Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:5

7. Είναι βέβαια καλό, αγαπητοί, να επιδιώκουμε τα καλύτερα, και σε ό,τι συντελεί περισσότερο στην αρετή, σε αυτό περισσότερο να αφιερωνόμαστε. Αλλά όπως λέει ο Παύλος: «Ο καθένας σας έχει δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς». Διότι, επειδή ο Δημιουργός όλων μας είναι αγαθός, δίνει και στους πιο αδύναμους αφορμές για να σωθούν· και ενώ θεωρεί άξιο μεγαλύτερου επαίνου εκείνον που προσπαθεί να διαπρέπει στα πιο τέλεια, εντούτοις δεν επέτρεψε να στερείται τη φιλανθρωπία Του και εκείνος που δεν έχει τόσο μεγάλο μερίδιο στην αρετή. Γιατί όπως τα πρόσωπα δεν είναι όμοια με τα πρόσωπα, καθώς λέει ο Σολομών, έτσι δεν είναι όμοιες ούτε οι διάνοιες των ανθρώπων. Διότι η φύση του σώματος είναι μεν μία και έχει απαρτιστεί από τα ίδια μέλη, αλλά η διαφορά των χαρακτηριστικών στον καθένα δημιουργεί την ποικιλομορφία. Το ίδιο θα βρούμε ότι συμβαίνει και με τη διάνοια· μέσω των ίδιων ενεργειών έχει συγκροτηθεί ίση σε όλους, αλλά με τις ποιότητες των έξεων διαιρείται σε ανομοιότητα. Νομίζω ότι ένα τέτοιο νόημα πηγάζει και από την ευαγγελική παραβολή: «Εξήλθε, λέει, ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του· και ενώ έσπερνε, άλλα έπεσαν στους δρόμους και στα πετρώδη, άλλα στα αγκάθια, και άλλα έπεσαν στην καλή γη και έκαναν καρπό, ο ένας εξήντα, και ο άλλος τριάντα». Βλέπεις πώς είπε ότι όλη η γη είναι καλή, αλλά ως προς τη διαφορά των καρπών φαίνεται η ανισότητα.

«Βγήκε», λέει, «ο σπορέας για να σπείρει· και ένα μέρος έπεσε στον δρόμο, δηλαδή στην ελληνική πλάνη. Και ήρθαν τα πετεινά, οι αδηφάγοι άρπαγες δαίμονες, και το κατέφαγαν. Άλλο έπεσε στα πετρώδη μέρη, εννοώ τη σκληρότροπη προαίρεση των Ιουδαίων, και αμέσως φύτρωσε φυτό προπετείας και παρανομίας. Διότι τέτοιος είναι ο τρόπος των Ιουδαίων. Αφού, όταν δέχονταν τον νόμο στην έρημο, έλεγαν στον Μωυσή: «Όλα όσα είπε ο Θεός θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε». Και εκείνοι που υπόσχονταν αυτά, προσκυνούσαν άψυχο μοσχάρι και προτιμούσαν το νεκρό αντί για τον ζώντα Θεό. Άλλο έπεσε στα αγκάθια, δηλαδή στις αιχμηρές και βλάσφημες αιρέσεις, οι οποίες συμπνίγουν καθημερινά τον σπόρο της ευσέβειας. Έτερο έπεσε στην καλή γη, στην Εκκλησία του Χριστού, την εύφορη, η οποία καρποφορεί τριάντα, εξήντα και εκατό. Το τριάντα είναι ο ζυγός της σωφροσύνης· το εξήντα της αγγελόμορφης παρθενίας· το εκατό της θείας δικαιοσύνης, της αγνείας και της ανδραγαθίας των μαρτύρων.

Αναμμένα κάρβουνα για τα πόδια είναι ολόκληρη η ζωή, διόλου ελαφριά· και πάντοτε πορεύεσαι πάνω από κρυφές παγίδες. Φοβούμαι μήπως, θέτοντας τα θεμέλια της ζωής στην άμμο, διασκορπιστώ από τη βροχή, τους ποταμούς και τους ανέμους· ή μήπως, σαν τον σπόρο που πέφτει σε γη ξηρή και άκαρπη, βλαστήσω μεν γρήγορα, αλλά τάχιστα ξηρανθώ, χτυπημένος από τις ακτίνες του ήλιου και από μικρές θλίψεις.

