Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 13:8

Διότι ο Απόστολος παραγγέλλει να παραμένει ο καθένας εν Χριστώ στην κλήση με την οποία κλήθηκε, ώστε να λάβουμε τον στέφανο της υπομονής από τον μισθαποδότη Χριστό, τον οποίο υποσχέθηκε σε εκείνον που Τον αγαπά. Διότι είναι γραμμένο: «Νίκησε την επιθυμία σου μέσω της υπομονής, και θα είσαι τέλειος εν Χριστώ»· και: «Σε εκείνον που νικά θα δώσω να φάει από το ξύλο της ζωής που βρίσκεται στο μέσο του παραδείσου». Λέει πάλι ο Κύριος: Όποιος μέσω του ξύλου του σταυρού νικήσει όλα τα πάθη της σάρκας, σε αυτόν θα δώσω λευκή στολή. Διότι, εάν φοβόμαστε τον Κύριο, έχουν ετοιμαστεί τα ανεκδιήγητα αγαθά και οι στέφανοι της δόξας. Διότι ο πόλεμος ενάντια στις μεθοδείες του εχθρού και η νίκη κατ' αυτού, που δίδεται μέσω της βοήθειας του Κυρίου, δεν έχει δοθεί ως προσταγή των αγίων, αλλά σε τρεις τάξεις, όπως ανέφερε ο ίδιος ο Κύριος στην παραβολή του σπόρου· διότι έδιδε, λέει, ο ένας τριάντα, ο άλλος εξήντα και ο άλλος εκατό. Τις υποθέσεις δε αυτών των ταγμάτων, εάν ερευνήσεις τις Γραφές, θα τις βρεις να παρουσιάζονται με πολλούς τρόπους· σύμφωνα με τον λόγο μου, λοιπόν, οι μάρτυρες είναι εκείνοι που κάνουν καρπό εκατό, οι παρθένοι εκείνες που κάνουν εξήντα· και οι υπόλοιποι, οι οποίοι, σύμφωνα με τις εντολές του Κυρίου, αγωνίζονται να διαφυλάσσουν τους εαυτούς τους άμεμπτους σε κάθε αναστροφή που είναι αρεστή στον Κύριο, κάνουν καρπό τριάντα. Είθε να συγκαταλεχθούμε μεταξύ των μαθητών σου, Χριστέ Ιησού, και να απολαύσουμε τα άγιά σου αγαθά, τώρα και στους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Η γη σας είναι έρημη. Ο λόγος σε πολλά σημεία ονομάζει γη την ψυχή, αυτήν που υποδέχεται τα σπέρματα του λόγου, όπως διδαχθήκαμε στο Ευαγγέλιο μέσα από την παραβολή του Κυρίου, ότι κάποια έπεσαν στην καλή γη, τη δεκτική στα θεία διδάγματα και κατάλληλη για καρποφορία. Έρημη, αντίθετα, είναι αυτή που δεν έχει σοφία, ούτε λόγο, ούτε ζει με δικαιοσύνη, ούτε πορεύεται μέσα στην αλήθεια. —Οι πόλεις σας είναι πυρίκαυστες. Πόλη είναι ένα σύστημα ανθρώπων, συγκροτημένο από διάφορα επιτηδεύματα για την κοινωνία του βίου· το οποίο, επειδή περιέχει πολλή ματαιότητα στα έργα του, δηλαδή ξύλα, χόρτο και καλάμια, κατακαίγεται κατά την ημέρα της κρίσεως, και τα συστήματα των ασεβών γίνονται πυρίκαυστα.

7. Είναι βέβαια καλό, αγαπητοί, να επιδιώκουμε τα καλύτερα, και σε ό,τι συντελεί περισσότερο στην αρετή, σε αυτό περισσότερο να αφιερωνόμαστε. Αλλά όπως λέει ο Παύλος: «Ο καθένας σας έχει δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς». Διότι, επειδή ο Δημιουργός όλων μας είναι αγαθός, δίνει και στους πιο αδύναμους αφορμές για να σωθούν· και ενώ θεωρεί άξιο μεγαλύτερου επαίνου εκείνον που προσπαθεί να διαπρέπει στα πιο τέλεια, εντούτοις δεν επέτρεψε να στερείται τη φιλανθρωπία Του και εκείνος που δεν έχει τόσο μεγάλο μερίδιο στην αρετή. Γιατί όπως τα πρόσωπα δεν είναι όμοια με τα πρόσωπα, καθώς λέει ο Σολομών, έτσι δεν είναι όμοιες ούτε οι διάνοιες των ανθρώπων. Διότι η φύση του σώματος είναι μεν μία και έχει απαρτιστεί από τα ίδια μέλη, αλλά η διαφορά των χαρακτηριστικών στον καθένα δημιουργεί την ποικιλομορφία. Το ίδιο θα βρούμε ότι συμβαίνει και με τη διάνοια· μέσω των ίδιων ενεργειών έχει συγκροτηθεί ίση σε όλους, αλλά με τις ποιότητες των έξεων διαιρείται σε ανομοιότητα. Νομίζω ότι ένα τέτοιο νόημα πηγάζει και από την ευαγγελική παραβολή: «Εξήλθε, λέει, ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του· και ενώ έσπερνε, άλλα έπεσαν στους δρόμους και στα πετρώδη, άλλα στα αγκάθια, και άλλα έπεσαν στην καλή γη και έκαναν καρπό, ο ένας εξήντα, και ο άλλος τριάντα». Βλέπεις πώς είπε ότι όλη η γη είναι καλή, αλλά ως προς τη διαφορά των καρπών φαίνεται η ανισότητα.

