Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:47

«Ας διαρρήξουμε τα δεσμά τους». Παραλείπεται εδώ το «λέγοντας», προκειμένου το νόημα να είναι το εξής: Συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού Του, λέγοντας: «Ας διαρρήξουμε τα δεσμά τους». Διότι δεν ήθελαν να εισέλθουν μέσα στην ιερή σαγήνη, για την οποία έχει γραφτεί: «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με σαγήνη».

Του εν αγίοις Πατρός ημών Αθανασίου, Έλεγχος της υποκρισίας των περί τον Μελέτιο και τον Ευσέβιο τον Σαμοσατέα κατά του Ομοουσίου. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε καθ' ομοίωσιν του Θεού, και ο άνθρωπος δεν είναι Θεός· διότι αυτό που είναι όμοιο με κάτι δεν είναι το ίδιο το πράγμα με το οποίο ομοιάζει. Όπως ακριβώς λέγεται ότι η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με δίχτυ (σαγήνη) και με σπόρο, αλλά τίποτε από αυτά δεν είναι η βασιλεία των ουρανών· και, ότι είναι όμοιος με άνθρωπο οικοδεσπότη εκείνος που μαθήτευσε στη βασιλεία των ουρανών, αλλά αυτός δεν είναι οικοδεσπότης· και υπάρχουν πολλά άλλα παρόμοια. Ομοιότητες υπάρχουν και στα υλικά σώματα: ο λύκος μοιάζει με τον σκύλο, αλλά δεν είναι σκύλος· και ο κασσίτερος με τον άργυρο, αλλά δεν είναι άργυρος· ο χαλκός με τον χρυσό, αλλά δεν είναι χρυσός· και το κόκκινο χρώμα με το αίμα, αλλά δεν είναι αίμα· και ο γύψος με το χιόνι, αλλά δεν είναι χιόνι· και παρατηρούνται και άλλα διάφορα τέτοια. Επομένως, ο Υιός δεν είναι απλώς όμοιος με τον Θεό, εφόσον ο Ίδιος είναι Θεός, αλλά είναι ένα [με τον Πατέρα]· όπως έχει γραφτεί: «Εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα». Και ερμήνευσε την ενότητα ως θεότητα· θεότητα όμως όχι σαν αυτή των κτιστών όντων που θεώθηκαν· εφόσον την αντιπαραβάλλει με εκείνη, όπως αναφέρει ο λόγος του Κυρίου. Διότι είναι Θεός, και όχι όπως ο άνθρωπος που δημιουργήθηκε καθ' ομοίωσιν του Θεού· και ο οποίος ονομάζεται θεός κατά την ομοίωση και όχι κατά τη φύση· έχοντας την ουσία του να προσομοιάζει στον Θεό, και μάλιστα προκόβοντας σε αυτή την ομοιότητα· σύμφωνα με την οποία φύση ήδη, «Είμαστε τέκνα Θεού» και «Εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοί του».

Είναι εξάλλου πιθανό πάλι να υποδηλώνει η φράση «Αυτόν που έρχεται προς εμένα δεν θα τον βγάλω έξω», ότι δεν πρόκειται να παραδοθεί στην κρίση εκείνος που πιστεύει και προσέρχεται στη θεία χάρη. Διότι θα βρεις το «Έξω» να σημαίνει κάτι τέτοιο, όπως σε εκείνη την παραβολή του μακάριου Ματθαίου: «Διότι μοιάζει», λέει, «η βασιλεία των ουρανών με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα και συγκέντρωσε από κάθε είδος, το οποίο, αφού το ανέβασαν και το τράβηξαν στην ακτή, μάζεψαν τα καλά σε αγγεία, ενώ τα σάπια τα πέταξαν έξω». Το μεν ότι οι αγαθοί θα συγκεντρωθούν στις θείες και ουράνιες αυλές, θα το εννοήσουμε από το ότι λέει πως συλλέχθηκαν τα καλά σε αγγεία· ενώ από το ότι το άχρηστο πετάχτηκε έξω, θα κατανοήσουμε ότι ο ασεβής θα εκπέσει από όλα τα αγαθά και θα οδηγηθεί στην κρίση. Επομένως, όταν ο Χριστός λέει «Αυτόν που έρχεται προς εμένα δεν θα τον βγάλω έξω», ας δεχτούμε ότι με κανέναν τρόπο δεν πρόκειται να περιπέσει σε κόλαση ο λαός που τον πλησιάζει μέσω της πίστης.

