εκεί, ο κόκκος του σιναπιού και το προζύμι έχουν μικρή διαφορά μεταξύ τους, έτσι συμβαίνει και εδώ με αυτές τις δύο παραβολές, του θησαυρού και του μαργαρίτη. Διότι και μέσα από τις δύο υποδηλώνεται τούτο, ότι πρέπει να προτιμά κανείς το κήρυγμα περισσότερο από όλα. Και εκείνες μεν, του προζυμιού και του σιναπιού, ειπώθηκαν για να φανερώσουν τη δύναμη του κηρύγματος, και ότι οπωσδήποτε θα επικρατήσει σε όλη την οικουμένη· αυτές δε εδώ, προβάλλουν την αξία και το πόσο πολύτιμο είναι. Διότι εξαπλώνεται μεν όπως το σινάπι, και επικρατεί όπως το προζύμι, αλλά είναι πολύτιμο όπως ο μαργαρίτης, και παρέχει άπειρο πλούτο όπως ο θησαυρός.

Βλέπεις πώς είναι κρυμμένο και μέσα στον κόσμο το κήρυγμα, και μέσα στο κήρυγμα τα αγαθά; Αν δεν πωλήσεις τα πάντα, δεν το αγοράζεις· αν δεν έχεις τέτοια ψυχή, η οποία να μεριμνά και να αναζητά, δεν το βρίσκεις. Δύο λοιπόν πρέπει να συντρέχουν: και το να απέχει κανείς από τα βιοτικά, και το να βρίσκεται σε εγρήγορση. Διότι αναφέρεται, λέει, σε κάποιον που αναζητά καλούς μαργαρίτες· ο οποίος, όταν βρήκε έναν πολύτιμο, πούλησε τα πάντα και τον αγόρασε. Διότι η αλήθεια είναι μία, και όχι πολυσχιδής. Και όπως ακριβώς εκείνος που έχει τον μαργαρίτη, ο ίδιος μεν γνωρίζει ότι πλουτεί, στους άλλους όμως πολλές φορές δεν γίνεται αντιληπτός ενώ τον κρατά στο χέρι του· διότι δεν έχει σωματικό όγκο· έτσι ακριβώς συμβαίνει και με το κήρυγμα, όσοι μεν το κατέχουν γνωρίζουν ότι πλουτούν, οι δε άπιστοι, επειδή δεν γνωρίζουν αυτόν τον θησαυρό, αγνοούν και τον δικό μας πλούτο. Έπειτα, για να μην επαναπαυόμαστε μόνο στο κήρυγμα, ούτε να νομίζουμε ότι η πίστη μόνη της αρκεί για τη σωτηρία μας, αναφέρει και μία άλλη, φοβερή παραβολή. Ποια είναι αυτή; Εκείνη της σαγήνης. Διότι η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με σαγήνη που ρίχτηκε στη θάλασσα και συγκέντρωσε από κάθε είδος· την οποία, όταν γέμισε, την ανέσυραν στην ακρογιαλιά, και αφού κάθισαν, συνέλεξαν τα καλά σε δοχεία, ενώ τα σάπια τα έριξαν έξω. Και σε τι διαφέρει αυτή από την παραβολή των ζιζανίων;

Είναι αδύνατον να συνυπάρχει η αγάπη προς τον κόσμο με την αγάπη προς τον Θεό, όπως είναι αδύνατον να συνυπάρχουν μεταξύ τους το φως και το σκοτάδι. ΣΤΟΙΧΕΙΟΝ Β΄. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. —Περί της βασιλείας των ουρανών. «Να ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» «Από τις ημέρες του Ιωάννη του Βαπτιστή η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και οι βιαστές την αρπάζουν.» «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με θησαυρό κρυμμένο στον αγρό, τον οποίο, όταν τον βρήκε ένας άνθρωπος, τον έκρυψε, και από τη χαρά του πηγαίνει, πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει τον αγρό εκείνο.» —«Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια· ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, έφυγε, πούλησε όλα όσα είχε, και το αγόρασε.» «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες,» και τα εξής. «Αποκρινόμενος ο Ιησούς, πάλι τους μίλησε με παραβολές, λέγοντας: Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος έκανε τους γάμους του υιού του. Και έστειλε τους δούλους του για να καλέσουν τους προσκεκλημένους στους γάμους, και εκείνοι δεν ήθελαν να έρθουν· πάλι έστειλε άλλους δούλους, λέγοντας: Πείτε στους προσκεκλημένους, Ιδού, ετοίμασα το γεύμα μου, οι ταύροι και τα θρεφτά ζώα έχουν σφαγιαστεί, και όλα είναι έτοιμα· ελάτε στους γάμους.»

