Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 14:2

Διότι μένω άφωνος, αγαπητοί, όταν φέρω ενώπιόν μου τα πράγματα που έγιναν από τον Ηρώδη· αν βεβαίως μπορεί κανείς να τα ονομάζει εκείνα πράγματα, και όχι τραύματα, εκείνου που διέπραξε τέτοια πράγματα. «Εκείνο τον καιρό», λέγει, «άκουσε ο Ηρώδης ο τετράρχης τη φήμη του Ιησού, και είπε στους υπηρέτες του: Αυτός είναι ο Ιωάννης, τον οποίο εγώ αποκεφάλισα. Αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς, και γι' αυτό οι θαυματουργικές δυνάμεις ενεργούν μέσα του». Ομολογεί τον φόνο του προφήτη, για τον οποίο δεν μπορεί να πει ψέματα· και γνώριζε ποιον σκότωσε, ότι δηλαδή είναι προφήτης και άνδρας δίκαιος. Διότι, εάν δεν το γνώριζε, δεν θα έλεγε ότι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, και ότι γι' αυτό ενεργούν μέσα του οι δυνάμεις. Ώ, κακή συνείδηση! Για τι είδους φόνο δίνει ο ίδιος μαρτυρία εναντίον του εαυτού του; Ώ, κακή συνείδηση, που συζεί με μιαρή ψυχή, και την τιμωρεί μέχρι τον θάνατο, και μετά τον θάνατο την κρίνει αμείλικτα.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο επιζητεί την κεφαλή, θέλοντας να στήσει ένα λαμπρό τρόπαιο της πορνείας· και την έδωσε στη μητέρα της. Δʹ. Είδες την ανταμοιβή του χορού, είδες τα λάφυρα της διαβολικής επιβουλής; Δεν εννοώ την κεφαλή του Ιωάννη, αλλά τον ίδιο τον σύνοικο. Διότι, εάν εξετάσει κανείς με ακρίβεια τα πράγματα, θα διαπιστώσει ότι το τρόπαιο στρέφεται εναντίον του βασιλιά, και αυτή που νίκησε ηττήθηκε, ενώ εκείνος που αποκεφαλίστηκε στεφανώθηκε και ανακηρύχθηκε νικητής, συγκλονίζοντας μετά την τελευτή του ακόμη πιο σφοδρά τη διάνοια εκείνων που αμάρτησαν. Και για να κατανοήσεις ότι τα λεγόμενα δεν αποτελούν υπερβολή, ρώτησε τον ίδιο τον Ηρώδη· ο οποίος, όταν άκουσε για τα θαύματα του Χριστού, έλεγε: «Αυτός είναι ο Ιωάννης· αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς, και γι' αυτό ενεργούν μέσα του οι θαυματουργικές δυνάμεις». Τόσο ακμαίο διατηρούσε τον φόβο και τόσο συνεχή την αγωνία· και κανείς δεν μπόρεσε να του αποβάλει τον τρόμο της συνείδησης, αλλά παρέμενε εκείνος ο αδέκαστος δικαστής να τον πνίγει, και να απαιτεί καθημερινά δικαίωση για τη σφαγή. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας μη φοβόμαστε το να υφιστάμεθα το κακό, αλλά το να πράττουμε το κακό· διότι το πρώτο αποτελεί νίκη, ενώ το δεύτερο ήττα. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Γιατί δεν προτιμάτε μάλλον να αδικείστε;»

Εσύ όμως πρόσεξέ μου πόσο σπουδαία είναι η αρετή· διότι τον φοβάται ακόμη και νεκρό, και εξαιτίας του φόβου του φιλοσοφεί ακόμη και περί αναστάσεως. Διότι είπε, λέγει, στους υπηρέτες του: «Αυτός είναι ο Ιωάννης, τον οποίο εγώ θανάτωσα· αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς και γι' αυτό ενεργούν μέσα του οι δυνάμεις». Είδες πόσο επιτεταμένος είναι ο φόβος;

6. Στην Καισάρεια του Φιλίππου (αυτή είναι η Πανειάδα, η οποία κάποτε ήταν περίφημη ανάμεσα στις πόλεις και ονομαζόταν πόλη του Φιλίππου του Καίσαρα· και στη θεία Γραφή ονομάζεται Δαν· διότι, όπως αναφέρεται, ο Δαβίδ απαρίθμησε τον λαό από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ· σε αυτήν, όταν βρέθηκε ο Δεσπότης μαζί με τους δούλους Του, ξέρανε την πηγή του αίματος της αιμορρούσας), σε αυτήν, λοιπόν, αφού συγκέντρωσε την πρώτη σύναξη των οικείων Του μαθητών, και αφού η πέτρα της ζωής διαμόρφωσε πρόχειρα το κάθισμά της πάνω σε κάποια πέτρα, ρωτούσε τους μαθητές Του λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου;». Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα έθεσε το ερώτημα, όχι επειδή αγνοούσε την άγνοια των ανθρώπων, αλλά επειδή επιθυμούσε να τη διαλύσει με το φως της γνώσης, σαν κάποιο σκοτάδι που σκέπαζε τα νοερά τους μάτια. Εκείνοι απάντησαν ότι άλλοι Τον διακηρύσσουν ως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι ως τον Ηλία, άλλοι ως τον Ιερεμία ή ως έναν από τους προφήτες. Επειδή, δηλαδή, έβλεπαν την τόσο μεγάλη άβυσσο των θαυμάτων Του, υπέθεταν πως ήταν ένας από τους παλαιούς προφήτες, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, και για τον λόγο αυτόν είχε αξιωθεί τέτοιας χάρης. Και αυτό είναι φανερό· διότι αναφέρεται: «Άκουσε ο Ηρώδης ο τετράρχης τη φήμη του Ιησού, και είπε στους υπηρέτες του: "Αυτός είναι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής· αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς, και γι' αυτό ενεργούν μέσα του οι θαυματουργικές δυνάμεις"».