ΙΑ΄. Μία μερίδα, ένα γένος ψυχών αποκλείω από την πανήγυρη, στενάζοντας βέβαια και πονώντας, πενθώντας ίσως γι' αυτούς που δεν κατανοούν, και οδυρόμενος γι' αυτούς που ούτε καν αντιλαμβάνονται τη δική τους απώλεια· διότι αυτό είναι το πιο αξιοθρήνητο της πληγής τους. Τους αποκηρύσσω όμως, αυτούς που σπάρθηκαν όχι επάνω στη στερεή και άσειστη πέτρα, αλλά επάνω στην ξηρή και άγονη. Αυτοί είναι εκείνοι που προσήλθαν στον Λόγο επιπόλαια και είναι ολιγόπιστοι, και οι οποίοι, επειδή δεν έχουν βάθος γης, φύτρωσαν αμέσως και ξεπρόβαλαν, για να αρέσουν στους διπλανούς τους· έπειτα, από μια μικρή επίθεση του πονηρού και από τον ελαφρύ καύσωνα των πειρασμών, ξεράθηκαν και πέθαναν. Και ακόμη χειρότεροι από αυτούς, και εκείνοι που πρέπει περισσότερο να αποκηρυχθούν από την πανήγυρη, είναι όσοι δεν αντιστάθηκαν ούτε για λίγο στις περιστάσεις και σε εκείνους που μας υποδουλώνουν στην κακή αιχμαλωσία, αποσπώντας μας από Εκείνον που ανέβηκε στα ύψη και μας αιχμαλώτισε με την καλή αιχμαλωσία· απεναντίας, αποδείχθηκαν στο έπακρο πονηροί και ευτελείς, χωρίς να αντέξουν ούτε για λίγο, ούτε καν επειδή υπέστησαν κάποια θλίψη ή πειρασμό σκανδαλίστηκαν εξαιτίας του Λόγου, αλλά για ένα πρόσκαιρο κέρδος, ή για κάποια περιποίηση, ή για μια μικρή εξουσία, απεμπόλησαν οι άθλιοι τη δική τους σωτηρία.

Έπειτα, προσθέτει στα προλεχθέντα τα εξής, δια των οποίων ασφαλίζει αναγκαίως τη διάνοια των μαθητευομένων, ώστε να μην αποδίδουν στον Δημιουργό την αιτία της σκοτεινής όψης, αλλά να θεωρούν ότι η προσωπική προαίρεση του καθενός θέτει τα θεμέλια μιας τέτοιας μορφής. «Μη με βλέπετε», λέγει, «που εγώ είμαι μαυρισμένη». Διότι δεν έγινα τέτοια εξ αρχής· επειδή δεν ήταν λογικό, αφού πλάστηκα από τα φωτεινά χέρια του Θεού, να περιβληθώ με κάποια σκοτεινή και μαύρη όψη. Δεν ήμουν, λοιπόν, τέτοια, λέγει, αλλά έγινα. Διότι δεν είμαι από τη φύση μου μαυρισμένη, αλλά το αίσχος αυτό μου ήλθε επίκτητο, αφού ο ήλιος μετέβαλε το χρώμα της μορφής μου από λαμπρό σε μαύρο. «Διότι ο ήλιος», λέγει, «με παράβλεψε». Τι είναι λοιπόν αυτό που μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Λέγει ο Κύριος στα πλήθη δια παραβολής ότι αυτός που σπέρνει τον λόγο δεν σπέρνει μόνο στην αγαθή καρδιά, αλλά ακόμη κι αν κάποια είναι πετρώδης, κι αν έχει κατακλυστεί από αγκάθια, κι αν βρίσκεται στην άκρη του δρόμου και είναι καταπατημένη, σε όλους από φιλανθρωπία ρίχνει τα σπέρματα του λόγου. Και ερμηνεύοντας με τον λόγο τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς, λέγει ότι αυτό συμβαίνει στην πετρώδη ψυχή: το ότι αυτό που σπάρθηκε δεν ριζώνει σε βάθος, αλλά, ενώ παρευθύς με την επιφανειακή βλάστηση δίνει την υπόσχεση του σταχυού, όταν ο ήλιος θερμάνει πιο δυνατά το έδαφος, επειδή δεν υπάρχει υγρασία κάτω από τις ρίζες, ξεραίνεται. Και μέσω της ερμηνείας αυτής, ονομάζει τον ήλιο πειρασμό.

