Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 14:9

Όταν γιορτάζονταν τα γενέθλια του Ηρώδη, ο οποίος δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε γεννηθεί στον κόσμο, ούτε να έχει προσέλθει σε αυτό το κοινό στάδιο της ανθρώπινης κοινωνίας, ούτε να απολαύσει τα στοιχεία της φύσης, ούτε να ευεργετηθεί από την κτίση, ούτε να μεταχειριστεί με ασέλγεια τη σελήνη, να καταναλώσει τον ήλιο, να προσβάλει την πορεία των άστρων, να ανατρέψει τα μέτρα της ημέρας και τα όρια της νύχτας. Διότι παρανομώντας δεν ντρεπόταν την ημέρα, ασελγώντας δεν σεβόταν τη νύχτα, δεν εντρεπόταν την ηλιακή πορεία, παραβαίνοντας τα όρια του Δημιουργού. Όταν λοιπόν εορτάζονταν τα γενέθλια αυτού που έβλαψε τα γένη των ανθρώπων και εξύβρισε τη βασιλική καταγωγή, «χόρεψε η κόρη της Ηρωδιάδας στο μέσον και άρεσε στον Ηρώδη· γι' αυτό με όρκο της υποσχέθηκε να της δώσει ό,τι κι αν του ζητήσει. Εκείνη δε, παρακινημένη από τη μητέρα της, είπε: 'Δώσε μου εδώ, πάνω σε πινάκιο, το κεφάλι του Ιωάννη του Βαπτιστή'. Και λυπήθηκε ο βασιλιάς· αλλά εξαιτίας των όρκων και των συνδαιτυμόνων του, διέταξε να δοθεί, και στέλνοντας φρουρούς αποκεφάλισε τον Ιωάννη στη φυλακή. Και φέρθηκε το κεφάλι του πάνω σε πινάκιο και δόθηκε στο κορίτσι· και εκείνο το πήγε στη μητέρα του. Και αφού προσήλθαν οι μαθητές του, πήραν το σώμα και το έθαψαν, και πηγαίνοντας το ανήγγειλαν στον Ιησού». Αλίμονο, με πόσα κακά γέμισαν οι γυναίκες τον βίο των ανθρώπων, πόσα αγκάθια μάς έσπειραν και τριβόλια καλλιέργησαν.

Όλοι σε γνωρίζουν ως δούλο της μοιχαλίδας, ως αιχμάλωτο της χορεύτριας. Αυτό το μαρτυρούν η κλίνη, το συμπόσιο, το κρασί, η μέθη, η δέσμευση των όρκων, η αχαλίνωτη υπόσχεση του βασιλιά. «Δώσε μου λοιπόν εδώ πάνω σε πινάκιο το κεφάλι του Ιωάννη του Βαπτιστή»· διότι διψώ να πιώ το αίμα του και να μασήσω τα μέλη του, να δω μαζί με τα βασιλικά εδέσματα το κεφάλι αυτού που χλευάζει τα ανάκτορα. Πρέπει να το προσφέρω αυτό σπαρταριστό στη μητέρα μου ως δώρο από τη βασιλική τράπεζα, επειδή αυτήν τη μερίδα του δείπνου από τα γενέθλιά σου περιμένει η Ηρωδιάδα. Και αυτά μεν είπε η κόρη. «Ο δε βασιλιάς, αν και λυπήθηκε, εξαιτίας των όρκων και αυτών που κάθονταν μαζί του στο τραπέζι, διέταξε να της δοθεί.» Μήπως θα αποδεχτείς τη λύπη του Ηρώδη; Μήπως θα θεωρήσεις άξιο συγγνώμης τον τύραννο; Διότι μπορούσε, αν το ήθελε, να αποκρούσει τη χορεύτρια. Μπορούσε, αν ήθελε, να αθετήσει τον όρκο. Διότι, τι θα γινόταν; Αν τύχαινε η Ηρωδιάδα να ζητήσει τα μάτια του τυράννου, άραγε ο βασιλιάς θα καθόταν τυφλός στον θρόνο; Και τι άλλο; Αν ήθελε να του ακρωτηριάσει το αυτί και να του κόψει τη μύτη, άραγε ο τύραννος θα γινόταν ξαφνικά τέρας; Και τι πάλι; Αν διέταζε να του κόψουν τα χέρια, άραγε το σκήπτρο θα έπεφτε από τα δάχτυλά του; Σε καμία περίπτωση.

