Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 14:25

Και ποιος, βλέποντας την ουσία των υδάτων να αλλάζει και να μεταβάλλεται σε οίνο, δεν κατανοεί ότι Εκείνος που το έπραξε αυτό είναι Κύριος και Κτίστης της ουσίας όλων των υδάτων; Διότι για τον λόγο αυτόν, ως Δεσπότης, βάδιζε πάνω στη θάλασσα και περπατούσε όπως πάνω στη γη, παρέχοντας σε όσους τον έβλεπαν την απόδειξη της δεσποτείας Του επί των πάντων. Τρέφοντας δε ένα τόσο μεγάλο πλήθος από ελάχιστα αγαθά, και δημιουργώντας ο Ίδιος αφθονία από την έλλειψη, ώστε από πέντε άρτους να χορτάσουν πέντε χιλιάδες και να περισσέψουν άλλοι τόσοι, δεν φανέρωνε τίποτε άλλο παρά το ότι ο Ίδιος είναι και ο Κύριος της πρόνοιας των πάντων.

Τότε λέγει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και αφού άκουσε τα όσα συνέβησαν με τον Ηρώδη και τον Ιωάννη, αναχωρεί σε έρημο τόπο και τρέφει τους πεντακισχίλιους. Στέλνει τους μαθητές στο πλοίο. Ανέρχεται στο όρος για να προσευχηθεί. Εμφανίζεται σε αυτούς τη νύχτα καθώς πλέουν· δέχεται τον Πέτρο πάνω στα ύδατα. Έρχεται στη Γεννησαρέτ. Θεραπεύονται πολλοί. Τον εγκαλούν οι Φαρισαίοι σχετικά με τους καθαρμούς· τους αποστομώνει και διδάσκει τα πλήθη περί των τροφών.

Είναι δε αυτά τα κεφάλαια: από την Α' προς Θεσσαλονικείς επιστολή, από το «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να αναγνωρίζετε αυτούς που κοπιάζουν ανάμεσά σας και σας καθοδηγούν εν Κυρίω», έως το τέλος της επιστολής. Επίσης, από την Α' προς Κορινθίους επιστολή, από το «Σχετικά δε με τα πνευματικά χαρίσματα, αδελφοί, δεν θέλω να έχετε άγνοια, γνωρίζετε ότι όταν ήσασταν εθνικοί», έως το «Αλλά στην εκκλησία προτιμώ να πω πέντε λόγια με τον νου μου, για να κατηχήσω και άλλους, παρά μύρια λόγια με γλωσσολαλία.» Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο από το «Και όταν βγήκε ο Ιησούς, είδε πολύ πλήθος και τους σπλαχνίστηκε, και θεράπευσε τους αρρώστους τους», έως το «Αυτοί δε που βρίσκονταν στο πλοίο τον προσκύνησαν λέγοντας: Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού.» Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο και τον αββά, οι οποίοι επιθυμούσαν να καταστήσουν μονομιάς αυστηρότερο τον κανόνα για τους αδελφούς:

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Κατά δε την τέταρτη φυλακή της νύχτας, έρχεται προς αυτούς ο Ιησούς περπατώντας πάνω στη θάλασσα. Και οι μαθητές, βλέποντάς τον να περπατά πάνω στη θάλασσα, ταράχτηκαν, λέγοντας: «Είναι φάντασμα»· και από τον φόβο τους φώναξαν. Αμέσως όμως ο Ιησούς τους μίλησε λέγοντας: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε». Αποκρινόμενος δε προς αυτόν ο Πέτρος είπε: «Κύριε, αν είσαι εσύ, πρόσταξέ με να έλθω προς εσένα πάνω στα ύδατα». Εκείνος δε είπε: «Έλα». Και αφού κατέβηκε από το πλοίο ο Πέτρος, περπάτησε πάνω στα ύδατα για να πάει προς τον Ιησού. Βλέποντας όμως τον ισχυρό άνεμο, φοβήθηκε· και καθώς άρχισε να καταποντίζεται, φώναξε λέγοντας: «Κύριε, σώσε με». Αμέσως ο Ιησούς άπλωσε το χέρι του, τον έπιασε και του λέει: «Ολιγόπιστε, γιατί δίστασας;»

