Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 14:27

Είναι δε αυτά τα κεφάλαια: από την Α' προς Θεσσαλονικείς επιστολή, από το «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, να αναγνωρίζετε αυτούς που κοπιάζουν ανάμεσά σας και σας καθοδηγούν εν Κυρίω», έως το τέλος της επιστολής. Επίσης, από την Α' προς Κορινθίους επιστολή, από το «Σχετικά δε με τα πνευματικά χαρίσματα, αδελφοί, δεν θέλω να έχετε άγνοια, γνωρίζετε ότι όταν ήσασταν εθνικοί», έως το «Αλλά στην εκκλησία προτιμώ να πω πέντε λόγια με τον νου μου, για να κατηχήσω και άλλους, παρά μύρια λόγια με γλωσσολαλία.» Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο από το «Και όταν βγήκε ο Ιησούς, είδε πολύ πλήθος και τους σπλαχνίστηκε, και θεράπευσε τους αρρώστους τους», έως το «Αυτοί δε που βρίσκονταν στο πλοίο τον προσκύνησαν λέγοντας: Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού.» Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο και τον αββά, οι οποίοι επιθυμούσαν να καταστήσουν μονομιάς αυστηρότερο τον κανόνα για τους αδελφούς:

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Κατά δε την τέταρτη φυλακή της νύχτας, έρχεται προς αυτούς ο Ιησούς περπατώντας πάνω στη θάλασσα. Και οι μαθητές, βλέποντάς τον να περπατά πάνω στη θάλασσα, ταράχτηκαν, λέγοντας: «Είναι φάντασμα»· και από τον φόβο τους φώναξαν. Αμέσως όμως ο Ιησούς τους μίλησε λέγοντας: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε». Αποκρινόμενος δε προς αυτόν ο Πέτρος είπε: «Κύριε, αν είσαι εσύ, πρόσταξέ με να έλθω προς εσένα πάνω στα ύδατα». Εκείνος δε είπε: «Έλα». Και αφού κατέβηκε από το πλοίο ο Πέτρος, περπάτησε πάνω στα ύδατα για να πάει προς τον Ιησού. Βλέποντας όμως τον ισχυρό άνεμο, φοβήθηκε· και καθώς άρχισε να καταποντίζεται, φώναξε λέγοντας: «Κύριε, σώσε με». Αμέσως ο Ιησούς άπλωσε το χέρι του, τον έπιασε και του λέει: «Ολιγόπιστε, γιατί δίστασας;»

Ματθ. 14, 27 Λέγοντας «έχετε θάρρος» απαιτεί την πίστη, μέσω της οποίας σώζεται καθένας από όσους πιστεύουν ειλικρινά στον Χριστό· προσθέτοντας δε το «εγώ είμαι», διαλύει κάθε φόβο· διότι εγώ, λέει, «είμαι» αυτός που μπορεί να τα πράξει όλα.

Έπειτα τους φώναξε λέγοντας: «Εγώ είμαι, μη φοβάστε». Είπε τότε ο Πέτρος: «Αν είσαι εσύ, πρόσταξέ με να έλθω προς εσένα πάνω στα ύδατα». Εκείνος είπε: «Έλα». Και αφού πήδηξε από το πλοιάριο, άρχισε να περπατά. Όταν όμως είδε, λέει, τον άνεμο και το κύμα, φοβήθηκε· και καθώς άρχισε να βυθίζεται, φώναξε: «Κύριε, βοήθησέ με». Αυτός τον έσωσε βέβαια την ώρα που κινδύνευε, αλλά τον επέπληξε λέγοντας: «Ολιγόπιστε, γιατί δίστασας;». Το ότι πάλι, κατά τον καιρό του Πάθους, όταν η σπείρα των στρατιωτών και οι ανόσιοι υπηρέτες ήλθαν να συλλάβουν τον Ιησού, όλοι τον εγκατέλειψαν και έφυγαν, και ότι τον αρνήθηκε και ο Πέτρος όταν μια δούλη τον τάραξε, είναι πασιφανές.