Αφού δε αγκαλιάστηκαν και χαιρετήθηκαν αρκούντως, κάθισαν και συνομιλούσαν. Παίρνοντας τον λόγο ο Βαρλαάμ, έλεγε: Καλώς ήλθες, αγαπημένο τέκνο, τέκνο του Θεού και κληρονόμε της επουράνιας βασιλείας διά του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, τον οποίον αγάπησες, τον οποίον επόθησες δικαίως περισσότερο από τα πρόσκαιρα και τα φθαρτά· και, ως συνετός και σοφός έμπορος, αφού πούλησες τα πάντα, αγόρασες τον ανεκτίμητο μαργαρίτη, και αφού βρήκες τον ασύλητο θησαυρό που ήταν κρυμμένος στον αγρό των εντολών του Κυρίου, τα έδωσες όλα χωρίς να λυπηθείς τίποτα από εκείνα που πολύ σύντομα πρόκειται να παρέλθουν, για να αγοράσεις για τον εαυτό σου τον αγρό εκείνο. Είθε να σου δώσει ο Κύριος αντί για τα πρόσκαιρα τα αιώνια, αντί για τα φθαρτά τα άφθαρτα και όσα δεν παλαιώνουν ποτέ.

«Ούτε να ρίξετε τα μαργαριτάρια σας μπροστά στους χοίρους»· διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος ρίξει αισθητά μαργαριτάρια μπροστά σε αισθητούς χοίρους αυτοί δεν τα τρώνε, αλλά μάλλον τα καταπατούν με τα πόδια τους, και ορέγονται ξυλοκέρατα και βελανίδια δρυός και πίτουρα αλευριού και λάσπη του βούρκου, έτσι και οι πιο χοιρώδεις από τους ανθρώπους δεν αποδέχονται τα νοητά μαργαριτάρια, δηλαδή τους λόγους του Πνεύματος και τη μετάληψη των θείων μυστηρίων, αλλά προτιμούν ως χοιρώδη τροφή την αμαρτία, και τα καταπατούν κάτω από τα πόδια της συνειδήσεώς τους και, στρεφόμενοι, κατασπαράζουν αυτούς που τους τα χορηγούν, όπως έκανε ο Ιούδας στον Σωτήρα και [...] πολύτιμα [μαργα]ριτάρια μπροστά σε αυτούς. «Ομοία», λέει, «είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια, <ο οποίος μόλις βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι> έφυγε, πούλησε όλα όσα είχε και το αγόρασε». Όντως μακάριος και τρισμακάριος είναι εκείνος που κάνει τέτοιο εμπόριο, ο οποίος θα πουλήσει όλα του τα πράγματα και τα θελήματα, ώστε να αγοράσει εκείνο το τίμιο και πολύτιμο μαργαριτάρι· διότι ολόκληρος ο κόσμος δεν είναι αντάξιος μίας και μόνο ψυχής. Και τι το παράξενο, εάν κάποιος πουλήσει τα υπάρχοντά του και τα σκορπίσει στους φτωχούς, για να βρει ως θησαυρό ασύλητο και πλούτο ανεξάντλητο εκείνο το μαργαριτάρι;