«Και υπό τη σκέπη των πτερύγων σου θα αγαλλιάσω, η ψυχή μου προσκολλήθηκε πίσω σου, και η δεξιά σου με στήριξε.» Διατρίβοντας στην έρημο της Ιουδαίας ο θαυμάσιος Δαβίδ, δεν υπόσχεται να προσφέρει θυσίες ζώων, ούτε θυσίες από άλογα θρέμματα, αλλά αυτές που προαναφέρθηκαν, διά μέσου των λόγων και των πράξεων, καθώς και της ίδιας της ψυχής. Έπειτα, επιπροσθέτως αυτών, δεικνύει στον Θεό πώς ήταν αφοσιωμένος στη σωφροσύνη και την τέλεια αγνεία· γι' αυτό λέγει: «Αν σε θυμόμουν στο κρεβάτι μου, κατά τους όρθρους μελετούσα εσένα»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Ενθυμούμενος εσένα στο κρεβάτι μου, κατά τη διάρκεια κάθε φυλακής σε μελετούσα.» Διότι διαφορετικά, λέει, δεν θα μπορούσα να εγείρομαι από τον όρθρο προς εσένα, ούτε να λέω προσευχόμενος: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω», εάν δεν διατηρούσα καθαρό το κρεβάτι μου. Η δε καθαρότητά μου δεν γινόταν γνωστή από οπουδήποτε αλλού παρά από το να μελετώ τα λόγια σου κατά τον όρθρο. Διότι ήταν φανερό από αυτό πως δεν έπραττα τίποτε άλλο τις νύχτες, παρά να έχω εσένα τον Θεό προ των οφθαλμών μου. Σύμφωνα δε με όσα λέει ο Σύμμαχος, «κατά τη διάρκεια κάθε φυλακής σε μελετούσα», και σύμφωνα με όσα λέει ο Ακύλας, «στις φυλακές ομιλώ μαζί σου», φαίνεται να δηλώνει ότι ασκούνταν κατά τις νυχτερινές ώρες με τη μελέτη των θείων Γραφών. Διότι όλος ο χρόνος της νύχτας είναι διαιρεμένος σε διάφορες φυλακές· έτσι άλλωστε αναφέρεται και στα Ευαγγέλια, ότι ο Σωτήρας ήλθε προς τους μαθητές του κατά την τέταρτη φυλακή.

Αλλά βεβαίως και τα πλήθη των λαών που συγκροτούνται στις Εκκλησίες του Θεού, τα οποία παρομοιάζονται με ύδατα σύμφωνα με τον προφητικό λόγο που αναφέρει: «Φωνή πολλών εθνών όμοια με φωνή πολλών υδάτων»· αφού είδαν με τα μάτια της ψυχής τον Θεό που επιδήμησε στους ανθρώπους, έλαβαν σωτήριο φόβο, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Αρχή σοφίας ο φόβος του Θεού». Διότι, όσο καιρό βρίσκονταν σε τυφλότητα αυτά τα ύδατα, δεν έβλεπαν τον Θεό, ούτε είχαν τον φόβο Του· τώρα όμως ωφελήθηκαν τα μέγιστα από τη θέα και τη γνώση του Λόγου που επιδήμησε σε αυτά. Και πάλι, σύμφωνα με την ιστορική διήγηση, όταν ο Σωτήρας ανάγκασε τους μαθητές να επιβιβαστούν στο πλοίο και να προπορευθούν στην απέναντι όχθη· έπειτα, κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας, ερχόταν προς αυτούς περπατώντας πάνω στη θάλασσα· και τότε Τον είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν. Αλλά και όταν επιτίμησε τους ανέμους και τη θάλασσα, και έγινε μεγάλη γαλήνη, ταράχτηκαν οι άβυσσοι και το πλήθος του ήχου των υδάτων. Και αυτά μεν εκπληρώνονταν σύμφωνα με την προφητεία κατά λέξη· κατά την πνευματική διάνοια όμως, τα μεν ύδατα, εννοώ τα εκκλησιαστικά πλήθη που έχουν συγκεντρωθεί από όλα τα έθνη, έγιναν αρχή σοφίας, επειδή έλαβαν τον θείο φόβο, σύμφωνα με το «Αρχή σοφίας ο φόβος του Κυρίου»· ενώ οι άβυσσοι, ούσες διαφορετικές από τα ύδατα, ταράχτηκαν, προκαλώντας ήχο και θόρυβο.