«Και ένα άλλο έπεσε», λέει, «πάνω στην πέτρα», ενώ ο Ματθαίος λέει «σε πετρώδη εδάφη», δηλαδή σε καρδιά πωρωμένη και σκληρή, μέσα στην οποία δεν μπορεί να εισχωρήσει ο λόγος και να κρατηθεί γερά από αυτήν και σαν να ριζώσει· γι' αυτό «όταν φύτρωσε», λέει, «ξεράθηκε, επειδή δεν είχε υγρασία»· δηλαδή αφού παρέμεινε για λίγο και φάνηκε να αναπτύσσεται κάπως, έπειτα εξαφανίστηκε όταν ήρθαν κάποιοι πειρασμοί, μη μπορώντας να καρποφορήσει εξαιτίας της αδυναμίας της προαιρέσεως· «διότι αυτοί που σπάρθηκαν πάνω στην πέτρα», λέει, «είναι εκείνοι που όταν ακούσουν, δέχονται με χαρά τον λόγο, αλλά αυτοί δεν έχουν ρίζα, οι οποίοι πιστεύουν για λίγο καιρό και σε καιρό πειρασμού απομακρύνονται». «Και ένα άλλο έπεσε ανάμεσα στ' αγκάθια», δηλαδή σε καρδιές εντελώς προσκολλημένες στα σωματικά και πρόσκαιρα και βιωτικά πράγματα και βυθισμένες στις μέριμνες γι' αυτά και στις ηδονές που προέρχονται από αυτά. Γι' αυτό, επειδή φύτρωσαν μαζί τέτοια αγκάθια, το έπνιξαν και το εξαφάνισαν. «Διότι αυτό που έπεσε στα αγκάθια», λέει, «είναι αυτοί που άκουσαν, και καθώς προχωρούν στη ζωή, συμπνίγονται από τις μέριμνες και τον πλούτο και τις ηδονές του βίου και δεν καρποφορούν».

Ατενίζοντας αυτόν, τέτοιος γινόταν και ο ίδιος, αν και ήταν νέος, αν βέβαια υπήρξε ποτέ νέος —διότι εγώ τουλάχιστον δεν πείθομαι, τόσο ώριμο φρόνημα διέθετε ήδη από τα ίδια του τα σπάργανα—, αλλά, έστω και αν ήταν νέος ως προς την ηλικία, αφοσιώθηκε σε κάθε φιλοσοφία. Και αφού κατανόησε καλά τη δική μας φύση, ότι δηλαδή είναι σαν ένας αγρός που κατακλύζεται από άγρια βλάστηση, απέκοπτε εύκολα τα νοσήματα της ψυχής με τον λόγο της ευσέβειας, σαν με κάποιο δρεπάνι, προσφέροντας στον γεωργό καθαρούς τους αγρούς για τη σπορά των σπερμάτων· και δεχόμενος τα πάντα, τα προωθούσε στο βάθος, ώστε, αφού ρίζωναν βαθιά κάτω, ούτε να υποκύψουν στην προσβολή της ηλιακής ακτίνας ούτε πάλι να συμπνιγούν από τα αγκάθια.

Διότι για χάρη σας και για τη δική σας προκοπή υπομένουμε όλο αυτόν τον κόπο, ώστε και εσείς να ανέλθετε ταχύτερα στην ίδια την κορυφή της αρετής, και να γίνετε δάσκαλοι της κατά Θεόν πολιτείας σε όλους όσοι σας βλέπουν, και εμείς να απολαμβάνουμε μεγαλύτερη παρρησία, βλέποντας ότι δεν κοπιάζουμε μάταια ούτε άσκοπα, αλλά ότι αυτός ο πνευματικός σπόρος αυξάνεται καθημερινά, και να μη συμβεί σε εμάς ό,τι ακριβώς συνέβη στο Ευαγγέλιο με τον σπορέα. Διότι εκεί ένα μόνο μέρος διασώθηκε, ενώ τα άλλα τρία χάθηκαν. Επειδή, το μέρος των σπόρων που σπάρθηκε κοντά στον δρόμο έμεινε άκαρπο, το άλλο πνίγηκε από τα αγκάθια, και ένα άλλο που σπάρθηκε πάνω στις πέτρες και έμεινε στην επιφάνεια δεν μπόρεσε να φέρει κανέναν καρπό· εδώ όμως, με τη χάρη του Θεού, προσδοκούμε ότι όλος ο σπόρος έχει σπαρθεί στην καλή γη, και άλλοι θα αποδώσουν εκατό, άλλοι εξήντα και άλλοι τριάντα.

