Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 14:23

Τότε λέγει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και αφού άκουσε τα όσα συνέβησαν με τον Ηρώδη και τον Ιωάννη, αναχωρεί σε έρημο τόπο και τρέφει τους πεντακισχίλιους. Στέλνει τους μαθητές στο πλοίο. Ανέρχεται στο όρος για να προσευχηθεί. Εμφανίζεται σε αυτούς τη νύχτα καθώς πλέουν· δέχεται τον Πέτρο πάνω στα ύδατα. Έρχεται στη Γεννησαρέτ. Θεραπεύονται πολλοί. Τον εγκαλούν οι Φαρισαίοι σχετικά με τους καθαρμούς· τους αποστομώνει και διδάσκει τα πλήθη περί των τροφών.

Είναι δε αυτά τα κεφάλαια: από την Α' προς Θεσσαλονικείς επιστολή, από το «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να αναγνωρίζετε αυτούς που κοπιάζουν ανάμεσά σας και σας καθοδηγούν εν Κυρίω», έως το τέλος της επιστολής. Επίσης, από την Α' προς Κορινθίους επιστολή, από το «Σχετικά δε με τα πνευματικά χαρίσματα, αδελφοί, δεν θέλω να έχετε άγνοια, γνωρίζετε ότι όταν ήσασταν εθνικοί», έως το «Αλλά στην εκκλησία προτιμώ να πω πέντε λόγια με τον νου μου, για να κατηχήσω και άλλους, παρά μύρια λόγια με γλωσσολαλία.» Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο από το «Και όταν βγήκε ο Ιησούς, είδε πολύ πλήθος και τους σπλαχνίστηκε, και θεράπευσε τους αρρώστους τους», έως το «Αυτοί δε που βρίσκονταν στο πλοίο τον προσκύνησαν λέγοντας: Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού.» Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο και τον αββά, οι οποίοι επιθυμούσαν να καταστήσουν μονομιάς αυστηρότερο τον κανόνα για τους αδελφούς:

Ματθ. 14, 23: Προσεύχεται δε όχι επειδή ο ίδιος έχει ανάγκη, αλλά ως αρχιερέας που αναπέμπει ικεσίες υπέρ ημών. Και λίγο μετά: έως το βράδυ, για να δείξει ότι δεν πρέπει να αποκάμνουμε εύκολα ως προς αυτό, αλλά να έχουμε υπομονή και προθυμία. Διδάσκει δε και τούτο, ότι όταν υπάρχει ανάγκη, οφείλουμε να λέμε τα κοινωφελή σε όσους συναντούμε και, μετά από τέτοιου είδους συνομιλία και διδασκαλία, να προχωρούμε στην προσευχή. 〈Προσεύχεται〉 όχι επειδή ο Θεός έχει ανάγκη από κάτι, αλλά ως αρχιερέας που αναπέμπει ικεσίες υπέρ ημών, αν και, καθόσον νοείται και είναι φύσει Θεός, ο ίδιος είναι που χορηγεί στους αγίους τα αιτήματά τους. Προσεύχεται δε έως το βράδυ, για να δείξει ότι δεν πρέπει να αποκάμνουμε εύκολα με την προσευχή, αλλά να επιδεικνύουμε υπομονή και μακροθυμία. Αυτός, λοιπόν, 〈ανέβαινε〉 εκεί και 〈προσευχόταν〉.

Αλλά βεβαίως και τα πλήθη των λαών που συγκροτούνται στις Εκκλησίες του Θεού, τα οποία παρομοιάζονται με ύδατα σύμφωνα με τον προφητικό λόγο που αναφέρει: «Φωνή πολλών εθνών όμοια με φωνή πολλών υδάτων»· αφού είδαν με τα μάτια της ψυχής τον Θεό που επιδήμησε στους ανθρώπους, έλαβαν σωτήριο φόβο, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Αρχή σοφίας ο φόβος του Θεού». Διότι, όσο καιρό βρίσκονταν σε τυφλότητα αυτά τα ύδατα, δεν έβλεπαν τον Θεό, ούτε είχαν τον φόβο Του· τώρα όμως ωφελήθηκαν τα μέγιστα από τη θέα και τη γνώση του Λόγου που επιδήμησε σε αυτά. Και πάλι, σύμφωνα με την ιστορική διήγηση, όταν ο Σωτήρας ανάγκασε τους μαθητές να επιβιβαστούν στο πλοίο και να προπορευθούν στην απέναντι όχθη· έπειτα, κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας, ερχόταν προς αυτούς περπατώντας πάνω στη θάλασσα· και τότε Τον είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν. Αλλά και όταν επιτίμησε τους ανέμους και τη θάλασσα, και έγινε μεγάλη γαλήνη, ταράχτηκαν οι άβυσσοι και το πλήθος του ήχου των υδάτων. Και αυτά μεν εκπληρώνονταν σύμφωνα με την προφητεία κατά λέξη· κατά την πνευματική διάνοια όμως, τα μεν ύδατα, εννοώ τα εκκλησιαστικά πλήθη που έχουν συγκεντρωθεί από όλα τα έθνη, έγιναν αρχή σοφίας, επειδή έλαβαν τον θείο φόβο, σύμφωνα με το «Αρχή σοφίας ο φόβος του Κυρίου»· ενώ οι άβυσσοι, ούσες διαφορετικές από τα ύδατα, ταράχτηκαν, προκαλώντας ήχο και θόρυβο.