Όταν το άκουσε αυτό ο βασιλιάς λυπήθηκε, όχι για τον φόνο του προφήτη, αλλά από τον φόβο του πλήθους, διότι όλοι τον θεωρούσαν προφήτη. Διότι, εάν λυπόταν από ευσέβεια, δεν θα τον είχε δέσει και ρίξει στη φυλακή εξ αρχής· αλλά λυπήθηκε εξαιτίας του πλήθους. Και ήταν τότε η ψυχή του Ηρώδη σαν εγκλωβισμένο πλοίο στη θάλασσα, που ταλαντευόταν από τη μία πλευρά στην άλλη· αφενός φοβόταν να διαπράξει τον φόνο εξαιτίας του πλήθους, και αφετέρου δεν του επιτρεπόταν να αποφύγει τον φόνο εξαιτίας των όρκων και των συνδαιτυμόνων του. Ο άθλιος όμως, βεβαρημένος από την πολύφλογη ηδονή προς τη γυναίκα, χρησιμοποιώντας δήθεν την ευορκία ως δικαιολογία για τον φόνο, έστειλε άνθρωπό του και αποκεφάλισε τον Ιωάννη. Το ότι είναι κακό να ορκίζεται κανείς, ας το θυμηθείτε τώρα εσείς που ορκίζεστε με ευκολία· ακούστε τον Κύριο που λέει: «Να μην ορκίζεστε καθόλου». Διότι, εάν δεν είχε ορκιστεί τότε ο άθλιος, δεν θα ανεχόταν να διαπράξει τον φόνο. Έπρεπε, λοιπόν, να μην τον είχε διαπράξει καθόλου· αλλά, εφόσον ορκίστηκε, τον συνέφερε να ψευδορκήσει· διότι, όταν καλείται κανείς να επιλέξει μεταξύ κακών, είναι προτιμότερο να αποδεχθεί το μικρότερο. Έστειλε και τον αποκεφάλισε. Ποιο χέρι τόλμησε, αγαπητοί, να φέρει το ξίφος στον άγιο τράχηλο του Ιωάννη, τον οποίο σεβάστηκαν τα θηρία στην έρημο, τον οποίο φοβήθηκαν τα λιοντάρια, για τον οποίο έφριξαν οι κεράστες, οι δράκοντες και οι ασπίδες, και τον οποίο οι άγριες μέλισσες, κατασκευάζοντας τις κερήθρες τους, έτρεφαν λόγω της αγιότητας του ανδρός;

Εκείνος όμως, λέει, φοβήθηκε εξαιτίας των όρκων και των συνδαιτυμόνων. Και πώς δεν φοβήθηκες το χειρότερο; Διότι, εάν φοβόσουν μήπως έχεις μάρτυρες της επιορκίας, πολύ περισσότερο έπρεπε να φοβηθείς να έχεις τόσους πολλούς μάρτυρες μιας τόσο παράνομης σφαγής.

Πρόσεξε δε τον ευαγγελιστή, πώς διηγείται τα πάντα χωρίς καμία εμπάθεια και, όσο του είναι δυνατόν, συνθέτει και μια απολογία. Διότι για μεν τον Ηρώδη λέει: εξαιτίας των όρκων και των συνδαιτυμόνων του, και ότι λυπήθηκε· για δε την κόρη, ότι παρακινήθηκε από τη μητέρα της, και ότι έφερε την κεφαλή στη μητέρα της· σαν να έλεγε ότι εκπλήρωνε το πρόσταγμα εκείνης. Διότι όλοι οι δίκαιοι δεν θλίβονται για όσους υφίστανται το κακό, αλλά για όσους το διαπράττουν, επειδή μάλιστα αυτοί είναι που πραγματικά πάσχουν. Διότι δεν αδικήθηκε ο Ιωάννης, αλλά αυτοί που μηχανεύθηκαν αυτά τα πράγματα κατ' αυτόν τον τρόπο.

