Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 14:4

Μάλλον δε, αν πράγματι για εμάς, κατά τον μακάριο Άβελ, και αυτός, αν και έχει πεθάνει, ακόμη ομιλεί και φωνάζει τώρα και κραυγάζει δυνατότερα από ό,τι τότε για την Ηρωδιάδα: «Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις». Διότι, έστω και αν το σώμα του Ιωάννη, σύμφωνα με την αναγκαιότητα της φύσεως, αποδέχθηκε τον θείο όρο και η γλώσσα του σιγεί, «Αλλά ο λόγος του Θεού δεν δεσμεύεται». Διότι αυτός, ο οποίος, επειδή αθετείτο ο γάμος ενός συνδούλου, επέδειξε παρρησία μέχρι θανάτου, πώς θα αντιδρούσε αντικρίζοντας τόσο μεγάλη ύβρη ενάντια στον άγιο νυμφώνα του Κυρίου;

Διότι, ενώ πολλοί εκείνο τον καιρό παρανομούσαν με ποικίλους τρόπους, εκείνος πλησιάζει και ελέγχει μόνο τον Ηρώδη, και φωνάζει ριψοκίνδυνα για την Ηρωδιάδα: «Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις». Διότι δεν υπολόγιζε καθόλου τον κίνδυνο να πάθει κάτι, μέχρι να φέρει εις πέρας τα πράγματα σύμφωνα με τον σκοπό που είχε θέσει. Έτσι λοιπόν, ο δίκαιος έγινε δεσμώτης εξαιτίας τυραννικών διαταγών, και το πάθος του έκαμπτε τον επικριτικό λαό των Ιουδαίων. Διότι, βλέποντάς τον πλέον να πάσχει υπέρ του νόμου, αναγκάζονταν να τον αγαπούν, και γίνονταν ήδη πιο έτοιμοι να πιστέψουν σε όσα εκείνος κήρυττε.

Τόσο μεγάλη είναι η αρετή. Έπειτα, κατά τη διήγησή του, λέει τα εξής: Διότι ο Ηρώδης, αφού συνέλαβε τον Ιωάννη, τον έδεσε και τον έβαλε στη φυλακή εξαιτίας της Ηρωδιάδας, της συζύγου του αδελφού του, του Φιλίππου. Επειδή ο Ιωάννης του έλεγε: «Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις».

Βλέπεις πώς εκ φύσεως η αρετή κυριαρχεί επί της κακίας; Ο Ηρώδης είναι βασιλιάς, έχει σωματοφύλακες, περιβάλλεται από πλούτη, ασκεί βασιλική εξουσία· ο Ιωάννης είναι φτωχός, άστεγος, άπατρις, ακτήμονας, σχεδόν νηστικός, τρώγοντας μόνο τόσο όσο επιβάλλει η φυσική ανάγκη. Αυτός που είναι ντυμένος με τρίχες καμήλας επιβάλλει τον νόμο σε αυτόν που είναι ντυμένος με πορφύρα· αυτός που πορεύεται στις ερήμους, σε αυτόν που άρχει σε πολυάνθρωπες πόλεις· αυτός που τρέφεται με ακρίδες και άγριο μέλι προστάζει με αυθεντία αυτόν που παρακάθεται σε λαμπρό και βασιλικό τραπέζι: «Δεν σου επιτρέπεται». Αν και φαινόταν πως στον βασιλιά επιτρέπονται τα πάντα. Όμως, «όλα επιτρέπονται, αλλά δεν είναι όλα ωφέλιμα». Εξαιτίας αυτών, αντί να τον ευχαριστεί, αντί να τον ευεργετεί ή να προσκυνά τον διδάσκαλο της σωφροσύνης, ο Ηρώδης εξοργίστηκε, και ακόμη περισσότερο εξοργίστηκε η Ηρωδιάδα (καθώς έμοιαζαν στα ονόματα, και στον χαρακτήρα ταίριαζαν περισσότερο από ό,τι ως σύζυγοι· και θα είναι οι δύο, όχι εις σάρκα μίαν, αλλά εις μίαν ακρασίαν)· και γι' αυτούς τους λόγους ρίχνουν τον προφήτη στο δεσμωτήριο, για να αποδείξουν τη δική τους αφροσύνη.