Και βέβαια ο μακάριος Παύλος γράφει λέγοντας: «Καλό είναι για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα· εξαιτίας όμως των πορνειών, ας έχει ο καθένας τη δική του γυναίκα, και η καθεμία ας έχει τον δικό της άνδρα. Αυτό όμως το λέω κατά συγκατάβαση, όχι ως προσταγή. Διότι θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως και εγώ. Αλλά ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς.» Βλέπεις πώς μας υπέδειξε σαν βουνό την υπέρτατη υπεροχή της εγκράτειας, λέγοντας: «Καλό είναι για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα»· αλλά μας επέτρεψε να καταλύσουμε στη Σηγώρ, δηλαδή στον τρόπο ζωής που υπολείπεται του τελείου, εννοώντας το να επιτρέπεται να σμίγει κανείς μόνο με τη δική του γυναίκα; Και για την πολύ αγαθή γη, ο Σωτήρας έλεγε ότι θα αποδώσει καρπούς, η μία εκατό, η άλλη εξήντα και η άλλη τριάντα. Μοίρασε επίσης και το τάλαντο, όχι με ίσο μέτρο, αλλά στον ένα πέντε, στον άλλο δύο και στον άλλο ένα· δείχνοντας μέσα από αυτά, νομίζω, την άνιση δύναμη των έξεων, και διανέμοντας στον καθένα ανάλογα με την ικανότητα και τη διάθεση που θα είχε. Διότι, όπως είπαμε προηγουμένως, «Ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς». ΠΑΛΛ. Σωστά τα λες. ΚΥΡ. Επιτρέπει, λοιπόν, ο μακάριος άγγελος να καταλύσει στη Σηγώρ. «Ιδού, λοιπόν,» λέει, «τίμησα το πρόσωπό σου και ως προς αυτόν τον λόγο, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Σπεύσε λοιπόν να σωθείς εκεί.» Έπειτα λέει ότι, «Ο ήλιος ανέτειλε πάνω στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ.»

Επτά δε ήταν οι αμνοί. Διότι όλοι εμείς, αφού γίναμε ένα εν Χριστώ, είμαστε ένα ευρύ ποίμνιο και, τελούντες υπό την καθοδήγηση του ενός Αρχιποιμένα των πάντων, και έχοντας πλέον συγκεντρωθεί από δύο ποίμνια σε ένα, και διαπρέποντας με καθαρό και άμωμο βίο, πορευόμαστε στον κόσμο χάρη σε Εκείνον που για χάρη μας συγκαταλέχθηκε στους ανόμους και υπέμεινε σφαγή για την αμαρτία όλων, ο οποίος υποδηλώνεται με τον χίμαρο. Ο νόμος, βέβαια, κάνοντας μνεία στον μόσχο, στον κριό και στον αμνό, υπέδειξε τις τρεις διαφορές της θεοφιλούς πολιτείας των αγίων: εννοώ την ανώτατη, τη μέση και την ακόμη μικρότερη και κατώτερη. Διότι στα σωματικά μεγέθη των ζώων προτυπωνόταν το μέγεθος της πνευματικής ευεξίας. Άλλωστε, δεν είπε και ο λόγος της ευαγγελικής διδασκαλίας ότι η πλέον γόνιμη γη απέδωσε καρπούς με τρεις διαφορές; ΠΑΛΛ. Ναι. Διότι λέει: η μία απέδωσε εκατό, η άλλη εξήντα και η άλλη τριάντα. ΚΥΡ. Είναι λοιπόν βέβαιο ότι η διαφορά στην αρετή και η ποικιλία του βίου σκιαγραφείται ορθώς με την ποσότητα των θυμάτων και με τον σωματικό όγκο: το άκρως και υπερεχόντως τέλειο σκιαγραφείται στον μόσχο. Το ενδιάμεσο πάλι, που υπολείπεται του τελείου, στον μικρότερο κριό, και το ακόμη πιο χαμηλό και μικρότερο, στον αμνό. Διότι ο αμνός είναι μικρότερος από τον κριό, όπως ακριβώς και ο κριός είναι μικρότερος από τον μόσχο.

«Βγήκε», λέει, «ο σπορέας για να σπείρει· και ένα μέρος έπεσε στον δρόμο, δηλαδή στην ελληνική πλάνη. Και ήρθαν τα πετεινά, οι αδηφάγοι άρπαγες δαίμονες, και το κατέφαγαν. Άλλο έπεσε στα πετρώδη μέρη, εννοώ τη σκληρότροπη προαίρεση των Ιουδαίων, και αμέσως φύτρωσε φυτό προπετείας και παρανομίας. Διότι τέτοιος είναι ο τρόπος των Ιουδαίων. Αφού, όταν δέχονταν τον νόμο στην έρημο, έλεγαν στον Μωυσή: «Όλα όσα είπε ο Θεός θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε». Και εκείνοι που υπόσχονταν αυτά, προσκυνούσαν άψυχο μοσχάρι και προτιμούσαν το νεκρό αντί για τον ζώντα Θεό. Άλλο έπεσε στα αγκάθια, δηλαδή στις αιχμηρές και βλάσφημες αιρέσεις, οι οποίες συμπνίγουν καθημερινά τον σπόρο της ευσέβειας. Έτερο έπεσε στην καλή γη, στην Εκκλησία του Χριστού, την εύφορη, η οποία καρποφορεί τριάντα, εξήντα και εκατό. Το τριάντα είναι ο ζυγός της σωφροσύνης· το εξήντα της αγγελόμορφης παρθενίας· το εκατό της θείας δικαιοσύνης, της αγνείας και της ανδραγαθίας των μαρτύρων.