Ακριβής λοιπόν, λέγει, θα είναι η συλλογή αυτών των ανθρώπων, και αυτό το διδάσκει λέγοντας ο ίδιος ο Σωτήρας: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα και συγκέντρωσε κάθε είδους ψάρια, το οποίο, όταν γέμισε, το ανέβασαν, και αφού κάθισαν στην ακτή μάζεψαν τα καλά σε αγγεία, ενώ τα άχρηστα τα έριξαν έξω». Ακριβής λοιπόν, λέγει, θα είναι η αναζήτηση των ανόσιων, και δεν θα διαφύγει την προσοχή κανείς απολύτως από όσους έχουν ζήσει με αυτόν τον τρόπο· διότι Εκείνος που γνωρίζει τις καρδιές και τα νεφρά θα τους υποδείξει όλους στους αγγέλους που είναι τεταγμένοι για τον σκοπό αυτό. <Όσοι δε απομείνουν επί της γης θα ευφρανθούν μαζί με τη δόξα του Κυρίου.> Λέγοντας ότι θα γίνει ακριβής η εξέταση εκείνων που έχουν συλληφθεί σε αμαρτίες, ώστε κανείς να μην μπορέσει να διαφύγει, δεν αφήνει να συντριβεί από τον τρόμο για αυτά τα γεγονότα ο ευσεβής και φιλόθεος. Διότι, ακόμη κι αν λέγεται ότι οι συνέπειες της οργής επέρχονται εναντίον όλων, εντούτοις ο Θεός των όλων δεν καταστρέφει τον δίκαιο μαζί με τους ασεβείς. Και αυτό το διδάσκει λέγοντας μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ: «Υιέ ανθρώπου, σε γη επί της οποίας επιφέρω κρίση αίματος, ακόμη κι αν βρίσκονταν στο μέσο αυτών ο Νώε, ο Δανιήλ και ο Ιώβ, αυτοί θα σώζονταν χάρη στη δικαιοσύνη τους, η δε γη θα οδηγούνταν στον όλεθρο».

Διότι ο Χριστός συγκέντρωσε όλους τους ανθρώπους του κόσμου κοντά Του, και αφού έκλεισε στις δικές Του αυλές τα ποίμνια αυτών που πίστεψαν, κατέχει τον θεοπρεπή πλούτο και την εξαιρετική δόξα. Επειδή είπε κάπου και ο ίδιος προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου, και έχω δοξαστεί μέσα σε αυτά.» Ας δούμε, όμως, και τον μισθό του ίδιου του Ιακώβ. «Και απέκτησε», λέει, «πολλά κτήνη και βόδια, δούλους και δούλες, καμήλες και όνους.» Βλέπεις ότι και ο Χριστός συγκεντρώνει από κάθε γένος, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα και συγκέντρωσε από κάθε είδος.» Διότι δέχεται τον δούλο, για να τον αναδείξει λαμπρό με τα καυχήματα της ελευθερίας. Δέχεται αυτούς που βρίσκονται υπό τον Νόμο ως ήδη ιερούς και κατάλληλους για την πνευματική θυσία, τοποθετώντας τους στην τάξη του προβάτου και του βοδιού· ώστε, αφού τους μεταθέσει στη λαμπρότητα της ευαγγελικής πολιτείας, να τους καταστήσει ιερότερους.