ΑΛΛΟ. Βασανιζόταν κάποτε το σκάφος των αποστόλων, καθώς επικρατούσε σφοδρή τρικυμία στη λίμνη, και τα νερά αναταράσσονταν από την αφόρητη βία των ανέμων. Κατά την τέταρτη φυλακή της νυκτός, ο Σωτήρας, βαδίζοντας πάνω στα κύματα σαν να βρισκόταν σε ξηρά, εμφανίζεται στους μαθητές στη μέση της λίμνης. Εκείνοι δε, νομίζοντας ότι βλέπουν φάντασμα, έκραξαν από τον φόβο τους. Όταν όμως ο Σωτήρας τους ενεθάρρυνε λέγοντας, «Εγώ είμαι, μη φοβάστε», μετά βίας απέβαλαν τον φόβο τους, τον δέχονται στο σκάφος, και παραχρήμα, όπως αναφέρεται, κόπασε ο άνεμος. Όσοι δε βρίσκονταν μέσα στο πλοίο τον προσκύνησαν λέγοντας: «Αληθώς είσαι Υιός του Θεού». Τι θα πουν λοιπόν πάλι αυτοί που πολεμούν την αλήθεια και ακολουθούν μόνο τα δικά τους θελήματα, όταν δουν ολόκληρο μαζί τον χορό των αποστόλων να προσκυνά τον Υιό ως Θεό, και με όρκο να λέει ότι είναι αληθώς Υιός του Θεού; Είναι δε φανερό ότι είναι και Θεός. Διότι, εάν είναι ένα από τα κτίσματα σύμφωνα με την αμάθειά τους, πώς είναι αληθώς Υιός του Θεού; Διότι είναι αδύνατον να είναι αληθώς υιός αυτός που δεν έχει προέλθει από κάποιον κατά φύση και δεν φέρει το γνώρισμα της ουσίας εκείνου που τον γέννησε.

Και γιατί περιμένεις κολυμβήθρα; Έχεις αυτόν που περπατά πάνω στα ύδατα, αυτόν που επιτιμά τους ανέμους, τον ηνίοχο της θάλασσας, αυτόν που όχι μόνο για τον εαυτό του έχει τη θάλασσα στρωμένη σαν στερεό έδαφος, αλλά που χάρισε και στον Πέτρο την όμοια ενέργεια αυτού του περιπάτου. Διότι, όταν η νύχτα ήταν σκοτεινή, ενώ το Φως ήταν παρόν, δεν αναγνωριζόταν (επειδή ο Ιησούς, περπατώντας πάνω στα ύδατα, ήταν άγνωστος ως προς τα φαινόμενα χαρακτηριστικά του προσώπου του, αλλά το ιδίωμα της φωνής του φανέρωσε τον παρόντα), και νομίζοντας ότι είναι φάντασμα φοβήθηκαν. Ο Ιησούς όμως τους είπε: Εγώ είμαι, μη φοβάστε. Ο Πέτρος τότε του λέει: Εάν είσαι εσύ, αυτός που εγώ γνωρίζω, ή μάλλον αυτός που ο Πατέρας μού φανέρωσε, πρόσταξέ με να έρθω προς εσένα πάνω στα ύδατα. Εκείνος δε, μεταδίδοντάς του τη χάρη με τη μεγαλύτερη αφθονία, του λέει: Έλα.

Και αυτά θα άρμοζαν μόνο στον Σωτήρα και Κύριό μας, εφόσον τυγχάνει να είναι ο Λόγος του Θεού, ο Δημιουργός των πάντων. Αυτός μόνος, λοιπόν, από όλους όσους υπήρξαν ποτέ, κατά τους χρόνους της ενανθρωπήσεώς του, αφού ανέλαβε ανθρώπινο σώμα και σχήμα, αναφέρεται ότι περπάτησε πάνω στη θάλασσα, επειδή «ανάγκασε τους μαθητές του να μπουν σε πλοίο και να προηγηθούν αυτού στην απέναντι όχθη, μέχρις ότου ο ίδιος απολύσει τα πλήθη. Και αφού απέλυσε τα πλήθη, ανέβηκε στο όρος κατ' ιδίαν για να προσευχηθεί. Όταν δε βράδιασε, ήταν μόνος εκεί. Και το πλοίο βρισκόταν ήδη στη μέση της θάλασσας». Και «όταν τον είδαν πάνω στη θάλασσα, ταράχτηκαν, λέγοντας ότι είναι φάντασμα, και από τον φόβο τους έκραξαν. Αμέσως όμως τους μίλησε λέγοντας: να έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε». Διαφορετικά, δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι το κείμενο περιέχει αρμόζουσα θεολογία, εάν κάποιος εξέλαμβανε το λόγιο αυτό ως αναφερόμενο στον ύψιστο Θεό και Πατέρα των πάντων. Διότι, τι το σεμνό και αξιόλογο έχει το να λέγεται για τον Θεό των πάντων ότι περπατά πάνω στη θάλασσα; Και πώς θα μπορούσε να νοηθεί περίπατος πάνω στη θάλασσα από Εκείνον που περιέχει τα πάντα και πληροί τον ουρανό και τη γη, και ο οποίος σχεδόν λέει: «ο ουρανός είναι θρόνος μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου» και «τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ, λέει ο Κύριος»;