Επειδή λοιπόν και αυτός ο μέγας λίθος, που γεμίζει όλη τη γη, ευδόκησε στα έσχατα χρόνια να φανερωθεί σε εμάς ως ένας από εμάς, έπρεπε λοιπόν και ο κόσμος να έχει ιαματικούς λίθους, ισάριθμους με τους ακολούθους του, προς δόξαν του. Ομοίως, έπρεπε η γη να φέρει μαργαριτάρια, ώστε, όταν φανερωθεί σε αυτήν ο αληθινός μαργαρίτης και δημιουργός των μαργαριταριών, να καταστεί γνωστό εξ αυτού το υπέρτιμο, σοφό και πανάγιο των εντολών του, που είναι σαν μαργαριτάρια. Γι' αυτό, όταν φανερώθηκε, έλεγε τα εξής στους ακολούθους του: «Μη ρίξετε τα μαργαριτάρια σας μπροστά στους χοίρους». Και: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια, ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε, πούλησε όλα όσα είχε και το αγόρασε».

Γινόμενος ζηλωτής αυτού του μαργαριταριού, ο χορός των αποστόλων και το πλήθος των μαρτύρων, των ιεραρχών και των οσίων, καθώς και ολόκληρος ο κατάλογος των δικαίων, «αφού απήλθε, πούλησε όλα όσα είχε» και τα σκόρπισε, τόσο τα υλικά αγαθά όσο και τα πάθη και τα θελήματα, «και τον αγόρασε». Διότι αυτοί, λαμβάνοντας ως πολύτιμα μαργαριτάρια τις εντολές του Χριστού, τις φύλαξαν έτσι, όπως ακριβώς οι πλούσιοι τα αισθητά μαργαριτάρια. Γνωρίζουν, βέβαια, ότι σε τίποτα δεν θα ωφελούσε εκείνους τους πλούσιους η απόκτηση των αισθητών μαργαριταριών, επειδή δύσκολα οι πλούσιοι ανέρχονται στη βασιλεία, και έστω κι αν φυλάσσουν με πολλή ασφάλεια τους λίθους που απέκτησαν, διόλου δεν εισέρχονται στη βασιλεία. Αντιθέτως, τα μαργαριτάρια του Χριστού εισάγουν στη βασιλεία αυτούς που τα αποκτούν. Διότι ποιος, έχοντας πλούτο από τέτοια μαργαριτάρια, θα μπορούσε ποτέ να φτωχύνει; Εννοώ δηλαδή τη μετάνοια, την προσευχή, την αγρυπνία, την εγκράτεια, τη νηστεία, την ελεημοσύνη, την αγάπη, την καθαρότητα του βίου, το ταπεινό φρόνημα, την προσευχή υπέρ των εχθρών, τη μη αντίσταση στον πονηρό και όσα γενικώς πραγματεύεται το παρόν βιβλίο ως πολύτιμα μαργαριτάρια των θείων εντολών του Χριστού. Και νομίζω ότι κανείς δεν θα έσφαλλε, εάν ονόμαζε το παρόν βιβλίο «Μαργαρίτες», επειδή, όπως είπαμε, πραγματεύεται συνολικά τις θείες εντολές του Χριστού και τα ζωντανά μαργαριτάρια.