Δείξτε, λοιπόν, μέσα από τα έργα σας την πίστη, τη γονιμότητα της γης σας, ότι δεν σπείραμε εις μάτην, εάν υπάρχει μέσα σας κάποιο δεμάτι ικανό να παραγάγει αλεύρι και άξιο για τις αποθήκες, ώστε να σας καλλιεργήσουμε με ακόμη μεγαλύτερη προθυμία. Ποιος καρποφορεί στο εκατοπλάσιο, ποιος στο εξηκονταπλάσιο, ποιος, τελικά, έστω στο τριακονταπλάσιο; Ή ποιος, αντίστροφα, προχωρώντας από το τριάντα στο εξήντα (διότι έχουμε και αυτή την τάξη στα Ευαγγέλια), κατέληξε στο εκατό, ώστε προοδεύοντας, όπως ο Ισαάκ, να γίνει μεγάλος, πορευόμενος από δύναμη σε δύναμη, ψάλλοντας τις ωδές των Αναβαθμών και ετοιμάζοντας πνευματικές αναβάσεις μέσα στην καρδιά του;

Έπειτα, προσθέτει στα προλεχθέντα τα εξής, δια των οποίων ασφαλίζει αναγκαίως τη διάνοια των μαθητευομένων, ώστε να μην αποδίδουν στον Δημιουργό την αιτία της σκοτεινής όψης, αλλά να θεωρούν ότι η προσωπική προαίρεση του καθενός θέτει τα θεμέλια μιας τέτοιας μορφής. «Μη με βλέπετε», λέγει, «που εγώ είμαι μαυρισμένη». Διότι δεν έγινα τέτοια εξ αρχής· επειδή δεν ήταν λογικό, αφού πλάστηκα από τα φωτεινά χέρια του Θεού, να περιβληθώ με κάποια σκοτεινή και μαύρη όψη. Δεν ήμουν, λοιπόν, τέτοια, λέγει, αλλά έγινα. Διότι δεν είμαι από τη φύση μου μαυρισμένη, αλλά το αίσχος αυτό μου ήλθε επίκτητο, αφού ο ήλιος μετέβαλε το χρώμα της μορφής μου από λαμπρό σε μαύρο. «Διότι ο ήλιος», λέγει, «με παράβλεψε». Τι είναι λοιπόν αυτό που μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Λέγει ο Κύριος στα πλήθη δια παραβολής ότι αυτός που σπέρνει τον λόγο δεν σπέρνει μόνο στην αγαθή καρδιά, αλλά ακόμη κι αν κάποια είναι πετρώδης, κι αν έχει κατακλυστεί από αγκάθια, κι αν βρίσκεται στην άκρη του δρόμου και είναι καταπατημένη, σε όλους από φιλανθρωπία ρίχνει τα σπέρματα του λόγου. Και ερμηνεύοντας με τον λόγο τα χαρακτηριστικά της καθεμιάς, λέγει ότι αυτό συμβαίνει στην πετρώδη ψυχή: το ότι αυτό που σπάρθηκε δεν ριζώνει σε βάθος, αλλά, ενώ παρευθύς με την επιφανειακή βλάστηση δίνει την υπόσχεση του σταχυού, όταν ο ήλιος θερμάνει πιο δυνατά το έδαφος, επειδή δεν υπάρχει υγρασία κάτω από τις ρίζες, ξεραίνεται. Και μέσω της ερμηνείας αυτής, ονομάζει τον ήλιο πειρασμό.

Και αυτό θεωρούν αυτοί ότι είναι το λεχθέν υπό του Σωτήρος: «εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει» και «αυτό που έπεσε στην καλή και αγαθή γη έκανε καρπό, άλλο εκατό, άλλο εξήντα, άλλο τριάντα». Και για αυτόν τον λόγο έχει πει, λέγει: «όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει», διότι αυτά δεν είναι ακούσματα για όλους. Όλοι δε αυτοί οι αιώνες, και οι τρεις και οι απειράκις άπειροι που έχουν προβληθεί από αυτούς, είναι όλοι αιώνες αρσενοθήλεις.