Αυτά λοιπόν ήταν τα χίλια έτη για τα οποία έχει ειπωθεί: «Σαν τη χθεσινή ημέρα η οποία παρήλθε». Διότι αυτά, αφού παρήλθαν και δεν υπάρχουν πλέον, τα θρηνούν εκείνοι που εξευμενίζουν τον Θεό μέσω της προσευχής· αλλά λένε επίσης ότι αυτά τα χίλια έτη έχουν παρέλθει σαν νυκτερινή φυλακή. Διότι ο νόμος του Μωυσή ήταν λύχνος που έφεγγε σε αυτούς μέσα στη νύχτα· αλλά και οι προφήτες, οι οποίοι ήλθαν μετά τον Μωυσή, ήταν λύχνοι ή και αστέρες που έλαμπαν μέσα στη νύχτα, εφόσον δεν είχε ακόμη αναλάμψει σε όλα τα έθνη το ηλιακό φως, δηλαδή ο σωτήριος Λόγος, φέρνοντας τη δική του ημέρα και μεσημβρία. Ως νυκτερινή δε φυλακή έχει ονομαστεί ένα χρονικό διάστημα της νύχτας· και αυτό θα το κατανοήσεις από το Ευαγγέλιο, στο οποίο αναφέρεται: «Κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας ήλθε ο Ιησούς, περπατώντας πάνω στη θάλασσα»· και πάλι: «Αν γνώριζε ο οικοδεσπότης σε ποια φυλακή έρχεται ο κλέφτης». Δηλώνεται λοιπόν ότι τα χίλια έτη δεν νοούνται μόνο ως μια ημέρα που έχει παρέλθει και δεν υπάρχει πλέον, αλλά και ως ένα μικρό τμήμα της νύχτας, ώστε να μην θεωρούνται ούτε καν ως ολόκληρη νύχτα, αλλά ως κάποιο μέρος της, κατά το οποίο τηρούσαν τη φυλακή της σωματικής λατρείας του νόμου.

Και πάλι, ο Μωυσής στην έρημο παρείχε τροφή στον λαό. Λέει, λοιπόν, η Γραφή: «Ιδού, εγώ σας δίνω άρτους από τον ουρανό», και λίγο πιο κάτω: «όταν σταμάτησε να πέφτει η δροσιά γύρω από το στρατόπεδο, ιδού, στην επιφάνεια της ερήμου υπήρχε κάτι λεπτό σαν λευκός σπόρος κόλιανδρου, σαν πάχνη πάνω στη γη». Και ο Σωτήρας και Κύριός μας, ομοίως, λέει προς τους μαθητές του: «Τι διαλογίζεστε μέσα σας, ολιγόπιστοι, για το ότι δεν πήρατε άρτους; Ακόμη δεν κατανοείτε, ούτε θυμάστε τους πέντε άρτους των πεντακισχιλίων και πόσα κοφίνια πήρατε; Ούτε τους επτά άρτους των τετρακισχιλίων και πόσες σπυρίδες πήρατε;» Πάλι, ο Μωυσής πέρασε μέσα από τη θάλασσα και οδήγησε τον λαό. Λέει, λοιπόν, η Γραφή: «άπλωσε ο Μωυσής το χέρι του πάνω στη θάλασσα, και ο Κύριος απέσυρε τη θάλασσα με βίαιο νότιο άνεμο όλη την ημέρα, και έκανε τη θάλασσα ξηρά, και σχίστηκε το νερό, και πέρασαν οι γιοι του Ισραήλ μέσα από τη θάλασσα βαδίζοντας στην ξηρά, και το νερό στάθηκε για αυτούς τείχος από τα δεξιά και τείχος από τα αριστερά». Ομοίως, αλλά και πιο θεοπρεπώς, ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, αφού περπάτησε πάνω στη θάλασσα, έκανε και τον Πέτρο να βαδίσει πάνω της. Είναι γραμμένο, λοιπόν: «Κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας, ήλθε ο Ιησούς προς αυτούς περπατώντας πάνω στη θάλασσα».