Ντράπηκες τους συνδαιτυμόνες σου, και δεν φοβήθηκες τον Κριτή; Και έδωσε διαταγή, αναφέρει, και αμέσως φέρθηκε η κεφαλή του Ιωάννη του Βαπτιστή πάνω σε δίσκο, και δόθηκε στο κοράσιο. Δες ότι αυτού του πικρού συμποσίου ακόμη πιο πικρό είναι το τέλος· αποκόπτεται η κεφαλή του προφήτη, δίνεται στο κοράσιο, και το κοράσιο τη δέχεται. Δεν φρίττει από το θέαμα, δεν καταπλήσσεται από την κεφαλή, δεν αποστρέφεται τις ρανίδες των αιμάτων· όντως, το μικρό της ωμής λέαινας στάθηκε πιο ωμό. Πάνω σε δίσκο τοποθετείται η κεφαλή του προφήτη, πάνω στον οποίο προσφέρονται τα εδέσματα· το ίδιο σκεύος χρησιμεύει για εδέσματα και για φόνο, και την ίδια εκείνη ώρα, ενώ το αίμα έσταζε ακόμη, ενώ η κεφαλή πάλλονταν ακόμη, ίσως και να περιφέρθηκε η κεφαλή μέσα στο συμπόσιο· και ενώ η γλώσσα σαλευόταν ακόμη, φώναζε: «Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις». Και αφού την πήρε, την πήγε στη μητέρα της. Έλαβε η χοροδιδάσκαλος, ως αμοιβή της κακής της διδασκαλίας, αυτό το ασεβές κατόρθωμα.

«Μάλιστα», αποκρίθηκε. «Και ο δικός μας Κύριος λοιπόν», είπα, «παρέδωσε στη διδασκαλία του ότι ακριβώς αυτό πρόκειται να συμβεί, λέγοντας ότι και ο Ηλίας θα έλθει· και εμείς γνωρίζουμε ότι αυτό θα γίνει, όταν πρόκειται να έλθει με δόξα από τους ουρανούς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, του οποίου και στην πρώτη φανέρωση προήλθε ως κήρυκας το Πνεύμα του Θεού που βρισκόταν στον Ηλία, μέσω του Ιωάννη, ο οποίος υπήρξε προφήτης στο γένος σας, μετά τον οποίο κανένας άλλος προφήτης δεν εμφανίστηκε πλέον σε εσάς. Αυτός, καθώς βρισκόταν στον Ιορδάνη ποταμό, φώναζε: Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό για μετάνοια· θα έλθει όμως ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και φωτιά. Αυτός κρατάει το φτυάρι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστη φωτιά. Και αυτόν ακριβώς τον προφήτη είχε κλείσει στη φυλακή ο βασιλιάς σας, ο Ηρώδης, και κατά την ημέρα του εορτασμού των γενεθλίων του, επειδή η ανιψιά του ίδιου του Ηρώδη χόρεψε και τον ευχαρίστησε, της είπε να ζητήσει ό,τι θέλει. Και η μητέρα του κοριτσιού την παρακίνησε να ζητήσει το κεφάλι του Ιωάννη που βρισκόταν στη φυλακή· και όταν το ζήτησε, έστειλε ανθρώπους και διέταξε να φέρουν το κεφάλι του Ιωάννη πάνω σε πινάκιο».

