Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:48

Ο ίδιος αδελφός ρώτησε τον ίδιο Γέροντα: Δεν οφείλουμε λοιπόν να διαβάζουμε και τα έργα του Ευαγρίου; Απόκριση του Ιωάννη: Τέτοιου είδους δόγματα να μην τα αποδέχεσαι, να διαβάζεις όμως από αυτόν, εάν θέλεις, όσα συντελούν στην ωφέλεια της ψυχής, σύμφωνα με την παραβολή στο Ευαγγέλιο περί της σαγήνης, όπως έχει γραφτεί ότι «Τα μεν καλά τα έβαλαν σε αγγεία, ενώ τα άχρηστα τα πέταξαν έξω». Έτσι να πράξεις και εσύ.

Είναι εξάλλου πιθανό πάλι να υποδηλώνει η φράση «Αυτόν που έρχεται προς εμένα δεν θα τον βγάλω έξω», ότι δεν πρόκειται να παραδοθεί στην κρίση εκείνος που πιστεύει και προσέρχεται στη θεία χάρη. Διότι θα βρεις το «Έξω» να σημαίνει κάτι τέτοιο, όπως σε εκείνη την παραβολή του μακάριου Ματθαίου: «Διότι μοιάζει», λέει, «η βασιλεία των ουρανών με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα και συγκέντρωσε από κάθε είδος, το οποίο, αφού το ανέβασαν και το τράβηξαν στην ακτή, μάζεψαν τα καλά σε αγγεία, ενώ τα σάπια τα πέταξαν έξω». Το μεν ότι οι αγαθοί θα συγκεντρωθούν στις θείες και ουράνιες αυλές, θα το εννοήσουμε από το ότι λέει πως συλλέχθηκαν τα καλά σε αγγεία· ενώ από το ότι το άχρηστο πετάχτηκε έξω, θα κατανοήσουμε ότι ο ασεβής θα εκπέσει από όλα τα αγαθά και θα οδηγηθεί στην κρίση. Επομένως, όταν ο Χριστός λέει «Αυτόν που έρχεται προς εμένα δεν θα τον βγάλω έξω», ας δεχτούμε ότι με κανέναν τρόπο δεν πρόκειται να περιπέσει σε κόλαση ο λαός που τον πλησιάζει μέσω της πίστης.

Ακριβής λοιπόν, λέγει, θα είναι η συλλογή αυτών των ανθρώπων, και αυτό το διδάσκει λέγοντας ο ίδιος ο Σωτήρας: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα και συγκέντρωσε κάθε είδους ψάρια, το οποίο, όταν γέμισε, το ανέβασαν, και αφού κάθισαν στην ακτή μάζεψαν τα καλά σε αγγεία, ενώ τα άχρηστα τα έριξαν έξω». Ακριβής λοιπόν, λέγει, θα είναι η αναζήτηση των ανόσιων, και δεν θα διαφύγει την προσοχή κανείς απολύτως από όσους έχουν ζήσει με αυτόν τον τρόπο· διότι Εκείνος που γνωρίζει τις καρδιές και τα νεφρά θα τους υποδείξει όλους στους αγγέλους που είναι τεταγμένοι για τον σκοπό αυτό. <Όσοι δε απομείνουν επί της γης θα ευφρανθούν μαζί με τη δόξα του Κυρίου.> Λέγοντας ότι θα γίνει ακριβής η εξέταση εκείνων που έχουν συλληφθεί σε αμαρτίες, ώστε κανείς να μην μπορέσει να διαφύγει, δεν αφήνει να συντριβεί από τον τρόμο για αυτά τα γεγονότα ο ευσεβής και φιλόθεος. Διότι, ακόμη κι αν λέγεται ότι οι συνέπειες της οργής επέρχονται εναντίον όλων, εντούτοις ο Θεός των όλων δεν καταστρέφει τον δίκαιο μαζί με τους ασεβείς. Και αυτό το διδάσκει λέγοντας μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ: «Υιέ ανθρώπου, σε γη επί της οποίας επιφέρω κρίση αίματος, ακόμη κι αν βρίσκονταν στο μέσο αυτών ο Νώε, ο Δανιήλ και ο Ιώβ, αυτοί θα σώζονταν χάρη στη δικαιοσύνη τους, η δε γη θα οδηγούνταν στον όλεθρο».