Τρία μέρη χάνονται, και σώζεται το ένα. Και ενώ αυτός έσπερνε, λέει, άλλα μεν έπεσαν κοντά στον δρόμο, και ήλθαν τα πετεινά και τα κατέφαγαν. Δεν είπε ότι ο ίδιος τα έριξε, αλλά ότι έπεσαν. Άλλα δε έπεσαν στην πέτρα, όπου δεν υπήρχε πολλή γη· και αμέσως φύτρωσαν, λόγω του ότι δεν είχαν βάθος γης· όταν όμως ανέτειλε ο ήλιος, κάηκαν, και επειδή δεν είχαν ρίζα, ξεράθηκαν. Άλλα πάλι έπεσαν στα αγκάθια· και αυξήθηκαν τα αγκάθια και τα έπνιξαν. Άλλα δε έπεσαν στην καλή γη· και έδιναν καρπό, άλλο εκατό, άλλο εξήντα, και άλλο τριάντα. Όποιος έχει ώτα για να ακούει, ας ακούει. Το τέταρτο μέρος σώθηκε· και ούτε αυτό εξίσου, αλλά και εδώ είναι μεγάλη η διαφορά.

Αυτό, όμως, δεν συνέβη μόνο στον σπόρο, αλλά και στο δίχτυ. Διότι και εκείνο ανέσυρε πολλά άχρηστα. Λέει, λοιπόν, αυτήν την παραβολή, για να ενισχύσει και να εκπαιδεύσει τους μαθητές, ώστε, ακόμη κι αν εκείνοι που χάνονται είναι περισσότεροι από αυτούς που δέχονται τον λόγο, να μην καταπτοούνται. Διότι αυτό συνέβη και στον ίδιο τον Δεσπότη· και Εκείνος, αν και γνώριζε εκ των προτέρων απόλυτα ότι αυτά θα συμβούν, δεν έπαψε να σπέρνει. «Και πώς θα είχε λογική», λέει κάποιος, «να σπέρνει κανείς πάνω στα αγκάθια, πάνω στην πέτρα, πάνω στον δρόμο;» Στην περίπτωση, βέβαια, των σπόρων και της γης, αυτό δεν θα είχε καμία λογική· στην περίπτωση όμως των ψυχών και των διδασκαλιών, η πράξη αυτή αξίζει μεγάλο έπαινο. Διότι ο μεν γεωργός δικαιολογημένα θα κατηγορούνταν αν έκανε κάτι τέτοιο, επειδή δεν είναι δυνατόν η πέτρα να μεταβληθεί σε γη, ούτε ο δρόμος να πάψει να είναι δρόμος, ούτε τα αγκάθια να πάψουν να είναι αγκάθια· στα λογικά όντα όμως δεν συμβαίνει το ίδιο.

Πού είναι ο πλούτος; Πού είναι οι πλεονεξίες; Βλέπετε ότι όλα είναι πιο ευτελή από τον ιστό της αράχνης; Αλλά θα μου πεις, και τι ωφελείς λέγοντάς τα αυτά; Ωφελώ, εάν κάποιος με ακούει· εγώ πράττω το καθήκον μου· ο σπορέας σπέρνει. Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει· και άλλοι μεν σπόροι έπεσαν κοντά στον δρόμο, άλλοι πάνω στην πέτρα, άλλοι στα αγκάθια, και άλλοι στην καλή γη· τα τρία μέρη χάθηκαν και το ένα σώθηκε, και όμως δεν εγκατέλειψε τη γεωργία, αλλά, επειδή το ένα μέρος διασωζόταν, δεν σταμάτησε τη γεωργική του εργασία.