Και αυτά θα άρμοζαν μόνο στον Σωτήρα και Κύριό μας, εφόσον τυγχάνει να είναι ο Λόγος του Θεού, ο Δημιουργός των πάντων. Αυτός μόνος, λοιπόν, από όλους όσους υπήρξαν ποτέ, κατά τους χρόνους της ενανθρωπήσεώς του, αφού ανέλαβε ανθρώπινο σώμα και σχήμα, αναφέρεται ότι περπάτησε πάνω στη θάλασσα, επειδή «ανάγκασε τους μαθητές του να μπουν σε πλοίο και να προηγηθούν αυτού στην απέναντι όχθη, μέχρις ότου ο ίδιος απολύσει τα πλήθη. Και αφού απέλυσε τα πλήθη, ανέβηκε στο όρος κατ' ιδίαν για να προσευχηθεί. Όταν δε βράδιασε, ήταν μόνος εκεί. Και το πλοίο βρισκόταν ήδη στη μέση της θάλασσας». Και «όταν τον είδαν πάνω στη θάλασσα, ταράχτηκαν, λέγοντας ότι είναι φάντασμα, και από τον φόβο τους έκραξαν. Αμέσως όμως τους μίλησε λέγοντας: να έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε». Διαφορετικά, δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι το κείμενο περιέχει αρμόζουσα θεολογία, εάν κάποιος εξέλαμβανε το λόγιο αυτό ως αναφερόμενο στον ύψιστο Θεό και Πατέρα των πάντων. Διότι, τι το σεμνό και αξιόλογο έχει το να λέγεται για τον Θεό των πάντων ότι περπατά πάνω στη θάλασσα; Και πώς θα μπορούσε να νοηθεί περίπατος πάνω στη θάλασσα από Εκείνον που περιέχει τα πάντα και πληροί τον ουρανό και τη γη, και ο οποίος σχεδόν λέει: «ο ουρανός είναι θρόνος μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου» και «τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ, λέει ο Κύριος»;

Ας τα παρουσιάσουμε όμως αυτά από την αρχή στην αγάπη σας. «Εκείνον τον καιρό, ανάγκασε ο Ιησούς τους μαθητές του να μπουν στο πλοίο και να προηγηθούν από αυτόν στην απέναντι όχθη, μέχρι να απολύσει τα πλήθη· και αφού απέλυσε τα πλήθη, ανέβηκε στο βουνό μόνος του για να προσευχηθεί». Σε ποιον «εκείνο τον καιρό», λοιπόν, αναφερόμαστε;

Ίσως θα μπορούσε κάποιος να απορήσει, για ποιο λόγο ανάγκασε τους μαθητές να μπουν στο πλοίο. Μπορεί λοιπόν να πει κανείς, ότι οικονομούσε και τα επόμενα, σπεύδοντας προς τα έργα τα οποία ήρθε να επιτελέσει στη γη. Εγώ όμως, εάν δεν τους ανάγκαζε, αυτό θα απορούσα· διότι, επειδή Εκείνος, θέλοντας να προβάλει τον εαυτό Του σε όλους ως υπόδειγμα κάθε καλού μέσα από τα έργα, έδειξε μεν πώς πρέπει να συναναστρέφεται κανείς τα πλήθη, ότι δηλαδή πρέπει να γίνεται προς ωφέλεια των ψυχών και των σωμάτων, απέμενε δε να δείξει και πώς πρέπει να επικοινωνεί κανείς με τον Θεό, με το να Του προσφέρει τον νου απαλλαγμένο από όλα τα γήινα. Σε αυτό συμβάλλει πολύ η απομόνωση και η ερημία, καθώς και η ησυχία που υπάρχει σε αυτήν. Επειδή λοιπόν ήταν καιρός να διδάξει και αυτό, ότι δηλαδή είναι καλό πράγμα η ερημία, η ηρεμία, η προσευχή και η απομόνωση, και για τον λόγο αυτό έπρεπε να ανεβεί στο όρος, ώστε να προσευχηθεί ιδιαιτέρως, ενώ οι μαθητές αγαπούσαν να είναι πάντοτε μαζί Του και δύσκολα Τον αποχωρίζονταν, πώς θα μπορούσε να ανεβεί στο όρος μόνος, εάν δεν τους ανάγκαζε να μπουν στο πλοίο και να προπορευθούν στην απέναντι όχθη;