Ελάτε όλοι· βαρύς επίκειται ο χειμώνας της αμαρτίας· έχω το λιμάνι της κολυμβήθρας, το οποίο σώζει τους ανθρώπους, ενώ πνίγει τον διάβολο. Ω, τι κλήση που απογυμνώνει την αμαρτία! ω, τι φωνή που αρπάζει όλη την ουσία του δαίμονα! ω, τι φάρμακο που προχωρεί προς τον καθένα από τους ασθενείς! ω, τι δωρεά που ρέει ανεμπόδιστα προς όσους την επιθυμούν! ω, τι πηγή που επείγεται να ποτίσει όλους όσους διψούν για ζωή! Διότι λέγει: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πιει»· εάν κάποιος διψά τα νάματα της σωτηρίας, εάν κάποιος επιθυμεί το ζων ύδωρ, εάν κάποιος επιδιώκει την αληθινή γνώση, εάν κάποιος διψά τη δίψα της ευσέβειας. Διότι δίψασε και ο Ιούδας τη δίψα της προδοσίας· δίψασε και ο Ηρώδης τον όλεθρο των νηπίων, δίψασε η Συναγωγή τους φόνους των προφητών, δίψασε η Ιεζάβελ τον αμπελώνα του Ναβουθαί, δίψασε η Δαλιδά την αδυναμία του Σαμψών, δίψασε η Ηρωδιάδα το αίμα του Προδρόμου, δίψασαν τον Σωτήρα οι Ιουδαίοι· αλλά δίψασαν δίψα πρόξενο απώλειας, δίψασαν δίψα που προκαλεί πυρετό, δίψασαν δίψα που αποτελεί αιτία της κολάσεως.

Εκείνος νίβει τα χέρια του και παραδίδει στην καταδικαστική απόφαση· λυπάται και αυτός, και εξαιτίας των όρκων και των συνδαιτυμόνων συγκατένευσε. Δεν έλεγε ορθά ο Κύριος σήμερα: «Να μην ορκιστείς καθόλου»; Είδες την παραίνεση του Δεσπότου: «Να μην ορκιστείς καθόλου». Διότι για ποιον λόγο ορκίζεσαι; Είτε για να παγιδεύσεις τον εαυτό σου επιορκώντας, είτε για να φονεύσεις προφήτη ευορκώντας; Κακώς ορκίστηκε, χειρότερα τήρησε τον όρκο του· όμως, «εξαιτίας των όρκων», λέγει, «και των συνδαιτυμόνων».

Ντράπηκες τους συνδαιτυμόνες σου, και δεν φοβήθηκες τον Κριτή; Και έδωσε διαταγή, αναφέρει, και αμέσως φέρθηκε η κεφαλή του Ιωάννη του Βαπτιστή πάνω σε δίσκο, και δόθηκε στο κοράσιο. Δες ότι αυτού του πικρού συμποσίου ακόμη πιο πικρό είναι το τέλος· αποκόπτεται η κεφαλή του προφήτη, δίνεται στο κοράσιο, και το κοράσιο τη δέχεται. Δεν φρίττει από το θέαμα, δεν καταπλήσσεται από την κεφαλή, δεν αποστρέφεται τις ρανίδες των αιμάτων· όντως, το μικρό της ωμής λέαινας στάθηκε πιο ωμό. Πάνω σε δίσκο τοποθετείται η κεφαλή του προφήτη, πάνω στον οποίο προσφέρονται τα εδέσματα· το ίδιο σκεύος χρησιμεύει για εδέσματα και για φόνο, και την ίδια εκείνη ώρα, ενώ το αίμα έσταζε ακόμη, ενώ η κεφαλή πάλλονταν ακόμη, ίσως και να περιφέρθηκε η κεφαλή μέσα στο συμπόσιο· και ενώ η γλώσσα σαλευόταν ακόμη, φώναζε: «Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις». Και αφού την πήρε, την πήγε στη μητέρα της. Έλαβε η χοροδιδάσκαλος, ως αμοιβή της κακής της διδασκαλίας, αυτό το ασεβές κατόρθωμα.