Αλλά ο ίδιος εξαπάτησε τον εαυτό του· διότι με όσα ήλπισε να νικήσει, με αυτά ακριβώς κατέστησε τη δική του ήττα πιο φανερή. Και πολύ αργότερα κατέκρινε τον εαυτό του, μετανοώντας επειδή από την αρχή ζήτησε να λάβει στην εξουσία του αυτόν τον γενναίο άνδρα, όπως κάποτε και τον Ιώβ. Διότι και αυτόν τον παρέλαβε μόνο τόσο, όσο χρειαζόταν για να φανερώσει ο ίδιος τη δική του κακία και πανουργία, και για να αναδειχθεί ο δίκαιος ακόμη περισσότερο δίκαιος· αφού δεν βρήκε ούτε χρήματα ούτε κοπάδια, ώστε να επιχειρήσει να τον λυπήσει με την αφαίρεσή τους. Πώς άλλωστε θα μπορούσε να βλάψει τον ακτήμονα, εκείνον που αντάλλαξε τα πάντα για τον έναν και μόνο μαργαρίτη, και τον έκλεισε μέσα στο ασύλητο ταμείο της ψυχής του, υποδεικνύοντας τον ίδιο τρόπο και στους συνεμπόρους αυτής της καλής πραγματείας; Θα βρισκόταν επίσης σε αμηχανία και ως προς την επίθεση εναντίον σαρκικών παιδιών, αφού ο αθλητής είχε από καιρό προλάβει να διαφύγει και αυτή τη λαβή του, από τότε που προτίμησε την παρθενία και τον άζυγο του γάμου βίο. Γι’ αυτό επιτίθεται ολοκληρωτικά στους πνευματικούς υιούς, σε εκείνους που είχαν γεννηθεί από αυτόν εν Κυρίω.

Μτ 13, 24-52 «Βασιλεία των ουρανών» και βασιλεία του Θεού ονομάζεται αφενός η πρώτη παρουσία του Δεσπότου Χριστού, καθώς λέει: «αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία». Και πάλι: «ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του». Διότι καθένα από αυτά υπονοεί την πρώτη παρουσία. Ονομάζεται βασιλεία η ανάσταση, καθώς λέει: «έως ότου το πίνω καινούργιο στη βασιλεία». Ονομάζεται βασιλεία και το ίδιο το κήρυγμα, ως πρόξενος της βασιλείας, καθώς λέει: ωμοιώθη η «βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού» και «όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι». Διότι μέσα από καθεμία από τις δύο παραβολές υπονοείται το κήρυγμα. Επειδή, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιναπιού, που είναι πάρα πολύ μικρός όταν σπέρνεται, απλώνεται και εκτείνεται σε μεγάλο δέντρο, έτσι και ο λόγος του κηρύγματος, που ήταν πολύ μικρός και σπερνόταν και φαινόταν στην αρχή μόνο στην Ιουδαία, αργότερα από εκεί εξαπλώθηκε και διέτρεξε όλη την οικουμένη. Και όπως ακριβώς το προζύμι, αν και μικρό, ζυμώνει όλο το φύραμα, έτσι και η χάρη του κηρύγματος, αφού εναποτέθηκε στο ανθρώπινο φύραμα, το μετέστησε ολόκληρο στην υπακοή του Χριστού, ζυμώνοντάς το ως άρτο, συσφίγγοντας και ενοποιώντας τη διασκορπισμένη μέσα στην πλάνη, διαμελισμένη και διαλυμένη φύση μας. Έτσι και το ίδιο το κήρυγμα ονομάζεται βασιλεία των ουρανών.