Δεν ήταν περισσότερο εναντίος τους τότε ο άψυχος άνεμος, από όσο ήταν αργότερα ο Δομετιανός, ο Τραϊανός και ο Νέρων· μάλλον δε αυτοί και οι όμοιοί τους είναι άγρια κύματα που εγείρονται φοβερά εναντίον της Εκκλησίας, ενώ ο αντίθετος άνεμος που τα κινεί και τα εγείρει είναι το πνεύμα της πονηρίας, ο διάβολος, ο οποίος πάντοτε εναντιώνεται στην Εκκλησία του Χριστού. Κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας, λέει, πήγε προς αυτούς ο Ιησούς, περπατώντας πάνω στη θάλασσα, δηλαδή μετά την ένατη ώρα της νύχτας· διότι οι νυχτοφύλακες συνήθιζαν να χωρίζουν το διάστημα της νύχτας διαδοχικά σε τέσσερα μέρη, ώστε κατά τις ισημερίες η αρχή της τέταρτης φυλακής να είναι η αρχή της δέκατης ώρας της νύχτας.

Τόσο πολύ τους αφήνει να βασανίζονται από την τρικυμία, για να τους ασκήσει στην υπομονή και να τους καταστήσει ικανούς να υπομένουν τους κόπους. Αλλά και μετά από αυτό, όταν εμφανίστηκε σε αυτούς, επιτρέπει να τον θεωρήσουν φάντασμα και να φοβηθούν τόσο πολύ, ώστε από τον φόβο τους να κραυγάσουν, αν και είχε προσέλθει για να τους σώσει. Διότι αυτό θα έβλεπε κανείς να πράττει και στην περίπτωση εκείνου του παλαιού λαού: όταν δηλαδή η θάλασσα επρόκειτο παραδόξως να σχιστεί και να τους παράσχει σωτήρια οδό, τότε φάνηκε ότι διέτρεχαν τον έσχατο κίνδυνο, έχοντας εγκλωβιστεί σε αναπόδραστα δεινά λόγω της περικύκλωσης από τους εχθρούς στα μετόπισθεν.

Και όπως ακριβώς, όταν δει κανείς μια χρυσή στάμνα που έχει μέσα της πολύτιμους λίθους, οι οποίοι φέρουν πάνω τους γραμμένα μυστήρια, επιθυμεί μεν να βλέπει τη στάμνα λόγω της λαμπρότητας της εμφάνισής της, αλλά ανθελκύεται από τους εσωτερικούς λίθους· διότι σπεύδει και να περιεργαστεί την ομορφιά των λίθων, και να γνωρίσει τα μυστήρια που είναι γραμμένα σε αυτήν· παρομοίως κι εγώ, βλέποντας μεν την ιστορία του γράμματος να είναι λαμπρή και περικαλλής, εκεί προσηλώνω τον νου μου· ελκύομαι όμως πάλι από την πνευματική θεωρία, η οποία υπόσχεται να μου αναδείξει θαύματα μεγαλύτερα από εκείνα της ιστορίας. Διότι, λέγει, το πρωί, καθώς ο Ιησούς επέστρεφε στην πόλη, πείνασε. Ω, ανεκφράστου και ανεκδιηγήτου μυστηρίου! Πείνασε αυτός που τρέφει όλη την οικουμένη· πείνασε αυτός που από πέντε άρτους έθρεψε μέχρι χορτασμού πέντε χιλιάδες ανθρώπους· πείνασε αυτός που κατασκεύασε ζωντανούς οφθαλμούς από πηλό· πείνασε αυτός που περπάτησε πάνω στα κύματα της θάλασσας και δεν έβρεξε τα πόδια του στο νερό· πείνασε αυτός που με μόνη τη βούλησή του μετέτρεψε το νερό σε οίνο· πείνασε αυτός που απέσπασε ψυχές από τα σκηνώματα και πάλι τις εγκατέστησε σε αυτά με έναν λόγο.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν εμφανίστηκε αμέσως σε αυτούς· διότι κατά την τέταρτη φυλακή της νυκτός, λέγει, ήλθε προς αυτούς περιπατώντας επί της θαλάσσης, διδάσκοντάς τους να μην επιζητούν ταχέως τη λύση των δεινών που τους συνέχουν, αλλά να υπομένουν γενναίως όσα τους συμβαίνουν.