Διότι για χάρη σας και για τη δική σας προκοπή υπομένουμε όλο αυτόν τον κόπο, ώστε και εσείς να ανέλθετε ταχύτερα στην ίδια την κορυφή της αρετής, και να γίνετε δάσκαλοι της κατά Θεόν πολιτείας σε όλους όσοι σας βλέπουν, και εμείς να απολαμβάνουμε μεγαλύτερη παρρησία, βλέποντας ότι δεν κοπιάζουμε μάταια ούτε άσκοπα, αλλά ότι αυτός ο πνευματικός σπόρος αυξάνεται καθημερινά, και να μη συμβεί σε εμάς ό,τι ακριβώς συνέβη στο Ευαγγέλιο με τον σπορέα. Διότι εκεί ένα μόνο μέρος διασώθηκε, ενώ τα άλλα τρία χάθηκαν. Επειδή, το μέρος των σπόρων που σπάρθηκε κοντά στον δρόμο έμεινε άκαρπο, το άλλο πνίγηκε από τα αγκάθια, και ένα άλλο που σπάρθηκε πάνω στις πέτρες και έμεινε στην επιφάνεια δεν μπόρεσε να φέρει κανέναν καρπό· εδώ όμως, με τη χάρη του Θεού, προσδοκούμε ότι όλος ο σπόρος έχει σπαρθεί στην καλή γη, και άλλοι θα αποδώσουν εκατό, άλλοι εξήντα και άλλοι τριάντα.

Έτσι, από έναν σπόρο αποδίδει τριπλό καρπό: δοξάζει τον Θεό, υψώνει την Εκκλησία, διασώζει τον εαυτό του. Αυτός θα λάβει τις ανταμοιβές της αγαθής Τριάδας: κατανοώντας με το πνεύμα, προνοώντας με την ψυχή, υπομένοντας με το σώμα. Αυτός ευλογείται τριπλά: δοξάζεται πάνω στη γη, ανασταίνεται από τους νεκρούς, αναπαύεται στους ουρανούς. Ο άνθρωπος αυτός σεμνύνεται σε τρεις υπερέχουσες τάξεις: τριάντα, όπως στους ουρανούς· εξήντα, όπως ανάμεσα στους αγγέλους· εκατό, όπως κοντά στον Θεό. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι πράος, ήσυχος, ταπεινόφρων, ελεήμων, συμπαθής, δίκαιος, ξένος προς τον κόσμο, αλλότριος προς τον βίο, ο οποίος μόνο κατά τη σωματική του μορφή εμφανίζεται πάνω στη γη, ενώ με την καρδιά και τις πράξεις του κατοικεί στους ουρανούς. Κάποιοι άλλοι όμως από τους αιρετικούς, σύμφωνα με τη δική τους ασύνετη γνώμη, κατασκευάζουν με τα λόγια τους μια κλίμακα βλασφημίας. Τι λέγοντας; Η πίστη στο Πνεύμα αποδίδει τα τριάντα, η πίστη στον Υιό αποδίδει τα εξήντα, η πίστη στον Πατέρα αποδίδει τα εκατό· αγνοώντας ότι, ενώ επιθυμούν να το σμικρύνουν, τελικά μεγαλύνουν το Άγιο Πνεύμα. Διότι τοποθετούν το Πνεύμα πριν από τον Πατέρα και τον Υιό, λέγοντας: Αυτός που πιστεύει στο Πνεύμα, αποδίδει τα τριάντα· και έτσι προτάσσουν πρώτο το Πνεύμα πριν από τον Πατέρα, έπειτα τον Υιό, και έπειτα τον Πατέρα. Εμείς όμως, έχοντας αντίθετο φρόνημα από αυτούς, λέμε το αντίθετο.

Τρία μέρη χάνονται, και σώζεται το ένα. Και ενώ αυτός έσπερνε, λέει, άλλα μεν έπεσαν κοντά στον δρόμο, και ήλθαν τα πετεινά και τα κατέφαγαν. Δεν είπε ότι ο ίδιος τα έριξε, αλλά ότι έπεσαν. Άλλα δε έπεσαν στην πέτρα, όπου δεν υπήρχε πολλή γη· και αμέσως φύτρωσαν, λόγω του ότι δεν είχαν βάθος γης· όταν όμως ανέτειλε ο ήλιος, κάηκαν, και επειδή δεν είχαν ρίζα, ξεράθηκαν. Άλλα πάλι έπεσαν στα αγκάθια· και αυξήθηκαν τα αγκάθια και τα έπνιξαν. Άλλα δε έπεσαν στην καλή γη· και έδιναν καρπό, άλλο εκατό, άλλο εξήντα, και άλλο τριάντα. Όποιος έχει ώτα για να ακούει, ας ακούει. Το τέταρτο μέρος σώθηκε· και ούτε αυτό εξίσου, αλλά και εδώ είναι μεγάλη η διαφορά.

Μολονότι και η γη είναι καλή, και ο σπορέας είναι ένας, και τα σπέρματα τα ίδια, γιατί το ένα καρποφόρησε εκατό, το άλλο εξήντα και το άλλο τριάντα; Εδώ πάλι η διαφορά οφείλεται στη φύση της γης· διότι και εκεί όπου η γη είναι καλή, υπάρχει σε αυτήν μεγάλη διαφοροποίηση. Βλέπεις ότι δεν είναι υπαίτιος ο γεωργός, ούτε τα σπέρματα, αλλά η γη που τα δέχεται· όχι λόγω της φύσεως, αλλά λόγω της προαιρέσεως. Και στο σημείο αυτό διαφαίνεται πολλή φιλανθρωπία· διότι δεν απαιτεί ένα μόνο μέτρο αρετής, αλλά και τους πρώτους αποδέχεται, και τους δεύτερους δεν αποβάλλει, και στους τρίτους δίνει χώρο.

