Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 14:5

Έτσι λοιπόν, έχοντας παραδοθεί με κάθε πρόθεση στην κακία και μη μπορώντας εξαιτίας αυτού να υποφέρει τον έλεγχο, έκλεισε τον Ιωάννη στη φυλακή. Αλλά και η φυλακή αυτή αποτελούσε μεγαλύτερο έλεγχο, καθώς γινόταν και ακουστή και ορατή και κυκλοφορούσε παντού μέσω της φήμης. Γι' αυτό και η Ηρωδιάδα έτρεφε έχθρα εναντίον του, δηλαδή έτρεφε μέσα της μανία κατά του Ιωάννη, και ήθελε να τον σκοτώσει, αλλά δεν μπορούσε· «διότι ο Ηρώδης», λέει, «φοβόταν τον Ιωάννη, γνωρίζοντας ότι ήταν άνδρας δίκαιος και άγιος». Φοβόταν μεν ο Ηρώδης τον Ιωάννη εξαιτίας της υπερβολής της αρετής του, δεν φοβόταν όμως τον Θεό, από τον οποίο πηγάζει η αρετή στους ανθρώπους· και ούτε καν τον ίδιο τον Ιωάννη φοβόταν ως τέτοιον, μολονότι και ο ίδιος γνώριζε ότι ήταν άνδρας δίκαιος και άγιος, αλλά τον φοβόταν εξαιτίας του πλήθους, επειδή τον θεωρούσαν προφήτη, όπως λέει ο Ματθαίος· διότι, όπως αναφέρει ο ίδιος, όχι μόνο η Ηρωδιάδα, αλλά και ο ίδιος ο Ηρώδης, αν και ήθελε να σκοτώσει τον Ιωάννη, φοβόταν το πλήθος.

Αυτό που λέει ο Μάρκος για τον Ηρώδη, ότι με ευχαρίστηση άκουγε τον Ιωάννη, έχει ως εξής: όπως ακριβώς στα ιατρικά ροφήματα αισθανόμαστε την πίκρα, αλλά τα αποδεχόμαστε, αναλογιζόμενοι την ωφέλεια που προκύπτει από αυτά, έτσι αντιστρόφως στα πνευματικά διδάγματα, ευφραίνονται μεν από αυτά, επειδή είναι από τη φύση τους γλυκά, ακόμη και εκείνοι που δεν πείθονται από αυτά, δεν τα αποδέχονται όμως, αναλογιζόμενοι την αντίθεσή τους προς τις δικές τους πονηρές επιθυμίες. Ίσως μάλιστα τον άκουγε με ευχαρίστηση προηγουμένως, αφού και τον προστάτευε, όπως λέει, και ακούγοντάς τον έπραττε πολλά. Επειδή όμως οι κακοί από τη φύση τους μισούν αυτούς που τους ελέγχουν, και καθώς το μίσος προέκυψε λόγω του ελέγχου, αψηφώντας όλα εκείνα, συμφωνούσε με τη μοιχαλίδα ως προς τη φονική της πρόθεση, και ενώ ήθελε και ο ίδιος να σκοτώσει τον Ιωάννη, όπως λέει ο Ματθαίος, φοβόταν το πλήθος, μη φοβούμενος κάποια αντίσταση από αυτούς, αλλά μόνο την κατακραυγή τους, επειδή τον θεωρούσαν προφήτη. Διότι γνώριζε ότι σε κανέναν απολύτως δεν παρέμενε κρυφό το περίσσευμα της αρετής και της χάρης του Ιωάννη, και καθώς ήταν υποχείριος της γνώμης των πολλών, φοβόταν τη δική τους κατηγόρια, και, επιδιώκοντας τον έπαινό τους, υπήρχαν περιπτώσεις όπου εξακολουθούσε να προσποιείται υπακοή και ευλάβεια προς τον Ιωάννη.

Και ενώ ήθελε να τον σκοτώσει, φοβήθηκε το πλήθος, επειδή τον θεωρούσαν προφήτη. Και για ποιον λόγο δεν απευθύνει τον λόγο καθόλου σε εκείνην, αλλά στον άνδρα; Επειδή αυτός είχε τη μεγαλύτερη εξουσία. Πρόσεξε δε πώς διατυπώνει την κατηγορία με τρόπο ήπιο και μη φορτικό, σαν να διηγείται μάλλον ένα ιστορικό γεγονός παρά σαν να προσάπτει κατηγορία. «Όταν γιορτάζονταν τα γενέθλια του Ηρώδη», λέγει, «χόρεψε η κόρη της Ηρωδιάδας στο μέσο των παρευρισκομένων και άρεσε στον Ηρώδη». Ω συμπόσιο διαβολικό! Ω θέαμα σατανικό! Ω παράνομε χορέ, και ακόμη πιο παράνομη ανταμοιβή του χορού! Διότι αποτολμήθηκε ο πιο αποτρόπαιος από όλους τους φόνους, και εκείνος που ήταν άξιος να στεφανωθεί και να δοξαστεί, σφαγιαζόταν μπροστά σε όλους· και το τρόπαιο των δαιμόνων στηνόταν πάνω στο τραπέζι.