Μτ 13, 31-32 <Ο κόκκος του σινάπεως> υποδήλωσε την απλότητα της έκφρασης και της διδασκαλίας, από την οποία η μεγίστη και θερμότατη πίστη κυριάρχησε σε ολόκληρη την οικουμένη. Μτ 14, 1-2 Είναι πιθανό ο Ηρώδης να είχε ακούσει πολλές φορές τα περί του Χριστού, αλλά εξαιτίας της έπαρσης που είναι έμφυτη στους τυράννους και της αλαζονικής του νοοτροπίας, να περιφρονούσε και να υποτιμούσε τα όσα λέγονταν. Όταν όμως πλέον ολόκληρη εκείνη η περιοχή είχε γεμίσει από τα θαύματα και άπειρα πλήθη στρέφονταν προς τη διδασκαλία και η δραστικότητα των γεγονότων νικούσε κάθε φθόνο και έπαρση, τότε και ο ίδιος, όταν τα άκουσε εκείνο τον καιρό, κυριεύθηκε από δέος και έκπληξη, σκεπτόμενος μήπως τυχόν αναστήθηκε ο Ιωάννης, τον οποίο ο ίδιος είχε θανατώσει παράνομα. Διότι, βρισκόμενος σε διαρκείς συλλογισμούς για το ανοσιούργημα που είχε διαπράξει (καθώς το μέγεθος της αρετής του ανδρός και το ανυπέρβλητο άγος της πράξης δεν επέτρεπαν στον δράστη να λησμονήσει το μίασμα), και μαστιζόμενος στους λογισμούς του από αυτά, αλλά και εκπληττόμενος από το άκουσμα των παράδοξων έργων, φανταζόταν ότι ο δολοφονημένος ήταν σχεδόν παρών και απαιτούσε εκδίκηση για το έγκλημα. Γι' αυτό και ανακοινώνει την υποψία του στους υπηρέτες του, καθώς δεν είχε το θάρρος να αποκαλύψει την αγωνία του στους άλλους.

Κεφάλαιο ΙΔ'. Περί του Ιωάννη και του Ηρώδη. Περί των πέντε άρτων και των δύο ιχθύων. Περί του περιπάτου του Ιησού επί της θαλάσσης. «Εκείνο τον καιρό άκουσε ο Ηρώδης ο τετράρχης τη φήμη του Ιησού, και είπε στους δούλους του:

«Αυτός είναι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής· αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς, και γι' αυτό οι θαυματουργικές δυνάμεις ενεργούν μέσα του.» Αυτός ο Ηρώδης ήταν γιος εκείνου που σκότωσε τα βρέφη στη Βηθλεέμ. Κατανόησε δε από αυτό την αλαζονεία του τυραννικού βίου. Διότι δες μετά από πόσον καιρό ακούει ο Ηρώδης τα σχετικά με τον Ιησού. Επειδή όσοι κατέχουν την εξουσία μαθαίνουν αργά αυτά τα πράγματα, εξαιτίας του ότι δεν ενδιαφέρονται για όσους λάμπουν στην αρετή. Φαίνεται δε ότι αυτός φοβάται τον Βαπτιστή. Γι' αυτό δεν τολμά να το πει σε κάποιους άλλους, παρά μόνο στους υπηρέτες, δηλαδή στους δούλους του. Επειδή όμως όταν ζούσε ο Ιωάννης δεν έκανε κανένα θαύμα, ο Ηρώδης νόμισε ότι λόγω της ανάστασής του έλαβε και αυτό το χάρισμα από τον Θεό, το να κάνει δηλαδή θαύματα. «Διότι ο Ηρώδης, αφού συνέλαβε τον Ιωάννη, τον έδεσε και τον έβαλε στη φυλακή εξαιτίας της Ηρωδιάδας, της γυναίκας του Φιλίππου του αδελφού του. Επειδή ο Ιωάννης του έλεγε, Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις, και ενώ ήθελε να τον σκοτώσει, φοβόταν το πλήθος, επειδή τον θεωρούσαν προφήτη.» Ο Ματθαίος δεν αναφέρθηκε στα προηγούμενα στη διήγηση για τον Ιωάννη, επειδή σκοπός του ήταν να γράψει μόνο τα σχετικά με τον Χριστό. Άλλωστε ούτε τώρα θα αναφερόταν, αν αυτό δεν σχετιζόταν με τον Χριστό. Ο Ιωάννης έλεγχε τον Ηρώδη, επειδή είχε παράνομα τη γυναίκα του αδελφού του· διότι ο νόμος πρόσταζε να παίρνει ο αδελφός τη γυναίκα του αδελφού του μόνο τότε, όταν εκείνος πέθαινε άτεκνος.