Νομίζω δε ότι και στο παρόν έχουν λεχθεί αρκετά ενάντια στα λόγια σου, ω αγύρτη, και αφού ολοκλήρωσα τον έλεγχό τους, θα προχωρήσω στις επόμενες αιρέσεις, επικαλούμενος ως συνήθως τον ίδιο τον Θεό να επικουρήσει τη δική μας μετριότητα, ώστε να φέρουμε στο φως τον έλεγχο κάθε παραποιημένης αίρεσης. Διότι, το ότι με τους συρισμούς του, σαν καρχαρίας που αναδύθηκε από τη θάλασσα και που προσκαλεί την έχιδνα, εξαπάτησε μέσω των επιστολών του τη Φλώρα, τόσο την ίδια όσο και άλλους μαζί με αυτήν, έχει ήδη αποδειχθεί στα όσα ελέχθησαν. Αφού δε τον τυλίξαμε στο δίχτυ της αλήθειας, το αίνιγμα του οποίου ο Κύριος στο Ευαγγέλιο ονόμασε βασιλεία των ουρανών, και αφού τον ελέγξαμε ως έναν από τους κακούς ιχθύες με το να καταστήσουμε φανερά τα μοχθηρά του λόγια, τον κατατροπώσαμε με τη διδασκαλία της αληθινής πίστεως. Έχοντας λοιπόν συντρίψει αυτόν με τη δύναμη του Θεού, ας ευχαριστήσουμε εμείς τον Θεό, και ας καταπιαστούμε να προχωρήσουμε ομοίως, όπως προείπα, στις επόμενες αιρέσεις.

Έτσι και η αλιευτική τέχνη ενεργεί, σύμφωνα με την παραβολή του Κυρίου, διαχωρίζοντας τα καλά και εδώδιμα ψάρια από τα πονηρά και δηλητηριώδη, ώστε να μην πέσει κάτι από τα βλαβερά μέσα στα δοχεία και αχρηστευθεί έτσι και η απόλαυση των χρησίμων. Αυτό ακριβώς είναι και το έργο της αληθινής σωφροσύνης: επιλέγοντας δηλαδή το καθαρό και ωφέλιμο από όλα τα επιτηδεύματα, να απορρίπτει σε κάθε περίπτωση το άχρηστο και να το εγκαταλείπει στον κοινό και κοσμικό βίο, ο οποίος μεταφορικά στην παραβολή ονομάζεται θάλασσα· όπως άλλωστε τον ονομάζει και ο ψαλμωδός, όταν σε κάποιον από τους ψαλμούς μάς παραδίδει διδασκαλία εξομολογήσεως, αποκαλώντας αυτόν τον άστατο, εμπαθή και ταραχώδη βίο «ύδατα που φθάνουν έως την ψυχή και βάθη θαλάσσης και καταιγίδα». Μέσα σε αυτήν, κάθε αποστατική διάνοια, καθ' ομοιότητα των Αιγυπτίων, «καταδύεται σαν λίθος στον βυθό», ενώ ό,τι είναι αγαπητό στον Θεό και διορατικό της αληθείας, το οποίο στην ιστορία έχει ονομαστεί Ισραήλ, αυτό και μόνο τη διασχίζει σαν να είναι ξηρά, χωρίς να έρχεται πουθενά σε επαφή με την πικρία και την αρμύρα των βιωτικών κυμάτων. Έτσι, τυπικώς, υπό την καθοδήγηση του νόμου —καθώς ο Μωυσής υπήρξε τύπος του νόμου— και ο Ισραήλ διεπέρασε τη θάλασσα χωρίς να βραχεί, ενώ ο Αιγύπτιος που επιχειρούσε να τη διασχίσει μαζί του καταποντίστηκε, ανάλογα με την εσωτερική διάθεση που κατείχε τον καθένα: ο μεν περνώντας την ανάλαφρα, ο δε ελκυόμενος προς τον βυθό.

ΣΕ΄. Στον ίδιο. Τα καλά συγκεντρώνονται σε δοχεία, και τα κακά πετιούνται έξω από το δίχτυ, κατά την εξέταση, εννοώ, της Εκκλησίας του Κυρίου, επειδή όλοι σφραγίστηκαν στο όνομα του Χριστού και ενώθηκαν σε μία αρμονία.

Βλέπεις πώς είναι κρυμμένο και μέσα στον κόσμο το κήρυγμα, και μέσα στο κήρυγμα τα αγαθά; Αν δεν πωλήσεις τα πάντα, δεν το αγοράζεις· αν δεν έχεις τέτοια ψυχή, η οποία να μεριμνά και να αναζητά, δεν το βρίσκεις. Δύο λοιπόν πρέπει να συντρέχουν: και το να απέχει κανείς από τα βιοτικά, και το να βρίσκεται σε εγρήγορση. Διότι αναφέρεται, λέει, σε κάποιον που αναζητά καλούς μαργαρίτες· ο οποίος, όταν βρήκε έναν πολύτιμο, πούλησε τα πάντα και τον αγόρασε. Διότι η αλήθεια είναι μία, και όχι πολυσχιδής. Και όπως ακριβώς εκείνος που έχει τον μαργαρίτη, ο ίδιος μεν γνωρίζει ότι πλουτεί, στους άλλους όμως πολλές φορές δεν γίνεται αντιληπτός ενώ τον κρατά στο χέρι του· διότι δεν έχει σωματικό όγκο· έτσι ακριβώς συμβαίνει και με το κήρυγμα, όσοι μεν το κατέχουν γνωρίζουν ότι πλουτούν, οι δε άπιστοι, επειδή δεν γνωρίζουν αυτόν τον θησαυρό, αγνοούν και τον δικό μας πλούτο. Έπειτα, για να μην επαναπαυόμαστε μόνο στο κήρυγμα, ούτε να νομίζουμε ότι η πίστη μόνη της αρκεί για τη σωτηρία μας, αναφέρει και μία άλλη, φοβερή παραβολή. Ποια είναι αυτή; Εκείνη της σαγήνης. Διότι η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με σαγήνη που ρίχτηκε στη θάλασσα και συγκέντρωσε από κάθε είδος· την οποία, όταν γέμισε, την ανέσυραν στην ακρογιαλιά, και αφού κάθισαν, συνέλεξαν τα καλά σε δοχεία, ενώ τα σάπια τα έριξαν έξω. Και σε τι διαφέρει αυτή από την παραβολή των ζιζανίων;