Αλλά τι να κάνω; Δεν με αφήνει η μέριμνα για τους όρκους, η οποία κατατήκει την ψυχή μου· και γνωρίζω μεν ότι πολλοί θα κατακρίνουν την υπερβολή των λεγομένων μου, ακούγοντας ότι λιώνει την ψυχή μου· διότι νομίζουν ότι το αμάρτημα αυτό είναι μικρό· εγώ όμως γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θρηνώ περισσότερο. Διότι τα άλλα αμαρτήματα και είναι βαριά και θεωρούνται ότι είναι βαριά· όπως ο φόνος και η μοιχεία, και είναι βαρύ αμάρτημα και θεωρείται ότι είναι βαρύ, ο όρκος όμως είναι μεν βαρύ, αλλά δεν θεωρείται ότι είναι βαρύ. Γι' αυτό θρηνώ και φοβάμαι το αμάρτημα· διότι αυτό, αυτό ακριβώς ανήκει στη μεθοδεία του διαβόλου, το να εισάγει δηλαδή την αμαρτία συγκεκαλυμμένη, και όπως ακριβώς αναμειγνύει δηλητήριο στη συνηθισμένη τροφή, έτσι μηχανεύεται να αποκρύψει τον όρκο μέσω της προκατάληψης των ανθρώπων. Τι λοιπόν; Θα αναλώσουμε όλη τη διδασκαλία και τον χρόνο μας στον όρκο; Σε καμία περίπτωση· διότι υποθέτω ότι υπάρχουν κάποιοι που το έχουν κατορθώσει. Όπως δηλαδή, όταν βγήκε ο σπορέας, δεν έπεσε όλος ο σπόρος στα αγκάθια, ούτε όλος στις πέτρες, αλλά πολύς έπεσε και στην καλή γη, έτσι και τώρα, είναι αδύνατον, εφόσον έγινε τόση διδασκαλία σε τόσο μεγάλο πλήθος, να μην υπάρχει κανένας που να μπορεί να επιδείξει τον καρπό. Επομένως, επειδή πολλοί μεν το κατόρθωσαν, όχι όμως ακόμη όλοι, ας μοιράσουμε και εμείς τον λόγο μας.

Όταν λοιπόν εισήλθε ο Βαρλαάμ και του απέδωσε τον πρέποντα χαιρετισμό της ειρήνης, ο Ιωάσαφ του επέτρεψε να καθίσει και, αφού αποχώρησε ο παιδαγωγός, λέγει στον γέροντα: «Δείξε μου τον πολύτιμο λίθο, για τον οποίο ο παιδαγωγός μου μού διηγήθηκε ότι λέγεις μεγάλα και θαυμαστά πράγματα». Ο δε Βαρλαάμ ξεκίνησε τη συνομιλία του μαζί του ως εξής: «Δεν είναι δίκαιο, βασιλιά μου, να σου πω κάτι ψευδές και απερίσκεπτο μπροστά στο μεγαλείο της δόξας σου· διότι όλα όσα σου γνωστοποιήθηκαν από εμένα είναι αληθινά και αναμφίλεκτα. Αλλά, εάν δεν δοκιμάσω πρώτα τη φρόνησή σου, δεν είναι θεμιτό να σου φανερώσω το μυστήριο. Διότι λέγει ο Δεσπότης μου: “Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του· και καθώς έσπερνε, μερικοί σπόροι έπεσαν κοντά στον δρόμο, και ήλθαν τα πτηνά και τους κατέφαγαν. Άλλοι έπεσαν σε πετρώδη μέρη, όπου δεν υπήρχε πολύ χώμα, και βλάστησαν αμέσως, διότι δεν είχαν βάθος γης. Όταν όμως ανέτειλε ο ήλιος, κάηκαν και, επειδή δεν είχαν ρίζα, ξεράθηκαν. Άλλοι έπεσαν στα αγκάθια, και μεγάλωσαν τα αγκάθια και τους έπνιξαν. Άλλοι, όμως, έπεσαν στην καλή γη και απέδωσαν καρπό εκατονταπλάσιο”».