Χαίρετε, εσείς που βρήκατε τον θησαυρό που ήταν κρυμμένος στον αγρό, εσείς που δείξατε στη γυναίκα τη δραχμή που είχε χάσει, εσείς που προσφέρατε διπλάσια στον Χριστό τα τάλαντα του κηρύγματος που σας εμπιστεύθηκαν, εσείς που ρίξατε στο βάθος της οικουμένης τη σαγήνη που συγκέντρωσε ανθρώπους από κάθε γένος, εσείς που αλιεύσατε ψάρια, με τα οποία μέχρι και σήμερα δειπνώντας στους ουρανούς ευφραίνεται ο Βασιλεύς, εσείς που διδάξατε τη σοφή να ζυμώσει τα τρία μέτρα του αλευριού και να φτιάξει μία ζύμη, εσείς που ερευνήσατε τους φραγμούς, κοπιάσατε στους δρόμους, θηρεύσατε στις ερήμους και γεμίσατε τις παστάδες του νυμφικού γάμου με καλεσμένους. Χαίρετε, εσείς που βρήκατε τον ακρογωνιαίο λίθο και ανεγείρατε πάνω σε αυτόν τόσους βασιλικούς νυμφώνες, που χτίσατε πάνω στη γη τόσες εκκλησίες όμοιες με τους ουρανούς, και ιδρύσατε τόσα θυσιαστήρια για τη ζωοτόκο θυσία.

Αλλά, λένε, είναι γεγραμμένο: «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του». Και πρώτα απ' όλα, οι κενόδοξοι αγνοούν το όνομα του βιβλίου. Διότι το βιβλίο ονομάζεται Παροιμίες του Σολομώντα. Όμως, κάθε τι που διατυπώνεται με μορφή παροιμίας δεν ταυτίζεται με την κυριολεκτική σημασία του λόγου. Ιδού, για παράδειγμα, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μίλησε με παραβολές, και βλέπουμε ότι οι παραβολές δεν ταυτίζονται απολύτως κυριολεκτικά με το ζήτημα που εξετάζουμε. «Διότι η βασιλεία των ουρανών», λέει, «είναι όμοια με κόκκο σιναπιού»· και αν θελήσουμε να το κατανοήσουμε αυτό εν μέρει με τον δικό μας νου, είναι φανερό ότι η βασιλεία των ουρανών είναι ένας τόπος ευρυχωρίας. Αν, βέβαια, πρέπει να την ονομάζουμε τόπο, στην οποία βασιλεία είναι βασιλιάς ο Θεός και Πατέρας, και ο Θεός Λόγος και Υιός του Θεού, και το Άγιο Πνεύμα του Θεού, άγγελοι και αρχάγγελοι, πνευματικές στρατιές, ο Αβραάμ και ο Ισαάκ και ο Ιακώβ και όλοι οι δίκαιοι, πώς λοιπόν θα χωρέσουν τόσα πολλά μέσα σε έναν κόκκο σιναπιού; Το μεταφορικό νόημα του λόγου λέγεται αινιγματικά. Επομένως, το λεγόμενο με μορφή παροιμίας δεν ταυτίζεται με την κυριολεξία. Το ίδιο ισχύει όταν παρομοιάζεται με γυναίκα που έχει δέκα δραχμές και, αφού έχασε τη μία, άναψε λυχνάρι και τη βρήκε, αλλά και με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα, αλλά και με σπόρο που σπέρνεται στη γη. Όλα αυτά λέγονται με τρόπο αινιγματικό, και δεν ταυτίζονται με την κυριολεκτική τους σημασία. Και δεν γνωρίζουμε πραγματικά εάν ο παροιμιαστής Σολομώντας είπε αυτόν τον λόγο για τον Υιό του Θεού. Διότι υπάρχει σοφία και σοφία.

