Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 14:20

Διότι, όπως ακριβώς σε ένα βαλάντιο αποθηκεύονται χρυσά νομίσματα και άργυρος, τα οποία φέρουν αμφότερα την εικόνα και την επιγραφή του ονόματος ενός βασιλιά, αλλά ο τραπεζίτης που τα φυλάσσει γνωρίζει την υπεροχή του χρυσού έναντι της υποδεέστερης αξίας του αργύρου, έτσι, έστω και αν σε μία Γραφή έχουν γραφτεί τα σχετικά με τη θεότητα του Υιού και τα σχετικά με το σώμα που φόρεσε για εμάς από τη Μαρία, εμείς ωστόσο θα διακρίνουμε το καθένα από αυτά ως συνετοί μαθητές του ενός και αληθινού Διδασκάλου. Όσα λόγια και έργα, λοιπόν, είναι ταπεινά, να θεωρείς ότι έχουν γραφτεί για το σώμα του Ιησού· όσα όμως γραφόμενα είναι ένδοξα, για τη θεότητα του Λόγου. Όταν πεινάει μετά τη νηστεία, πρόκειται για αδυναμία του σώματος· όταν όμως από πέντε άρτους τρέφει πέντε χιλιάδες, χωρίς να υπολογίζονται τα παιδιά και οι γυναίκες, και περισσεύουν δώδεκα κοφίνια από κλάσματα, πρόκειται για έργο της θεότητας του Λόγου. Όταν κοιμάται στο προσκέφαλο μέσα στο πλοίο, πρόκειται για έργο σωματικής ανάπαυσης· όταν περπατά πάνω στη θάλασσα και επιτιμά τα κύματα και τους ανέμους λέγοντας «σιώπα, πεφίμωσο», αμέσως ακούει όσους βρίσκονται στο πλοίο να ομολογούν με όρκο: «Αληθώς είσαι Υιός του Θεού».

Και ποιος, βλέποντας την ουσία των υδάτων να αλλάζει και να μεταβάλλεται σε οίνο, δεν κατανοεί ότι Εκείνος που το έπραξε αυτό είναι Κύριος και Κτίστης της ουσίας όλων των υδάτων; Διότι για τον λόγο αυτόν, ως Δεσπότης, βάδιζε πάνω στη θάλασσα και περπατούσε όπως πάνω στη γη, παρέχοντας σε όσους τον έβλεπαν την απόδειξη της δεσποτείας Του επί των πάντων. Τρέφοντας δε ένα τόσο μεγάλο πλήθος από ελάχιστα αγαθά, και δημιουργώντας ο Ίδιος αφθονία από την έλλειψη, ώστε από πέντε άρτους να χορτάσουν πέντε χιλιάδες και να περισσέψουν άλλοι τόσοι, δεν φανέρωνε τίποτε άλλο παρά το ότι ο Ίδιος είναι και ο Κύριος της πρόνοιας των πάντων.

Τότε λέγει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και αφού άκουσε τα όσα συνέβησαν με τον Ηρώδη και τον Ιωάννη, αναχωρεί σε έρημο τόπο και τρέφει τους πεντακισχίλιους. Στέλνει τους μαθητές στο πλοίο. Ανέρχεται στο όρος για να προσευχηθεί. Εμφανίζεται σε αυτούς τη νύχτα καθώς πλέουν· δέχεται τον Πέτρο πάνω στα ύδατα. Έρχεται στη Γεννησαρέτ. Θεραπεύονται πολλοί. Τον εγκαλούν οι Φαρισαίοι σχετικά με τους καθαρμούς· τους αποστομώνει και διδάσκει τα πλήθη περί των τροφών.