Είπε δε προς αυτόν ο Ιωάσαφ: «Εγώ μεν, τίμιε γέροντα, με κάποιον πόθο και ακατάσχετο έρωτα ζητώ να ακούσω κάποιον λόγο νέο και αγαθό, και φωτιά έχει ανάψει μέσα στην καρδιά μου, η οποία με καταφλέγει δεινά και με παροτρύνει να μάθω ορισμένα αναγκαία ζητήματα· δεν συνάντησα όμως μέχρι τώρα άνθρωπο ικανό να με πληροφορήσει σχετικά με αυτά. Αν όμως συναντήσω κάποιον σοφό και επιστήμονα, και ακούσω λόγο σωτηρίας, ούτε στα πετεινά, όπως νομίζω, θα τον παραδώσω, ούτε στα θηρία, ούτε βέβαια θα φανώ πετρώδης, όπως είπες, ούτε ακανθώδης, αλλά και με ευγνωμοσύνη θα τον δεχθώ και με επίγνωση θα τον τηρήσω. Εσύ, λοιπόν, αν γνωρίζεις κάτι τέτοιο, μην το αποκρύψεις από εμένα, αλλά ανάγγειλέ το μου. Διότι, όταν άκουσα ότι έφτασες από μακρινή χώρα, χάρηκε η ψυχή μου, και απέκτησα την ελπίδα ότι μέσω εσού θα επιτύχω αυτό που ποθώ. Για τον λόγο αυτό άλλωστε σε οδήγησα τόσο γρήγορα ενώπιόν μου και σε δέχθηκα με καλωσύνη, σαν κάποιον από τους γνώριμους και συνομηλίκους μου, εφόσον βέβαια δεν διαψευστώ στην ελπίδα μου». Και ο Βαρλαάμ είπε: «Πολύ καλά έπραξες και άξια της βασιλικής σου μεγαλοπρέπειας, διότι δεν έδωσες προσοχή στη φαινόμενη ευτέλεια, αλλά έγινες μέτοχος της κρυμμένης ελπίδας».

Ήθελα, λέω, να μάθω από εσάς, ω άνδρες, ποια είναι η σημασία του ονόματος «Ισραήλ». Και καθώς εκείνοι σιωπούσαν, πρόσθεσα: Εγώ θα πω αυτό που γνωρίζω· διότι δεν θεωρώ δίκαιο ούτε να σιωπά κάποιος που γνωρίζει, ούτε να υποθέτω ότι εσείς γνωρίζετε και από φθόνο ή από απειρία αυτού που θέλει να μάθει (σιωπάτε), εγώ ο ίδιος φροντίζω πάντοτε, να τα λέω όλα με απλότητα και άδολα, όπως είπε ο κύριός μου: Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο· και ένα μέρος έπεσε στον δρόμο, άλλο στ' αγκάθια, άλλο στα πετρώδη, και άλλο στην καλή γη. Με την ελπίδα λοιπόν ότι υπάρχει κάπου καλή γη, πρέπει να μιλάω· επειδή ακριβώς εκείνος ο κύριός μου, ως ισχυρός και δυνατός, όταν έλθει θα απαιτήσει από όλους τα δικά του, και δεν θα καταδικάσει τον οικονόμο του, αν τον γνωρίζει, επειδή ξέρει ότι είναι δυνατός ο κύριός του και ερχόμενος θα απαιτήσει τα δικά του, εφόσον τα έχει καταθέσει σε κάθε τράπεζα, και δεν τα έχει κρύψει στη γη για οποιαδήποτε αιτία. Και το όνομα λοιπόν Ισραήλ αυτό σημαίνει: άνθρωπος που νικά δύναμη· διότι το «ίσρα» σημαίνει άνθρωπος που νικά, και το «ηλ» δύναμη. Πράγμα που και μέσω του μυστηρίου της πάλης, την οποία πάλαιψε ο Ιακώβ με εκείνον που φαινόταν μεν από το ότι υπηρετούσε το θέλημα του Πατρός, αλλά που ήταν Θεός από το ότι είναι πρωτότοκο τέκνο όλων των κτισμάτων, είχε προφητευθεί ότι έτσι θα έπραττε και ο Χριστός όταν θα γινόταν άνθρωπος.