Εκείνος λοιπόν που αναζητά αληθινά και από καρδιάς, με αυτόν τον τρόπο βρήκε, δηλαδή έφτασε στην επίγνωση και την κατανόηση του θησαυρού και του μαργαριταριού. Διότι αυτό σημαίνει σε καθεμία από τις παραβολές το «βρήκε», δηλαδή το να έχει κάποιος επιγνώσει, να έχει κατανοήσει με ακρίβεια και να τρέφει μεγάλη επιθυμία για αυτό, έχοντας την ελπίδα ότι θα το αποκτήσει. Διότι το «βρήκε» εδώ δεν σημαίνει ότι το απέκτησε ή το πήρε στην κατοχή του. Επειδή διαφορετικά δεν θα πρόσθετε «και από τη χαρά του πηγαίνει και πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει εκείνον τον αγρό». Και πάλι: «αφού έφυγε, πούλησε όλα όσα είχε» και τα εξής, αλλά το «βρήκε», όπως είπαμε, σημαίνει το να έχει επιγνώσει, να διακατέχεται από σφοδρή επιθυμία και να έχει την ελπίδα ότι θα το αποκτήσει. Γι' αυτό και χαίρεται, «και από τη χαρά» πουλάει όλα τα άλλα, δηλαδή τα αφήνει και τα αποβάλλει για χάρη της απόκτησης της βασιλείας των ουρανών. Βασιλεία ονομάζεται και η Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, και αυτή η σημασία είναι πολύ συχνή στη Θεία Γραφή. Σύμφωνα με αυτή τη σημασία λέγει και εδώ: Ομοιάζει η «βασιλεία των ουρανών με δίχτυ» και τα εξής. Πρόσεξε λοιπόν και τη σειρά των παραβολών. Η πρώτη βέβαια λαμβάνει αρχή από την Παρουσία, και η δεύτερη ομοίως, αλλά η πρώτη εισάγει διαφορές ως προς τον βίο, δηλαδή μεταξύ φαύλων και χρηστών, ενώ η δεύτερη εισάγει διαφορές μάλλον ως προς τα δόγματα, δηλαδή μεταξύ ορθών και αιρετικών. Η δε τρίτη και η τέταρτη φανερώνουν τη δύναμη και την ισχύ του κηρύγματος και τον τρόπο της αύξησής του.

ΛΟΓΟΣ Ι'. Περί του πνευματικού μαργαρίτη. Ο Κύριος, μιλώντας για τη βασιλεία των ουρανών και διηγούμενος για τον τίμιο, ένδοξο, θείο και μοναδικό πολύτιμο μαργαρίτη και διδάσκοντας πώς μπορεί κανείς να τον αποκτήσει, χρησιμοποιώντας την παραβολή των ορατών πραγμάτων, αποκρίθηκε ως εξής: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με έμπορο που αναζητά καλούς μαργαρίτες, ο οποίος, όταν βρήκε έναν πολύτιμο μαργαρίτη, πήγε και πούλησε όλα όσα είχε και αγόρασε εκείνον τον μαργαρίτη», με σκοπό να αρέσει οπωσδήποτε σε κάποιον βασιλιά προσφέροντάς τον και να αξιωθεί της τιμής από αυτόν. Διότι με πολύτιμους λίθους φιλοτεχνείται το βασιλικό διάδημα. Έτσι, λοιπόν, και η ψυχή οφείλει να αποκτήσει και να βρει τον επουράνιο και «πολύτιμο μαργαρίτη», το Πνεύμα του Χριστού, την μεγάλη και καλή αυτή απόκτηση, ώστε να ενσωματωθεί στο στέμμα της δόξας του επουράνιου βασιλιά Χριστού. Χωρίς δε αυτόν τον θείο μαργαρίτη, που είναι το Άγιο Πνεύμα, η ψυχή δεν μπορεί να αρέσει στον βασιλιά Χριστό, ούτε να γίνει βασιλικό στέμμα.

Διότι, όπως ακριβώς λένε ότι μέσα στο στρείδι, όταν αυτό ανοίξει, σχηματίζεται το μαργαριτάρι από τη δροσιά του ουρανού και από την αστραπή, έτσι να αναλογίζεσαι ότι σπέρνεται και μέσα μας η αγάπη προς τον Θεό. Επειδή, όταν η ψυχή ακούει για τα προαναφερθέντα πάθη Του και αρχίζει σιγά-σιγά να πιστεύει, διανοίγεται ανάλογα με την πίστη της, ενώ προηγουμένως ήταν σφαλισμένη εξαιτίας της απιστίας. Όταν όμως διανοιχθεί, τότε σαν ουράνια δροσιά η αγάπη του Θεού, η οποία είναι ενωμένη με άρρητο φως, πέφτοντας νοερά σαν αστραπή μέσα στις καρδιές μας, σχηματίζεται ως λαμπρό μαργαριτάρι, για το οποίο και ο Κύριος λέγει ότι, όταν το βρήκε ο έμπορος, πήγε και πούλησε όλα του τα υπάρχοντα και αγόρασε εκείνο το ένα μαργαριτάρι. Επομένως, και εκείνος που αξιώθηκε να πιστέψει κατ' αυτόν τον τρόπο, όπως είπαμε, και να βρει μέσα του το νοητό μαργαριτάρι της αγάπης του Θεού, δεν αντέχει να μην καταφρονήσει τα πάντα και να μοιράσει όλα τα υπάρχοντά του στους φτωχούς, και γενικότερα να τα αφήσει να τα αρπάξουν όσοι το επιθυμούν, προκειμένου να διαφυλάξει την προς τον Θεό αγάπη ασύλητη και εντελώς αμείωτη.