Ω του βάθους των κριμάτων του Θεού και της άπειρης μακροθυμίας! Ω του πλούτου της ανοχής και της αβύσσου της γνώσεως και της άρρητης πρόνοιας! Ω της προσκυνητής ανοχής του Δεσπότου και της γενναιότατης ψυχής του δούλου! Προτίμησε μάλλον να του αποκοπεί η κεφαλή παρά να βλέπει μια τέτοια άθεσμη και παράνομη συνεύρεση. «Δεν σου επιτρέπεται», λέει, «να την έχεις». Γιατί, λέει, παρανομείς τόσο μάταια, ενώ είσαι βασιλιάς, και γίνεσαι υπόδειγμα παρανομίας στον λαό που εξουσιάζεις; «Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις», διότι ήταν γυναίκα του νεκρού αδελφού σου Φιλίππου, και «δεν σου επιτρέπεται να την έχεις». Εκείνος, μην αντέχοντας τους ελέγχους του δίκαιου άνδρα, αντί να διορθωθεί, τράπηκε μάλλον προς το χειρότερο και, αφού τον συνέλαβε, τον έβαλε στη φυλακή· και υποκύπτοντας στην προτροπή ενός ακόλαστου γύναιου, αποκεφαλίζει και φονεύει, αυτός που ήταν νεκρός κατά την ψυχή, εκείνον που ήταν άξιος της αθάνατης ζωής. Και όταν νόμισε ότι πλέον απαλλάχθηκε από τους ελέγχους του, τότε μάλλον έγινε αθάνατη στήλη παρανομίας, και εκείνου μεν η θεάρεστη παρρησία στεφανώνεται και διακηρύσσεται, τούτου δε στηλιτεύεται και καταδικάζεται η παράνομη ακολασία. Διότι τέτοιο πράγμα είναι η πονηρή εξουσία, προσθέτει τραύμα στα τραύματα, ενθαρρυνόμενη από την ισχύ της προς τις παρανομίες, τέτοιο πράγμα είναι η αμαρτία, ώστε, ακόμη κι αν δεν υπάρχει κανείς για να την ελέγξει, δεν μπορεί να μείνει κρυφή για πολύ. «Δεν υπάρχει», λέει, «κρυφό που δεν θα γίνει φανερό» και άγνωστο «που δεν θα γίνει γνωστό και δεν θα έλθει στο φως».

4. Αλλά για το πώς συνέβη αυτό, και από ποιον, και με ποια αφορμή διαδραματίστηκε, πρέπει να μεταφέρουμε τη διήγηση από τα ιερά Ευαγγέλια: «Διότι ο Ηρώδης», λέει, «αφού συνέλαβε τον Ιωάννη, τον έδεσε και τον έβαλε στη φυλακή εξαιτίας της Ηρωδιάδας, της γυναίκας του αδελφού του, Φιλίππου. Επειδή του έλεγε ο Ιωάννης: "Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις". Και παρόλο που ήθελε να τον σκοτώσει, φοβήθηκε το πλήθος, επειδή τον θεωρούσαν προφήτη». Πρώτα ας ερευνηθεί ποιος είναι αυτός ο Ηρώδης, επειδή η συνωνυμία προκαλεί ασάφεια ως προς το πρόσωπο που πρέπει να δηλωθεί. Είναι προφανώς ο τετράρχης· διότι ο πατέρας του, ο σφαγέας των νηπίων, είχε πεθάνει προ πολλού. Και για ποιον λόγο ελεγχόταν από τον Ιωάννη; Διότι, αφού έδιωξε τη νόμιμη σύζυγό του, δηλαδή την κόρη του βασιλιά Αρέτα, παντρεύτηκε παράνομα την Ηρωδιάδα, τη γυναίκα του αδελφού του Φιλίππου. Διότι θα του επιτρεπόταν να την πάρει ως σύζυγο εάν ήταν άτεκνη, για να αναστήσει σπέρμα για τον αδελφό του, σύμφωνα με τον μωσαϊκό νόμο· εφόσον όμως είχε παιδί, σε καμία περίπτωση δεν επιτρεπόταν. Και εκείνη είχε ένα κοριτσάκι, τη συνονόματη Ηρωδιάδα, τον απόγονο της οχιάς, το διαβολικό όργανο της δικής της απώλειας. Επομένως, ήταν δικαιολογημένος ο έλεγχος από τον Ιωάννη· και αυτός ήταν συμβουλευτικός και όχι υβριστικός, θεραπευτικός και όχι τραυματικός.