Εκείνη λοιπόν η παραβολή αναφέρει ότι δεν τον αποδέχθηκαν· αυτή όμως, ότι δέχθηκαν και τους διαφθορείς. Διότι είναι και αυτό ίδιον της μεθοδείας του διαβόλου, να παρεισάγει πάντοτε την πλάνη δίπλα στην αλήθεια, προσδίδοντάς της πολλές ομοιότητες, ώστε να ξεγελάσει εύκολα τους ευεξαπάτητους. Γι' αυτόν τον λόγο δεν αναφέρει κάποιο άλλο σπέρμα, αλλά τα ονομάζει ζιζάνια, τα οποία στην όψη μοιάζουν κάπως με το σιτάρι. Έπειτα αναφέρει και τον τρόπο της επιβουλής. Διότι, λέει, ενώ κοιμούνταν οι άνθρωποι. Από αυτό επισείει διόλου μικρό κίνδυνο στους άρχοντες, και μάλιστα σε εκείνους στους οποίους έχει εμπιστευθεί τη φύλαξη του αγρού· όχι μόνο στους άρχοντες, όμως, αλλά και στους αρχομένους. Δείχνει δε και ότι η πλάνη εμφανίζεται μετά την αλήθεια· πράγμα που μαρτυρεί και η έκβαση των πραγμάτων. Διότι μετά τους προφήτες, εμφανίστηκαν οι ψευδοπροφήτες· και μετά τους αποστόλους, οι ψευδαπόστολοι· και μετά τον Χριστό, ο αντίχριστος. Επειδή ο διάβολος, αν δεν δει τι να μιμηθεί ή ποιους να επιβουλευθεί, ούτε επιχειρεί κάτι, ούτε γνωρίζει πώς να ενεργήσει. Και τώρα λοιπόν, επειδή είδε ότι ο ένας απέδωσε εκατό, ο άλλος εξήντα και ο άλλος τριάντα, ακολουθεί πλέον άλλη οδό. Καθώς δεν μπόρεσε να αρπάξει αυτό που ρίζωσε, ούτε να το αποπνίξει, ούτε να το κατακάψει, επιβουλεύεται μέσω άλλης απάτης, παρεμβάλλοντας τα δικά του σπέρματα. Και σε τι διαφέρουν, λέει, αυτοί που κοιμούνται από εκείνους που παρομοιάζονται με την οδό; Στο ότι εκεί τον άρπαξε αμέσως· διότι δεν τον άφησε καν να ριζώσει· ενώ εδώ χρειάστηκε μεγαλύτερη μεθόδευση.

Πού είναι ο πλούτος; Πού είναι οι πλεονεξίες; Βλέπετε ότι όλα είναι πιο ευτελή από τον ιστό της αράχνης; Αλλά θα μου πεις, και τι ωφελείς λέγοντάς τα αυτά; Ωφελώ, εάν κάποιος με ακούει· εγώ πράττω το καθήκον μου· ο σπορέας σπέρνει. Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει· και άλλοι μεν σπόροι έπεσαν κοντά στον δρόμο, άλλοι πάνω στην πέτρα, άλλοι στα αγκάθια, και άλλοι στην καλή γη· τα τρία μέρη χάθηκαν και το ένα σώθηκε, και όμως δεν εγκατέλειψε τη γεωργία, αλλά, επειδή το ένα μέρος διασωζόταν, δεν σταμάτησε τη γεωργική του εργασία.

Αλλά τι να κάνω; Δεν με αφήνει η μέριμνα για τους όρκους, η οποία κατατήκει την ψυχή μου· και γνωρίζω μεν ότι πολλοί θα κατακρίνουν την υπερβολή των λεγομένων μου, ακούγοντας ότι λιώνει την ψυχή μου· διότι νομίζουν ότι το αμάρτημα αυτό είναι μικρό· εγώ όμως γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θρηνώ περισσότερο. Διότι τα άλλα αμαρτήματα και είναι βαριά και θεωρούνται ότι είναι βαριά· όπως ο φόνος και η μοιχεία, και είναι βαρύ αμάρτημα και θεωρείται ότι είναι βαρύ, ο όρκος όμως είναι μεν βαρύ, αλλά δεν θεωρείται ότι είναι βαρύ. Γι' αυτό θρηνώ και φοβάμαι το αμάρτημα· διότι αυτό, αυτό ακριβώς ανήκει στη μεθοδεία του διαβόλου, το να εισάγει δηλαδή την αμαρτία συγκεκαλυμμένη, και όπως ακριβώς αναμειγνύει δηλητήριο στη συνηθισμένη τροφή, έτσι μηχανεύεται να αποκρύψει τον όρκο μέσω της προκατάληψης των ανθρώπων. Τι λοιπόν; Θα αναλώσουμε όλη τη διδασκαλία και τον χρόνο μας στον όρκο; Σε καμία περίπτωση· διότι υποθέτω ότι υπάρχουν κάποιοι που το έχουν κατορθώσει. Όπως δηλαδή, όταν βγήκε ο σπορέας, δεν έπεσε όλος ο σπόρος στα αγκάθια, ούτε όλος στις πέτρες, αλλά πολύς έπεσε και στην καλή γη, έτσι και τώρα, είναι αδύνατον, εφόσον έγινε τόση διδασκαλία σε τόσο μεγάλο πλήθος, να μην υπάρχει κανένας που να μπορεί να επιδείξει τον καρπό. Επομένως, επειδή πολλοί μεν το κατόρθωσαν, όχι όμως ακόμη όλοι, ας μοιράσουμε και εμείς τον λόγο μας.