Πάλι λέει, «ενθαρρύνοντας όσους δειλιάζουν». Αλλά αυτός μεν ακολουθεί με τον δικό του λόγο την προηγούμενη βλασφημία κατά του Πνεύματος, η αλήθεια όμως φανερώνει τον εαυτό της ακόμη και μέσα από το στόμα του εχθρού. Διότι σε κανέναν άλλον δεν ανήκει το να δίνει θάρρος σε όσους δειλιάζουν παρά μόνο στον Θεό, ο οποίος λέει σε αυτόν που δειλιάζει: «Μη φοβάσαι, γιατί εγώ είμαι μαζί σου, μην πτοείσαι», όπως λέει ο προφήτης: «Διότι κι αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακό, επειδή εσύ είσαι μαζί μου». Αλλά και ο ίδιος ο Δεσπότης λέει προς όσους δειλιάζουν: «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας ούτε να δειλιάζει», και: «Γιατί είστε δειλοί, ολιγόπιστοι;», και: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε», και πάλι: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Επομένως, ακόμη και παρά τη θέληση του Ευνόμιου, μέσα από την ίδια την εχθρική φωνή, η αλήθεια αναδεικνύει τον εαυτό της. Συμφωνεί δε και ο επόμενος λόγος με τον προηγούμενο. Λέει, δηλαδή: «μεριμνώντας για τα πάντα και παρέχοντας κάθε φροντίδα και πρόνοια». Διότι μόνο στον Θεό ανήκει αληθινά το να μεριμνά και να φροντίζει για τα πάντα, όπως έχει πει ο μέγας Δαβίδ: «Εγώ δε είμαι φτωχός και πένης, ο Κύριος όμως θα φροντίσει για μένα».

Και τώρα, κατά την παρουσία του, της απαλλαγής από τα δαιμόνια που τους κατείχαν προηγούνταν η σφοδρή ταραχή εκείνων που ελευθερώνονταν· διότι με αυτόν τον τρόπο οι ευεργεσίες γίνονται όχι μόνο αγαπητές, αλλά και μόνιμες στη μνήμη εκείνων που ευεργετήθηκαν. Εμφανίζεται δε σε αυτούς, οι οποίοι οπωσδήποτε επικαλούνταν μέσα σε εκείνη την τρικυμία τον Θεό των πάντων, αποδεικνύοντας ότι αυτός είναι ο Θεός επί πάντων, ο οποίος απλώνει χείρα βοηθείας σε όσους τον επικαλούνται. Περπατά μάλιστα πάνω στα κύματα, ενώ η θάλασσα αγριεύει, αποδεικνύοντας περίτρανα ότι αυτός είναι, σύμφωνα με την προφητεία, εκείνος που βαδίζει πάνω στη θάλασσα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, προς τον οποίο λέει προφητικά και ο Δαβίδ: «μέσα στη θάλασσα είναι οι οδοί σου, και τα μονοπάτια σου μέσα σε πολλά ύδατα», και «εσύ δεσπόζεις επί της δυνάμεως της θάλασσας, και τον σάλο των κυμάτων της εσύ τον καταπραΰνεις»· πράγμα που έπραξε αργότερα· διότι, όταν τους είδε τότε κατατρομαγμένους από το γεγονός ότι δεν τον αναγνώρισαν, επειδή ήταν και νύχτα, αμέσως τους μίλησε, κάνοντας τον εαυτό του γνωστό από τη φωνή του και λέγοντας: «Εγώ είμαι, μη φοβάστε».