Νομίζω δε ότι και στο παρόν έχουν λεχθεί αρκετά ενάντια στα λόγια σου, ω αγύρτη, και αφού ολοκλήρωσα τον έλεγχό τους, θα προχωρήσω στις επόμενες αιρέσεις, επικαλούμενος ως συνήθως τον ίδιο τον Θεό να επικουρήσει τη δική μας μετριότητα, ώστε να φέρουμε στο φως τον έλεγχο κάθε παραποιημένης αίρεσης. Διότι, το ότι με τους συρισμούς του, σαν καρχαρίας που αναδύθηκε από τη θάλασσα και που προσκαλεί την έχιδνα, εξαπάτησε μέσω των επιστολών του τη Φλώρα, τόσο την ίδια όσο και άλλους μαζί με αυτήν, έχει ήδη αποδειχθεί στα όσα ελέχθησαν. Αφού δε τον τυλίξαμε στο δίχτυ της αλήθειας, το αίνιγμα του οποίου ο Κύριος στο Ευαγγέλιο ονόμασε βασιλεία των ουρανών, και αφού τον ελέγξαμε ως έναν από τους κακούς ιχθύες με το να καταστήσουμε φανερά τα μοχθηρά του λόγια, τον κατατροπώσαμε με τη διδασκαλία της αληθινής πίστεως. Έχοντας λοιπόν συντρίψει αυτόν με τη δύναμη του Θεού, ας ευχαριστήσουμε εμείς τον Θεό, και ας καταπιαστούμε να προχωρήσουμε ομοίως, όπως προείπα, στις επόμενες αιρέσεις.

Αλλά βέβαια, όταν θα εκλείψουν τα αιγυπτιακά ύδατα, οι θηρευτές των ιχθύων, δηλαδή των ανθρώπινων ψυχών, λέγεται ότι θα πενθήσουν. Θα κατανοήσεις δε αυτούς που στην προφητεία ονομάζονται αλιείς και ρίπτες αμφιβλήστρου με βάση άλλους αλιείς και ρίπτες σαγήνης, εννοώ τους αποστόλους και μαθητές του Σωτήρος μας, στους οποίους έλεγε: «Ελάτε και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων». Διότι, εάν αυτοί μέσω της διδασκαλίας τους θήρευαν τις ψυχές των ανθρώπων ελκύοντάς τες προς τη σωτηρία, γιατί να μην πεις ότι και εκείνοι που ονομάζονται αλιείς και ρίπτες αμφιβλήστρου των Αιγυπτίων ήταν οι παλαιοί δάσκαλοι της δικής τους φιλοσοφίας, οι οποίοι μέσω της αιγυπτιακής μαγείας παγίδευαν, δελεάζοντας σαν με αγκίστρια εκείνους που αιχμαλωτίζονταν από αυτούς. Τις δε σαγήνες τους θα τις κατανοήσεις από την παραβολή του Σωτήρος μας, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί: «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με σαγήνη που ρίχτηκε στη θάλασσα και συνέλεξε ψάρια από κάθε είδος». Όπως λοιπόν στην παραβολή οι άνθρωποι έχουν ονομαστεί ιχθύες και σαγήνη ο ευαγγελικός λόγος περί της βασιλείας των ουρανών, έτσι και εδώ η πολύπλοκη δεινότητα του λόγου των Αιγυπτίων θα μπορούσε να είναι η σαγήνη, και ομοίως τα αμφίβληστρα.