Διότι, εάν κατ' αυτόν τον τρόπο διαχειριστούμε τον παρόντα χρόνο, παραχωρώντας σε όσους τα επιθυμούν τα πρόσκαιρα και διεκδικώντας μόνο τα άφθαρτα και αιώνια, θα φθάσουμε στον γαλήνιο λιμένα της βασιλείας του Θεού με πλούσιο το φορτίο του Πνεύματος. Και δεν θα φοβηθούμε ούτε εκείνο το φοβερό άκουσμα που εξωθεί τους αμαρτωλούς στο εξώτερο πυρ, ούτε εκείνα τα φρικτά βασανιστήρια και την τρομερή ημέρα και καταδίκη της κρίσεως, φέροντας μαζί μας αυτόν τον ίδιο τον πολύτιμο μαργαρίτη του Πνεύματος, τον οποίο βρήκαμε και εξαγοράσαμε, έχοντας προσφέρει όλα μας τα θελήματα, τα φρονήματα, τις προθέσεις και τις δυνάμεις κατά τη διαχείριση του χρόνου της παρούσας ζωής. Είθε όλοι μας να αξιωθούμε να τον αποκτήσουμε, αφού διαχειριστούμε καλώς τον παρόντα βίο της επίγειας ζωής, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αν λοιπόν βούλεσαι και αν θέλεις να λάβεις το θείο Πνεύμα, πίστεψε στον Θεό τέλεια, αρνήσου τον εαυτό σου ομοίως· σήκωσε στους ώμους σου αδίστακτα τον σταυρό και θα το λάβεις· πέθανε κατά την πρόθεση, τέκνο μου, για να γίνεις μέτοχος της αθάνατης ζωής. Ας μην σε πλανήσουν οι πλάνοι με τις ψευδολογίες τους ότι τάχα όσοι πεθαίνουν λαμβάνουν τη ζωή μετά θάνατον· μην πειστείς και αμελήσεις, και έτσι δεν θα μεταλάβεις τη ζωή. Άκουσε τους λόγους του Θεού, άκουσε των αποστόλων, άκουσε των διδασκάλων της Εκκλησίας, τι βροντοφωνάζει ο Χριστός διαρκώς: «Ποταμοί από την κοιλία εκείνων που πιστεύουν σε εμένα θα ρεύσουν, της θείας πηγής, του αείζωου ύδατος»· τι εννοεί λέγοντας το ύδωρ αυτό, αν όχι τη χάρη του Πνεύματος; Μακαρίζει δε τους καθαρούς στην καρδιά, λέγοντας ότι αυτοί θα δουν τον Θεό εδώ. Και όλοι οι απόστολοι και οι δάσκαλοι βροντοφωνάζουν ότι από εδώ λαμβάνουμε και το Πνεύμα και τον ίδιο τον Χριστό, εάν πρόκειται να σωθούμε. Άκουσε τις φωνές του Δεσπότη, άκουσε τους λόγους του Λόγου, πώς δηλώνει ότι οι άνθρωποι λαμβάνουν τη βασιλεία των ουρανών από εδώ· λέγοντας ότι αυτή παρομοιάστηκε με πολύτιμο μαργαριτάρι. Και ακούγοντας για μαργαριτάρι, τι άραγε υποθέτεις; Λες ότι αυτό είναι λίθος, ο οποίος κρατιέται έστω και στο ελάχιστο ή οράται έστω και λίγο; Μακριά από τέτοια βλασφημία· διότι είναι νοητό, και ο έμπορος που το βρήκε· πώς το ανακάλυψε, πες μου τώρα, αν είναι άπιαστο ή αν τυγχάνει αόρατο; Πού λοιπόν το βρήκε, πώς το είδε; Δίδαξέ με.