Ήλεγξας τους συνδούλους, θα κηρύξω κι εγώ τον Δεσπότη. Δεν με βαραίνει το ίχνος του Πλάστη, με αγιάζουν τα πόδια του Χριστού. Ο Μωυσής με έσχισε, αλλά Αυτός με αγίασε· τον Ιωνά τον κατάπια, αλλά ενώπιον Αυτού φρίττω· τον Νώε τον κλυδώνισα, αλλά δεν τολμώ να ατενίσω Αυτόν που με τα χέρια Του έπλασε τον άνθρωπο. Με τα πόδια Του αγίασε τη θάλασσα, με τον θρόνο Του δόξασε τον ουρανό, με τη φάτνη λάμπρυνε τη γη, και μέσω του τάφου φώτισε τον άδη. Δεν είμαι αγνώμων και άψυχη· αναγνωρίζω, ως στοιχείο της φύσεως, τον Ποιητή μου· δεν λέω μαζί με τους Ιουδαίους: «Αυτός ο άνθρωπος δεν προέρχεται από τον Θεό», αλλά κράζω με ευσέβεια: «Αυτός είναι ο Θεός μου, και θα Τον δοξάσω». Θα φανερώσω τα χαρακτηριστικά της φύσης μου, θα ελέγξω τις γνώμες των μιαιφόνων, θα διακηρύξω τη δύναμη Εκείνου που περπάτησε πάνω μου. Αυτοί είναι σύνδουλοι, Εκείνος είναι ο Δεσπότης, και από τον φόβο Εκείνου τους ταράζω. Ο μεν Δεσπότης βάδιζε πάνω στη θάλασσα χωρίς να βρέχεται, οι δε επιβαίνοντες στο πλοίο θορυβούνταν· ο φόβος έκανε αυτούς που κινδύνευαν να κραυγάζουν, ενώ ο Φιλάνθρωπος τους προέτρεπε να έχουν θάρρος λέγοντας: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε». Έχετε θάρρος, κρατώντας την άγκυρα της πίστεως· διότι ο σκόπελος της ειδωλολατρίας δεν σας βύθισε. Έχετε θάρρος, η ιουδαϊκή λαίλαπα δεν σας καταπόντισε. Έχετε θάρρος, η τρικυμία των αιρέσεων δεν σας κλυδωνίζει.

Εγώ είμαι, μη φοβείσθε. Διότι όπου είναι παρών ο Θεός, έχει απομακρυνθεί ο κίνδυνος με τη χάρη του Θεού· σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αυτό ακριβώς έπραξε και τότε, και ο Χριστός δεν αποκάλυψε τον εαυτό του προηγουμένως, μέχρις ότου εκείνοι κραύγασαν. Διότι όσο εντεινόταν η αγωνία, τόσο περισσότερο υποδέχονταν με ανακούφιση την παρουσία του. Έπειτα, επειδή φώναξαν, λέει, αμέσως τους μίλησε ο Ιησούς λέγοντας: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι· μη φοβάστε».

Δεν ήταν αυτός που μέσω της βακτηρίας του Μωυσή απογύμνωσε τον βαθύ κόλπο της θάλασσας και έκανε τους υιούς του Ισραήλ να περάσουν με σκονισμένα πόδια; Νόμισαν ότι ήταν φάντασμα και φοβήθηκαν. Έτσι, κυριεύθηκαν από φόβο, εκεί όπου δεν υπήρχε φόβος. Διότι φοβήθηκαν, βλέποντας το λιμάνι της ζωής να πλησιάζει. Ενώ λοιπόν όλοι είχαν φοβηθεί, ο Πέτρος πλησίασε και είπε προς τον Κύριο: Κύριε, αν είσαι εσύ, πρόσταξέ με να έρθω προς εσένα πάνω στα νερά. Και ο Κύριος του είπε: Έλα. Έπειτα, απευθυνόμενος προς τους μαθητές, είπε: Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε. Δεν είμαι οπτασία, αλλά είμαι αληθινός. Διότι εγώ, η αλήθεια, ενανθρώπησα, για να καταργήσω εκείνον που δημιουργεί τις πλάνες. Εγώ είμαι, μη φοβάστε.