«Μάλιστα», αποκρίθηκε. «Και ο δικός μας Κύριος λοιπόν», είπα, «παρέδωσε στη διδασκαλία του ότι ακριβώς αυτό πρόκειται να συμβεί, λέγοντας ότι και ο Ηλίας θα έλθει· και εμείς γνωρίζουμε ότι αυτό θα γίνει, όταν πρόκειται να έλθει με δόξα από τους ουρανούς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, του οποίου και στην πρώτη φανέρωση προήλθε ως κήρυκας το Πνεύμα του Θεού που βρισκόταν στον Ηλία, μέσω του Ιωάννη, ο οποίος υπήρξε προφήτης στο γένος σας, μετά τον οποίο κανένας άλλος προφήτης δεν εμφανίστηκε πλέον σε εσάς. Αυτός, καθώς βρισκόταν στον Ιορδάνη ποταμό, φώναζε: Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό για μετάνοια· θα έλθει όμως ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και φωτιά. Αυτός κρατάει το φτυάρι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστη φωτιά. Και αυτόν ακριβώς τον προφήτη είχε κλείσει στη φυλακή ο βασιλιάς σας, ο Ηρώδης, και κατά την ημέρα του εορτασμού των γενεθλίων του, επειδή η ανιψιά του ίδιου του Ηρώδη χόρεψε και τον ευχαρίστησε, της είπε να ζητήσει ό,τι θέλει. Και η μητέρα του κοριτσιού την παρακίνησε να ζητήσει το κεφάλι του Ιωάννη που βρισκόταν στη φυλακή· και όταν το ζήτησε, έστειλε ανθρώπους και διέταξε να φέρουν το κεφάλι του Ιωάννη πάνω σε πινάκιο».

4. Αλλά για το πώς συνέβη αυτό, και από ποιον, και με ποια αφορμή διαδραματίστηκε, πρέπει να μεταφέρουμε τη διήγηση από τα ιερά Ευαγγέλια: «Διότι ο Ηρώδης», λέει, «αφού συνέλαβε τον Ιωάννη, τον έδεσε και τον έβαλε στη φυλακή εξαιτίας της Ηρωδιάδας, της γυναίκας του αδελφού του, Φιλίππου. Επειδή του έλεγε ο Ιωάννης: "Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις". Και παρόλο που ήθελε να τον σκοτώσει, φοβήθηκε το πλήθος, επειδή τον θεωρούσαν προφήτη». Πρώτα ας ερευνηθεί ποιος είναι αυτός ο Ηρώδης, επειδή η συνωνυμία προκαλεί ασάφεια ως προς το πρόσωπο που πρέπει να δηλωθεί. Είναι προφανώς ο τετράρχης· διότι ο πατέρας του, ο σφαγέας των νηπίων, είχε πεθάνει προ πολλού. Και για ποιον λόγο ελεγχόταν από τον Ιωάννη; Διότι, αφού έδιωξε τη νόμιμη σύζυγό του, δηλαδή την κόρη του βασιλιά Αρέτα, παντρεύτηκε παράνομα την Ηρωδιάδα, τη γυναίκα του αδελφού του Φιλίππου. Διότι θα του επιτρεπόταν να την πάρει ως σύζυγο εάν ήταν άτεκνη, για να αναστήσει σπέρμα για τον αδελφό του, σύμφωνα με τον μωσαϊκό νόμο· εφόσον όμως είχε παιδί, σε καμία περίπτωση δεν επιτρεπόταν. Και εκείνη είχε ένα κοριτσάκι, τη συνονόματη Ηρωδιάδα, τον απόγονο της οχιάς, το διαβολικό όργανο της δικής της απώλειας. Επομένως, ήταν δικαιολογημένος ο έλεγχος από τον Ιωάννη· και αυτός ήταν συμβουλευτικός και όχι υβριστικός, θεραπευτικός και όχι τραυματικός.