Έτσι και η αλιευτική τέχνη ενεργεί, σύμφωνα με την παραβολή του Κυρίου, διαχωρίζοντας τα καλά και εδώδιμα ψάρια από τα πονηρά και δηλητηριώδη, ώστε να μην πέσει κάτι από τα βλαβερά μέσα στα δοχεία και αχρηστευθεί έτσι και η απόλαυση των χρησίμων. Αυτό ακριβώς είναι και το έργο της αληθινής σωφροσύνης: επιλέγοντας δηλαδή το καθαρό και ωφέλιμο από όλα τα επιτηδεύματα, να απορρίπτει σε κάθε περίπτωση το άχρηστο και να το εγκαταλείπει στον κοινό και κοσμικό βίο, ο οποίος μεταφορικά στην παραβολή ονομάζεται θάλασσα· όπως άλλωστε τον ονομάζει και ο ψαλμωδός, όταν σε κάποιον από τους ψαλμούς μάς παραδίδει διδασκαλία εξομολογήσεως, αποκαλώντας αυτόν τον άστατο, εμπαθή και ταραχώδη βίο «ύδατα που φθάνουν έως την ψυχή και βάθη θαλάσσης και καταιγίδα». Μέσα σε αυτήν, κάθε αποστατική διάνοια, καθ' ομοιότητα των Αιγυπτίων, «καταδύεται σαν λίθος στον βυθό», ενώ ό,τι είναι αγαπητό στον Θεό και διορατικό της αληθείας, το οποίο στην ιστορία έχει ονομαστεί Ισραήλ, αυτό και μόνο τη διασχίζει σαν να είναι ξηρά, χωρίς να έρχεται πουθενά σε επαφή με την πικρία και την αρμύρα των βιωτικών κυμάτων. Έτσι, τυπικώς, υπό την καθοδήγηση του νόμου —καθώς ο Μωυσής υπήρξε τύπος του νόμου— και ο Ισραήλ διεπέρασε τη θάλασσα χωρίς να βραχεί, ενώ ο Αιγύπτιος που επιχειρούσε να τη διασχίσει μαζί του καταποντίστηκε, ανάλογα με την εσωτερική διάθεση που κατείχε τον καθένα: ο μεν περνώντας την ανάλαφρα, ο δε ελκυόμενος προς τον βυθό.

ΣΕ΄. Στον ίδιο. Τα καλά συγκεντρώνονται σε δοχεία, και τα κακά πετιούνται έξω από το δίχτυ, κατά την εξέταση, εννοώ, της Εκκλησίας του Κυρίου, επειδή όλοι σφραγίστηκαν στο όνομα του Χριστού και ενώθηκαν σε μία αρμονία.

Βλέπεις πώς είναι κρυμμένο και μέσα στον κόσμο το κήρυγμα, και μέσα στο κήρυγμα τα αγαθά; Αν δεν πωλήσεις τα πάντα, δεν το αγοράζεις· αν δεν έχεις τέτοια ψυχή, η οποία να μεριμνά και να αναζητά, δεν το βρίσκεις. Δύο λοιπόν πρέπει να συντρέχουν: και το να απέχει κανείς από τα βιοτικά, και το να βρίσκεται σε εγρήγορση. Διότι αναφέρεται, λέει, σε κάποιον που αναζητά καλούς μαργαρίτες· ο οποίος, όταν βρήκε έναν πολύτιμο, πούλησε τα πάντα και τον αγόρασε. Διότι η αλήθεια είναι μία, και όχι πολυσχιδής. Και όπως ακριβώς εκείνος που έχει τον μαργαρίτη, ο ίδιος μεν γνωρίζει ότι πλουτεί, στους άλλους όμως πολλές φορές δεν γίνεται αντιληπτός ενώ τον κρατά στο χέρι του· διότι δεν έχει σωματικό όγκο· έτσι ακριβώς συμβαίνει και με το κήρυγμα, όσοι μεν το κατέχουν γνωρίζουν ότι πλουτούν, οι δε άπιστοι, επειδή δεν γνωρίζουν αυτόν τον θησαυρό, αγνοούν και τον δικό μας πλούτο. Έπειτα, για να μην επαναπαυόμαστε μόνο στο κήρυγμα, ούτε να νομίζουμε ότι η πίστη μόνη της αρκεί για τη σωτηρία μας, αναφέρει και μία άλλη, φοβερή παραβολή. Ποια είναι αυτή; Εκείνη της σαγήνης. Διότι η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με σαγήνη που ρίχτηκε στη θάλασσα και συγκέντρωσε από κάθε είδος· την οποία, όταν γέμισε, την ανέσυραν στην ακρογιαλιά, και αφού κάθισαν, συνέλεξαν τα καλά σε δοχεία, ενώ τα σάπια τα έριξαν έξω. Και σε τι διαφέρει αυτή από την παραβολή των ζιζανίων;