«Μάλιστα», αποκρίθηκε. «Και ο δικός μας Κύριος λοιπόν», είπα, «παρέδωσε στη διδασκαλία του ότι ακριβώς αυτό πρόκειται να συμβεί, λέγοντας ότι και ο Ηλίας θα έλθει· και εμείς γνωρίζουμε ότι αυτό θα γίνει, όταν πρόκειται να έλθει με δόξα από τους ουρανούς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, του οποίου και στην πρώτη φανέρωση προήλθε ως κήρυκας το Πνεύμα του Θεού που βρισκόταν στον Ηλία, μέσω του Ιωάννη, ο οποίος υπήρξε προφήτης στο γένος σας, μετά τον οποίο κανένας άλλος προφήτης δεν εμφανίστηκε πλέον σε εσάς. Αυτός, καθώς βρισκόταν στον Ιορδάνη ποταμό, φώναζε: Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό για μετάνοια· θα έλθει όμως ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και φωτιά. Αυτός κρατάει το φτυάρι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστη φωτιά. Και αυτόν ακριβώς τον προφήτη είχε κλείσει στη φυλακή ο βασιλιάς σας, ο Ηρώδης, και κατά την ημέρα του εορτασμού των γενεθλίων του, επειδή η ανιψιά του ίδιου του Ηρώδη χόρεψε και τον ευχαρίστησε, της είπε να ζητήσει ό,τι θέλει. Και η μητέρα του κοριτσιού την παρακίνησε να ζητήσει το κεφάλι του Ιωάννη που βρισκόταν στη φυλακή· και όταν το ζήτησε, έστειλε ανθρώπους και διέταξε να φέρουν το κεφάλι του Ιωάννη πάνω σε πινάκιο».

Ματθ. 14, 9—10 «Λυπείται» ο Ηρώδης μοιρασμένος στα δύο, αφενός αποτρεπόμενος από τη μιαιφονία λόγω της αρετής του ανδρός, αφετέρου ωθούμενος μανιωδώς προς τον φόνο λόγω της υπόσχεσης που έδωσε, και από τη μία νιώθοντας τις τύψεις της ίδιας του της συνείδησης, από την άλλη όμως επιθυμώντας να δείξει στους συνδαιτυμόνες του ότι τηρεί τον όρκο του και δεν λυπάται τίποτα προκειμένου να ενεργήσει για να τους ευχαριστήσει και να τους περιποιηθεί· διότι είναι επόμενο, εκείνοι που μέθυσαν από τις ασελγείς στάσεις και κινήσεις της ασελγούς κόρης, να μην επιτρέπουν ούτε καν να αναβληθεί η αμοιβή εκείνης που τους ψυχαγώγησε με ακολασίες και ύβρεις της φύσης. Και δες πώς η τρυφή και η ανθρωπαρέσκεια γέννησαν φόνο, χρησιμοποιώντας τον όρκο ως προκάλυμμα. Αν όμως ζητούσε το δικό σου κεφάλι, άθλιε, τι θα έπραττες; Άραγε, προφασιζόμενος τον όρκο και τους συνδαιτυμόνες, θα το έκοβες; Αν πάλι ζητούσε της ίδιας της Ηρωδιάδας, όπως μακάρι να είχε κάνει; Αλλά γιατί τα λέω αυτά; Αν ζητούσε ως αμοιβή τη φυγή από την παράνομη συνεύρεση, άραγε θα τηρούσες την υπόσχεση;