Στ΄. Αλλά δεν ήταν τέτοια η πανίερη και καθαρότατη ψυχή της πανευφήμου μάρτυρος Βαρβάρας. Αντιθέτως, έχοντας δεχθεί την αίγλη της πίστεως, και αφού συνέκρινε το φως με τον ζόφο και είδε την ασύγκριτη υπεροχή του, αποκτώντας τη θεία επίγνωση απέναντι στην πλάνη και το σκοτάδι των βδελυγμάτων, αμέσως, σαν γη καλή και εύφορη, δέχθηκε τον ουράνιο σπόρο, και καλλιεργώντας τον επιμελώς με την εργασία των εντολών, καρποφόρησε στο τριανταπλάσιο, στο εξηνταπλάσιο και στο εκατονταπλάσιο, θέτοντας πνευματικές αναβάσεις μέσα στην καρδιά της και προχωρώντας προς την τελειότητα των αρετών.

Όταν λοιπόν εισήλθε ο Βαρλαάμ και του απέδωσε τον πρέποντα χαιρετισμό της ειρήνης, ο Ιωάσαφ του επέτρεψε να καθίσει και, αφού αποχώρησε ο παιδαγωγός, λέγει στον γέροντα: «Δείξε μου τον πολύτιμο λίθο, για τον οποίο ο παιδαγωγός μου μού διηγήθηκε ότι λέγεις μεγάλα και θαυμαστά πράγματα». Ο δε Βαρλαάμ ξεκίνησε τη συνομιλία του μαζί του ως εξής: «Δεν είναι δίκαιο, βασιλιά μου, να σου πω κάτι ψευδές και απερίσκεπτο μπροστά στο μεγαλείο της δόξας σου· διότι όλα όσα σου γνωστοποιήθηκαν από εμένα είναι αληθινά και αναμφίλεκτα. Αλλά, εάν δεν δοκιμάσω πρώτα τη φρόνησή σου, δεν είναι θεμιτό να σου φανερώσω το μυστήριο. Διότι λέγει ο Δεσπότης μου: “Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του· και καθώς έσπερνε, μερικοί σπόροι έπεσαν κοντά στον δρόμο, και ήλθαν τα πτηνά και τους κατέφαγαν. Άλλοι έπεσαν σε πετρώδη μέρη, όπου δεν υπήρχε πολύ χώμα, και βλάστησαν αμέσως, διότι δεν είχαν βάθος γης. Όταν όμως ανέτειλε ο ήλιος, κάηκαν και, επειδή δεν είχαν ρίζα, ξεράθηκαν. Άλλοι έπεσαν στα αγκάθια, και μεγάλωσαν τα αγκάθια και τους έπνιξαν. Άλλοι, όμως, έπεσαν στην καλή γη και απέδωσαν καρπό εκατονταπλάσιο”».

Είπε δε προς αυτόν ο Ιωάσαφ: «Εγώ μεν, τίμιε γέροντα, με κάποιον πόθο και ακατάσχετο έρωτα ζητώ να ακούσω κάποιον λόγο νέο και αγαθό, και φωτιά έχει ανάψει μέσα στην καρδιά μου, η οποία με καταφλέγει δεινά και με παροτρύνει να μάθω ορισμένα αναγκαία ζητήματα· δεν συνάντησα όμως μέχρι τώρα άνθρωπο ικανό να με πληροφορήσει σχετικά με αυτά. Αν όμως συναντήσω κάποιον σοφό και επιστήμονα, και ακούσω λόγο σωτηρίας, ούτε στα πετεινά, όπως νομίζω, θα τον παραδώσω, ούτε στα θηρία, ούτε βέβαια θα φανώ πετρώδης, όπως είπες, ούτε ακανθώδης, αλλά και με ευγνωμοσύνη θα τον δεχθώ και με επίγνωση θα τον τηρήσω. Εσύ, λοιπόν, αν γνωρίζεις κάτι τέτοιο, μην το αποκρύψεις από εμένα, αλλά ανάγγειλέ το μου. Διότι, όταν άκουσα ότι έφτασες από μακρινή χώρα, χάρηκε η ψυχή μου, και απέκτησα την ελπίδα ότι μέσω εσού θα επιτύχω αυτό που ποθώ. Για τον λόγο αυτό άλλωστε σε οδήγησα τόσο γρήγορα ενώπιόν μου και σε δέχθηκα με καλωσύνη, σαν κάποιον από τους γνώριμους και συνομηλίκους μου, εφόσον βέβαια δεν διαψευστώ στην ελπίδα μου». Και ο Βαρλαάμ είπε: «Πολύ καλά έπραξες και άξια της βασιλικής σου μεγαλοπρέπειας, διότι δεν έδωσες προσοχή στη φαινόμενη ευτέλεια, αλλά έγινες μέτοχος της κρυμμένης ελπίδας».