Αλλά, επειδή οι ιδιότητές τους βρίσκονται κατεξοχήν στα θηρία, για τον λόγο αυτόν τα χρειάστηκε. Θέλησε να δείξει το αβρό μέσα στην αγριότητα, και παρουσίασε λέαινα. Θέλησε να δείξει το νωθρό, και παρουσίασε άρκτο. Θέλησε να δείξει το γρήγορο και ελαφρύ, και επειδή με πολέμους κατέλυσαν όλοι τις εξουσίες, παρουσίασε και πάρδαλη. Και δες πόσο ωραία θεώρησε πρώτα τη θάλασσα ως ολόκληρη την οικουμένη. Διότι είναι γεμάτη από τόση ταραχή, και έτσι περιφέρεται, σαν να είναι γεμάτη από ψάρια και όχι από ανθρώπους. Αυτό το φανερώνει και ο Χριστός, ότι δηλαδή ο παρών βίος είναι θάλασσα, λέγοντας: «Ομοιώθηκε η βασιλεία των ουρανών με σαγήνη που ρίχτηκε στη θάλασσα και συνέλεξε από κάθε είδος». Και ιδού, λέει, οι τέσσερις άνεμοι του ουρανού όρμησαν στη μεγάλη θάλασσα. Φανερώνει ότι από εκεί προήλθαν τα θηρία, καθώς και την ταχύτητα της πρόνοιας του Θεού. Διότι και εμείς, όταν θέλουμε να δηλώσουμε την ταχύτητα, φέρνουμε ως παράδειγμα τους ανέμους. Έπεσαν στη θάλασσα· και αναδύθηκαν, λέει, τα θηρία από τη θάλασσα. Διότι και οι άρχοντές μας προέρχονται από τη δική μας φύση. Έτσι πολλές φορές ονομάζει τον βασιλιά λέοντα, θέλοντας να δείξει ταυτόχρονα το βασιλικό και το θηριώδες. Ή επειδή ο ένας ήταν ανατολικότερος, ο άλλος από τον βορρά και ο άλλος από τον νότο. Όπως θα έλεγε κανείς: Ανέτρεψε τη θάλασσα, την ανατάραξαν από τον ουρανό. Διέφεραν μεταξύ τους. Το πρώτο ήταν σαν λέαινα. Όπως ακριβώς σε ένα όνειρο· διότι δεν ήταν αυτή η πραγματική φύση των πραγμάτων.

Εάν δε κάποιος απαιτεί από εμάς να πούμε τι είναι η βασιλεία, ας πούμε ότι είναι αδύνατον να εκφραστεί με σαφήνεια τι είναι η βασιλεία ή τι είναι ο δικός της βασιλιάς. Διότι, όταν εμφανίστηκε στη γη ο θεάνθρωπος βασιλιάς της και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, πολλές φορές μνημονεύει παραβολικά τη βασιλεία, αλλά δεν φανέρωσε τη φύση της. Διότι έλεγε: «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο στον αγρό του»· και πάλι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού»· και: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι» και τα εξής· και πάλι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με θησαυρό κρυμμένο σε αγρό»· και πάλι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα»· και: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες για το αμπέλι του» και τα εξής· και ότι: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος θέλησε να κάνει λογαριασμό με τους δούλους του»· και πάλι: «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος έκανε τους γάμους του υιού του»· και ότι: «Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με δέκα παρθένους». Βλέπεις με πόσους τρόπους μνημόνευσε τη βασιλεία, και τη φύση της δεν την φανέρωσε;