Αλλά όταν έφτασε η όγδοη ημέρα, όπως έχει λεχθεί, ο Κύριος, παίρνοντας μαζί του τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, ανέβηκε στο όρος για να προσευχηθεί· διότι πάντοτε προσευχόταν, είτε αποχωρώντας από όλους, ακόμη και από τους ίδιους τους Αποστόλους, μένοντας μόνος, όπως όταν έθρεψε τους πεντακισχιλίους, μαζί με γυναίκες και παιδιά, με πέντε άρτους και δύο ψάρια, διότι αμέσως, αφού τους απέλυσε όλους και ανάγκασε όλους τους μαθητές να μπουν στο πλοίο, ο ίδιος ανέβηκε στο όρος για να προσευχηθεί· είτε παίρνοντας μαζί του λίγους, εκείνους που υπερείχαν των υπολοίπων. Διότι και όταν πλησίαζε το σωτήριο πάθος, λέει στους άλλους μαθητές: καθίστε εδώ, έως ότου προσευχηθώ· ενώ παίρνει μαζί του τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη. Αυτούς λοιπόν πήρε μόνους και εδώ και «τους ανεβάζει σε υψηλό όρος κατ' ιδίαν, και μεταμορφώθηκε μπροστά τους», δηλαδή ενώ εκείνοι έβλεπαν.

ΟΜΙΛΙΑ Ν΄. Και αφού απέλυσε τα πλήθη, ανέβηκε στο όρος για να προσευχηθεί ιδιαιτέρως. Όταν δε βράδιασε, ήταν μόνος του εκεί. Το δε πλοίο βρισκόταν ήδη στη μέση της θάλασσας, και βασανιζόταν από τα κύματα, διότι ο άνεμος ήταν αντίθετος.

Διότι όσα εμείς τα πλήθη δεν μπορούμε να φάμε, δηλαδή να κατανοήσουμε, αυτά οι απόστολοι τα βάστασαν και τα αφομοίωσαν. Και αναφέρει «χωρίς τις γυναίκες και τα παιδιά», διότι δεν επιτρέπεται ο Χριστιανός να έχει τίποτε το νηπιώδες ή το γυναικείο και άνανδρο. «Και αμέσως ο Ιησούς ανάγκασε τους μαθητές του να μπουν στο πλοίο, και να προπορευθούν στο απέναντι μέρος, μέχρις ότου απολύσει τα πλήθη». Υπονοώντας το πόσο δύσκολο ήταν να αποχωριστούν οι μαθητές, είπε το «Ανάγκασε», επειδή ήθελαν να είναι διαρκώς μαζί του. Απολύει δε τα πλήθη, μη θέλοντας να τα συμπαρασύρει μαζί του, για να μη φανεί ότι αγαπά την επίδειξη. «Και αφού απέλυσε τα πλήθη, ανέβηκε στο όρος κατ' ιδίαν για να προσευχηθεί· όταν δε βράδιασε, ήταν μόνος του εκεί· το δε πλοίο βρισκόταν ήδη στο μέσον της θάλασσας, βασανιζόμενο από τα κύματα, διότι ο άνεμος ήταν ενάντιος». Δείχνοντάς μας ότι πρέπει να προσευχόμαστε απερίσπαστα, ανεβαίνει στο όρος, διότι τα πάντα τα κάνει για εμάς, αφού ο ίδιος δεν είχε ανάγκη προσευχής. Προσεύχεται δε μέχρι αργά, διδάσκοντάς μας να μην εγκαταλείπουμε γρήγορα την προσευχή· αλλά μάλιστα να το κάνουμε αυτό τη νύχτα, διότι τότε υπάρχει πολλή ησυχία. Επιτρέπει δε να κλυδωνιστούν οι μαθητές, για να μάθουν να υπομένουν γενναία τους πειρασμούς, και να γνωρίσουν τη δική του δύναμη. Αλλά και το πλοίο βρισκόταν στη μέση της θάλασσας, ώστε να είναι μεγαλύτερος ο φόβος. «