Ήθελα, λέω, να μάθω από εσάς, ω άνδρες, ποια είναι η σημασία του ονόματος «Ισραήλ». Και καθώς εκείνοι σιωπούσαν, πρόσθεσα: Εγώ θα πω αυτό που γνωρίζω· διότι δεν θεωρώ δίκαιο ούτε να σιωπά κάποιος που γνωρίζει, ούτε να υποθέτω ότι εσείς γνωρίζετε και από φθόνο ή από απειρία αυτού που θέλει να μάθει (σιωπάτε), εγώ ο ίδιος φροντίζω πάντοτε, να τα λέω όλα με απλότητα και άδολα, όπως είπε ο κύριός μου: Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο· και ένα μέρος έπεσε στον δρόμο, άλλο στ' αγκάθια, άλλο στα πετρώδη, και άλλο στην καλή γη. Με την ελπίδα λοιπόν ότι υπάρχει κάπου καλή γη, πρέπει να μιλάω· επειδή ακριβώς εκείνος ο κύριός μου, ως ισχυρός και δυνατός, όταν έλθει θα απαιτήσει από όλους τα δικά του, και δεν θα καταδικάσει τον οικονόμο του, αν τον γνωρίζει, επειδή ξέρει ότι είναι δυνατός ο κύριός του και ερχόμενος θα απαιτήσει τα δικά του, εφόσον τα έχει καταθέσει σε κάθε τράπεζα, και δεν τα έχει κρύψει στη γη για οποιαδήποτε αιτία. Και το όνομα λοιπόν Ισραήλ αυτό σημαίνει: άνθρωπος που νικά δύναμη· διότι το «ίσρα» σημαίνει άνθρωπος που νικά, και το «ηλ» δύναμη. Πράγμα που και μέσω του μυστηρίου της πάλης, την οποία πάλαιψε ο Ιακώβ με εκείνον που φαινόταν μεν από το ότι υπηρετούσε το θέλημα του Πατρός, αλλά που ήταν Θεός από το ότι είναι πρωτότοκο τέκνο όλων των κτισμάτων, είχε προφητευθεί ότι έτσι θα έπραττε και ο Χριστός όταν θα γινόταν άνθρωπος.

Όπως και αλλού αναφέρει ότι ο πνευματικός σπόρος διαμοιράζεται με τέσσερις τρόπους: Εξήλθε, λέγει, ο σπορέας, ο Υιός του ανθρώπου, για να σπείρει τον ζωντανό λόγο του, τον σπόρο· και καθώς έσπερνε αυτός τους σπόρους της ζωής, άλλοι μεν έπεσαν κοντά στον δρόμο της ασύνετης καρδιάς, και ήλθαν τα πετεινά, δηλαδή τα πνεύματα, και τους κατέφαγαν· άλλοι δε έπεσαν στα πετρώδη νοήματα, όπου δεν είχε καλή γη, δηλαδή καρποφόρα καρδιά, και αμέσως φύτρωσαν, επειδή δεν είχαν βάθος γης, ρίζα θεοσέβειας, όταν δε ανέτειλε ο ήλιος του πειρασμού και του καυστικού διωγμού, κάηκαν, και επειδή δεν είχαν ρίζα επαρκούς πίστεως, σκανδαλίστηκαν και ξεράθηκαν· άλλοι δε έπεσαν πάνω στα αγκάθια του πλούτου, και ανέβηκαν τα αγκάθια, δηλαδή οι μέριμνες τούτου του αιώνος, και η απάτη του πλούτου, και τους έπνιξαν, και έγιναν άκαρποι· άλλοι δε έπεσαν στην καλή γη, στην καρποφόρα και συνετή καρδιά, και έδιναν καρπό πίστεως και αρετής σε εμένα τον σπορέα, ο μεν γονιμότερος νους εκατό, ο ενδιάμεσος εξήντα, και ο τρίτος τριάντα. «Ο έχων ώτα», όχι απλώς να έχει (διότι όλοι έχουν αυτιά), αλλά «ο έχων ώτα», λέγει, «ακούειν, ακουέτω» (όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει). Βλέπεις πώς ο πνευματικός και θείος σπόρος έχει σπαρθεί σε διάφορους αγρούς; Βλέπεις πώς άλλος μεν έχει σπαρθεί στον δρόμο, άλλος σε πετρώδη εδάφη, άλλος σε αγκάθια, και άλλος σε καλή γη; Και πώς ο μεν νουνεχής οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην πέτρα, ενώ ο ανόητος πάνω στην άμμο; «

Μακάριος είμαι κι εγώ που μιλώ σε αυτιά που ακούνε και δεν μιλώ σε «αυτιά κουφής οχιάς που βουλώνει τα αυτιά της», η οποία δεν ακούει τη φωνή των γητευτών, σύμφωνα με τον Δαβίδ, αλλά επειδή μιλώ σε αυτιά ανοιχτά στην παιδεία του Κυρίου, σύμφωνα πάλι με άλλον θείο προφήτη, και επειδή δεν ρίχνω «τα μαργαριτάρια μπροστά στους χοίρους», αλλά τα ρίχνω μπροστά σε ανθρώπους, δηλαδή σε εσάς που έχετε τιμηθεί με το δώρο του λόγου, και επειδή δεν σπέρνω σε πατημένο δρόμο ούτε σε αγκάθια ούτε σε πετρώδη εδάφη, αλλά καταβάλλω τον σπόρο του λόγου σε γη καλή και αγαθή, από την οποία ελπίζω καρπό τριανταπλάσιο, εξηκονταπλάσιο και εκατονταπλάσιο.