Μτ 13, 24-52 «Βασιλεία των ουρανών» και βασιλεία του Θεού ονομάζεται αφενός η πρώτη παρουσία του Δεσπότου Χριστού, καθώς λέει: «αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία». Και πάλι: «ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του». Διότι καθένα από αυτά υπονοεί την πρώτη παρουσία. Ονομάζεται βασιλεία η ανάσταση, καθώς λέει: «έως ότου το πίνω καινούργιο στη βασιλεία». Ονομάζεται βασιλεία και το ίδιο το κήρυγμα, ως πρόξενος της βασιλείας, καθώς λέει: ωμοιώθη η «βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού» και «όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι». Διότι μέσα από καθεμία από τις δύο παραβολές υπονοείται το κήρυγμα. Επειδή, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιναπιού, που είναι πάρα πολύ μικρός όταν σπέρνεται, απλώνεται και εκτείνεται σε μεγάλο δέντρο, έτσι και ο λόγος του κηρύγματος, που ήταν πολύ μικρός και σπερνόταν και φαινόταν στην αρχή μόνο στην Ιουδαία, αργότερα από εκεί εξαπλώθηκε και διέτρεξε όλη την οικουμένη. Και όπως ακριβώς το προζύμι, αν και μικρό, ζυμώνει όλο το φύραμα, έτσι και η χάρη του κηρύγματος, αφού εναποτέθηκε στο ανθρώπινο φύραμα, το μετέστησε ολόκληρο στην υπακοή του Χριστού, ζυμώνοντάς το ως άρτο, συσφίγγοντας και ενοποιώντας τη διασκορπισμένη μέσα στην πλάνη, διαμελισμένη και διαλυμένη φύση μας. Έτσι και το ίδιο το κήρυγμα ονομάζεται βασιλεία των ουρανών.

Εκείνος λοιπόν που αναζητά αληθινά και από καρδιάς, με αυτόν τον τρόπο βρήκε, δηλαδή έφτασε στην επίγνωση και την κατανόηση του θησαυρού και του μαργαριταριού. Διότι αυτό σημαίνει σε καθεμία από τις παραβολές το «βρήκε», δηλαδή το να έχει κάποιος επιγνώσει, να έχει κατανοήσει με ακρίβεια και να τρέφει μεγάλη επιθυμία για αυτό, έχοντας την ελπίδα ότι θα το αποκτήσει. Διότι το «βρήκε» εδώ δεν σημαίνει ότι το απέκτησε ή το πήρε στην κατοχή του. Επειδή διαφορετικά δεν θα πρόσθετε «και από τη χαρά του πηγαίνει και πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει εκείνον τον αγρό». Και πάλι: «αφού έφυγε, πούλησε όλα όσα είχε» και τα εξής, αλλά το «βρήκε», όπως είπαμε, σημαίνει το να έχει επιγνώσει, να διακατέχεται από σφοδρή επιθυμία και να έχει την ελπίδα ότι θα το αποκτήσει. Γι' αυτό και χαίρεται, «και από τη χαρά» πουλάει όλα τα άλλα, δηλαδή τα αφήνει και τα αποβάλλει για χάρη της απόκτησης της βασιλείας των ουρανών. Βασιλεία ονομάζεται και η Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, και αυτή η σημασία είναι πολύ συχνή στη Θεία Γραφή. Σύμφωνα με αυτή τη σημασία λέγει και εδώ: Ομοιάζει η «βασιλεία των ουρανών με δίχτυ» και τα εξής. Πρόσεξε λοιπόν και τη σειρά των παραβολών. Η πρώτη βέβαια λαμβάνει αρχή από την Παρουσία, και η δεύτερη ομοίως, αλλά η πρώτη εισάγει διαφορές ως προς τον βίο, δηλαδή μεταξύ φαύλων και χρηστών, ενώ η δεύτερη εισάγει διαφορές μάλλον ως προς τα δόγματα, δηλαδή μεταξύ ορθών και αιρετικών. Η δε τρίτη και η τέταρτη φανερώνουν τη δύναμη και την ισχύ του κηρύγματος και τον τρόπο της αύξησής του.