Μτ 13, 24-52 «Βασιλεία των ουρανών» και βασιλεία του Θεού ονομάζεται αφενός η πρώτη παρουσία του Δεσπότου Χριστού, καθώς λέει: «αν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία». Και πάλι: «ωμοιώθη η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που έσπειρε καλό σπόρο στον αγρό του». Διότι καθένα από αυτά υπονοεί την πρώτη παρουσία. Ονομάζεται βασιλεία η ανάσταση, καθώς λέει: «έως ότου το πίνω καινούργιο στη βασιλεία». Ονομάζεται βασιλεία και το ίδιο το κήρυγμα, ως πρόξενος της βασιλείας, καθώς λέει: ωμοιώθη η «βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού» και «όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με προζύμι». Διότι μέσα από καθεμία από τις δύο παραβολές υπονοείται το κήρυγμα. Επειδή, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιναπιού, που είναι πάρα πολύ μικρός όταν σπέρνεται, απλώνεται και εκτείνεται σε μεγάλο δέντρο, έτσι και ο λόγος του κηρύγματος, που ήταν πολύ μικρός και σπερνόταν και φαινόταν στην αρχή μόνο στην Ιουδαία, αργότερα από εκεί εξαπλώθηκε και διέτρεξε όλη την οικουμένη. Και όπως ακριβώς το προζύμι, αν και μικρό, ζυμώνει όλο το φύραμα, έτσι και η χάρη του κηρύγματος, αφού εναποτέθηκε στο ανθρώπινο φύραμα, το μετέστησε ολόκληρο στην υπακοή του Χριστού, ζυμώνοντάς το ως άρτο, συσφίγγοντας και ενοποιώντας τη διασκορπισμένη μέσα στην πλάνη, διαμελισμένη και διαλυμένη φύση μας. Έτσι και το ίδιο το κήρυγμα ονομάζεται βασιλεία των ουρανών.

Όπως λοιπόν παραδίδεται ότι το μαργαριτάρι γεννιέται μέσα στο στρείδι, στο οποίο, όταν ανοίγει τα κελύφη του, πέφτει η αστραπή· έπειτα, όταν πάλι αυτό τα κλείνει, από την αστραπή και τη δροσιά συλλαμβάνεται το μαργαριτάρι, και γι' αυτό είναι ολόλευκο· έτσι και ο Χριστός συνελήφθη στην Παρθένο από την άνωθεν αστραπή, το Άγιο Πνεύμα· και όπως εκείνος που έχει ένα μαργαριτάρι, κρατώντας το πολλές φορές στο χέρι του, ο ίδιος μεν γνωρίζει πόσο πλούτο κατέχει, οι άλλοι όμως το αγνοούν· έτσι και το κήρυγμα κρύβεται μέσα στα αφανή και τα ευτελή. Πρέπει λοιπόν να αποκτούμε αυτό το μαργαριτάρι, δίνοντας τα πάντα. «Πάλι η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα και μάζεψε κάθε λογής ψάρια, το οποίο, όταν γέμισε, το έβγαλαν στον γιαλό, και αφού κάθισαν, μάζεψαν τα καλά σε αγγεία, ενώ τα άχρηστα τα πέταξαν έξω· έτσι θα γίνει και στη συντέλεια του αιώνος. Θα βγουν οι άγγελοι και θα ξεχωρίσουν τους πονηρούς από τους δικαίους, και θα τους ρίξουν στο καμίνι του πυρός· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.» Φοβερή είναι αυτή η παραβολή· διότι δείχνει ότι, ακόμη κι αν πιστεύουμε, αν δεν έχουμε ενάρετο βίο, θα ριχτούμε στη φωτιά. Διότι δίχτυ είναι η διδασκαλία των αλιέων αποστόλων, η οποία πλέχτηκε τόσο από θαύματα όσο και από προφητικές μαρτυρίες. Επειδή αυτά που δίδασκαν οι απόστολοι, τα επιβεβαίωναν και με τα θαύματα και με τα λόγια των προφητών.