Χαίρε, θείε Πολυχρόνιε, διότι, ακολουθώντας τα βόδια, δεν τα ακολουθούσες ως απλός βουκόλος, αλλά αναδείχθηκες άριστος γεωργός ενώπιον του Θεού, του ύψιστου γεωργού, και αφού όργωσες για τον εαυτό σου θεία εδάφη, έσπειρες δικαιοσύνη και αφού απέδωσες καρπό τριάντα και εξήντα και εκατό, σύμφωνα με τη θεία φωνή, τώρα απολαμβάνεις τα θεία αγαθά μαζί με τους συμμετόχους σου.

Ποιος είναι ο σπορέας; Ο ίδιος ο Χριστός. Από πού εξήλθε; Από την κρυφή και αθέατη κατάληψή του. Πώς εξήλθε από εκεί; Με την περιβολή και την οικείωση της σάρκας, μέσω της οποίας γνωρίστηκε και κατανοήθηκε όσο είναι δυνατόν στον άνθρωπο να γνωρίσει και να κατανοήσει. Για να γίνει τι; Για να σπείρει τον λόγο της διδασκαλίας στην οικουμένη και να σώσει το δικό του πλάσμα, το οποίο ανάγεται με τα αγαθά έργα στην επίγνωση τόσο του ίδιου όσο και του δικού του Πατέρα και του ομοουσίου και ισοσθενούς Πνεύματος. Τέσσερις λοιπόν είναι οι τάξεις εκείνων που δεν τηρούν τη διδασκαλία και τις εντολές του Χριστού, όπως άλλωστε υπέδειξε και μέσω της παραβολής αυτούς που αντιστοιχούν σε κάθε τάξη. Διότι από αυτούς, κάποιοι μεν, από απόλυτη αμέλεια και ραθυμία και από τη δική τους πονηρία της προαίρεσης, δεν διατήρησαν τίποτα από όσα δέχτηκαν, αλλά τα στερήθηκαν όλα. Άλλοι δε τα κράτησαν, όσο κανείς δεν τους ενοχλούσε, αλλά όταν ενοχλήθηκαν από πειρασμούς, και αυτοί απώθησαν εκείνο που μέχρι τότε κρατούσαν, μένοντας στερημένοι από τη διδασκαλία, ακριβώς όπως οι προηγούμενοι. Τρίτοι είναι εκείνοι, οι οποίοι υποδέχονται τον σπόρο όχι επιφανειακά, αλλά σε βάθος, επειδή όμως μοίρασαν τη φροντίδα τους και σε άλλα ανάρμοστα πράγματα, έκαναν να φυτρώσουν αγκάθια μαζί με τον καλό σπόρο. Διότι η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει άκανθα το κέντρισμα της αμαρτίας.

Αυτοί είναι εκείνοι που μέσω των βιοτικών μεριμνών συμπνίγουν τον λόγο. Διότι, ακόμη και αν φαίνεται πως ο πλούσιος κάνει κάποια αγαθή πράξη, εντούτοις η πράξη του αυτή ούτε αυξάνεται ούτε προκόπτει, επειδή εμποδίζεται από τις μέριμνες. «Άλλα πάλι έπεσαν στην καλή γη και έδιναν καρπό, το ένα εκατό, το άλλο εξήντα και το άλλο τριάντα». Τα τρία μέρη του σπόρου χάθηκαν και μόνο το τέταρτο σώθηκε, διότι λίγοι είναι εκείνοι που σώζονται. Ύστερα, μιλάει για την αγαθή γη, δίνοντάς μας την ελπίδα της μετανοίας. Διότι είναι δυνατόν, ακόμη και αν κάποιος είναι πετρώδης ή βρίσκεται δίπλα στον δρόμο ή είναι γεμάτος αγκάθια, να μεταβληθεί ο ίδιος σε αγαθή γη. Βέβαια, δεν καρποφορούν εξίσου όλοι όσοι δέχθηκαν τον λόγο. Αλλά ο μεν εκατό, όπως για παράδειγμα αυτός που έχει τέλεια ακτημοσύνη και άκρα άσκηση· ο δε εξήντα, όπως τυχόν ο κοινοβιάτης μοναχός που αγωνίζεται στο πρακτικό στάδιο· ο δε τριάντα, αυτός που έχει επιλέξει τον σεμνό γάμο και καλλιεργεί τις αρετές με ζήλο, στον βαθμό που είναι εφικτό. Δες την αγαθότητα του Θεού, πώς τους δέχεται όλους: και αυτούς που επιτελούν τα μεγάλα, και αυτούς που επιτελούν τα μεσαία, και αυτούς που επιτελούν τα μικρά. «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούσει». Αυτό φανερώνει ότι αυτά πρέπει να κατανοηθούν πνευματικά από όσους διαθέτουν πνευματικά αυτιά. Διότι πολλοί διαθέτουν μεν αυτιά, αλλά όχι για να ακούν. Γι' αυτό, λοιπόν, πρόσθεσε το: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, αυτός ας ακούσει». «Και αφού τον πλησίασαν οι μαθητές, του είπαν:»