Λέγοντας αυτά, αναλύει και αναπτύσσει τον δεσποτικό λόγο που λέει: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και λέει ότι ο Σωτήρας δεν τα είπε αυτά χωρίζοντας το πλήθος των ανθρώπων σε αμαρτωλούς και δικαίους. Διότι μια τέτοια αντίληψη έρχεται σε αντίθεση και με τη θεόπνευστη Γραφή και με την ίδια τη φύση των πραγμάτων. Επειδή, πρώτα από όλα, ο κοινός Σωτήρας καλούσε όλους, και όχι κάποιους ναι και κάποιους όχι, και τους προσέφερε την απόλαυση της σωτηρίας, αλλά παρείχε και κοινή για όλους διδασκαλία. Και το γεγονός ότι το Ευαγγέλιο κηρύχθηκε σε όλο τον κόσμο ανατρέπει τον διαχωρισμό των αμαρτωλών από τους δικαίους. Και ο Παύλος λέει: «Όλοι είμαστε ένα εν Χριστώ». Και η παραβολή του διχτυού διακηρύσσει τον κοινό χαρακτήρα αυτών που πιάνονται κατά την αλιεία· διότι ούτε εκείνο ψαρεύει κάποια ενώ κάποια άλλα δεν τα κυνηγά, αλλά αλιεύει μαζί όλα όσα πέφτουν μέσα του. Και το σεντόνι που υποδείχθηκε στον Πέτρο υπογραμμίζει την κοινή κλήση όλων, και όχι μόνο των ακαθάρτων αποκλείοντας τους καθαρούς.

Όπως λοιπόν παραδίδεται ότι το μαργαριτάρι γεννιέται μέσα στο στρείδι, στο οποίο, όταν ανοίγει τα κελύφη του, πέφτει η αστραπή· έπειτα, όταν πάλι αυτό τα κλείνει, από την αστραπή και τη δροσιά συλλαμβάνεται το μαργαριτάρι, και γι' αυτό είναι ολόλευκο· έτσι και ο Χριστός συνελήφθη στην Παρθένο από την άνωθεν αστραπή, το Άγιο Πνεύμα· και όπως εκείνος που έχει ένα μαργαριτάρι, κρατώντας το πολλές φορές στο χέρι του, ο ίδιος μεν γνωρίζει πόσο πλούτο κατέχει, οι άλλοι όμως το αγνοούν· έτσι και το κήρυγμα κρύβεται μέσα στα αφανή και τα ευτελή. Πρέπει λοιπόν να αποκτούμε αυτό το μαργαριτάρι, δίνοντας τα πάντα. «Πάλι η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα και μάζεψε κάθε λογής ψάρια, το οποίο, όταν γέμισε, το έβγαλαν στον γιαλό, και αφού κάθισαν, μάζεψαν τα καλά σε αγγεία, ενώ τα άχρηστα τα πέταξαν έξω· έτσι θα γίνει και στη συντέλεια του αιώνος. Θα βγουν οι άγγελοι και θα ξεχωρίσουν τους πονηρούς από τους δικαίους, και θα τους ρίξουν στο καμίνι του πυρός· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.» Φοβερή είναι αυτή η παραβολή· διότι δείχνει ότι, ακόμη κι αν πιστεύουμε, αν δεν έχουμε ενάρετο βίο, θα ριχτούμε στη φωτιά. Διότι δίχτυ είναι η διδασκαλία των αλιέων αποστόλων, η οποία πλέχτηκε τόσο από θαύματα όσο και από προφητικές μαρτυρίες. Επειδή αυτά που δίδασκαν οι απόστολοι, τα επιβεβαίωναν και με τα θαύματα και με τα λόγια των προφητών.