Η δε διήγηση της θεοφάνειας κατά τη Μεταμόρφωση, η οποία παρουσιάζει τον Μωυσή και τον Ηλία να συνομιλούν με τον Δεσπότη, κατά την οποία και ο Πέτρος παρακαλούσε να φτιαχτούν για αυτούς τρεις σκηνές, με τη φράση «αποκριθείς ο Πέτρος» υποδηλώνει την ικεσία και τη δέηση. Όπως πάλι και το «αποκριθείς ο Πέτρος είπε: Κύριε, αν είσαι εσύ, πρόσταξέ με να έλθω προς εσένα πάνω στα ύδατα»· διότι, καθώς ο Ιησούς απομάκρυνε τους μαθητές από τον φόβο τους λέγοντας «έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε», ο Πέτρος άδραξε την ευκαιρία που τον οδηγούσε σε ικεσία και λέει: «Κύριε, αν είσαι εσύ, πρόσταξέ με να έλθω προς εσένα πάνω στα ύδατα». Είναι φανερό, λοιπόν, ότι το «αποκριθείς» εδώ σημαίνει ικεσία και δέηση, όπως και στο χωρίο όπου λέει, «αποκριθείς ο Πέτρος είπε: εξήγησέ μας αυτή την παραβολή»· διότι και αυτό φανερώνει ανάγκη για ικεσία και δέηση.

Κατά την τετάρτη φυλακή της νύχτας, ο Ιησούς πήγε προς αυτούς περπατώντας πάνω στη θάλασσα. Και όταν οι μαθητές τον είδαν να περπατά πάνω στη θάλασσα, ταράχτηκαν και έλεγαν ότι είναι φάντασμα, και από τον φόβο τους φώναξαν δυνατά. Αμέσως όμως ο Ιησούς τους μίλησε λέγοντας: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε». Δεν εμφανίστηκε αμέσως σε αυτούς για να καταπαύσει την τρικυμία, εκπαιδεύοντάς τους να μη ζητούν γρήγορα την απαλλαγή από τις συμφορές, αλλά να τις υπομένουν γενναία, παρά γύρω στην τετάρτη φυλακή. Διότι η νύχτα διαιρείται σε τέσσερα μέρη από τους στρατιώτες που φρουρούν εκ περιτροπής, και η κάθε φυλακή έχει διάρκεια τριών ωρών. Ο Κύριος, λοιπόν, μετά την ενάτη ώρα της νύχτας, περπατώντας πάνω στο νερό ως Θεός, στάθηκε δίπλα τους. Εκείνοι δε, εξαιτίας του ασυνήθιστου και παράδοξου θεάματος, νόμισαν πως ήταν φάντασμα. Διότι δεν τον αναγνώρισαν από τη μορφή, αφενός εξαιτίας της νύχτας και αφετέρου εξαιτίας του φόβου. Εκείνος όμως τους ενθαρρύνει πρώτα, λέγοντας: Εγώ είμαι, ο παντοδύναμος, έχετε θάρρος. «Αποκρινόμενος τότε σε αυτόν ο Πέτρος είπε: Κύριε, αν είσαι εσύ, πρόσταξέ με να έρθω προς εσένα πάνω στα νερά». Όντας ο Πέτρος θερμότατος στην αγάπη προς τον Χριστό, επιθυμεί να βρεθεί γρήγορα κοντά του και πριν από τους άλλους. Πιστεύει δε ότι ο Ιησούς όχι μόνο περπατά ο ίδιος πάνω στα νερά, αλλά ότι θα δώσει και στον ίδιο αυτή τη δυνατότητα. Και δεν είπε: Πρόσταξέ με να περπατήσω, αλλά να έρθω προς εσένα. Διότι το πρώτο θα αποτελούσε επίδειξη, ενώ το δεύτερο δείγμα της αγάπης του προς τον Χριστό. «Ο δε του είπε: Έλα.»