Εις το ρητό του ενενηκοστού δεύτερου ψαλμού, το «Ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους»· και για τον Σωτήρα που περπάτησε στη θάλασσα, για τους πέντε άρτους και τους δύο ιχθείς, και για τους πρωτοπλάστους σχετικά με την παράβαση. αʹ. Λαμβάνοντας αφορμή από όσα μόλις τώρα μας αναγνώστηκαν από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο σχετικά με την τρικυμία της θάλασσας, τη θαυματουργία του Κυρίου και την ολιγοψυχία των αποστόλων, είναι κατάλληλη ευκαιρία να αναφέρουμε τα λόγια του προφήτη: «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους, από τον ήχο πολλών υδάτων· θαυμαστοί είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας». Ποιοι είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας; Είναι η θαυματουργία του Κυρίου, διότι με ένα μόνο νεύμα Του έκανε την αγριεμένη θάλασσα να γαληνέψει. Και ποιοι είναι οι ποταμοί που ύψωσαν τις φωνές τους μέσα στη θάλασσα, παρά, βεβαίως, οι μαθητές του Κυρίου; Διότι ποταμοί είναι οι απόστολοι, καθώς προήλθαν από την αέναη πηγή, τον Χριστό, σύμφωνα με το ρητό που αναφέρει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Και ο μεν Κύριος δεν έπαυε να θαυματουργεί· οι δε απόστολοι δεν απομακρύνονταν από τη δικαιοσύνη, ενώ κλυδωνίζονταν μέσα στη θάλασσα. Διότι, όταν αντιλήφθηκαν τον Κύριο κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας να διαβαίνει πάνω στα νώτα της θάλασσας, νόμισαν ότι είναι φάντασμα. Ποιο φάντασμα; Η δούλη αναγνώρισε τον Δεσπότη, και οι μαθητές δεν αναγνώρισαν τον Δεσπότη;

Κατά την τετάρτη φυλακή της νύχτας, ο Ιησούς πήγε προς αυτούς περπατώντας πάνω στη θάλασσα. Και όταν οι μαθητές τον είδαν να περπατά πάνω στη θάλασσα, ταράχτηκαν και έλεγαν ότι είναι φάντασμα, και από τον φόβο τους φώναξαν δυνατά. Αμέσως όμως ο Ιησούς τους μίλησε λέγοντας: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε». Δεν εμφανίστηκε αμέσως σε αυτούς για να καταπαύσει την τρικυμία, εκπαιδεύοντάς τους να μη ζητούν γρήγορα την απαλλαγή από τις συμφορές, αλλά να τις υπομένουν γενναία, παρά γύρω στην τετάρτη φυλακή. Διότι η νύχτα διαιρείται σε τέσσερα μέρη από τους στρατιώτες που φρουρούν εκ περιτροπής, και η κάθε φυλακή έχει διάρκεια τριών ωρών. Ο Κύριος, λοιπόν, μετά την ενάτη ώρα της νύχτας, περπατώντας πάνω στο νερό ως Θεός, στάθηκε δίπλα τους. Εκείνοι δε, εξαιτίας του ασυνήθιστου και παράδοξου θεάματος, νόμισαν πως ήταν φάντασμα. Διότι δεν τον αναγνώρισαν από τη μορφή, αφενός εξαιτίας της νύχτας και αφετέρου εξαιτίας του φόβου. Εκείνος όμως τους ενθαρρύνει πρώτα, λέγοντας: Εγώ είμαι, ο παντοδύναμος, έχετε θάρρος. «Αποκρινόμενος τότε σε αυτόν ο Πέτρος είπε: Κύριε, αν είσαι εσύ, πρόσταξέ με να έρθω προς εσένα πάνω στα νερά». Όντας ο Πέτρος θερμότατος στην αγάπη προς τον Χριστό, επιθυμεί να βρεθεί γρήγορα κοντά του και πριν από τους άλλους. Πιστεύει δε ότι ο Ιησούς όχι μόνο περπατά ο ίδιος πάνω στα νερά, αλλά ότι θα δώσει και στον ίδιο αυτή τη δυνατότητα. Και δεν είπε: Πρόσταξέ με να περπατήσω, αλλά να έρθω προς εσένα. Διότι το πρώτο θα αποτελούσε επίδειξη, ενώ το δεύτερο δείγμα της αγάπης του προς τον Χριστό. «Ο δε του είπε: Έλα.»