Διότι τι λέει; «Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις»· τον ανάγει στη θεία νομοθεσία, λέγοντας περίπου τα εξής: «Εάν αδελφοί κατοικούν μαζί και πεθάνει ένας από αυτούς χωρίς να έχει απογόνους, η γυναίκα του νεκρού δεν πρέπει να παντρευτεί κάποιον ξένο άνδρα· ο αδελφός του συζύγου της θα έλθει σε αυτήν, θα την πάρει για γυναίκα του και θα συζήσει μαζί της. Και το παιδί που θα γεννηθεί, θα λάβει το όνομα του νεκρού, και έτσι δεν θα εξαλειφθεί το όνομά του από τον Ισραήλ». Αυτά σε προστάζει ο νόμος· εσύ όμως συνοίκησες με αυτήν που έχει αποκτήσει παιδί από τον αδελφό σου. Μην παραβείς τον νόμο του νομοθέτη και μη μολύνεις την ίδια την πορφύρα με ανόσιο αίμα· ούτε εσύ, που οφείλεις να αποτελείς πρότυπο ευνομίας για τους άλλους, να φανείς στους υπηκόους σου ως αίτιος παρανομίας· διότι σε αυτό θα υποστείς δίκαιη καταδίκη, αφού «αυστηρή κρίση γίνεται σε όσους κατέχουν υψηλή θέση».

«Αυτός είναι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής· αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς, και γι' αυτό οι θαυματουργικές δυνάμεις ενεργούν μέσα του.» Αυτός ο Ηρώδης ήταν γιος εκείνου που σκότωσε τα βρέφη στη Βηθλεέμ. Κατανόησε δε από αυτό την αλαζονεία του τυραννικού βίου. Διότι δες μετά από πόσον καιρό ακούει ο Ηρώδης τα σχετικά με τον Ιησού. Επειδή όσοι κατέχουν την εξουσία μαθαίνουν αργά αυτά τα πράγματα, εξαιτίας του ότι δεν ενδιαφέρονται για όσους λάμπουν στην αρετή. Φαίνεται δε ότι αυτός φοβάται τον Βαπτιστή. Γι' αυτό δεν τολμά να το πει σε κάποιους άλλους, παρά μόνο στους υπηρέτες, δηλαδή στους δούλους του. Επειδή όμως όταν ζούσε ο Ιωάννης δεν έκανε κανένα θαύμα, ο Ηρώδης νόμισε ότι λόγω της ανάστασής του έλαβε και αυτό το χάρισμα από τον Θεό, το να κάνει δηλαδή θαύματα. «Διότι ο Ηρώδης, αφού συνέλαβε τον Ιωάννη, τον έδεσε και τον έβαλε στη φυλακή εξαιτίας της Ηρωδιάδας, της γυναίκας του Φιλίππου του αδελφού του. Επειδή ο Ιωάννης του έλεγε, Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις, και ενώ ήθελε να τον σκοτώσει, φοβόταν το πλήθος, επειδή τον θεωρούσαν προφήτη.» Ο Ματθαίος δεν αναφέρθηκε στα προηγούμενα στη διήγηση για τον Ιωάννη, επειδή σκοπός του ήταν να γράψει μόνο τα σχετικά με τον Χριστό. Άλλωστε ούτε τώρα θα αναφερόταν, αν αυτό δεν σχετιζόταν με τον Χριστό. Ο Ιωάννης έλεγχε τον Ηρώδη, επειδή είχε παράνομα τη γυναίκα του αδελφού του· διότι ο νόμος πρόσταζε να παίρνει ο αδελφός τη γυναίκα του αδελφού του μόνο τότε, όταν εκείνος πέθαινε άτεκνος.