Όπως και αλλού αναφέρει ότι ο πνευματικός σπόρος διαμοιράζεται με τέσσερις τρόπους: Εξήλθε, λέγει, ο σπορέας, ο Υιός του ανθρώπου, για να σπείρει τον ζωντανό λόγο του, τον σπόρο· και καθώς έσπερνε αυτός τους σπόρους της ζωής, άλλοι μεν έπεσαν κοντά στον δρόμο της ασύνετης καρδιάς, και ήλθαν τα πετεινά, δηλαδή τα πνεύματα, και τους κατέφαγαν· άλλοι δε έπεσαν στα πετρώδη νοήματα, όπου δεν είχε καλή γη, δηλαδή καρποφόρα καρδιά, και αμέσως φύτρωσαν, επειδή δεν είχαν βάθος γης, ρίζα θεοσέβειας, όταν δε ανέτειλε ο ήλιος του πειρασμού και του καυστικού διωγμού, κάηκαν, και επειδή δεν είχαν ρίζα επαρκούς πίστεως, σκανδαλίστηκαν και ξεράθηκαν· άλλοι δε έπεσαν πάνω στα αγκάθια του πλούτου, και ανέβηκαν τα αγκάθια, δηλαδή οι μέριμνες τούτου του αιώνος, και η απάτη του πλούτου, και τους έπνιξαν, και έγιναν άκαρποι· άλλοι δε έπεσαν στην καλή γη, στην καρποφόρα και συνετή καρδιά, και έδιναν καρπό πίστεως και αρετής σε εμένα τον σπορέα, ο μεν γονιμότερος νους εκατό, ο ενδιάμεσος εξήντα, και ο τρίτος τριάντα. «Ο έχων ώτα», όχι απλώς να έχει (διότι όλοι έχουν αυτιά), αλλά «ο έχων ώτα», λέγει, «ακούειν, ακουέτω» (όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει). Βλέπεις πώς ο πνευματικός και θείος σπόρος έχει σπαρθεί σε διάφορους αγρούς; Βλέπεις πώς άλλος μεν έχει σπαρθεί στον δρόμο, άλλος σε πετρώδη εδάφη, άλλος σε αγκάθια, και άλλος σε καλή γη; Και πώς ο μεν νουνεχής οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην πέτρα, ενώ ο ανόητος πάνω στην άμμο; «

Μακάριος είμαι κι εγώ που μιλώ σε αυτιά που ακούνε και δεν μιλώ σε «αυτιά κουφής οχιάς που βουλώνει τα αυτιά της», η οποία δεν ακούει τη φωνή των γητευτών, σύμφωνα με τον Δαβίδ, αλλά επειδή μιλώ σε αυτιά ανοιχτά στην παιδεία του Κυρίου, σύμφωνα πάλι με άλλον θείο προφήτη, και επειδή δεν ρίχνω «τα μαργαριτάρια μπροστά στους χοίρους», αλλά τα ρίχνω μπροστά σε ανθρώπους, δηλαδή σε εσάς που έχετε τιμηθεί με το δώρο του λόγου, και επειδή δεν σπέρνω σε πατημένο δρόμο ούτε σε αγκάθια ούτε σε πετρώδη εδάφη, αλλά καταβάλλω τον σπόρο του λόγου σε γη καλή και αγαθή, από την οποία ελπίζω καρπό τριανταπλάσιο, εξηκονταπλάσιο και εκατονταπλάσιο.

Μτ 13, 3-7: Τις εντολές του Χριστού, άλλοι μεν τις άκουσαν με αμέλεια, όπως οι σπόροι «παρά την οδόν»· άλλοι τις άκουσαν με προσοχή μεν, αλλά χωρίς σταθερότητα, όπως εκείνοι στην πέτρα· άλλοι δε με προσοχή και σταθερότητα, αλλά επειδή δέχθηκαν επιπλέον σπορά από αγκάθια και ζιζάνια, αργότερα πνίγηκαν από αυτά. Διαφέρουν δε αυτοί, διότι οι μεν δέχτηκαν την επιπλέον σπορά ενώ κοιμούνταν, οι δε, ακόμη και την εποχή της καλής σποράς, καλλιεργούσαν και έτρεφαν μέσα τους τα βλαστάρια των αγκαθιών. Άλλοι πάλι άκουσαν με προσοχή και δέχθηκαν σταθερά τη γνώση, και ούτε προηγουμένως ούτε μετέπειτα δέχθηκαν σπορά ζιζανίων, αλλά επέδειξαν βίο ανάξιο του κηρύγματος, τους οποίους μάλιστα ονομάζει σάπιους, καθώς σαπίζουν μέσα στον βούρκο των ηδονών. Όλοι αυτοί απορρίπτονται από τη βασιλεία, και μαζί με αυτούς και εκείνοι που ούτε καν δέχτηκαν να ακούσουν, αλλά αντίθετα περιγελούσαν τη διδασκαλία, όπως και εκείνοι που εξεγείρονταν εναντίον της, σαν αυτούς που ήσαν οι πωρωμένοι από τους Ιουδαίους, και μάλιστα οι γραμματείς και αυτοί που έφεραν υποκριτικά το αξίωμα της ιεροσύνης. Επτά, λοιπόν, είναι οι οδοί της απώλειας· γι' αυτό και είναι «πλατιά και ευρύχωρη».