Είναι δε αυτά τα κεφάλαια: από την Α' προς Θεσσαλονικείς επιστολή, από το «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να αναγνωρίζετε αυτούς που κοπιάζουν ανάμεσά σας και σας καθοδηγούν εν Κυρίω», έως το τέλος της επιστολής. Επίσης, από την Α' προς Κορινθίους επιστολή, από το «Σχετικά δε με τα πνευματικά χαρίσματα, αδελφοί, δεν θέλω να έχετε άγνοια, γνωρίζετε ότι όταν ήσασταν εθνικοί», έως το «Αλλά στην εκκλησία προτιμώ να πω πέντε λόγια με τον νου μου, για να κατηχήσω και άλλους, παρά μύρια λόγια με γλωσσολαλία.» Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο από το «Και όταν βγήκε ο Ιησούς, είδε πολύ πλήθος και τους σπλαχνίστηκε, και θεράπευσε τους αρρώστους τους», έως το «Αυτοί δε που βρίσκονταν στο πλοίο τον προσκύνησαν λέγοντας: Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού.» Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο και τον αββά, οι οποίοι επιθυμούσαν να καταστήσουν μονομιάς αυστηρότερο τον κανόνα για τους αδελφούς:

Ματθ. 14, 13—21 Τώρα όμως γέμισε και κοφίνια, και μάλιστα δόθηκε από ένα στον καθένα από τους μαθητές ως ανταμοιβή για τη διακονία, πράγμα που υποδηλώνει ότι αυτοί που διακονούν θα έχουν μεγάλο μισθό. Επειδή δε και ο άλλος ευαγγελιστής χαρακτηρίζει τους άρτους «κρίθινους», ο σκοπός της θεωρίας αποβλέπει στο εξής: το κριθάρι είναι κτηνώδης τροφή, η οποία ταυτίζεται με τη θεωρία που δόθηκε μέσω του Μωυσή σε αυτούς που ήταν λιγότερο λογικοί. Γι' αυτό τον λόγο αναφέρουμε ότι οι άρτοι ήταν πέντε, λόγω του πενταμερούς συγγράμματος του Μωυσή, και δύο τα ψάρια, μέσω των οποίων φανερώνεται η διπλή συγγραφή των αλιέων, η αποστολική και η ευαγγελική.

Ματθ. 14, 20. Το να περισσέψουν τα κλάσματα των άρτων, αφού πρώτα χόρτασε ένα όχι μικρό πλήθος ανδρών, θα μπορούσε να αποτελέσει σαφή βεβαίωση ότι το έργο της φιλοξενίας λαμβάνει πλούσια την ανταπόδοση από τον Θεό. Είναι δε δυνατόν να δει κανείς τα νέα θαύματα να συμφωνούν με τα παλαιότερα και ότι αποτελούν ενεργήματα της μίας και αυτής δυνάμεως. Έβρεξε στην έρημο το μάννα για τους Ισραηλίτες, αλλά ιδού πάλι στην έρημο χορήγησε άφθονη τροφή σε όσους είχαν ανάγκη, σαν να την κατέβαζε από τον ουρανό. Διότι το να πολλαπλασιάσει το ελάχιστο και σαν από το μηδέν να θρέψει ένα τόσο μεγάλο πλήθος δεν θα ήταν ανόμοιο με εκείνο το πρώτο σημείο.

Ή πώς διήνυε την πορεία του πάνω στη θάλασσα σαν σε χερσαία λεωφόρο, ενώ οι μαθητές του έπλεαν, και πώς, όταν δοκιμάστηκαν από τρικυμία, επιτίμησε τη θάλασσα και τον κλύδωνα και τους ανέμους, και αμέσως τα πάντα γαλήνεψαν, σαν να πτοήθηκαν από τη φωνή του Δεσπότη; Το ότι δε χόρτασε πλήρως πέντε χιλιάδες άνδρες —ενώ ήταν παρόν και ένα αναρίθμητο άλλο πλήθος γυναικών και παιδιών— με πέντε τον αριθμό άρτους, ώστε να μαζέψουν τόσα περισσεύματα που αρκούσαν για να γεμίσουν δώδεκα κοφίνια, ποιον δεν θα εξέπληττε και δεν θα παρακινούσε, εύλογα, στην αναζήτηση της άρρητης δύναμής του;

Όταν με πέντε άρτους και δύο ιχθύες έθρεψε τους πεντακισχίλιους, μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά, σε τέτοιο βαθμό μέχρι χορτασμού, ώστε τα περισσεύματα των κλασμάτων να γεμίσουν δώδεκα κοφίνια, όπως ακριβώς ακούσαμε στην εκκλησία την περασμένη Κυριακή.