εʹ. Αυτός δε, μαζί με την εξουσία, έχοντας λησμονήσει και την ύπαρξη του Θεού, καταλήφθηκε από μανία, άναψε από θυμό, απέρριψε τον έλεγχο· δεν μιμήθηκε τον Δαβίδ, ο οποίος, όταν ελέγχθηκε από τον προφήτη Νάθαν για το έγκλημα της μοιχείας, πρόβαλε εκείνη τη φωνή, «αμάρτησα ενώπιον του Κυρίου», και εξαιτίας αυτής της ταπείνωσης ο Κύριος παραμέρισε το αμάρτημα· αλλά, «αφού συνέλαβε», λέει, «τον Ιωάννη, τον έδεσε και τον έβαλε στη φυλακή». Συνέλαβε αυτόν που ήταν ασύλληπτος χάρη στην πνευματική του φιλοσοφία, αυτός που ήταν κυριευμένος από το πάθος της ασέλγειας· έδεσε αυτόν που ήταν αποδεσμευμένος χάρη στην απάθεια, αυτός που ήταν δεμένος με τη μαγγανεία της ακολασίας· έβαλε στη φυλακή τον φύλακα και κήρυκα της Εκκλησίας, αυτός που ήταν φυλακισμένος στην πράξη της ακαθαρσίας· «Εξαιτίας της Ηρωδιάδας, της συζύγου του Φιλίππου, του αδελφού του»· της Ηρωδιάδας που είχε τους ίδιους τρόπους με τη Δαλιδά, και η οποία ήταν συνεργός του διαβόλου· διότι αυτή παρότρυνε τον ομόκλινό της, ή μάλλον τον συνεργό της, στη μανία εναντίον του Ιωάννη. Δεν ανέχομαι, έλεγε, εγώ που είμαι βασίλισσα, να χλευάζομαι από τον γιο του Ζαχαρία· κλείσε στη φυλακή τη γλώσσα που με στηλιτεύει· σκότωσε γρήγορα με το ξίφος αυτόν που τραυματίζει την ψυχή μου με τα λόγια του σαν να είναι βέλη. «Και ενώ ήθελε να τον σκοτώσει, φοβήθηκε το πλήθος, επειδή τον θεωρούσαν ως προφήτη»· διότι, όταν οι άρχοντες θελήσουν να πράξουν κάτι το άτοπο, δεν κάνουν αμέσως πράξη την ορμή τους, αλλά από ντροπή και φόβο προς τους υπηκόους τους το αναβάλλουν, εξυφαίνοντας μέσα τους την κατάλληλη στιγμή για την κακία τους.

«Αυτός είναι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής· αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς, και γι' αυτό οι θαυματουργικές δυνάμεις ενεργούν μέσα του.» Αυτός ο Ηρώδης ήταν γιος εκείνου που σκότωσε τα βρέφη στη Βηθλεέμ. Κατανόησε δε από αυτό την αλαζονεία του τυραννικού βίου. Διότι δες μετά από πόσον καιρό ακούει ο Ηρώδης τα σχετικά με τον Ιησού. Επειδή όσοι κατέχουν την εξουσία μαθαίνουν αργά αυτά τα πράγματα, εξαιτίας του ότι δεν ενδιαφέρονται για όσους λάμπουν στην αρετή. Φαίνεται δε ότι αυτός φοβάται τον Βαπτιστή. Γι' αυτό δεν τολμά να το πει σε κάποιους άλλους, παρά μόνο στους υπηρέτες, δηλαδή στους δούλους του. Επειδή όμως όταν ζούσε ο Ιωάννης δεν έκανε κανένα θαύμα, ο Ηρώδης νόμισε ότι λόγω της ανάστασής του έλαβε και αυτό το χάρισμα από τον Θεό, το να κάνει δηλαδή θαύματα. «Διότι ο Ηρώδης, αφού συνέλαβε τον Ιωάννη, τον έδεσε και τον έβαλε στη φυλακή εξαιτίας της Ηρωδιάδας, της γυναίκας του Φιλίππου του αδελφού του. Επειδή ο Ιωάννης του έλεγε, Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις, και ενώ ήθελε να τον σκοτώσει, φοβόταν το πλήθος, επειδή τον θεωρούσαν προφήτη.» Ο Ματθαίος δεν αναφέρθηκε στα προηγούμενα στη διήγηση για τον Ιωάννη, επειδή σκοπός του ήταν να γράψει μόνο τα σχετικά με τον Χριστό. Άλλωστε ούτε τώρα θα αναφερόταν, αν αυτό δεν σχετιζόταν με τον Χριστό. Ο Ιωάννης έλεγχε τον Ηρώδη, επειδή είχε παράνομα τη γυναίκα του αδελφού του· διότι ο νόμος πρόσταζε να παίρνει ο αδελφός τη γυναίκα του αδελφού του μόνο τότε, όταν εκείνος πέθαινε άτεκνος.