Ποιος είναι ο σπορέας; Ο ίδιος ο Χριστός. Από πού εξήλθε; Από την κρυφή και αθέατη κατάληψή του. Πώς εξήλθε από εκεί; Με την περιβολή και την οικείωση της σάρκας, μέσω της οποίας γνωρίστηκε και κατανοήθηκε όσο είναι δυνατόν στον άνθρωπο να γνωρίσει και να κατανοήσει. Για να γίνει τι; Για να σπείρει τον λόγο της διδασκαλίας στην οικουμένη και να σώσει το δικό του πλάσμα, το οποίο ανάγεται με τα αγαθά έργα στην επίγνωση τόσο του ίδιου όσο και του δικού του Πατέρα και του ομοουσίου και ισοσθενούς Πνεύματος. Τέσσερις λοιπόν είναι οι τάξεις εκείνων που δεν τηρούν τη διδασκαλία και τις εντολές του Χριστού, όπως άλλωστε υπέδειξε και μέσω της παραβολής αυτούς που αντιστοιχούν σε κάθε τάξη. Διότι από αυτούς, κάποιοι μεν, από απόλυτη αμέλεια και ραθυμία και από τη δική τους πονηρία της προαίρεσης, δεν διατήρησαν τίποτα από όσα δέχτηκαν, αλλά τα στερήθηκαν όλα. Άλλοι δε τα κράτησαν, όσο κανείς δεν τους ενοχλούσε, αλλά όταν ενοχλήθηκαν από πειρασμούς, και αυτοί απώθησαν εκείνο που μέχρι τότε κρατούσαν, μένοντας στερημένοι από τη διδασκαλία, ακριβώς όπως οι προηγούμενοι. Τρίτοι είναι εκείνοι, οι οποίοι υποδέχονται τον σπόρο όχι επιφανειακά, αλλά σε βάθος, επειδή όμως μοίρασαν τη φροντίδα τους και σε άλλα ανάρμοστα πράγματα, έκαναν να φυτρώσουν αγκάθια μαζί με τον καλό σπόρο. Διότι η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει άκανθα το κέντρισμα της αμαρτίας.

Άραγε για να κατακάψει τη γη εξαιτίας των πολλών ακανθών; Άραγε για να τιμωρήσει; Όχι, αλλά για να σπείρει. Είπε δε «τον σπόρο του», διότι και οι προφήτες έσπειραν. Αλλά όχι τον δικό τους σπόρο, παρά του Θεού. Αυτός όμως, επειδή είναι Θεός, έσπειρε τον δικό του σπόρο· διότι δεν απέκτησε σοφία μέσω θείας χάριτος, μη γένοιτο! αλλά ο ίδιος ήταν η σοφία του Θεού. «Και ενώ αυτός έσπερνε, μερικοί σπόροι έπεσαν κοντά στον δρόμο· και ήλθαν τα πετεινά του ουρανού, και τους κατέφαγαν· άλλοι δε έπεσαν στα πετρώδη μέρη, όπου δεν υπήρχε πολύ χώμα, και αμέσως φύτρωσαν λόγω του ότι δεν είχαν βάθος γης· όταν όμως ανέτειλε ο ήλιος, καυματίστηκαν, και επειδή δεν είχαν ρίζα, ξεράθηκαν.» Εκείνοι κοντά στον δρόμο, είναι οι ράθυμοι και οι οκνηροί, οι οποίοι δεν αποδέχονται καθόλου τον λόγο. Διότι ο λογισμός τους είναι δρόμος καταπατημένος και σκληρός, και εντελώς ακαλλιέργητος· από αυτούς, λοιπόν, αρπάζουν τον λόγο τα πετεινά του ουρανού, δηλαδή τα πνεύματα του αέρα, τουτέστιν, οι δαίμονες. Εκείνοι δε στα πετρώδη μέρη, είναι αυτοί που άκουσαν μεν, αλλά εξαιτίας της αδυναμίας τους δεν αντιστάθηκαν στους πειρασμούς ή στις θλίψεις, αλλά πρόδωσαν τη δική τους σωτηρία· διότι, με τον ήλιο που ανατέλλει, να εννοείς τους πειρασμούς, επειδή οι πειρασμοί δοκιμάζουν τους ανθρώπους και φανερώνουν τα κρυμμένα, όπως ο ήλιος. «Άλλοι δε έπεσαν στις άκανθες, και ψήλωσαν οι άκανθες, και τους έπνιξαν.»