Και όπως ακριβώς, όταν δει κανείς μια χρυσή στάμνα που έχει μέσα της πολύτιμους λίθους, οι οποίοι φέρουν πάνω τους γραμμένα μυστήρια, επιθυμεί μεν να βλέπει τη στάμνα λόγω της λαμπρότητας της εμφάνισής της, αλλά ανθελκύεται από τους εσωτερικούς λίθους· διότι σπεύδει και να περιεργαστεί την ομορφιά των λίθων, και να γνωρίσει τα μυστήρια που είναι γραμμένα σε αυτήν· παρομοίως κι εγώ, βλέποντας μεν την ιστορία του γράμματος να είναι λαμπρή και περικαλλής, εκεί προσηλώνω τον νου μου· ελκύομαι όμως πάλι από την πνευματική θεωρία, η οποία υπόσχεται να μου αναδείξει θαύματα μεγαλύτερα από εκείνα της ιστορίας. Διότι, λέγει, το πρωί, καθώς ο Ιησούς επέστρεφε στην πόλη, πείνασε. Ω, ανεκφράστου και ανεκδιηγήτου μυστηρίου! Πείνασε αυτός που τρέφει όλη την οικουμένη· πείνασε αυτός που από πέντε άρτους έθρεψε μέχρι χορτασμού πέντε χιλιάδες ανθρώπους· πείνασε αυτός που κατασκεύασε ζωντανούς οφθαλμούς από πηλό· πείνασε αυτός που περπάτησε πάνω στα κύματα της θάλασσας και δεν έβρεξε τα πόδια του στο νερό· πείνασε αυτός που με μόνη τη βούλησή του μετέτρεψε το νερό σε οίνο· πείνασε αυτός που απέσπασε ψυχές από τα σκηνώματα και πάλι τις εγκατέστησε σε αυτά με έναν λόγο.

Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, από πολλή αγαθότητα, καθάριζε λεπρούς, χάριζε την όραση στους τυφλούς, θεράπευε χωλούς, έδιωχνε δαίμονες, ανέστησε εκ νεκρών τον τετραήμερο Λάζαρο, χόρτασε πέντε χιλιάδες ανθρώπους με πέντε άρτους, περπάτησε πάνω στη θάλασσα, μετέτρεψε το νερό σε οίνο, γιάτρεψε την αιμορροούσα, επανέφερε στη ζωή τη νεκρή κόρη του αρχισυναγώγου και έκανε πολλά άλλα μυστήρια άξια θαυμασμού. Οι δε Ιουδαίοι, κινούμενοι από φθόνο και κακία, άλλοτε λιθοβολούσαν τον Κύριο, άλλοτε προσπαθούσαν να τον κατακρημνίσουν, και στο τέλος τον οδήγησαν μέχρι και στον σταυρό. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν μιμήθηκε την κακία των βλάσφημων Ιουδαίων· αντιθέτως, παρέδιδε τα νώτα του στα μαστιγώματα, σύμφωνα με τον προφήτη, και τις σιαγόνες του στα ραπίσματα· δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την αισχύνη των εμπτυσμάτων· και τέλος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι και Εκείνος δεν αντιστάθηκε, δεν έφερε αντίρρηση. Όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε· αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια. Διότι δεν ήλθε κατά την πρώτη παρουσία Του για να κολάσει και να τιμωρήσει τους απίστους, αλλά θέλησε μέσα από τη μακροθυμία και την υπομονή να οδηγήσει τους πεπλανημένους στην αλήθεια.