Ας κρύψουμε στη γη αυτόν που μας στηλιτεύει. Πήγαινε γρήγορα λέγοντας αυτά: «Δώσε μου εδώ πάνω σε πινάκιο το κεφάλι του Ιωάννη του Βαπτιστή». Ω αίτημα υπερβολικής μανίας! Επειδή σχεδόν δεν μπορούσε να απολαύσει το φονικό θέαμα, δυσανασχέτησε η μαινάδα και φόνισσα. Διότι δεν σου ήταν αρκετό το ότι επέλεξες να διαπεράσει το ξίφος τον ιερό τράχηλο, αλλά μηχανεύτηκες επίσης να σου δοθεί η αγία κεφαλή πάνω σε πινάκιο. Ω ασεβέστατη, που έχεις ήθος πιο σκληρό και από αυτό της Ιεζάβελ! Ζ'. «Και λυπήθηκε», λέει, «ο βασιλιάς· αλλά εξαιτίας των όρκων και των συνδαιτυμόνων έδωσε εντολή να της δοθεί· και στέλνοντας φρουρό αποκεφάλισε τον Ιωάννη στη φυλακή· και φέρθηκε το κεφάλι του πάνω σε πινάκιο, και δόθηκε στο κορίτσι, και εκείνη το έφερε στη μητέρα της». Ω αποτέλεσμα διαβολικής σκευωρίας! Ποιος είναι αυτός που κατέφερε εναντίον της θείας κεφαλής το φονικό ξίφος; Ένας δεύτερος Δωήκ, ένας άνομος υπηρέτης, και όχι μιμητής εκείνων που με σύνεση αντιστάθηκαν στον βασιλιά Σαούλ, όταν εκείνος διέταζε να σκοτωθούν οι προφήτες του Θεού. «Και φέρθηκε το κεφάλι του πάνω σε πινάκιο». Συμπόσιο να ονομάσω ή σφαγείο ένα τέτοιο γεύμα; Δαιτυμόνες να αποκαλέσω ή αιμοσταγείς δολοφόνους τους μεθυσμένους συνδαιτυμόνες; Ω πρωτοφανές θέαμα! Ω πονηρό όραμα! Από τη μία πλευρά παρατίθεντο πουλερικά, από την άλλη φερόταν το προφητικό κεφάλι· από τη μία πλευρά χυνόταν άκρατος οίνος, από την άλλη έρρεε σαν κρουνός το δίκαιο αίμα.

«Δώσε μου», λέει, «εδώ την κεφαλή του Ιωάννη». Για ποιον λόγο πρόσθεσε το «εδώ»; Φοβόταν μήπως ο Ηρώδης, αφού λογικευθεί, μετανιώσει αργότερα. Γι' αυτόν τον λόγο τον πιέζει, λέγοντας: «Δώσε μου εδώ». «Και λυπήθηκε ο βασιλιάς, αλλά εξαιτίας των όρκων και των συνδαιτυμόνων διέταξε να δοθεί, και στέλνοντας φρουρό, αποκεφάλισε τον Ιωάννη στη φυλακή, και έφεραν την κεφαλή του πάνω σε πινάκιο, και δόθηκε στο κορίτσι, και εκείνο την πήγε στη μητέρα της. Και αφού προσήλθαν οι μαθητές του, πήραν το σώμα και το έθαψαν.» Λυπήθηκε εξαιτίας της αρετής του. Διότι την αρετή τη θαυμάζει ακόμη και ο εχθρός. Όμως, εξαιτίας των όρκων, δίνει ένα απάνθρωπο δώρο. Ας μάθουμε, λοιπόν, από αυτό ότι υπάρχουν φορές που είναι προτιμότερο να αθετήσει κανείς τον όρκο του, παρά εξαιτίας των όρκων να πράξει κάτι ασεβές. Ενταφιάστηκε δε το σώμα του Βαπτιστή στη Σεβαστή Καισάρεια, ενώ η τίμια κεφαλή του, αρχικά εναποτέθηκε στην Έμεσα. Και αφού ήλθαν, τα ανήγγειλαν στον Ιησού. Τι ανήγγειλαν στον Ιησού;