Αλλά εμείς, αδελφοί, ας μην αστοχήσουμε από τον σκοπό ούτε από την καλή πραγματεία· αλλά, ακούγοντας τον Κύριο που λέει: «Η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας», ας την επιδιώκουμε καθημερινά με ζήλο, χωρίς να καταβάλλουμε χρυσό ή ασήμι, αλλά ορθή πίστη και καθαρό βίο, υπακοή, υπομονή, ταπεινοφροσύνη, μακροθυμία, και την αγάπη, «η οποία είναι ο σύνδεσμος της τελειότητας». Αυτό λοιπόν φανέρωσε και ο Κύριος στα ευαγγέλια λέγοντας: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια, ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε και πούλησε όλα όσα είχε και το αγόρασε». Ιδού λοιπόν, εσείς είστε οι καλοί έμποροι που εγκαταλείψατε τα πάντα, και αντί για όλα αγοράσατε τον καλό και υπέρκαλο και υπέρτιμο μαργαρίτη, τον Χριστό· δηλαδή, σηκώνοντας τον σταυρό και ακολουθώντας Τον «με οσιότητα και δικαιοσύνη». Αλλά, εφόσον η πανήγυρη είναι καιρός ευθυμίας, εγρήγορσης και αφύπνισης, ας είμαστε εύθυμοι και άγρυπνοι, και εμείς, αδελφοί, σε αυτήν την πανήγυρη πραγματευόμενοι τη σωτηρία μας. Καλός πραγματευτής, λοιπόν, είναι εκείνος που υποτάσσεται στα πάντα από ευλάβεια, χωρίς να γίνεται πουθενά σκληρός· καλός αγοραστής είναι αυτός που ανταλλάσσει τις ατιμώσεις με καλά λόγια· καλός συναλλακτής είναι αυτός που δίνει αίμα και λαμβάνει πνεύμα, μέσω της υπομονής στη διακονία που επιτελεί.

«Πάλι, η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με θησαυρό κρυμμένο στον αγρό, τον οποίο βρήκε ένας άνθρωπος και τον έκρυψε, και από τη χαρά του πηγαίνει, πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει τον αγρό εκείνο.» Αγρός είναι ο κόσμος, θησαυρός το κήρυγμα και η γνώση του Χριστού. Και είναι κρυμμένος μέσα στον κόσμο. Διότι σοφία, λέει ο Παύλος, κηρύττουμε την αποκρυμμένη· αυτός όμως που αναζητά τη γνώση του Θεού, τη βρίσκει. Και όλα όσα έχει, είτε ελληνικά δόγματα, είτε πονηρά ήθη, είτε χρήματα, τα απορρίπτει αμέσως και αγοράζει τον αγρό, δηλαδή τον κόσμο· διότι ως δικό του κτήμα έχει τον κόσμο αυτός που κατέχει τη γνώση του Χριστού, επειδή, αν και δεν έχει τίποτα, κατέχει τα πάντα, και έχει ως δούλα του τα στοιχεία της φύσεως, προστάζοντάς τα όπως ο Ιησούς, όπως ο Μωυσής. «Πάλι, η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια, ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε και πούλησε όλα όσα είχε και το αγόρασε.» Θάλασσα είναι ο παρών βίος. Έμποροι είναι αυτοί που τον διασχίζουν και αναζητούν να βρουν κάποια γνώση. Πολλά λοιπόν φαίνονται ως μαργαριτάρια, όπως οι δοξασίες των πολλών σοφών· ένα όμως είναι το πολύτιμο. Διότι μία είναι η αλήθεια, η οποία είναι ο Χριστός.