Ο δε Ιωάννης αναφέρει ότι οι άρτοι ήταν κρίθινοι, διηγούμενος αυτό το γεγονός όχι παρεμπιπτόντως, αλλά για να μας παιδαγωγήσει να καταπατούμε την αλαζονεία της πολυτέλειας. Τέτοια ήταν και η τράπεζα των προφητών. Αφού έλαβε, λοιπόν, τους πέντε άρτους και τα δύο ψάρια, και αφού πρόσταξε, όπως λέει, τα πλήθη να ανακλιθούν πάνω στα χόρτα, σήκωσε το βλέμμα του στον ουρανό και τα ευλόγησε· και αφού έκοψε τους άρτους, τους έδωσε στους μαθητές του, και οι μαθητές στα πλήθη· και έφαγαν όλοι και χόρτασαν· και σήκωσαν το περίσσευμα των κλασμάτων, δώδεκα κοφίνια γεμάτα.

Και βρισκόταν μεν επί της γης ευεργετώντας και θεραπεύοντας όλες τις ασθένειες των ανθρώπων, αλλά ελάμβανε ανάξιες ανταμοιβές από τους θεομάχους Ιουδαίους· διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, από πολλή αγαθότητα, καθάρισε λεπρούς, χάρισε την όραση σε τυφλούς, θεράπευσε ασθενείς, έδιωξε δαίμονες, ανέστησε εκ των νεκρών τον τετραήμερο Λάζαρο και χόρτασε πεντακισχίλιους από πέντε άρτους· περπάτησε πάνω στη θάλασσα, μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο, θεράπευσε την αιμορροούσα και ζωοποίησε τη νεκρή θυγατέρα του αρχισυναγώγου·

Αναβλέπει δε στον ουρανό και ευλογεί τους άρτους, ίσως αφενός για να επιβεβαιώσει ότι δεν είναι αντίθεος, αλλά ότι ήρθε από τον Πατέρα και από τον ουρανό· και αφετέρου για να μας εκπαιδεύσει, όταν καθόμαστε στο τραπέζι, να ευχαριστούμε και έτσι να τρώμε. «Και αφού έκοψε τους άρτους, τους έδωσε στους μαθητές, και οι μαθητές στα πλήθη· και έφαγαν όλοι και χόρτασαν, και μάζεψαν το περίσσευμα των κλασμάτων, δώδεκα κοφίνια γεμάτα. Και εκείνοι που έφαγαν ήταν περίπου πέντε χιλιάδες άνδρες, χωρίς τις γυναίκες και τα παιδιά.» Δίνει τους άρτους στους μαθητές, ώστε να διατηρούν πάντοτε στη μνήμη τους το θαύμα και να μην εξαλειφθεί από τη διάνοιά τους, έστω κι αν εκείνοι σύντομα το ξέχασαν· και για να μην νομίσεις ότι θαυματούργησε κατά φαντασίαν, γι' αυτόν τον λόγο περισσεύουν τα κομμάτια. Δώδεκα είναι τα κοφίνια, για να κρατήσει ένα και ο Ιούδας, και να μην κατρακυλήσει στην προδοσία, ενθυμούμενος το θαύμα. Πολλαπλασιάζει δε και τους άρτους και τα ψάρια, για να δείξει ότι αυτός είναι ο Δημιουργός της γης και της θάλασσας, και ότι αυτά που τρώμε καθημερινά, τα τρώμε επειδή αυτός τα δίνει, και από αυτόν πολλαπλασιάζονται· το θαύμα έγινε στην έρημο, ώστε να μην νομίσει κανείς ότι αγόρασε τους άρτους από γειτονική πόλη και τους μοίρασε στο πλήθος, διότι ο τόπος ήταν έρημος· και αυτά μεν σύμφωνα με την ιστορική διήγηση.